اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اهورامزدا

اَهورامَزدا نامِ خدای یکتا در مزدیَسنا است. دیگرگویشهای این واژهٔ دینی، اهوره مزدا، هُرمُزد، هُرمَزد، هورمَزد و اَهُرمَزد و اورمزد هستند.

محتویات

    ۱ واژه‌شناسی
    ۲ ویژگی‌های اهورامزدا
    ۳ اهورامزدا و باورها
    ۴ منابع
    ۵ جستارهای وابسته
    ۶ پیوند به بیرون

واژه‌شناسی

اهورامزدا واژه‌ای ترکیبی است و از اهورا و مزدا تشکیل شده‌است. در گاتاها گاهی اهورامزدا جدا از هم بکار رفته است[۱]. واژه اهورامزدا به گونه‌های «مزدا اهورا» یا «مزدا» ۱۵۵ بار در گات‌ها بازگو شده است[۲]. مزدا در بعضی بندهای گاتاها به معنی حافظه و به حافظه سپردن و به یاد داشتن است. این واژه در سانسکریت مَذِس، به معنی دانش و هوش می‌باشد. بنابراین وقتی که مزدا برای خدا به کار برده شده‌است از آن معنی هوشیار و آگاه و دانا برداشت کرده‌اند. اهورا از دید واژه شناسی از واژه ی "اسورا" هندی گرفته شده(اسوراها) که نام گروهی از خدیان در برابر گروهی دیگر "دیو" ها بوده است.[نیازمند منبع] در هندوستان، دیرتر، اسورا ها خدایان بد و دیوان خدایان نیک دانسته شده ولی در ایران وارونه ی این روی داده است.[نیازمند منبع] پس اهورا مزدا روی هم برابر خدای دانش و خرد است. همچنین فردوسی بزرگ در سرآغاز و نخستین بیت شاهنامه٬ با تیزبینی هنرمندانه و ویژه‌ای اهورامزدا را «خداوند جان و خرد» ترجمه کرده است[۲].
به نام خداوند جان و خرد         کزین برتر اندیشه برنگذرد
ویژگی‌های اهورامزدا

اهورامزدا آفریننده جهان است. مزدیسنان اهورا مزدا را می‌پرستند. اهورامزدا خالق و داور همهٔ چیزهای مادی و معنوی و نیز آفریننده روشنی و تاریکی و برقرار کننده نظم هستی (اشا) است[۳]. او با اندیشیدن همه چیز را هستی بخشیده‌است پس در واقع او از عدم می‌آفریند و با خود تنهاست. برای اهورا مزدا در هرمزد یشت، در حدود شصت صفتِ نیک آورده شده و تقریباً همهٔ چیزهای خوب به وی منتسب شده‌است. همچنین او در مزدیسنا دارای شش صفتِ برجسته زیر است:

سپنتَه مَینیو یعنی مقدس‌ترین روان، خشثره ویرنه بگویش امروزی شهریور یعنی شهریار و پادشاهی که باید انتخاب و برگزیده شود، سپنتَه آرمیتی است یعنی پارسایی مقدس. هورتات بگویش امروزی خرداد بمعنی جامعیت و رسایی و امرتات جاودانگی و بی مرگی است. او اشه یعنی راستی و درستی و قانون ایزدی و پاکی است. همچنین وهومَنَه است به معنی خوب منش. این صفات در مزدیسنا به نامِ امشاسپندان خوانده می‌شوند و پایه های کمال در دین زرتشتی است برای رسیدن به روشنایی بی پایان.از این هفت امشاسپندان است که هفت شهر عشق و هفت آسمان و هفت خوان اسفندیار و هفت خوان رستم و هفت سین و هفت کشور و ... برداشت شده است.
اهورامزدا و باورها

بر اساسِ کتابِ بندهشن که در اواخر دوره ساسانیان نوشته شده، نیروی مخالفِ اهورامزدا و زایندهٔ بدی‌ها را اهریمن معرفی می‌کند[۴] . در کیش زرتشتی، اهریمن هیچگاه توانِ ذاتی برای مقابله با قدرتِ اهورا مزدا را ندارد و رقیبی برای او نیست بلکه اهریمن همان اندیشهٔ بد یا اَنگره مینیو است اما در باورِ زروانیان، اهریمن برادر و رقیبِ اهورا مزدا و پسر زروان[۵] و دارای هویتی جداگانه از اهورا مزدا است.

بر پایه باورهای کهنِ زروانی و دیگر دینهای پس از آن چون مانویان "اهورامزدا و اهریمن هردو زادهٔ زروان (خدای زمان) بودند و جهان عرصه جنگ این دو نیروی نیک و بد است ولی سرانجام چیرگی در پایانِ جهان با اهورامزداست و چون اهورامزدا پاکی مطلق است بدی در او راه ندارد . پس هر آنچه که بد است اهریمنی است." البته این سخن در هیچ جای گاهان نیست و زروان در زبان اوستایی تنها به معنای زمان است و ارتباطی با خداوند ندارد.

نماد فر کیانی

نماد فر کیانی (که اشتباهاً به نماد فروهر مشهور است)[۱] نشان پیکر بالداری است که در دیدگاه متداول باستان‌شناسان و ایران‌شناسان نماد اهورامزدا می‌باشد. نماد خورشید بالدار در فرهنگ خاورمیانه و در تمدن مصر، سوریه، و آشور تاریخی طولانی دارد و نماد فر کیانی اقتباسی از آن است. نامیدن این نماد به عنوان نماد فروهر به قرن نوزدهم میلادی برمی‌گردد و مدرکی دال بر این که این نماد وابسته به دین زرتشتی باشد وجود ندارد. دانشمندان همواره در مورد نماد فروهر اختلاف نظر داشته‌اند. بسیاری از نوشته‌های علمی، این نماد را اهورامزدا می‌دانند، اما در دین زرتشت، اهورامزدا انتزاعی است و هیچ تصویری برای او قائل نیستند. تصویر انسانی بالای نماد بالدار، هیچ هویت خاصی ندارد و هیچ مدرکی هم دال بر این‌که تصویر زرتشت باشد، موجود نیست.[۲]

علیرضا شاهپور شهبازی باستان شناس ایرانی در کتاب راهنمای مستند تخت جمشید این نماد را فر کیانی معرفی می‌کند و نام نمادفروهر را نامی اشتباه بر می‌شمرد که به اشتباه رایج شده است.[۳]

محتویات

    ۱ ریشه‌شناسی
    ۲ تاریخچه
    ۳ نگارخانه
    ۴ منابع
    ۵ پیوند به بیرون

ریشه‌شناسی

هارولد بیلی، زبان‌شناسی زبان‌های ایرانی ریشهٔ این واژه را از ریشهٔ ایرانی var- (پوشش، محافظت) و fra- (پس راندن) می‌داند و معنی اصلی اولیه واژهٔ فروهر را «دلاوریِ حفاظت‌کننده» عنوان می‌کند.[۴]

این واژه در زبان اوستایی فْـرَوَشی (fravashi)، در زبان پارسی باستان فْـرَوَرتی (

فهرست شاهان ایران

این فهرستی است از شاهان خاندان‌های اصلی فرمانروا در ایران که شامل تمام پادشاهی‌ها و شاهنشاهی‌های فرمانروا در گستره جغرافیایی ایران و فرمانروایان آنها می‌شود.

برای دیدن فهرست‌های کامل تر از فرمانروایان اصلی و نیز خاندان‌های کوچکتر حاکم در ایران به صفحه‌های زیر رجوع کنید: فهرست شاهان ایلام

محتویات

    ۱ پادشاهی‌های کهن حدود ۲۷۰۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد
    ۲ شاهنشاهی ایران باستان ۵۵۰ تا ۳۲۹ پیش از میلاد
    ۳ سلوکیان (از ۳۲۴تا ۲۴۹ پیش از میلاد)
    ۴ پارت‌ها
    ۵ ساسانیان
    ۶ پس از اسلام
        ۶.۱ گاوباریان
        ۶.۲ باوندیان
            ۶.۲.۱ شاخه کیوسیه
            ۶.۲.۲ شاخه اسپهبدیه
            ۶.۲.۳ شاخه کینخواریه
        ۶.۳ طاهریان
        ۶.۴ صفاریان
        ۶.۵ علویان تبرستان
        ۶.۶ سامانیان
        ۶.۷ زیاریان
        ۶.۸ بوییان
        ۶.۹ غزنویان
        ۶.۱۰ سلجوقیان ۱۰۲۹–۱۱۹۴
        ۶.۱۱ خوارزمشاهیان
        ۶.۱۲ ایلخانان
        ۶.۱۳ دودمان‌های محلی
            ۶.۱۳.۱ جلایریان
            ۶.۱۳.۲ آل مظفر یا مظفریان
            ۶.۱۳.۳ آل اینجو
            ۶.۱۳.۴ کیاییان
        ۶.۱۴ تیموریان
        ۶.۱۵ قراقویونلو
        ۶.۱۶ آق قویونلو
        ۶.۱۷ صفویان
        ۶.۱۸ افشاریان
        ۶.۱۹ زندیان
        ۶.۲۰ قاجار
        ۶.۲۱ پهلوی
    ۷ الگوها
        ۷.۱ جستارهای وابسته
    ۸ یادداشت‌ها
    ۹ کتابشناسی

پادشاهی‌های کهن حدود ۲۷۰۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     زایش-مرگ     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
خاندان ارته[۱]، حدود ۲۷۰۰ پ. م
۱     این سوکوش سیرنه             ارباب ارته     ؟ - ؟     ح۲۷۰۰پ. م     ح۲۷۰۰پ. م     ؟     همزمان با انمرکر شاه اوروک
نخستین شاهان ایلامی، ح۲۷۰۰- ح۲۶۰۰پ. م
۲     هومبابا                 ؟ - ح۲۶۸۰پ. م     ح۲۷۰۰پ. م     ح۲۶۸۰پ. م     ؟     همزمان با گیلگمش شاه اوروک
۳     هومبان شوتور (یا خومباستیر)                 ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
خاندان یکم اوان[۲][۳]، ح۲۶۰۰- ح۲۵۵۰پ. م
۴     پادشاهی اوان (ناشناس)             شاه اوان     ؟ - ؟     ح۲۵۸۰پ. م     ؟     ؟     همزمان با اورنونگل شاه اوروک[۴]
۵     لو ...             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۶     کورایشک             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ح۲۵۵۰پ. م     ؟     ۳۶ سال همزمان با لوگل انه موندو شاه ادب و اورننشه شاه لگش
خاندان دوم اوان[۵]، ح۲۵۵۰-ح۲۲۷۰پ. م
۷     پلی             شاه اوان     ؟ - ؟     ح۲۵۰۰پ. م     ؟     ؟    
۸     تته یکم             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۹     اوکو تنهیش             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۰     هیشوتش             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۱     شوشون ترنه             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۲     نپی ایلهوش             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۳     کیکو سیوه تمتی             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۴     هیشپ رتپ یکم             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۵     لوه ایشن             شاه اوان     ؟ -ح۲۳۲۵پ. م     ؟     ح۲۳۲۵پ. م     پسر هیشپ رتپ یکم    
۱۶     هیشپ رتپ دوم             شاه اوان     ؟ - ؟     ح۲۳۲۵پ. م     ؟     پسر لوه ایشن    
۱۷     امه سینی[۶]             شاه اوان     ؟ - ۲۳۱۱پ. م     ح۲۳۱۵پ. م     ۲۳۱۱پ. م        
۱۸     هلو             شاه اوان     ؟ - ؟     ؟     ؟     ؟    
۱۹     هیته             شاه اوان     ؟ - ؟     ح۲۲۷۰ پ. م     ح۲۲۷۰ پ. م     ؟     همزمان با نرم سین شاه اکد
خاندان کوتیان[۷]، حدود ۲۲۵۶ تا حدود ۲۱۲۰ پیش از میلاد
۲۰     اریدوپیزیر             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۵۶پ. م     ح۲۲۵۱پ. م      ?    
۲۱     ایمته (یا نیبیه)             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۵۰پ. م     ح۲۲۴۶پ. م      ?    
۲۲     اینکی شوش             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۴۵پ. م     ح۲۴۰پ. م      ?    
۲۳     زرله گب             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۳۹پ. م     ح۲۲۳۴پ. م      ?    
۲۴     شولمه             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۳۳پ. م     ح۲۲۲۸پ. م      ?    
۲۵     الولمش (یا سیلولومش)             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۲۷پ. م     ح۲۲۲۲پ. م      ?    
۲۶     دوگه             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۲۱پ. م     ح۲۲۱۶پ. م      ?    
۲۷     ایلوان             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۱۵پ. م     ح۲۲۱۳پ. م      ?    
۲۸     اینی مبه کش             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۱۲پ. م     ح۲۲۰۸پ. م      ?    
۲۹     اینکی شوش             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۰۷پ. م     ح۲۲۰۲پ. م      ?    
۳۰     یرله گب             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۲۰۱پ. م     ح۲۱۸۷پ. م      ?    
۳۱     اببه ته             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۸۶پ. م     ح۲۱۸۴پ. م      ?    
۳۲     یرله گب (یا یرله)             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۸۳پ. م     ح۲۱۸۱پ. م      ?    
۳۳     کوروم             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۸۰پ. م     ح۲۱۸۰پ. م      ?    
۳۴     اپیل کین             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۷۹پ. م     ح۲۱۷۷پ. م      ?    
۳۵     له اره بوم             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۷۶پ. م     ح۲۱۷۵پ. م      ?    
۳۶     ایره روم             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۷۴پ. م     ح۲۱۷۳پ. م      ?    
۳۷     ایبره نوم             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۷۲پ. م     ح۲۱۷۲پ. م      ?    
۳۸     هبلوم             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۷۱پ. م     ح۲۱۷۰پ. م      ?    
۳۹     پوزور سوئن             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۶۹پ. م     ح۲۱۶۳پ. م      ?    
۴۰     یرله گنده             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۶۲پ. م     ح۲۱۵۶پ. م      ?    
۴۱     سی ئوم (یا سی ئو)             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۵۵پ. م     ح۲۱۲۱پ. م      ?    
۴۲     تیری گن             شاه کوتی      ? - ?     ح۲۱۲۰پ. م     ح۲۱۲۰پ. م      ?     ۴۰ روز
خاندان سوم اوان[۸]، حدود ۲۱۰۰پیش از میلاد
۴۳     کوتیک اینشوشیناک[۹]             شاه اوان      ? - ?     ح۲۱۰۰پ. م     ح۲۱۰۰پ. م     پسر شینپی هیش هوک     همزمان با اورنمو شاه اور. شوش در سال‌های ۲۰۷۸ و ۲۰۱۶پ. م به دست سپاهیان اور گشوده شد. پس از وی شاهان سیماشکی رهبری ایلام را در دست گرفتند.
خاندان سیماشکی[۱۰][۱۱]، حدود ۲۰۷۰ تا حدود ۱۹۷۵ پیش از میلاد
۴۴     گیرنمه یکم             شاه سیماشکی      ? - ?      ?      ?      ?    
۴۵     تزیته یکم             شاه سیماشکی      ? - ?     ح۲۰۴۰پ. م[۱۲]     ح۲۰۳۷پ. م[۱۳]      ?    
۴۶     اپرتی یکم             شاه سیماشکی      ? - ?      ?     ح۲۰۳۳پ. م[۱۴]      ?    
۴۷     گیرنمه دوم             شاه سیماشکی      ? - ?     ح۲۰۳۳پ. م      ?      ?    
۴۸     تزیته دوم             شاه سیماشکی      ? - ?      ?      ?      ?    
۴۹     لورک لوهان             شاه سیماشکی      ? - ۲۰۲۲پ. م     ح۲۰۲۸پ. م     ۲۰۲پ. م      ?    
۵۰     هوتران تمتی             شاه سیماشکی      ? - ?      ?      ?      ?    
۵۱     ایندتو این شوشینک یکم             شاه سیماشکی      ? - ۲۰۱۶پ. م      ?     ۲۰۱۶پ. م     پسر هوتران تمتی    
۵۲     کیندتو             شاه سیماشکی      ? - ?     پیش از ۲۰۰۶پ. م     پس از ۲۰۰۵پ. م     پسر تن روهوراتیر     گشاینده اور
۵۳     ایندتو این شوشینک دوم             شاه سیماشکی      ? - ?     ح۱۹۸۰پ. م      ?     پسر په پی[۱۵]     همزمان با شوایلیشو شاه ایسین و بیله لمه شاه اشنونه
    تن روهوراتیر یکم             شاه سیماشکی      ? - ?     ح۱۹۶۵پ. م      ?     پسر ایندتو این شوشینک دوم     همزمان با ایدین دگن شاه ایسین
۵۵     ایندتو این شوشینک سوم             شاه سیماشکی      ? - ?      ?      ?     پسر تن روهوراتیر یکم     بیش از سه سال
خاندان اپرتی[۱۶]، حدود ۱۹۷۵ تا حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد
۵۶     اپرتی دوم             شاه سیماشکی، شاه انشان و شوش، سوکل ماه      ? - ?     ح۱۹۷۳پ. م      ?     در ۱۹۷۳پ. م با دختر ایدین دگن شاه ایسین ازدواج کرد.[۱۷]     همزمان با ایدین دگن شاه ایسین
۵۷     شیلههه             شاه انشان و شوش، سوکل ماه      ? - ?      ?      ?     پسر اپرتی دوم    
۵۸     کوک نشور یکم             سوکل ماه      ? - ?      ?      ?     پسر (خواهرزاده) شیلههه[۱۸]    
۵۹     اته هوشو             سوکل و ایپیر شوش، شبان مردم شوش، شبان این شوشینک      ? - پس از ۱۸۹۴پ. م     ؟۱۹۲۸پ. م     پس از ۱۸۹۴پ. م     پسر کوک نشور یکم (؟)    
۶۰     تتپ مده             شبان مردم شوش      ? - ?     پس از ح۱۸۹۰پ. م      ?     پسر کوک نشور یکم (؟)    
۶۱     پلرایشن             سوکل ماه      ? - ?      ?      ?      ?    
۶۲     کوک سنیت                  ? - ?      ?      ?     پسر پلرایشن (؟)    
۶۳     کوک کیروش             سوکل ماه، سوکل ایلام و سیماشکی و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر لن کوکو و برادرزاده پلرایشن    
۶۴     تم سنیت                  ? - ?      ?      ?     پسر کوک کیروش    
۶۵     کوک نهونته                  ? - ?      ?      ?     پسر کوک کیروش    
۶۶     کوک نشور دوم             سوکل ماه، سوکل ایلام، سوکل ایلام و سیماشکی و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر کوک نهونته (؟)    
۶۷     شیروکدوه             سوکل ماه      ? - ?     ح۱۷۹۰پ. م      ?      ?     همزمان با شمشی ادد یکم شاه آشور
۶۸     شیموت ورتش یکم                  ? - ?      ?      ?     پسر شیروکدوه    
۶۹     سیوه پلر هوپک             سوکل ماه، سوکل شوش، شاهزاده ایلام      ? - ?     پیش از ۱۷۶۵پ. م     پس از ۱۷۶۵پ. م     پسر شیروکدوه    
۷۰     کودوزولوش یکم             سوکل ماه، سوکل شوش      ? - ?      ?      ?     پسر شیروکدوه    
۷۱     کوتیرنهونته یکم             سوکل ماه      ? - ?     ح۱۷۱۰پ. م      ?     پسر کودوزولوش یکم    
۷۲     اته مره هلکی                  ? - ?      ?      ?     پسر کودوزولوش یکم (؟)    
۷۳     تته دوم             سوکل      ? - ?      ?      ?     برادر اته مره هلکی    
۷۴     لیله ایرتش                  ? - ?      ?      ?     پسر کودوزولوش یکم    
۷۵     تمتی اگون             سوکل ماه، سوکل شوش      ? - ?      ?      ?     پسر کوتیرنهونته یکم    
۷۶     کوتیر شیلههه             سوکل ماه، سوکل      ? - ?      ?      ?     پسر تمتی اگون    
۷۷     کوک نشورسوم             سوکل ایلام، سوکل شوش      ? - ?     پیش از ۱۶۴۶پ. م     پس از ۱۶۴۶پ. م     پسر کوتیر شیلههه    
۷۸     تمتی رپتش                  ? - ?      ?      ?     پسر کوتیر شیلههه    
۷۹     شیموت ورتش دوم                  ? - ?      ?      ?     پسر کوک نشورسوم    
۸۰     شیرتوه             شاه شوش      ? - ?      ?      ?     پسر کوک نشورسوم    
۸۱     کودوزولوش دوم             سوکل ماه، شاه شوش      ? - ?      ?      ?     پسر شیموت ورتش دوم    
۸۲     تن اولی             سوکل ماه، سوکل      ? - ?      ?      ?      ?    
۸۳     تمتی هلکی             سوکل ماه، سوکل ایلام و سیماشکی و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر تن اولی    
۸۴     کوک نشورچهارم[۱۹]             سوکل ماه      ? - ?      ?      ?     پسر تن اولی    
۸۵     کوتیک متلت[۲۰]                  ? - ?     ح۱۵۰۰پ. م      ?     پسر تن اولی    
خاندان کیدینو[۲۱]، حدود ۱۵۰۰ تا حدود ۱۳۷۰پ. م
۸۶     کیدینو             شاه انشان و شوش      ? - ?     سده ۱۵پ. م      ?      ?    
۸۷     این شوشینک سونکیر نپیپیر             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?      ?    
۸۸     تن روهوراتیر دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     سده ۱۵پ. م      ?      ?    
۸۹     شله             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?      ?    
۹۰     تمتی اهر             شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۳۷۰پ. م      ?      ?     همزمان با کدشمن انلیل یکم شاه کاسی بابل
خاندان ایگه هلکی[۲۲]، حدود ۱۴۰۰ تا حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد
۹۱     پلرایشن یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۳۹۰پ. م      ?     پسر ایگه هلکی     همزمان با کوریگلزو یکم شاه کاسی بابل
۹۲     کیدین هوتران یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر پلرایشن یکم[۲۳]    
۹۳     اترکیته دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر ایگه هلکی    
۹۴     هومبان نومنه یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۳۷۰پ. م      ?     پسر اترکیته دوم     همزمان با بورنه بوریش دوم شاه کاسی بابل
۹۵     اونتاش ناپیریشا         شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۳۴۰پ. م      ?     پسر هومبان نومنه یکم    
۹۶     کیدین هوتران دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر اونتش نپیریشه[۲۴]    
۹۷     نپیریشه اونتش (یا هومبان اونتش)             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر کیدین هوتران دوم[۲۵]    
۹۸     پلرایشن دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?      ?    
۹۹     اونپتر نپیریشه (یا اونپتر هومبان)             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر پلرایشن دوم    
۱۰۰     کیدین هوتران سوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۲۲۴پ. م     ح۱۲۱۷پ. م     پسر پلرایشن دوم     همزمان با انلیل ندین شومی و ادد شومه ایدینه شاهان کاسی بابل[۲۶]
خاندان شوتروکی[۲۷]، حدود ۱۲۰۰ تا حدود ۹۷۰ پیش از میلاد
۱۰۱     هلوتوش این شوشینک             شاه انشان و شوش      ? - ?     ح۱۲۰۰پ. م      ?      ?    
۱۰۲     شوتروک نهونته یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?     پیش از ۱۱۵۸پ. م     پس از ۱۱۵۸پ. م     پسر هلوتوش این شوشینک    
۱۰۳     کوتیرنهونته دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     پیش از ۱۱۵۵پ. م     پس از ۱۱۵۵پ. م     پسر شوتروک نهونته یکم    
۱۰۴     شیلهک این شوشینک یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?     پسر کوتیرنونته دوم    
۱۰۵     هوته لوتوش این شوشینک             شاه انشان و شوش      ? - ?     پیش از ۱۱۱۰پ. م     پس از ۱۱۱۰پ. م     پسر کوتیرنهونته دوم    
۱۰۶     شیلهینه همرو لکمر             شاه انشان و شوش      ? - ?     پس از ۱۱۱۰پ. م      ?     پسر شیلهک این شوشینک یکم    
۱۰۷     هومبان نومنه دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     آغاز سده ۱۱پ. م      ?      ?    
۱۰۸     شوتروک نهونته دوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     میانه سده ۱۱پ. م      ?     پسر هومبان نومنه دوم    
۱۰۹     شوتور نهونته یکم             شاه انشان و شوش      ? - ?     میانه سده ۱۱پ. م      ?     پسر هومبان نومنه دوم    
۱۱۰     مربیتی اپله اصر[۲۸]             "فرزند" ایلام      ? - ?     پیش از ۹۸۳پ. م     پس از ۹۷۸پ. م      ?    
 ?     اکشیر شیموت             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?      ?    
 ?     اکشیرنهونته             شاه انشان و شوش      ? - ?      ?      ?      ?    
 ?     کره ایندش             شاه ایلام      ? - ?      ?      ?      ?    
خاندان هومبان تهره (نوایلامیان)[۲۹]، حدود ۸۳۰ تا حدود ۶۴۰ پیش از میلاد
    شاه ناشناس ایلام             شاه انشان و شوش      ? - ?     پیش از ۸۲۱پ. م     پس از ۸۲۱پ. م      ?     همزمان با شمشی ادد پنجم شاه آشور
۱۱۴     هومبان تهره یکم             شاه ایلام      ? - ۷۴۳پ. م      ?     ۷۴۳پ. م      ?    
۱۱۵     هومبان نیکش یکم             شاه ایلام      ? - ۷۱۷ پ. م     ۷۴۳ پ. م     ۷۱۷ پ. م     پسر هومبان تهره یکم    
۱۱۶     شوتورنهونته دوم             شاه انشان و شوش      ? - ۶۹۹ پ. م     ۷۱۷ پ. م     ۶۹۹ پ. م     پسر (خواهرزاده) هومبان نیکش یکم    
۱۱۷     هلوشو این شوشینک             شاه انشان و شوش      ? - اکتبر۶۹۳پ. م     ۶۹۹ پ. م     اکتبر۶۹۳پ. م     برادر شوتورنهونته دوم    
۱۱۸     کوتیرنهونته سوم             شاه انشان و شوش      ? - ژوئیه۶۹۲پ. م     اکتبر۶۹۳پ. م     ژوئیه۶۹۲پ. م     پسر هلوشو این شوشینک    
۱۱۹     هومبان نومنه سوم             شاه انشان و شوش      ? - فوریه۶۸۸پ. م     ژوئیه۶۹۲پ. م     فوریه۶۸۸پ. م     پسر هلوشو این شوشینک    
۱۲۰     هومبان هلتش یکم             شاه انشان و شوش      ? - اکتبر۶۸۱پ. م     فوریه۶۸۸پ. م     اکتبر۶۸۱پ. م     پسر هومبان نومنه سوم(؟)    
۱۲۱     هومبان هلتش دوم             شاه انشان و شوش      ? - سپتامبر۶۷۵پ. م     اکتبر۶۸۱پ. م     سپتامبر۶۷۵پ. م     پسر هومبان هلتش یکم    
۱۲۲     اورتک این شوشینک             شاه انشان و شوش      ? - ۶۶۳ پ. م     سپتامبر۶۷۵پ. م     ۶۶۳ پ. م     برادر هومبان هلتش دوم    
    تمتی هومبان این شوشینک یکم             شاه انشان و شوش      ? - سپتامبر۶۵۳پ. م     ۶۶۳ پ. م     سپتامبر۶۵۳پ. م     برادر اورتک این شوشینک    
۱۲۴     هومبان نیکش دوم             شاه انشان و شوش      ? - ۶۵۱ پ. م     سپتامبر۶۵۳پ. م     ۶۵۱ پ. م     پسر اورتک این شوشینک    
۱۲۵     تمه ریتو             شاه انشان و شوش      ? - پس از ۶۴۴/۵پ. م     ۶۵۲ پ. م     ۶۴۹ پ. م     پسر هومبان هپوئه پسر اورتک این شوشینک    
۱۲۶     اینده بیبی             شاه انشان و شوش      ? - پس از ژوئیه۶۴۸پ. م     ۶۴۹ پ. م     پس از ژوئیه۶۴۸پ. م      ?    
۱۲۷     هومبان هلتش سوم             شاه انشان و شوش      ? - پس از ۶۴۴/۵پ. م     پس از ژوئیه۶۴۸پ. م     ۶۴۴/۵ پ. م     پسر اته همیتی این شوشینک     از آشوریان شکست خورد و اسیر شد.
۱۲۸     تمه ریتو             شاه انشان و شوش      ? - پس از ۶۴۴/۵پ. م     ۶۴۷ پ. م     ۶۴۷ پ. م     پسر هومبان هپوئه پسر اورتک این شوشینک    
۱۲۹     هومبان نیکش سوم             شاه انشان و شوش      ? - پس از ۶۴۴/۵پ. م     ۶۴۷ پ. م     ۶۴۷ پ. م     پسر اته مره هلکی     شاه رقیب
۱۳۰     اومهولومه             شاه انشان و شوش      ? - ?     ۶۴۷ پ. م     ۶۴۷ پ. م      ?     شاه رقیب
۱۳۱     ایندتو این شوشینک چهارم             شاه انشان و شوش      ? - ?     ۶۴۷ پ. م     پس از پائیز۶۴۶پ. م      ?     شاه رقیب
۱۳۲     هومبان هپوئه             شاه انشان و شوش      ? - ?     ۶۴۷ پ. م     ۶۴۷ پ. م      ?     شاه رقیب
۱۳۳     پائه             شاه انشان و شوش      ? - پس از ۶۴۴/۵پ. م     پائیز۶۴۶پ. م     پس از ۶۴۴/۵پ. م      ?     شاه رقیب
۱۳۴     شوتورنهونته سوم             شاه انشان و شوش      ? - ?     پس از پائیز۶۴۶پ. م      ?     پسر ایندتو این شوشینک چهارم     پس از وی پادشاهی انشان به هخامنشیان منتقل شد. اما بازماندگان او تا زمان داریوش یکم هخامنشی بر شوش فرمان می راندند. نگاه کنید به فهرست شاهان ایلام
خاندان یکم ماد[۳۰]، ۶۷۴ تا ۶۵۲ پیش از میلاد
۱۳۵     فرورتیش                  ? - ۶۵۲ پ. م     ۶۷۴ پ. م     ۶۵۲ پ. م     پسر دیاکو     در نبرد با آشوریان و اسکیت‌ها کشته شد.
خاندان اسکیت، ۶۵۲ تا ۶۲۵ پیش از میلاد
۱۳۶     مادیا                  ? - ۶۲۵ پ. م     ۶۵۲ پ. م     ۶۲۵ پ. م     پسر پارتاتوا     شاه اسکیت‌ها از ۶۵۸/۹پ. م
خاندان دوم ماد[۳۱]، ۶۲۵ تا ۵۵۰ پیش از میلاد
۱۳۷     هووخشتره                  ? - ۵۸۵ پ. م     ۶۲۵ پ. م     ۵۸۵ پ. م        
۱۳۸     ایشتوویگو                  ? - ۵۸۵ پ. م     ۵۸۵ پ. م     ۵۵۰ پ. م     پسر هووخشتره     خلع شد و بعدها کشته شد.
شاهنشاهی ایران باستان ۵۵۰ تا ۳۲۹ پیش از میلاد
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     زایش-مرگ     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
خاندان هخامنشی، ۵۵۰ تا ۳۲۹ پیش از میلاد'
۱۳۹     کوروش بزرگ         Cyrus II of Persia.jpg     شاه انشان، شاه پارس، شاه ماد، شاه بابل، شاه سومر و اکد و چهارگوشه جهان     ۶۰۰ پ. م - ۵۳۰ پ. م     ۵۵۹ پ. م     ۵۳۰ پ. م     پسر کمبوجیه یکم شاه انشان و ماندانه دختر آستیاگ شاه ماد     در نبرد با ماساگت‌ها کشته شد.
۱۴۰     کمبوجیه دوم         Name of Cambyses in Egyptian hieroglyphs and Old Persian cuneiform.svg     شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۵۲۱ پ. م     ۵۳۰ پ. م     ۵۲۲ پ. م     پسر کورش بزرگ    
۱۴۱     بردیا     تنوشیر         شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۵۲۲ پ. م     ۵۲۲ پ. م     ۵۲۲ پ. م     پسر کورش بزرگ     به دست بزرگان پارسی کشته شد.
۱۴۲     داریوش بزرگ     ارشام     Darius.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه     ۵۵۰ پ. م - ۴۸۶ پ. م     ۵۲۲ پ. م     ۴۸۶ پ. م     داماد کوروش بزرگ
پسر گشتاسپ پسر ارشام پسر آریارمنه پسر چیش پیش    
۱۴۳     خشایارشا         Relief of Xerxes at Doorway of his Palace, Persepolis, Iran.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه، شاه شاهان     ۵۱۹ پ. م - ۴۶۵ پ. م     ۴۸۵ پ. م     ۴۶۵ پ. م     پسر داریوش یکم و آتوسا دختر کورش بزرگ     به دست اردوان رئیس گارد پادشاه کشته شد.
۱۴۴     اردشیر یکم         Tomb of Artaxerxes I.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۴۲۴ پ. م     ۴۶۵ پ. م     ۴۲۴ پ. م     پسر خشایارشای یکم    
۱۴۵     خشایارشای دوم     اردشیر         شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۴۲۴ پ. م     ۴۲۴ پ. م     ۴۲۴ پ. م     پسر اردشیر یکم     به دست سغدیان کشته شد.
۱۴۶      ?     سغدیان         شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۴۲۳ پ. م     ۴۲۴ پ. م     ۴۲۳ پ. م     پسر اردشیریکم     به دست داریوش دوم کشته شد.
۱۴۷     داریوش دوم     وهوکه     Tomb of Darius II.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۴۰۴ پ. م     ۴۲۳ پ. م     ۴۰۴ پ. م     پسر اردشیریکم    
۱۴۸     اردشیر دوم     ارشک     20101229 Artaxerxes II tomb Persepolis Iran.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه     ۴۳۶ پ. م - ۳۵۸ پ. م     ۴۰۴ پ. م     ۳۵۸ پ. م     پسر داریوش دوم    
۱۴۹     اردشیر سوم     وهوکه     Persepolis Artaxerxes III tomb.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۳۳۸ پ. م     ۳۵۸ پ. م     ۳۳۸ پ. م     پسر اردشیر دوم     به دست باگواس کشته شد.
۱۵۰     اردشیر چهارم     آرش         شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۳۳۶ پ. م     ۳۳۸ پ. م     ۳۳۶ پ. م     پسر اردشیر سوم     به دست باگواس کشته شد.
۱۵۱     داریوش سوم     اردشاد     Meister der Alexanderschlacht 003.jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه     ۳۸۰ پ. م - ۳۳۰ پ. م     ۳۳۶ پ. م     ۳۳۰ پ. م     پسر ارشام پسر گستهم پسر داریوش دوم     به دست اردشیر پنجم کشته شد.
۱۵۲     اردشیر پنجم     بسوس     The punishment of Bessus by Andre Castaigne (1898-1899).jpg     شاه بزرگ، شاهنشاه      ? - ۳۲۹ پ. م     ۳۳۰ پ. م     ۳۲۹ پ. م     احتمالاً از بازماندگان اردشیردوم     به دست اسکندر مقدونی کشته شد.
سلوکیان (از ۳۲۴تا ۲۴۹ پیش از میلاد)

    سلوکوس یکم (از ۳۱۲ تا ۲۸۰ پیش از میلاد)
    آنتیوخوس یکم (از ۲۸۰ تا ۲۶۱ پیش از میلاد)
    آنتیوخوس دوم (۲۶۱ تا ۲۴۶ پیش از میلاد)

پارت‌ها

توضیح: ح علامت اختصاری حدود است.

    ارشک (اشک یکم) (ح۲۵۰- ح۲۴۷ پ. م)
    تیرداد یکم (اشک دوم) (ح۲۴۷- ح۲۱۱ پ. م)
    اَردوان یکم (اشک سوم) (ح۲۱۱- ح۱۹۱ پ. م)
    فریاپت (اشک چهارم) (ح۱۹۱- ح۱۷۶ پ. م)
    فرهاد یکم (اشک پنجم) (ح۱۷۶- ح۱۷۱ پ. م)
    مهرداد یکم (اشک ششم) (ح۱۷۱- ح۱۳۸ یا۱۳۷ پ. م)
    فرهاد دوم (اشک هفتم) (ح۱۳۸ یا ۱۳۷- ح۱۲۸ پ. م)
    اردوان دوم (اشک هشتم) (ح۱۲۸- ح۱۲۳ پ. م)
    مهرداد دوم (اشک نهم) (ح۱۲۳- ۸۷ پ. م)
        گودرز نخست (۹۱ - ۷۸؟)
        اُرُد نخست (۷۸ - ؟)
    سیناتروک (اشک دهم) (۷۶ یا ۷۵- ۷۰ یا ۶۹ پ. م)
    فرهاد سوم (اشک یازدهم) (۷۰ یا ۶۹- ۵۸ یا ۵۷ پ. م)
    مهرداد سوم (اشک دوازدهم) (۵۸ یا ۵۷- ۵۶ پ. م)
    اُرد دوم (اشک سیزدهم) (ح۵۶- ۳۷ یا ۳۶ پ. م)
    فرهاد چهارم (اشک چهاردهم) (ح۳۷- ۲ پ. م)
        تیرداد دوم (۳۲ - ح۳۰ پ. م)
    فرهاد پنجم یا (فرهادک) (اشک پانزدهم) (۲ پ. م- ۴ م)
        ملکه موزا (۲ پ. م- ۴ م) همراه با پسرش فرهاد پنجم
    اُرد سوم (اشک شانزدهم) (۴- ۶ یا ۷ م)
    ونُن یکم (اشک هفدهم) (۷ یا ۸- ۱۲ م)
    اردوان سوم (اشک هیجدهم) (۱۲- ۳۹ یا ۴۰ م)
        تیرداد سوم (ح۳۶ م)
    وردان (اشک نوزدهم) (۳۹ یا ۴۰- ۴۵ م)
    گودرز دوم (اشک بیستم) (۴۱- ۴۵ م)
    ونن دوم (اشک بیست و یکم) (۵۱ م)
    بلاش یکم (اشک بیست و دوم) (۵۱- ۷۷ یا ۷۸ م)
    پاکور (اشک بیست و سوم) (۷۸- ۱۰۸ یا ۱۱۰ م)
        اردوان چهارم (۱۰۸- ۱۱۰ م)
    خسرو (اشک بیست و چهارم) (ح۱۱۰- ۱۲۸ یا ۱۲۹ م)
    بلاش دوم (اشک بیست و پنجم) (۱۲۸ یا ۱۲۹- ۱۴۷ م)
        مهرداد چهارم (۱۲۸؟ یا ۱۲۹؟- ۱۴۷؟ م)
    بلاش سوم (اشک بیست و ششم) (۱۴۷- ۱۹۱ م)
    بلاش چهارم (اشک بیست و هفتم) (۱۹۱- ۲۰۸ م)
    بلاش پنجم (اشک بیست و هشتم) (۲۰۸- ح۲۱۶ م)
    اردوان پنجم (اشک بیست و نهم) (ح۲۱۶- ۲۲۶ م)
    بلاش ششم
    اردوازد


نام     تصویر     دورهٔ فرمانروایی     نیا     رویدادها
ارشک (اشک یکم)     Pdc 24586.jpg     ۲۵۰ تا ۲۴۷ پ. م.     فریاپد     بنیادگذاری دودمان اشکانی
تیرداد یکم (اشک دوم)     Pdc 24587.jpg     ۲۴۷ تا ۲۱۱ پ. م.     فریاپد، برادر ارشک     ضمیمه کردن گرگان، اتحاد با دیودوت پادشاه باختر، شکست سلوکوس دوم پادشاه سلوکی
اردوان یکم (اشک سوم)         ۲۱۱ تا ۱۹۱ پ. م.     تیرداد یکم     لشکرکشی به ماد، نبرد با آنتیوخوس سوم و عقب‌نشینی، غارت معبد آناهیتا توسط سپاه آنتیوخوس
فریاپت (اشک چهارم)         ۱۹۱ تا ۱۷۶ پ. م.     اردوان یکم     صلح
فرهاد یکم (اشک پنجم)     Phraates I.jpg     ۱۷۶ تا ۱۷۱ پ. م.     فریاپت     تسخیر تپورستان، بنای شهر شهر خارکْسْ
مهرداد یکم (اشک ششم)         ۱۷۱ تا ۱۳۷-۱۳۸ پ. م.     فریاپت، برادر فرهاد یکم     گسترش و اقتدار دودمان اشکانی، جنگ با دیمتریوس دوم و اسارت دیمتریوس
فرهاد دوم (اشک هفتم)         ۱۳۷-۱۳۸ تا ۱۲۸ پ. م.     مهرداد یکم     جنگ با آتیوخوس سیدت و شکست از وی، حمله دوباره آتیوخوس سیدت و شکست و کشته شدن آتیوخوس، انحطاط دولت سلوکی
اردوان دوم (اشک هشتم)         ۱۲۸ تا ۱۲۳ پ. م.     فریاپت، عموی فرهاد دوم     جنگ با قوم یوئه‌چی و زخم برداشتن و مرگ اردوان
مهرداد دوم یا مهرداد کبیر (اشک نهم)         ۱۲۳ تا ۸۷ پ. م.         اقتدار دودمان اشکانی، نظم و سازمان دهی به امور ایران
گودرز یکم         ۹۵ تا ۹۰ پ. م.         قیام گودرز و پادشاهی کوتاه مدت وی
اُرُد یکم         ۹۰ تا ۸۰ پ. م.     مهرداد دوم     براندازی گودرز یکم،درهم‌کوبیدن سپاه روم در جنگ حران
سیناتروک (اشک دهم)         ۷۶ یا ۷۵ تا ۷۰ پ. م.     مهرداد یکم، برادر فرهاد دوم     تسخیر آذربایجان و غارت جلگه فرات تیگران ارمنی
ساسانیان

(تاریخ بر پایه سالنمای میلادی)

    اردشیر بابکان (پیرامون ۲۲۴-۲۴۳)
    شاپور یکم (پیرامون ۳/۲۴۲-۲۷۲)
    هرمز یکم (۲۷۲-۲۷۳)
    بهرام یکم (۲۷۳-۲۷۶)
    بهرام دوم (۲۷۶-۲۹۳)
    بهرام سوم (۲۹۳)
    نرسی (۲۹۳-۳۰۲)
    هرمز دوم (۳۰۲-۳۱۰)
    آذرنرسی (۳۱۰)
    شاپور دوم (ذوالاکتاف) (۳۱۰-۳۷۹)
    اردشیر دوم (۳۷۹-۳۸۳)
    شاپور سوم (۳۸۳-۳۸۸)
    بهرام چهارم (۳۸۸-۳۹۹)
    یزدگرد یکم (۳۹۹-۴۲۱)
    بهرام پنجم (بهرام گور) (۴۲۱-۴۳۹)
    یزدگرد دوم (۴۳۹-۴۵۷)
    هرمز سوم (۴۵۹-۴۵۷)
    پیروز یکم (۴۵۸-۴۸۴)
    بلاش (۴۸۴-۴۸۸)
    قباد یکم (۴۸۸-۴۹۷)
    جاماسب (۴۹۷-۴۹۹)
    قباد یکم (۴۹۹-۵۳۱) (پادشاهی دوباره)
    خسرو یکم (خسرو انوشیروان) (۵۳۱-۵۷۹)
    هرمز چهارم (ترک‌زاد) (۵۷۹-۵۹۰)
    بهرام ششم (۵۹۰-۵۹۱)
    خسرو دوم (خسرو پرویز) (۵۹۱-۶۲۸)
    قباد دوم (شیرویه) (۶۲۸)
    اردشیر سوم (۶۲۸-۶۳۰)
    شهربراز (۶۳۰)
    خسرو سوم (۶۳۰)
    جوانشیر (۶۳۰)
    پوراندخت (۶۳۰-۶۳۱)
    گشتاسب بنده(۶۳۱)
    آزرمی دخت (۶۳۱)
    هرمز پنجم (۶۳۱)
    خسرو چهارم (۶۳۱)
    پیروز دوم (۶۳۱)
    خسرو پنجم (۶۳۱)
    یزدگرد سوم (۶۳۲-۶۵۱)

تازش و پیروزی تازیان (۶۵۱)
پس از اسلام
گاوباریان

    گیل گیلانشاه
    دابویه
    فرخان بزرگ
    اسپهبد دازمهر
    فرخان کوچک
    خورشید

باوندیان
شاخه کیوسیه

    باو
    سهراب یکم
    مهرمردان
    سهراب دوم
    شروین یکم
    شهریار یکم
    شاپور
    جعفر
    کارن یکم
    رستم یکم
    شروین دوم
    شهریار دوم
    دارا
    شهریار سوم

شاخه اسپهبدیه

    شهریار چهاروم
    کارن دوم
    رستم دوم
    علی یکم
    رستم سوم
    حسن یکم
    اردشیر یکم
    رستم چهارم

شاخه کینخواریه

    اردشیر دوم
    ممد
    علی دوم
    یزدگردغهعنئاتوئتا
    شهریار پنجم
    کیخسولاوئالتلائرو
    شئلاتئورف الملوک
    حسن

طاهریان

    طاهر بن حسین (طاهر ذوالیمینین)
    طلحه بن طاهر
    علی بن طاهر
    عبدالله بن طاهر
    طاهر بن عبدالله
    محمد بن طاهر بن عبدالله

صفاریان

    عمرو لیث
    طاهر بن محمد بن عمرولیث
    لیث بن علی بن لیث
    محمد بن علی بن لیث
    احمد بن محمد بن خلف
    خلف بن احمد

علویان تبرستان

    حسن بن زید
    القائم
    داعی الحق
    حسن پسر مهدی
    داعی صغیر

سامانیان

    اسماعیل بن احمد، نامدار به امیر ماضی (۲۹۵ – ۲۷۹ ه‍. ق.)
    احمد بن اسماعیل، نامی به امیر شهید (۳۰۱ – ۲۵۹ ه‍. ق.)
    نصر بن احمد، نامی به امیر سعید (۳۳۱ – ۳۰۱ ه‍. ق.)
    نوح بن نصر، نامی به امیر حمید (۳۴۳ – ۳۳۱ ه‍. ق.)
    عبدالملک بن نوح، نامی به امیر رشید (۳۵۰ – ۳۴۳ ه‍. ق.)
    منصوربن نوح، نامی به امیر سدید (۳۶۵ – ۳۵۰ ه‍. ق.)
    نوح بن منصور، نامی به امیر رضی (۳۸۷ – ۳۶۵ ه‍. ق.)
    منصور بن نوح (۳۸۹ – ۳۸۷ ه‍. ق.)
    عبدالملک بن نوح (۳۸۹ – ۳۸۹ ه‍. ق.)

زیاریان

    مرداویج زیاری
    وشمگیر
    بیستون پسر وشمگیر
    قابوس پسر وشمگیر
    منوچهر پسر قابوس
    انوشیروان پسر منوچهر

بوییان
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     مرگ-زایش     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
آل بویه فارس (۹۳۳–۱۰۶۲)
عمادالدوله     علی بن بویه             ۸۹۱-۹۴۹     ۹۳۴     ۹۴۹     پسر بویه    
عضدالدوله     فنا خسرو بن حسن     Adud al-DawlaCoinHistoryofIran.jpg         ۹۳۶-۹۸۳     ۹۴۹     ۹۸۳     پسر رکن‌الدوله
برادرزاده عمادالدوله    
شرف‌الدوله     ابوالفوارس شیرذیل             ۹۶۲-۹۸۹     ۹۸۳     ۹۸۹     پسر عضدالدوله    
صمصام الدوله     ابوکالیجار مرزبان             ۹۶۴-۹۹۸     ۹۸۹     ۹۹۸     پسر عضدالدوله    
بهاءالدوله     ابونصر فیروز    

Baha' al-DawlaBuyidCoinHistoryofIran.jpg
        ۹۷۱-۱۰۱۲     ۹۹۸     ۱۰۱۲     پسر عضدالدوله    
سلطان‌الدوله     ابوشجاع             ۹۹۲-۱۰۲۴     ۱۰۱۲     ۱۰۲۴     پسر بهاءالدوله    
عمادالدوله     ابوکالیجار مرزبان    

AbuKalijarBuyidCoinHistoryofIran.jpg
        ۱۰۱۱-۱۰۴۸     ۱۰۲۴     ۱۰۴۸     پسر سلطان‌الدوله    
ملک رحیم                                
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     مرگ-زایش     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
آل بویه ری، اصفهان، همدان (۹۳۵–۱۰۳۸)
رکن‌الدوله     ابوعلی حسن     Ruknal-DawlaCoinHistoryofIran.jpg         ۸۹۸-۹۷۶     ۹۳۵     ۹۷۶     پسر بویه    
فخرالدوله     ابوالحسن علی             ۹۵۲-۹۹۷     ۹۷۶     ۹۸۰     پسر رکن‌الدوله    
مؤیدالدوله     ابومنصور     Muayyadal-DawlaBuyidCoinHistoryofIran.jpg         ۹۴۱-۹۸۳     ۹۷۶     ۹۸۳     پسر رکن‌الدوله    
فخرالدوله     ابوالحسن علی                 ۹۷۶     ۹۹۷     پسر رکن‌الدوله    
مجدالدوله     ابوطالب رستم     AbuTalebRostamCoinHistoryofIran.jpg         ۹۹۳-۱۰۲۹     ۹۹۷     ۱۰۲۹     پسر فخرالدوله    
شمس‌الدوله     ابوطاهر     Shamsal-DawlaBuyidCoinHistoryofIran.jpg         ۱۰۲۱-؟     ۹۹۷     ۱۰۲۱     پسر فخرالدوله    
سماءالدوله     ابوالحسن علی             ۱۰۲۳-؟     ۱۰۲۱     ۱۰۲۳     پسر شمس‌الدوله    
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     مرگ-زایش     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
آل بویه عراق (۹۴۵–۱۰۵۵)
معزالدوله     ابوالحسن احمد             ۹۱۵-۹۶۶     ۹۴۵     ۹۶۶     پسر بویه    
عزالدوله     بختیار             ۹۴۳-۹۷۹     ۹۶۶     ۹۷۹     پسر معزالدوله    
عضدالدوله     ابوشجاع     Adud al-DawlaCoinHistoryofIran.jpg         ۹۳۷-۹۸۳     ۹۷۷     ۹۸۳     پسر رکن‌الدوله    
شرف‌الدوله     ابوالفوارس شیرذیل             ۹۶۲-۹۸۹     ۹۸۷     ۹۸۹     پسر عضدالدوله    
بهاءالدوله     ابونصر     Baha' al-DawlaBuyidCoinHistoryofIran.jpg         ۹۷۰-۱۰۱۲     ۹۸۹     ۱۰۱۲     پسر عضدالدوله    
سلطان‌الدوله     ابوشجاع             ۹۹۲-۱۰۲۴     ۱۰۱۲     ۱۰۲۱     پسر بهاءالدوله    
مشرف‌الدوله     ابوعلی             ۱۰۰۲-۱۰۲۵     ۱۰۲۱     ۱۰۲۵     پسر بهاءالدوله    
جلال‌الدوله     ابوطاهر             ۹۹۴-۱۰۴۳     ۱۰۲۷     ۱۰۴۳     پسر بهاءالدوله    
    ابوکالیجار مرزبان     AbuKalijarBuyidCoinHistoryofIran.jpg         ۱۰۱۱-۱۰۴۸     ۱۰۴۳     ۱۰۴۸     پسر سلطان‌الدوله    
ملک رحیم                 ۱۰۵۸-؟     ۱۰۴۸     ۱۰۵۵     پسر ابوکالیجار    
قوام‌الدوله     ابوالفوارس                            
    ابومنصور پولادستون                            
غزنویان

    ناصرالدین سبکتکین
    اسماعیل پسر سبکتکین
    سلطان محمود غزنوی (محمود بن سبکتکین)
    محمد پسر محمود
    سلطان مسعود غزنوی (مسعود بن محمود)
    مودود پسر مسعود
    مسعود دوم پسر مودود
    علی پسر مسعود
    عبدالرشید پسر محمود
    طغرل غاصب
    فرخزاد پسر مسعود
    ابراهیم پسر مسعود
    مسعود سوم پسر ابراهیم
    شیرزاد پسر مسعود
    ارسلانشاه پسر مسعود
    بهرامشاه پسر مسعود
    خسروشاه پسر بهرامشاه
    خسرو ملک پسر خسروشاه

سلجوقیان ۱۰۲۹–۱۱۹۴
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     زایش-مرگ     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
سلجوقیان ۱۰۲۹–۱۱۹۴
۱     طغرل یکم     محمد         رکن الدین، ابوطالب، بیگ، سلطان     ۹۹۵ - ۱۰۶۳     ۱۰۲۹     ۱۰۶۳     پسر میکائیل پسر سلجوق    
۲     آلپ ارسلان     محمد         عضدالدوله، عضدالدین، ابوشجاع، سلطان     ۱۰۳۹ - ۱۰۷۲     ۱۰۶۳     ۱۰۷۲     پسر چغری بیگ داود برادر طغرل یکم     به دست سرباز اسیری کشته شد.
۳     ملکشاه یکم     حسن     Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah.jpg     جلال الدوله، جلال الدین، ابوالفتح، سلطان     ۱۰۵۵ - ۱۰۹۲     ۱۰۷۲     ۱۰۹۲     پسر آلپ ارسلان     به دست حشاشین کشته شد
۴     محمودیکم             ناصرالدین، ابوالقاسم، سلطان     ۱۰۸۶ - ۱۰۹۴     ۱۰۹۲     ۱۰۹۴     پسر ملکشاه یکم    
۵     برکیارق     محمد         رکن الدین، ابوالمظفر، سلطان     ۱۰۸۰ - ۱۱۰۵     ۱۰۹۴     ۱۱۰۵     پسر ملکشاه یکم    
۶     ملکشاه دوم             معزالدین، ابوالفتح، سلطان     ۱۱۰۱ - ?     ۱۱۰۵     ۱۱۰۵     پسر برکیارق     به دست محمدیکم خلع و نابینا شد
۷     محمدیکم     تپر         غیاث الدین، ابوشجاع، سلطان     ۱۰۸۲ - ۱۱۱۸     ۱۱۰۵     ۱۱۱۸     پسر ملکشاه یکم    
۸     سنجر     احمد         معزالدین، ابوالحارث، سلطان     ۱۰۸۷ - ۱۱۵۷     ۱۰۹۷     ۱۱۵۷     پسر ملکشاه یکم    
۹     محموددوم             مغیث الدین، سلطان     ۱۱۰۴ - ۱۱۳۱     ۱۱۱۸     ۱۱۳۱     پسر محمدیکم    
۱۰     داود             مغیث الدین، ابوالفتح، سلطان      ? - ۱۱۳۲     ۱۱۳۱     ۱۱۳۲     پسر محموددوم    
۱۱     طغرل دوم             رکن الدین، ابوطالب، سلطان     ۱۱۰۹ - ۱۱۳۴     ۱۱۳۲     ۱۱۳۴     پسر محمدیکم    
۱۲     مسعود             غیاث الدین، ابوالفتح، سلطان     ۱۱۰۹ - ۱۱۵۲     ۱۱۳۴     ۱۱۵۲     پسر محمدیکم    
۱۳     ملکشاه سوم             مغیث الدین، سلطان     ۱۱۲۸ - ۱۱۶۰     ۱۱۵۲     ۱۱۵۳     پسر محموددوم    
۱۴     محمددوم             غیاث الدین، ابوشجاع، سلطان     ۱۱۲۸ - ۱۱۶۰     ۱۱۵۳     ۱۱۶۰     پسر محموددوم    
۱۵     سلیمانشاه             معزالدین، ابوالحارث، سلطان     ۱۱۱۸ - ۱۱۶۲     ۱۱۶۰     ۱۱۶۱     پسر محمدیکم     خلع شد
۱۶     ارسلان             رکن الدین، سلطان     ۱۱۳۴ - ۱۱۷۶     ۱۱۶۱     ۱۱۷۶     پسر طغرل دوم    
۱۷     طغرل سوم             رکن الدین، ابوطالب، سلطان      ? - ۱۱۹۴     ۱۱۷۶     ۱۱۹۴     پسر ارسلان     کشته شد.
خوارزمشاهیان
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     زایش-مرگ     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
خوارزمشاهیان (۱۱۵۳–۱۲۳۱)
قطب‌الدین محمد                             پسر انوشتکین غرجه    
علاءالدین اتسز     ابوالمظفر             ۱۰۹۷/۱۱۰۵-۱۱۵۶     ۱۱۵۳     ۱۱۵۶     پسر قطب‌الدین محمد    
ایل ارسلان     ابوالفتح             ۱۱۷۱-?     ۱۱۵۶     ۱۱۷۲     پسر اتسز    
جلال‌الدین سلطانشاه                 ۱۱۹۳-             پسر ایل ارسلان    
علاءالدین تکش                 ۱۲۰۰-?     ۱۱۷۲     ۱۲۰۰     پسر ایل ارسلان    
علاءالدین محمد     ابوالفتح     Mort de Muhammad Hwârazmshâh.jpeg         ۱۲۲۰-?     ۱۲۰۰     ۱۲۲۰     پسر تکش    
جلال‌الدین منکبرنی         Памятник Джелал ад-Дину Манкбурны.JPG         ۱۲۳۱-?     ۱۲۲۰     ۱۲۳۱     پسر محمد    
ایلخانان
نام دیهیمی     نام اصلی     نگاره     لقب     زایش-مرگ     آغاز شاهی     پایان شاهی     خویشاوندی     یادداشت
ایلخانان (۱۲۵۶–۱۳۵۷)
هولاکو         Hulagu Khan.jpg         ۱۲۱۷-۱۲۶۵     ۱۲۵۶     ۱۲۶۵     پسر تولی‌خان    
اباقاخان         Abaqa Khan.jpg         ۱۲۳۴-۱۲۸۲     ۱۲۶۵     ۱۲۸۲     پسر هولاکو    
سلطان احمد تکودار بن هولاکو         Tegüder recevant une ambassade.jpeg         ۱۲۸۴-؟     ۱۲۸۲     ۱۲۸۴     پسر هولاکو    
ارغون‌خان بن اباقا         AbaqaOnHorseArghunStandingGhazanAsAChild.jpg         ۱۲۵۸-۱۲۹۱     ۱۲۸۴     ۱۲۹۱     پسر اباقاخان    
گیخاتون بن اباقا         Geikhatu interrogeant Shingtûr Nuyân.jpeg         ۱۲۹۵-؟     ۱۲۹۱     ۱۲۹۵     پسر اباقاخان    
بایدوخان بن طرغان         Baydu coin with Khagan's name.jpg         ۱۲۹۵-؟     ۱۲۹۵     ۱۲۹۵        
غازان بن ارغون     محمود     Ghazan with wife at his court.jpg         ۱۲۷۱-۱۳۰۴     ۱۲۹۵     ۱۳۰۴     پسر ارغون‌خان    
اولجایتو خدابنده بن ارغون         Majma' al-Tavarikh 001.jpg         ۱۲۸۰-۱۳۱۶     ۱۳۰۴     ۱۳۱۶     پسر ارغون‌خان    
ابوسعید بهادرخان بن اولجایتو         Ilhanli Ebu said enguriye 720.jpg         ۱۳۰۵-۱۳۳۵     ۱۳۱۶     ۱۳۳۵     پسر الجایتو    
ارپاگاون                 ۱۳۳۶-?     ۱۳۳۵     ۱۳۳۶        
موسی خان                 ۱۳۳۷-?     ۱۳۳۶     ۱۳۳۷        
طغا تیمورخان                 ۱۳۵۳-?     ۱۳۳۵     ۱۳۵۳        
محمد خان                 ۱۳۳۸-?     ۱۳۳۶     ۱۳۳۸        
ساتی‌بیگ                 ۱۳۰۰-۱۳۴۵     ۱۳۳۸     ۱۳۳۹     دختر الجایتو    
شاه جهان ایلخانی                     ۱۳۳۹     ۱۳۴۰        
سلیمان خان                     ۱۳۳۹     ۱۳۴۵        
انوشیروان عادل                     ۱۳۴۴     ۱۳۵۶        
دودمان‌های محلی
جلایریان

    شیخ حسن بزرگ (۷۳۶ق)
    شیخ اویس بهادرخان (۷۵۷ق)
    جلال‌الدین حسین‌خان (۷۷۶ق)
    غیاث‌الدین سلطان احمد بهادر (۷۸۳ق)
    شاه محمود (۸۱۴-۸۱۳ق)

آل مظفر یا مظفریان

    مبارزالدین محمد (۵۹-۷۱۸ / ۵۸-۱۳۱۸)
    شاه محمود (۷۶-۷۵۹ / ۷۴-۱۳۵۸)
    عمادالدین احمد (۹۵-۷۸۶ / ۹۳-۱۳۸۴)
    نصره الدین شاه یحیی (۹۵-۷۶۴ / ۹۳-۱۳۶۳)
    شاه شجاع
    زین العابدین بن شاه شجاع(۸۹-۷۸۶ / ۸۷-۱۳۸۴)
    شاه منصور (۹۵-۷۹۰ / ۹۳-۱۳۸۸)

آل اینجو
کیاییان

    سید امیر کیای مَلاطی، بنیانگذار حکومت خاندان کیاییان در گیلان. حکومت از (۷۶۳ـ۷۷۶) ق.
    سید رضی کیا حکومت از (۷۲۹ـ۷۹۹) ق.
    کارکیا سید محمد اول حکومت از (۸۲۹ ـ۸۳۷) ق.
    کارکیا ناصر کیا حکومت از (۸۳۷ ـ۸۵۱) ق.
    کارکیا سلطان محمد دوم حکومت از (: ۸۵۱ـ۸۸۳) ق.
    کارکیا میرزاعلی

...
تیموریان

    تیمور لنگ
    خلیل سلطان
    شاهرخ
    الغ بیگ
    عبدالله میرزا
    بابر تیموری
    ابو سعید
    سلطان احمد
    سلطان محمود
    سلطان حسین بایقرا

قراقویونلو

    قرامحمد
    قره یوسف
    قرااسکندر
    جهانشاه
    حسن علی فرزند جهانشاه

آق قویونلو

    قره عثمان
    حمزه
    نورالدین علی
    اوزون حسن
    سلطان خلیل
    یعقوب

صفویان
ردیف     نام     تصویر     تولد/مرگ     سلطنت     نسبت با سلف     یادداشت
۱     شاه اسماعیل یکم     Shah Ismail I.jpg     ۱۴۸۷-۱۵۲۴     ۱۵۰۲-۱۵۲۴     -    
۲     شاه تهماسب یکم     Tahmasb-1.jpg     ۱۵۱۴-۱۵۷۶     ۱۵۲۵-۱۵۷۶     پسر    
۳     شاه اسماعیل دوم     Shah Ismayil II.jpg     ۱۵۳۷-۱۵۷۷     ۱۵۷۶-۱۵۷۷     پسر    
۴     شاه محمد خدابنده         ۱۵۳۲-۱۵۹۶     ۱۵۷۷-۱۵۸۷     برادر     عزل شد
۵     شاه عباس بزرگ     Portraits du schah de Perse Abbas Ier (1571-1629).JPG     ۱۵۷۱-۱۶۲۹     ۱۵۸۷-۱۶۲۹     پسر    
۶     شاه صفی     Shah Safi.png     ۱۶۱۱-۱۶۴۲     ۱۶۲۹-۱۶۴۲     نوه
۷     شاه عباس دوم     Recueil. Portraits du schah de Perse Abbas II.JPG     ۱۶۳۲-۱۶۶۶     ۱۶۴۲-۱۶۶۶     پسر    
۷     شاه سلیمان     Shah Soleiman.jpg     ۱۶۴۵-۱۶۹۴     ۱۶۶۶-۱۶۹۴     پسر     نام او صفی میرزا بود و بار اول با نام شاه صفی تاج بر سرگذاشت و در دومین سال سلطنت خود با نام سلیمان تاجگذاری کرد.
۸     شاه سلطان حسین     Sultan Husayn by Bruyn.jpg     ۱۶۶۸-۱۷۲۶     ۱۶۹۴-۱۷۲۲     پسر     توسط محمود افغان عزل شد و سپس به دست او به قتل رسید
افشاریان
نادر شاه

    نادرشاه افشار
    عادلشاه افشار
    ابراهیم‌شاه
    شاهرخ‌میرزا

زندیان
کریم خان

    کریم‌خان زند
    زکی‌خان زند
    ابوالفتح‌خان زند
    صادق‌خان زند
    علی‌مرادخان زند
    جعفرخان زند
    صیدمرادخان زند
    لطفعلی‌خان زند

قاجار
ردیف     نام     تصویر     تولد/مرگ     سلطنت     نسبت با سلف     یادداشت
۱     آقا محمدخان قاجار     Aggha Mohammad Khan.jpg     ۱۷۴۲-۱۷۹۷     ۱۷۹۴-۱۷۹۷     -     کشته شد
۲     فتحعلی شاه     An Early Painting of Fath Ali Shah.jpg     ۱۷۷۲-۱۷۶۴     ۱۷۹۷-۱۸۳۴     برادرزاده    
۳     محمد شاه     Mohammadshah.jpg     ۱۸۰۸-۱۸۴۸     ۱۸۳۴-۱۸۴۸     نوه    
۴     ناصرالدین شاه     Nasir ad-Din Nadar.jpg     ۱۸۳۱-۱۸۹۶     ۱۸۴۸-۱۸۹۶     پسر     کشته شد
۵     مظفرالدین شاه     Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg     ۱۸۵۳-۱۹۰۷     ۱۸۹۶-۱۹۰۷     پسر    
۶     محمدعلی شاه     Mohammad Ali Shah.jpg     ۱۸۷۲-۱۹۲۵     ۱۹۰۷-۱۹۰۹     پسر     عزل شد
۷     احمدشاه     AhmadShahQajar2.jpg     ۱۸۹۸-۱۹۳۰     ۱۹۰۹-۱۹۲۵     پسر     عزل شد
پهلوی
نشان رسمی دربار شاهنشاهی ایران که در آن نقش فَروَهَر دیده می‌شود. (در گوی، سمت راست، بالا) دورهٔ پهلوی ۱۳۰۴ تا ۱۳۵۶ خورشیدی
ردیف     نام     تصویر     تولد/مرگ     سلطنت     نسبت با سلف     یادداشت
۱     رضاشاه     رضا شاه     ۲۴ اسفند ۱۲۵۶ – ۴ مرداد ۱۳۲۳     ۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ – ۲۴ شهریور ۱۳۲۰     -     حمله ی متفقین به ایران و استعفا و تبعید وی.
۲     محمدرضاشاه     Mohammad-reza-shah.jpg     ۴ آبان ۱۲۹۸ – ۵ مرداد ۱۳۵۹     ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ – ۲۲ بهمن ۱۳۵۷     پسر     عزل و سپس پایان حکومت سلطنتی بدنبال انقلاب ۱۳۵۷ ایران.

خلافت عباسیان

خلافت عباسیان (به عربی: الخلافة العباسیة) یا به صورتی دیگر عبّاسیّان (همچنین عبّاسیّون) به سومین خلافت اسلامی و دومین سلسله اسلامی اطلاق میشود.خلافت عباسیان توسط خاندان عباسی اداره می‌شد.

خلافت عباسی توسط نوادگان عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر، که از بنی هاشم بود در سال ۷۵۰ میلادی در حران تاسیس شد .مرکز این خلافت بعدها از حران به بغداد منتقل شد،حکومت عباسی در بغداد در سال ۱۲۵۸ میلادی پس از یورش مغولان به پایان رسید.سپس توسط بازماندگان این دودمان حکومت مذکور به قاهره منتقل شد؛در سال ۱۵۱۹ میلادی پس از فتح شام ومصر توسط ارتش عثمانی سلسله عباسیان منقرض شد. [۱]

بنی عباس در سیاست داخلی و اداره کشور مانند امویان همان سیستم اداری و روش ایرانیان را پسندیدند و پیش گرفتند.[۲] خلافت بنی عباس در سال ۱۳۲ هجری قمری توسط شخصی به نام سفاح تشکیل شد . مردی که در به قدرت رساندن خلافت بنی عباس نقش مهمی داشت ابو مسلم خراسانی بود که بعد ها توسط منصور جانشین و برادرزاده سفاح به قتل رسید. منصور حکومتی را که عمویش پایه گذاری کرده بود قدرتمند کرد و پایتخت حکومت بنی عباس را به شهر بغداد منتقل کرد و تمامی دشمنان خود را به شدت سرکوب کرد . قدرتمندریت فرمانروای خاندان بنی عباس هارون الرشید است که در زمان او قلمرو خلافت بنی عباس در اوج وسعت قرار داشت . با این همه بسیاری که از قدرتی که به هارون الرشید نسبت می دهند به خاطر وزیر بزرگ او یحی برمکی بود . یحیی برمکی با هارون الرشید بزرگ شده بود با این حال بعد ها به دلیل قدرت بسیاری که به دست اورده بود کشته شد . بعد از مرگ هارون الرشید میان دو پسر او امین و مامون بر سر قدرت درگری اتفاق افتاد.امین بعد از پنج سال حکومت توسط برادر خود کشته شد . چون مامون به یاری ایرانیان به قدرت رسید پایتخت بنی عباس را از بغداد به شهر مرو در خراسان انتقال داد . این کار مامون با مخالفت شدید بزرگان خاندان بنی عباس قرار گرفت . مامون برای اینکه بزرگ شیعیان یعنی علی بن موسی الرضا را زیر نظر مستقیم خود بگیرد، او را به مرو آورد و مقام ولیهدی را به ایشان پیشنهاد کرد . علی بن موسی الرضا به شرط آنکه در کارهای سیاسی دخالتی نکند و هیچ کسی را عزل یا نصب نکند قبول کرد با این وجود یک سال بعد ایشان توسط خلیفه ی بنی عباس مسموم و کشته شد و مامون دوباره پایتخت بنی عباس را به بغداد انتقال داد . بعد از مرگ مامون قدرت خاندان بنی عباس رو به انحطاط نهاد و قسمت های قلمرو این حکومت سر یه طغیان برداشتند و حکومت هایی برای خود تشکیل دادند . شاید بعد از مامون بتوان به دو نفر از خلفای بنی عباس اشاره ی کوتاه کرد . یکی معتمد که در زمان او یکی از شاهان ایران به نام یعقوب لیث برای سرنگونی حکومت بنی عباس به بغداد حمله کرد ولی شکست خورد و کمی بعد بر اثر بیماری مرد . دیگری منصور که تلاش بسیاری کرد تا حکومت ایرانی خوارزمشاهیان را در خراسان سرنگون کند و به همین جهت مغولان را تحریک کرد که به ایران حمله کنند . اخرین خلیفه ی بنی عباس معتصم از مغولان شکست خورد و تسلیم شد و حکومت بنی عباس سرنگون گردید

محتویات

    ۱ فهرست خلیفه ها (در قاهره)
    ۲ پانویس
    ۳ منابع
    ۴ پیوند به بیرون

فهرست خلیفه ها (در قاهره)
       خلیفه      زندگی      خلافت
۱     أبو القاسم أحمد المستنصر بالله      ....-۱۲۶۲       ۱۲۶۱-۱۲۶۲
۲     أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله      ....-۱۳۰۲       ۱۲۶۸-۱۳۰۲
۳     أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله       ۱۲۸۵-۱۳۴۰       ۱۳۰۲-۱۳۴۰
۴     أبو إسحاق إبراهیم الواثق      ....-....       ۱۳۴۰-۱۳۴۲
۵     أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله      ....-۱۳۵۲       ۱۳۴۲-۱۳۵۲
۶     أبو الفتح أبو بکر المعتضد بالله      ....-۱۳۶۲       ۱۳۵۲-۱۳۶۲
۷     أبو عبد الله محمد المتوکل علی‌الله      ....-۱۴۰۶       ۱۳۶۲-۱۳۷۷
۸     أبو یحی زکریاء المستعصم بالله      ....-....       ۱۳۷۷-۱۳۷۷
۷-۲     أبو عبد الله محمد المتوکل علی‌الله      ....-....       ۱۳۷۷-۱۳۸۳
۹     أبو حفص عمر الواثق بالله      ....-۱۳۸۶       ۱۳۸۳-۱۳۸۶
۸-۲     أبو یحی زکریاء المستعصم بالله      ....-....       ۱۳۸۶-۱۳۸۹
۷-۳     أبو عبد الله محمد المتوکل علی‌الله      ....-....       ۱۳۸۹-۱۴۰۶
۱۰     أبو الفضل العباس المستعین بالله      ....-۱۴۳۰       ۱۴۰۶-۱۴۱۲
۱۱     أبو الفتح داود المعتضد بالله      ۱۳۸۰-۱۴۴۱       ۱۴۱۲-۱۴۴۱
۱۲     أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله      ....-۱۴۵۰       ۱۴۴۱-۱۴۵۰
۱۳     أبو البقاء حمزة القائم بأمر الله      ....-۱۴۵۹       ۱۴۵۰-۱۴۵۵
۱۴     أبو المحاسن یوسف المستنجد بالله      ....-۱۴۷۹       ۱۴۵۵-۱۴۷۹
۱۵     أبو العز عبدالعزیز المتوکل علی‌الله      ۱۴۱۶-۱۴۹۸       ۱۴۷۹-۱۴۹۸
۱۶     أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله      ....-۱۵۲۱       ۱۴۹۸-۱۵۰۹
۱۷     محمد المتوکل علی‌الله      ....-۱۵۴۳       ۱۵۰۹-۱۵۱۶
۱۶-۲     أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله      ....-۱۵۲۱       ۱۵۱۶-۱۵۱۷

توپراق‌قلعه (عثمانیه)

توپراق‌قلعه (به ترکی: Toprakkale به معنی قلعهٔ خاک) یکی از شهرستان‌های استان عثمانیه ترکیه است.

این شهرستان در کرانه‌های مدیترانه و در ۱۰ کیلومتری غرب شهر عثمانیه واقع شده‌است.

نام این شهرستان از نام یک دژ عباسی واقع در منطقه گرفته شده است.

استان عثمانیه

عُثمانیه (به ترکی: Osmaniye) نام یکی از استان‌های ناحیه مدیترانه ترکیه است که مرکز آن هم شهر عثمانیه است.
شهرستان‌ها

این استان از یک منطقه شهری (عثمانیه) و ۶ شهرستان تشکیل شده:

    باهچه
    دوزیچی
    حسن‌بیلی
    کادیرلی
    سومباس
    توپراق‌قلعه

کیلیکیه

کیلیکیه، کیلیکیا یا قیلیقیا(به ارمنی: Կիլիկիա)،(به یونانی: Κιλικία)،(به ترکی استانبولی: Kilikya) نام منطقه‌ای در جنوب شبه‌جزیرهٔ آناتولی می‌باشد که امروزه چوکوروا خوانده می‌شود. کیلیکه در جنوب خاوری در آسیای کوچک در ترکیه کنونی، و در شمال و شمال خاوری قبرس واقع شده و نزدیک به یک‌سوم خاک آناتولی را در بر می‌گیرند. این سرزمین را ارمنستان کوچک[۱] نیز خوانده‌اند. در منابع اسلامی از این منطقه با نام قالوقیه یاد شده‌است.[۲]

مردمان کیلیکیه به زبان لووی سخن می‌گفته‌اند.
تاریخچه

نخستین نشانه‌های زیست انسان در کیلیکه به دورهٔ نوسنگی بازمی‌گردد. نام کیلیکیه‌ای‌ها در نوشته‌های آشوری به گونهٔ خیلیک‌کو آمده و در آغاز هزاره یکم پیش از میلاد یکی از چهار قدرت آسیای باختری بوده‌اند.

در زمان هخامنشیان کیلیکیه به دست کورش بزرگ گشوده‌شد و به گونهٔ یک ساتراپی درآمد. درآینده اسکندر مقدونی برآن سرزمین دست یازید. در دورهٔ سلوکیان اینجا میدان درگیری جانشینان اسکندر بود و سرانجام دولت سلوکی توانست کنترل بخش خاوری کیلیکیه را نگاه‌دارد. سپس روم در راستای پیشروی در آسیا بر آن سامان چیره شد.

در کشاکش جنگ‌های صلیبی کیلیکیه زیر فرمان پادشاهی ارمنی کیلیکیه گردانده می‌شد. عثمانیان در سده ۱۵ (میلادی) بر بخش‌های عمده‌ای از کیلیکیه دست یافتند ولی بخش‌هایی از این سرزمین تا ۱۵۱۵ (میلادی) استقلال خود را نگاه داشتند.

در ۱۹۱۹ فرانسویان کیلیکیه را اشغال کردند ولی با تشکیل جمهوری ترکیه و به موجب پیمان لوزان این سرزمین به ترکیه واگذار شد و سه استان مرسین، آدانا و عثمانیه جایگزین کیلیکیه گردیدند.

محمد یکم

سلطان محمد یکم (در ترکی عثمانی: چلبی محمد) (زادهٔ ۱۳۸۹ در بورسا - درگذشتهٔ ۲۶ مه ۱۴۲۱ در ادیرنه) از سال ۱۴۱۳ تا ۱۴۲۱ میلادی سلطان امپراتوری عثمانی بود.

در سال ۱۴۰۲ بایزید یکم، سلطان عثمانی و پدر محمد اول پس از نبرد آنکارا به‌دست تیمور لنگ زندانی شد. پس از آن یک دورهٔ آشوب قلمرو عثمانی را فراگرفت و چهار پسر بایزید با یک‌دیگر بر سر تخت و تاج به ستیز پرداختند. این دوره به دورهٔ فترت عثمانی معروف است.

محمد اول در آن زمان فرمانروای آماسیه بود و توانست برادر خود عیسی چلبی را شکست داده و قلمرو او را ضمیمه کند. در رویدادهای بعدی محمد اول توانست با هم‌پیمان شدن با امپراتوری بیزانس برادران دیگر خود را از صحنه بیرون کند و سلطان شود.

محمد اول توانست در زمان پادشاهی خود امارت جانداراوغلو، پادشاهی مسیحی کیلیکیه و بخش‌هایی از آلبانی را به قلمر عثمانی بیفزاید. از سوی دیگر وی ناچار بود بنا بر پیمانی که با امپراتوری بیزانس بسته بود، قیصر بیزانس را به عنوان فرادست خود به رسمیت بشناسد. محمد اول تا پایان عمر بر این پیمان وفادار ماند. عصری که محمد عثمانی زمام دولت عثمانی را بدست گرفت ، امپراتوری عثمانی بشدت مجروح ومتزلزل بود ، حمله بی رحمانه تیمورلنگ و10سال جنگ داخلی فی‌مابین فرزندان سلطان بایزید وتخریب و تحریک صلیبی ها دولت وملت عثمانی کاملاً از لحاظ ملی ومذهبی آسیب دیده بودند.

سلطان محمد علی‌رغم کمی سن وسال خیلی زود به دولت وکشورعثمانی سروسامان داد وی فردی سالم متدین وشجیع ومحبّ دین ومخلص علماء ودلسوز مسلمانان بود وبرای حراست از دین و دفاع از مسلمین ومقابله با صلیبیون وسرکوبی اغتشاشگران داخلی در 24جنگ شرکت کردو40بار مجروح گردید.

سلطان محمد مشهور بود به «محمد چلبی» یعنی کشتی گیره قهرمان ، بلاشک قهرمان بود. و از نظر تدین سلطان محمد اولین سلطان عثمانی بوده است که هرساله قسمت هنگفتی از دارائی خود را به جهت توزیع و هزینه بین فقراء حرمین به مکه مکرمه می فرستاد وعاقبت در سال 824 در شهر ادرنه فوت کرد وجسد وی از شهر ادرنه (شهر مجاهدان ) به شهر بورسا (شهر فقها) انتقال داد شد.
اعیان و اشراف در حضور سلطان محمد اول. مینیاتور عثمانی، استانبول.

احمد سنجر

معزالدین ابوالحارث احمد سَنجَر معروف به سلطان سَنجَر فرزند سلطان ملکشاه سلجوقی بود.

دوران او دوران هرج و مرج سلجوقیان بود. او می‌خواست بار دیگر ایران را متحد سازد اما نتوانست؛ زیرا سه قدرت در شمال شرقی ایران وجود داشت:

    غزها
    قراختاییان
    خوارزمشاهیان

او سه بار به خوارزم لشکر کشید؛ چون اتسز در آنجا شورش کرده بود.

سلطان همچنین دو بار به سمرقند حمله کرد. سلطان به بقایای غزنویان تاخته آنان را دست نشانده خود ساخت.
پیشین:
محمد اول     هشتمین پادشاه سلجوقی
- هجری‌قمری     پسین:
-

ولایت ختلان

ولایت خَتلان یکی از استان‌های کشور تاجیکستان است و مرکز آن شهر قُرغان‌تپه نام دارد.

مساحت این ولایت ۲۴٬۶۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال ۲۰۰۵ (میلادی) ۲٬۳۳۷٬۰۰۰ نفر بوده‌است.

این استان در جنوب خاوری دوشنبه، پایتخت تاجیکستان واقع شده‌است و در زمان شوروی از محروم‌ترین مناطق تاجیکستان بود. محرومیت منطقه یکی از دلایل بروز خشونت زیاد در این ولایت در زمان جنگ داخلی پس از استقلال این کشور بود. جناح‌های سیاسی این منطقه به‌ویژه کولابی‌ها در جنگ‌های داخلی ۱۹۹۲-۱۹۹۳ طرف پیروز در کشمکش‌ها بودند و پس از آن امور تاجیکستان بیشتر در دست این جناح است.[۱]

منابع مهم آبیاری و برق‌آبی همچون رودخانه وخش، سد نارَک، سد و نیروگاه سنگ‌توده ۲ و کانال شاه‌راهی وخش در این استان واقع شده‌است.
تاریخ معاصر
قرغان‌تپه، مرکز ختلان.

در دوران اتحاد شوروی، ختلان به همراه سغد (لنین‌آباد) یکی از دو منطقه اصلی کشت پنبه در تاجیکستان شد. طرح اشتراکی کردن کشاورزی که به شدت در اوایل دهه ۱۹۳۰ اجرا می‌شد، در زمینه گسترش میزان کشت پنبه در تاجیکستان تاکید خاصی بر بخش جنوبی جمهوری داشت. اجرای این طرح نقض حقوق دهقانان، گسترش قابل توجه شبکه‌های آبیاری و اسکان مجدد و اجباری مردم کوهستان و بخشی از اهالی ازبکستان به زمین‌های پست را در پی داشت.[۲]

نتایج حاصله از این سیاست در ترکیب قومی منطقه دیده می‌شود و از پیامدهای آن این است که ساکنان منطقه هویت خود را به صورت گروه‌های مجزای غَرمی (کوهستانی) و کولابی تعریف می‌کنند. این دو گروه هرگز در هم استحاله نیافتند و در طول جنگ داخلی در تاجیکستان علیه یکدیگر جنگیدند. در خلال این جنگ منطقه ختلان دچار سنگین‌ترین خسارات در تاجیکستان شد.

از آنجا که دلایل منجر به جنگ داخلی هیچگاه به طور واقعی حل و فصل نشد، تنش در منطقه هنوز وجود دارد. بخش شرقی (کولاب) خاستگاه رئیس جمهور کشور و خاندان او است و به این خاطر نفوذ سیاسی زیادی به دست آورده‌است. در زمان شوروی سابق، منطقه کولاب با نخبگان حاکمه وقت در لنین‌آباد همکاری نزدیکی داشت، و نیروهای شبه نظامی، ارتشی و نیروهای امنیتی جمهوری را تأمین می‌کرد. کولاب از نظر باورهای دینی به عنوان منطقه‌ای بسیار محافظه‌کار معروف است. در قرغان‌تپه، مرکز این منطقه، و بخش‌های دیگر کولاب، مخالفان اسلام‌گرایان دولت هواداران بسیاری در میان غرمی‌ها دارند.[۳]

خاندان کولابی‌ها در ختلان مستقر است. در فوریه ۱۹۹۶، سرهنگ محمود خدای‌بردیف شورشی را بر پا کرد و شرط پایان شورش خود را استعفای سه تن از مقامات خاندان کولابی قرار داد. دولت به این خواسته او تن داد و علاوه بر این جمشید کریموف، نخست‌وزیر، و عبدالجلیل حامدف، رئیس کمیته اجرایی منطقه لنین‌آباد نیز استعفا دادند.[۴]
در منابع قدیمی

این منطقه در قدیم خُتّّل نیز نامیده می‌شد و فرمانروایان آن را خُتَّلان‌شاه و شیر ختلان نیز می گفته‌اند.

در لغتنامه دهخدا از قول منابع قدیمی این‌گونه آمده‌است: ختل، بشاری آنرا کورتی وسیع و پرشهر می‌آورد. از جغرافیادانان عرب بعضی آنرا منسوب به بلخ میدانند ولی این رأی خطاست زیرا ختل در عقب جیحون قرار دارد و واجب است که از مضافات هیطل که در ماوراءالنهر است دانسته شود. این ناحیه از صفانیان بزرگتر و پهناورتر و پرخیزتر است. قصبة آن هُلبُک است و از شهرهایش قریه بنجاراع و «هلاوَرد» و «لاوَکَند» و «کاوَند» و «تملیات» و «اسکندره ٔ» و «منک»... را باید نام برد. اصطخری می‌گوید نخستین ناحیت بر ساحل جیحون از نواحی ماوراءالنهر «ختل» و «وخش» می باشدو این دو ناحیت گرچه دو منطقه جداگانه‌اند ولی واجد عامل واحدند و بین «جریاب» و «وخشاب» قرار دارند.

بدین ناحیت کثیری از علمای اسلامی منتسبند که از جملهٔ آنان است عبادبن موسی ختلی و پسرش اسحاق بن عباد و عمران بن حسن بن یوسف ابوالفرج ختلی که از ابوطیب احمدبن ابراهیم بن عبدالوهاب بن عبدون وابوبکر احمدبن سلیمان بن زیان و ابوالحسن علی بن داودبن احمد ورثانی و محمدبن بکاربن زید سکسکی و جماعت کثیری حدیث شنید و از او علی بن محمد حنائی و ابوالعباس احمدبن محمدبن یوسف بن فروة اصفهانی و علی بن حسن ربعی و رشابن نظیف و حسن بن علی اهوازی و غیر ایشان حدیث شنیدید او بسال چهارصد هَ. ق. بدرود حیات گفت. و اسحاق بن عبادبن موسی مکنی به ایوب و معروف به ختلی بغدادی است او از هوذةبن خلیفه و هاشم بن قاسم بن محمدبن اسماعیل و تنی چند حدیث شنید و بسال ۲۵۱ هَ. ق. درگذشت. (از یاقوت در معجم البلدان)-

لسترنج ختل را نام بلادی می‌آورد که از آن کفار بوده و در سمت خاور و شمال خراسان قرار داشته است به این مشخصات: یکی از شاخه‌های بزرگ رودخانهٔ جیحون و خشاب است که از شمال می‌آید و از سمت راست ببستر جیحون می‌ریزد و آن ناحیتی کوهستانی است که در زاویهٔ بین وخشاب و جیحون قرار دارد و معروف به ختل می‌باشد. این اسم بطور کلی بر همهٔ بلاد کفر که در سمت خاور و شمال خراسان واقع بوده‌اند اطلاق می‌شد و بدین ترتیب ختل شامل قسمت شمالی بلاد وخش می‌گردید که سرچشمهٔ رود وخشاب بود. این بلاد بقول اصطخری بسیار خرم و حاصلخیز بود و اسبان خوب و چارپایان بارکش بسیار داشت و در کنارهٔ رودخانه‌های متعدد آن شهرها و روستاهای بزرگ و سرزمین‌های غله خیز جای داشت و میوهٔ بسیار از آنجا حاصل می‌شد. در قرن چهارم هلبک کرسی ختل بود و سلطان ختل در آنجا می‌زیست (شاید این شهر در حوالی خلاب امروز بوده است) ولی دو شهر «منک» و «هلاورد» از هلبک بزرگتر بودند.

شهرهای مهم دیگر ختل عبارت بودند از «اندیجاراغ» (=انداجاراغ) و فرغار (= فارغر) که در کنار رود اندیجاراغ و فرغار جای داشتند همچنین شهرهای «تملیات» و «لاوکند». لاوکند درکنار رود وخشاب زیر پل سنگی نزدیک گرگان تپهٔ کنونی واقع بود. مقدسی دربارهٔ هلبک می‌گوید این شهر کرسی ختل است مسجد آن در وسط شهر واقع گردیده و آب شهر از رودخانهٔ «اخشود» تأمین می‌شود. شهر اندیجاراغ نزدیک ساحل جیحون واقع بود و در آنجا یکی از شاخه‌های جیحون موسوم به اندیجاراغ به جیحون می‌ریخت و ظاهراً در محل قلعهٔ «مرو» امروز بوده است. «منک» بزرگترین شهرهای این ایالت در شمال هلبک و خاور تملیات واقع بود. و هلاورد در کنار رودخانهٔ وخشاب قرار داشت و مقدسی دربارهٔ آن می‌گوید از هلبک بزرگتر و شهری مهم است. تملیات بین منک و پل رود وخشاب واقع و دور نیست در محل بلجوان کنونی قرار داشته است. شرف الدین علی یزدی درضمن جنگهای امیرتیمور ازین شهر یاد کرده است. پل سنگی معروفی که روی رودخانهٔ وخشاب وجود داشته هنوز باقی است. ابن رسته و اسطخری و بسیاری از مؤلفان متأخر نوشته‌اند که این پل سر راهی که از تملیات بشهر واشجرد در قبادیان می‌رفت روی رود وخشاب قرار داشته است. در شمال این پل بقول ابن رسته بلاد کمیذ واقع است وبعد از آن بلاد رشت در حوالی سرچشمه وخشاب قرار دارد. پل سنگی مزبور چنانکه اصطخری یاد کرده در محلی بودکه بستر رودخانهٔ در میان دره‌ای تنگ واقع می‌شد. شرف‌الدین علی یزدی این پل را به اسم فارسی آن «پل سنگین» نامیده و رسم ترکی آنرا که «تاش کوپرک» می‌باشد نیز ذکر کرده است جهانگردان اخیر هم مکرر در نوشته‌های خود از آن اسم برده‌اند. (از سرزمین‌های خلافت شرقی ص ۴۶۶).
قلعه گلستان، ختلان.
دروازه ورودی شهر کولاب.

درباره این منطقه تحت مدخل ختلان نیز در لغتنامه دهخدا این‌گونه آمده‌است: ختلان نام شهرهای مجتمعی است در ماوراءالنهر بنزدیک سمرقند بعضی از جغرافیانویسان عرب آنرا بضم «خاء» و تشدید «تاء» آورده‌اند ولی صواب نظر اول است چه خُتَّل بنابر قول سمعانی نام قریه‌ای است بنواحی دسکره بر سر مسیر بغداد خراسان سمعانی نصربن محمد ختلی فقیه حنفی را منسوب بدینجامی آورد و می‌گوید او شارح کتاب قدوری بود بنابر مذهب ابوحنیفه است مولد نصر از قریتی بوده بنام قراسوا از محلهٔ خم میانه از قراء ختلان، منسوب بدانجا ختلی است. از یاقوت در معجم البلدان). حمداﷲ مستوفی آنرا از اقلیم چهارم می‌آورد و می‌گوید طولش از جزایر خالدات «فا» و عرضش از خط استوا «ک» است سابقاً شهر بزرگی بوده و اکنون (= زمان نویسنده) خراب است. (از نزهت القلوب چ دبیرسیاقی ص ۱۹۱). مؤلف لغتنامه ختلان را ولایتی بماوراءالنهر نزدیک بدخشان ذکر می‌کند و می‌گوید میان آن و چغانیان سی فرسنگ راه است و از آنجا اسبهای بانژاد خیزد. از آنچه در فوق گذشت بر می‌آید که ختلان و خُتَّل یک ناحیتند و در ادبیات فارسی و متون تاریخی به دو نام ذکر شده‌اند. ناحیتی است بحدود ماوارءالنهر اندر میان کوههای بزرگ و آبادان و بسیار کشت و بسیار مردم و نعمتهای فراخ وپادشاه وی از ملوک اطراف است و مردمان این ناحیت مردمان جنگی اند و اندر حدود وی از سوی تبت مردمانی اند وحشی اندر بیابانها و اندر کوههای وی معدن سیم است وزر و از این ناحیه اسبان نیک خیزد بسیار، هلمک قصبهٔ ختلان است و مستقر پادشاه است شهری است ببرا کوه نهاده بسیار مردم با روستاهای بسیار. (حدود العالم).

و چون کرده آمد نواحی بلخ و تخارستان و ترمذ و قبادیان و ختلان بمردم آگنده باید کرد که هرکجا خالی یافت و فرصت دید غارت کند و فرو کوبد. (تاریخ بیهقی چ غنی و فیاض ص ۹۲). و اگر رایت عالی قصد هندوستان کند این کارها همه فروماند و باشد که به پیچد و علی تکین ببلخ نزدیک است و مردم تمام دارد که سلجوقیان با وی یکی شده‌اند و اگر قصد بلخ و تخارستان نکند باشد که سوی ختلان و چغانیان و ترمذ آید و فسادی انگیزد و آب ریختگی باشد. (تاریخ بیهقی چ غنی و فیاض ص ۳۸۳). و نامها فرمود به تلک تا شغل احمد ینالتکین را که بجد پیشه گرفته است و وی را از لهو برمانیده و قاضی و حشم از قلعت فرود آمده بجد تربیتش گیردچنانکه دل یکبارگی از کار وی فارغ گردد و سوی وزیر احمد عبدالصمد تا چون از شغل ختلان و تخارستان فارغ گردد منتظر باشد فرمان را تا بدرگاه آید آنجا که رایت عالی باشد. (از بیهقی چ غنی و فیاض ص ۴۳۲).

جیحون خوارزم... منبع این جیحون از بلاد خان باشد از کوههای تبت و بر حدود بدخشان بگذرد پس بحدود ختلان و وخش پنج آب دیگر بزرگ برو پیوندد و آن موضع را پنج آب خوانند و از سوی قبادیان همچنین آبها بدو پیوندد و بحدود بلخ بگذرد و بترمذ آید آنگاه بکالف انگاه بزم آنگاه به آمو تا بخوارزم رسد آنگاه به بحیرهٔ جند و خوارزم ریزد. (از جهان نامه، حاشیهٔ جهانگشای جوینی ج ۲ چ قزوینی ص ۱۰۸). هم در این سال بقول امام یافعی شیخ ابوعلی شقیق بن ابراهیم البلخی وفات یافت اما در نفحات مسطور است که در بعضی از تواریخ بلخ آورده‌اند که شقیق در سنهٔ اربع و تسعین و مائه (۴۹۰ هَ. ق.) در ولایت ختلان بسعادة شهادة رسید والعلم عنداﷲ الحمیدالمجید. (حبیب السیر چ کتابخانهٔ خیام ج ۲ ص ۲۴۴). در زمان جهانبانی سلطان سنجر چهل هزار خانه وار از ترکمانان که مشهور بودند بحشم غز در ولایات ختلان و چغانیان و حدود بلخ و قندز و بقلان اقامت می‌نمودند و هرسال... (حبیب السر چ کتابخانهٔ خیام ج ۲ ص ۵۱۰). چون امیر حسین و امیر تیمور گورکان خاطر از ممر منکلی بوقا و ابوسعید و حیدر فارغ ساختند و روزی چند در حدود بلخ و قندز و بقلان و طایخان و بدخشان بیاسامیشی سپاه پرداختند و با پادشاهان بدخشان صلح کرده آهنگ ارهنگ نمودند و پس از وصول از آب گذشته براه سالی سرای عازم ختلان شدند و از چول عبور فرموده موضع دشت کولک را معسکر ساختند. (حبیب السیر چ خیام ج ۳ ص ۴۰۲).

ینگی‌یول، تاجیکستان

ینگی‌یول جماعت و شهرکی در جنوب غربی کشور تاجیکستان است که در ناحیهٔ قبادیان ولایت ختلان قرار دارد. جمعیت این جماعت ۲۰۸۸۹ است.