روشن‌فکری

روشنفکری (در انگلیسی Intellectualism در فرانسه Intellectuelité و در زبان لاتین Intelligere) به معنی تفکیک دو چیز از همدیگر است. به همین دلیل به عنوان روح انتقادگرا و ممیز شناخته می‌شود.

محتویات

    ۱ تعریف
    ۲ تاریخچه
    ۳ جریان روشنفکری در ایران
        ۳.۱ روشنفکری دینی
        ۳.۲ روشنفکر از نگاه جلال آل احمد
    ۴ جستارهای وابسته
    ۵ پانویس
    ۶ منابع
    ۷ پیوند به بیرون

تعریف

با جمع بندی تعریف‌های متعارض ارائه شده در رابطه با روشنفکری، نمی‌توان که گزاره یا گزاره‌هایی جامع و مانع را برای تعریف مفهوم روشنفکری ارائه داد. اما، بطور کلی، می‌توان گفت که روشنفکری Intellectualism، به معنی مکتب تفکیک دو امر از همدیگر است. به‌همین دلیل است که روشنفکری، به عنوان روح ممیز و انتقادی شناخته می‌‌شود. همچنین، از روشنفکری، به فلسفه اصالت هوش و قریحه یاد می‌گردد. این فلسفه، معتقد است که علم ناشی از عقل است یا ساده‌تر اینکه علم را فقط، به‌وسیله قریحه یا هوش می‌توان به‌دست آورد. به‌طور کلی، اگر بخواهیم که واژه روشنفکر را تفسیر کنیم، گفته می‌شود که روشنفکران، کسانی هستند که اهل قضاوت عقلی و سنجش‌گرانه در امور هستند. به‌طور خلاصه، روشنفکری غربی، مکتبی است بر اساس سه اصل روش علمی (بیکن و دکارت)، رفاه و خوشبختی (مور) و فایده انگاری (بنتام).[۱]

بطور کلی با ارائه سنتزی از تمام تعریفات متعارض در رابطه با روشنفکر می توان آن را چنین بیان داشت. روشنفکر از طبقه تحصیل کردگانی در جامعه‌است که با دغدغه‌های انسانی، اجتماعی، ارزشی، فرهنگی و سیاسی اقدام به موضع گیری در مباحث و مسائل حساس و مهم جامعه خویش و جامعه جهانی می‌کنند.[۲] روشنفکر نسبت به مسائل جامعه خودی و جامعه جهانی و نیز نسبت به آرمانها و بایسته‌ها احساس مسئولیت و تعهد می‌کند.[۳]

روشنفکری در منظر کلی شامل مجموعه خصلت‌هایی است:[۴]

    روشنفکر سیاسی بیرون از سیاست است، و جهت هرچه بهتر دفاع کردن از آرمانها و شناساندن آنها، حتی نسبت به گروههای هم آرمان هم تعلق و وابستگی ندارد
    دارای امید به آینده و حرکت در آن جهت و همزمان تردید در واقعیات و حرکت جهت اصلاح آنهاست.
    مخالف هرگونه عقب ماندگی و جهل و خرافه‌است و در جهت رشد و نوسازی تلاش می‌کند.
    منتقد است و تحول خواه
    با سه گروه تعامل ندارد:

    اصحاب قدرت(دولت-حکومت)
    اصحاب دین(کلیسا-روحانیت)
    اصحاب ثروت (زمین داران-سرمایه داران)

برای اولین بار، واژه روشنفکر در ماجرای محکوم شدن ناعادلانه دریفوس و حمایت امیل زولا از وی بر می‌گردد. پس از محکومیت زولا، سیصدتن از اندیشمندان و نویسندگان در بیانیه‌ای به حمایت از وی برخاستند که به «بیانیه روشنفکران» شهره شد.[نیازمند منبع]
تاریخچه

جریان روشنفکری در قرون وسطی پا گرفت. دانشگاههای آن دوره محل تحصیل قشری بوده که به طور نسبی از قشر حاکم فئودال مستقل بودند.

قرون دوازدهم و سیزدهم میلادی که از سده‌های آخر قرون وسطی به‌شمار می‌روند، مهبط پیدایش و مهد پرورش روشنفکری در غرب می‌باشند. بی‌تردید، روشنفکر غربی، در شهرها و جوامع مدنی غرب متولد شد و روشنفکری، از شهرها نشات یافت. تاریخ نگاران، قرن دهم و یازدهم میلادی را مبداء شکل‌گیری کامل زندگی شهری برشمرده‌اند. با این وجود، روشنفکری، به‌طور سنتی، در قرن دوازدهم میلادی، قابل تشخیص گردید. قرن سیزدهم میلادی که در غرب از آن، به‌عنوان قرن اتحادیه‌های حرفه ای، علمی و دانشگاهی یاد می‌شود، سرآغاز تشکلهای دانشگاهی و دانشجویی بود. در این قرن بود که به‌تدریج، دانشجویان با تشکیل اتحادیه‌ها و اجتماعات خویش، رفته رفته، از توان و قدرت زائد الوصفی برخوردار گردیدند. قرون پانزده و شانزده میلادی، سرآغاز رشد علوم و فنون و تحولات فکری و اجتماعی در اروپا است. در چنین شرایطی بود که توماس مور، در سال ۱۵۱۶ میلادی، در کتاب خود ، بنام اتوپیا ، جامعه ایده‌آلی خود را که جزیره ایست در اقیانوس، با سازمانی اجتماعی، بر پایه رفاه و خوشبختی عموم، ترسیم کرد. سال ۱۶۲۰ میلادی، با انتشار کتاب ارغنون نوین، توسط فرانسیس بیکن، فیلسوف بزرگ انگلیسی که به پدر علوم تجربی شهرت دارد و همچنین، با انتشار کتاب گفتار در روش، توسط رنه دکارت متفکر و فیلسوف شهیر فرانسوی، فلسفه جدید مبتی بر مشاهده و تجربه، رونق گرفت. بدین ترتیب، روشنفکری در غرب، یک نهضت آزاد اندیشی بود، برای رهایی از حاکمیت افکار کلیسا. به بیان ساده تر، دانشمندان غربی، بعد از انقلاب فرانسه و یا مدتی قبل از آن، باین نتیجه رسیده بودند که دانش، فکر و فهم آنها از صاحبان کلیسا بیشتر است. فایده انگاری (یوتیلیتیتاریانیسم) که در آرای بنتام، به روشنی، به‌عنوان فلسفه‌ای کارآمد و مورد اقبال مطرح شد، یکی از ارکان نظم اخلاقی و سیاسی روشنفکران روزگار ما است. در یک‌صد سال گذشته، حوزه اندیشه در کشور ما، شاهد تکرار، تکرار و بازهم تکرار بوده است. چارچوب اندیشه‌ای نویی توسط هیچ متفکر، نواندیش، روشنفکر و دگراندیشی عرضه نگشته‌است.[۵]

روشنفکری به معنی مدرن آن نخستین بار در جریان محاکمه آلفرد دریفوس مشاهده شد. این شخص یک افسر ارتشی بوده که به جرم خیانت به جزایر شیطان تبعید شده بود ولی پس از شش سال مدارکی دال بر بی گناهی وی یافت گردید. در جریان محاکمه مجدد این افسر یهودی امیل زولا و ۳۰۰ تن از هنرمندان و نویسندگان آن دوره نامه‌ای با عنوان من متهم می‌کنم به رئیس جمهور می‌نویسند که آن نامه به نام اعلامیه روشنفکران مشهور شد. این اقدامات منجر به عقب‌نشینی دادگاه نظامی گردید و نخستین پیروزی روشنفکری به شمار آمد.

جریانات روشنفکری نخستین بار در زمان به وقوع پیوستن انقلاب فرانسه تلاش نمودند تا اندیشه‌های خود را در جامعه اشاعه دهند. این قشر که برآمده از جریان آزادیهای سیاسی آن دوره بودند تلاش نمودند انسان‌مداری، افکار لائیک و لیبرالیسم را در جامعه رواج دهند. روشنفکران قرن ۱۸ مانند سخنگویان بورژوازی عمل می‌کردند و سعی در توجیه روابط حاکم بر جامعه آن روز داشتند. در قرن نوزدهم گروه جدید از روشنفکران سوسیالیست قوت گرفتند و برعکس روشنفکران نسل پیش علیه بورژوازی تبلیغ می‌کردند. ضدامپریالیسم در قرن بیستم نیز تأثیرات خود را بر روشنفکران به صورت ملموس تداوم بخشید.
جریان روشنفکری در ایران
نوشتار اصلی: جنبش روشنفکری ایران


در زمان حکومت دودمان قاجار و به ویژه در پی شکست ایران از روسیه قشر فرهیخته ایران به دنبال کشف علل عقب ماندگی ایران از کشورهای اروپایی بودند. این شکست نظامی سران قاجار را هم برای رفع عقب ماندگی تشویق کرد. یکی از کسانی که در این امر مصر بود عباس میرزا بود زیرا وی شاهد شکست خود به علت عقب ماندگی فناوری بوده‌است. وی برای اولین بار دانشجویانی جهت تحصیل به اروپا ارسال کرد تا از فناوری آنها بهره‌مند گردند. اولین گروه از تحصیلکردگان ایرانی مانند میرزا ملکم خان و طالبوف بیشتر طرفدار حکومت بودند زیرا اولاً از داخل قشر حاکمه بودند و ثانیاً توسط دولت رشد کرده بودند. در دوران امیرکبیر شکاف بیشتری میان اصلاحگرها و محافظه کاران در دربار قاجار شکل گرفت که نهایتاً به پیروزی محافظه کاران انجامید.

یکی از مهمترین شخصیت های ایرانی موثر بر جریان روشنفکری ایرانی، میرزا فتحعلی آخوندزاده (آخوندوف) بود. او که اهل تبریز ولی مقیم گرجستان روسیه بود، با اینحال کتابهای مهمی به فارسی نوشت که از جمله آنها مکتوبات جلال الدوله است. این کتاب را میتوان بیانیه ای شورانگیز بر ضد سنت های ایران عصر قاجاری دانست. رنسانسی در بازگشت به ارزشهای ایرانی و اعتراضی بر اندیشه های رایج ایران در سنجش با اندیشه های اروپایی. [۶]

در اواخر دوران ناصرالدین شاه روزنامه های ممنوعه که در خارج از کشور به چاپ رسیده و در داخل ایران مخفیانه پخش میشد نقش مهمی در جریان روشنفکری داشتند. به ویژه سه شخصیت، میرزا آقاخان کرمانی، میرزا ملکم خان و طالبوف تبریزی[۷] ادبیات مشروطه خواهی ایران را که بر پایه رنسانس ایرانی و روشنفکری بود سامان دادند. از میان این سه آقاخان کرمانی به ویژه با کتاب جنجالی خود سه مکتوب و کتابهای دیگری که در نقد تاریخ ایران داشت، تلاش کرد فلسفه تاریخ ایرانی را بنیاد بگذارد. آقاخان مقیم استانبول بود و در روزنامه های آوانگارد آنزمان یعنی روزنامه قانون و روزنامه اختر قلم میزد. او از آثار روشنفکران و فیلسوفان مدرن فرانسوی و انگلیسی به ویژه روسو، ولتر و اسپنسر بهره گرفت. آقاخان نهایتاً به دستور مظفرالدین شاه قاجار اعدام شد و شاید بتوان او را نخستین روشنفکر اعدام شده ایران دانست.[۸]

در این دوران گروههای روشنفکر در گروهها و انجمنهای مخفی متشکل شدند. از جمله این انجمنها می‌توان به فراموشخانه متعلق به میرزا ملکم خان، لژ بیداری ایران، انجمن آدمیت و انجمن ترقی اشاره کرد. این گروهها با پخش اعلامیه‌ها و انتشار روزنامه‌ها افکار خود را منتشر می‌کردند. این گروه به لزوم اصلاحات سیستم ارضی و اداری و کم شدن نقش روحانیون از جامعه و نیز محدود ساختن حاکمان در چهارچوب قانون تاکید می‌کردند.[۹]

مهمترین شخصیت های جریان روشنفکری ایرانی پس از مشروطه سید حسن تقی زاده، ابراهیم پورداوود، محمد علی تربیت علامه قزوینی، تقی ارانی، ابوالحسن حکیمی، محمدعلی جمالزاده و حسین کاظم زاده ایرانشهر بودند که نخستین بار در مجله کاوه و برخی از آنان در مجله ایرانشهر با یکدیگر همکاری کردند. این گروه به همراه حسن پیرنیا، محمدعلی فروغی، عبدالحسین تیمورتاش، صادق هدایت، سید احمد کسروی، فرخی یزدی، ملک الشعرای بهار، ارباب کیخسرو شاهرخ، میرزاده عشقی، سید ضیاالدین طباطبایی، ایرج میرزا و عارف قزوینی چهره های دیگر روشنفکری آن زمان بودند که مهمترین نقش را در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران از جمله ظهور رضاشاه بر دوش داشتند.
روشنفکری دینی

در سال‌های جنگ سرد روشنفکری در سراسر جهان از جمله ایران دچار تاثیرپذیری فراوان شد. در کشورهای متحد با بلوک غرب از جمله ایران، فضا برای کار روشنفکران چپ کاملاً مسدود شد و همین باعث شد تا به روشنفکرانی که اجازه فعالیت در داخل داشتند، نگاه منفی وجود داشته باشد.

برخی از روشنفکران کوشیدند تا تلفیقی از آموزه‌های روشنفکری و فرهنگ ایرانی-اسلامی به دست دهند. آنها همچنین به شدت تحت تأثیر روشنفکران استعمارستیز کشورهای جهان سوم نظیر ماهاتما گاندی، اقبال لاهوری و فرانتس فانون بودند. از شاخص‌ترین چهره‌های این جریان می‌توان به علی شریعتی و جلال آل احمد اشاره کرد. بخصوص این گروه با سعی در بهره‌گیری از ظرفیت‌های تشیع نقش عظیمی در مبارزه با حکومت پهلوی و برانگیختن جامعه به سوی انقلاب اسلامی داشتند.[نیازمند منبع]

در کنار اینان برخی از روشنفکران دینی بشدت مشغول به چالش‌های اسلام و مدرنیته بودند. آنها سعی می‌کردند تا شرایط جدید را فهمیدنی سازند و موضعی مشخص در میانه تقابل اسلام و غرب ارائه دهند. این دسته دیدگاه‌هایی بسیار پر طرفدار در ایران و کشورهای اسلامی به خصوص جامعه تحصیل کرده دارند و اشتراکشان تعلق خاطر به مباحث فلسفی اسلامی و غربی است. از مهم‌ترین چهره‌های آن می‌توان از علی شریعتی، مهدی بازرگان، عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری یاد کرد.

از دیگر ویژگی های روشنفکری در دوران جنگ سرد (پهلوی دوم) اتهام بستن به آنان درباره شکست ها و ناکامی های ملی بود. سردسته این گروه علی شریعتی بود که میگفت: «من ادعا میکنم در تمام این دو قرن گذشته در زیر هیچ قرارداد استعماری امضای یک آخوند نجفرفته نیست؛ در حالی که در زیر همة این قراردادهای استعماری امضای آقای دکتر و آقای مهندس فرنگ رفته هست»[۱۰]

همچنین جلال آل احمد به ویژه با دو کتاب "غرب زدگی" و "در خدمت و خیانت روشنفکران" تندترین حملات را به جریان روشنفکری داشت. او درباره شیخ فضل الله نوری از مخالفان مشروطه و یکی از مهمترین نمادهای جریان روحانیت و سنتی ایران که او را مقتول روشنفکران مشروطه میدانستند، مینویسد: «من نعش آن بزرگوار را بر سردار همچون پرچمی می‌دانم که به علامت استیلای غربزدگی پس از دویست سال کشمکش بر بام سرای این مملکت افراشته شد»[۱۱]

مرتضی مطهری اگرچه نه خودش و نه دیگران او را روشنفکر ندانسته اند ولی از مهمترین منتقدان و تحلیلگران جریان روشنفکری بوده است. او نیز مهمترین اتهام روشنفکران معاصر ایران را غربزدگی سهوی یا خیانت عمدی به اسلام و ایران میدانست.[۱۲]
روشنفکر از نگاه جلال آل احمد

«روشنفکر کسی است که فارغ از تعبد وتعصب و به دور از فرمانبری، اغلب نوعی کار فکری می‌کند و نه کار بدنی، و حاصل کارش را که در اختیار جماعت می‌گذارد، کمتر به قصد جلب نفع مادی می‌گذارد.»

دودمان پهلوی

دودمان پهلوی (۱۳۰۴ خورشیدی تا ۱۳۵۷ خورشیدی) دودمانی است که پس از برچینش دودمان قاجار، بر ایران پادشاهی کردند.

محتویات

    ۱ تاریخچه
    ۲ شاهان پهلوی
    ۳ پیوند به بیرون
    ۴ جستارهای وابسته
    ۵ پیوند به بیرون

تاریخچه
نگاره رسمی رضا شاه پهلوی در هنگام رسیدن به پادشاهی

رضاخان میرپنج با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به قدرت رسید و وزیر جنگ شد و سید ضیا نخست‌وزیر، سه ماه بعد، سیدضیا برکنار شد و قوام نخست‌وزیر شد و رضاخان وزیر جنگ باقی‌ماند. بعدها وی به مقام ریاست الوزرایی رسید. رضاشاه پهلوی، شاه ایران از (۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰) و بنیانگذار سلسله پهلوی بود.

محمدرضا پهلوی از ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی شاه ایران بود. محمدرضا با کودتای ۲۸ مرداد، قدرت مطلقه پادشاهی را تحکیم کرد، با رویداد انقلاب ایران برکنار شد، و واپسین رهبر نظام پادشاهی در ایران به شمار می‌آید.

قرارداد وین درباره روابط سیاسی

قرارداد وین درباره روابط سیاسی یا کنوانسیون وین راجع به روابط دیپلماتیک مهمترین معاهده مربوط به حقوق دیپلماتیک است که با اعتقاد به این که یک قرارداد بین‌المللی درباره روابط و مزایا و مصونیتهای نمایندگان سیاسی در بهبود مناسبات دوستانه بین کشورها هر چند طرز و اساس حکومت و اصول اجتماعی آنها تفاوتهایی با یکدیگر داشته باشند مؤثر خواهد بود.

این قرارداد در تاریخ هیجدهم آوریل ۱۹۶۱ مطابق با ۲۹ فروردین ۱۳۴۰ در شهر وین به امضای بسیاری از کشورها از جمله نماینده مختار دولت شاهنشاهی ایران احمد متین دفتری رسیده و مشتمل بر ۵۳ ماده و دو پروتکل می‌باشد.

محتویات

    ۱ پیشینه
    ۲ مفاد کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی
    ۳ کنوانسیون وین در ایران
        ۳.۱ استفاده مستشاران نظامی امریکا از بند دو کنوانسیون وین
        ۳.۲ اعلام انصراف سفارت امریکا از مصونیت قضایی مستشاران نظامی
        ۳.۳ شکستن کنوانسیون وین در ایران
    ۴ منابع
    ۵ قانون مربوط به قرارداد وین درباره روابط سیاسی
    ۶ قانون اجازه استفاده مستشاران امریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین
    ۷ سخنرانی سید روح‌الله خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم
    ۸ قانون راجع به اجازه ورود اتومبیل‌های نمایندگی‌های سیاسی و کنسولی مقیم ایران و اعضای رسمی آن‌ها

پیشینه
نوشتار اصلی: کاپیتولاسیون

در درازای تاریخ کشورهای مستقل دیپلمات‌ها همواره از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند. عملکرد آنان برای گفتگو درباره موافقتنامه‌ها بین کشورها ملزوم مزایای ویژه می‌باشد. فرستاده از سوی یک ملت دیگر معمولاً به عنوان میهمان از وی پذیرایی می‌شود. گفتگوها و ارتباط با کشور پذیرنده سری است و آزادی آنها از قوانین کشور پذیرنده از لزومات نخستین است.

بستن چنین قراردادهایی در آغاز به سبب تفاوت قوانین در کشورهای مسیحی و کشورهای تابع اسلام قوانین بود. در کشورهای اسلامی قوانین شریعت برقرار بود که آن قوانین الهی و برآمده از کتاب و شریعت اسلامی بود و هست. در اروپا و کشورهای اروپایی قوانین توسط مردم یا مجلس یا پادشاهان آن کشور وضع شده بود. بدین روی پرسشی که همواره وجود داشت این بود که اگر شخصی که تابعیت یک کشور مسیحی را دارد و به یک کشور مسلمان سفر می‌کند چه قانونی در باره وی صدق می‌کند و از آنجایی که این دو سیستم با یکدیگر مغایرت داشتند و دارند نخستین پیمان در دنیا که درباره موقعیت و وضعیت اتباع خارجی در ۲۰ مارس ۱۶۰۴ بین پادشاه فرانسه هنری چهارم و احمد اول سلطان عثمانی بسته شد. این قرارداد دوستانه دارای چند کاپیتول بوده‌است.
مفاد کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی

کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی در تاریخ هیجدهم آوریل ۱۹۶۱ مطابق با ۲۹ فروردین ۱۳۴۰ برابر با ۲۹ فروردین ۱۳۴۰ در شهر وین به امضای نماینده مختار دولت شاهنشاهی احمد متین دفتری رسید و دارای ۵۳ ماده و دو پروتکل می‌باشد. قانون مربوط به قرارداد وین درباره روابط سیاسی در تاریخ ۲۱ مهرماه ۱۳۴۳ برابر با ۱۳ اکتبر ۱۹۶۴ در مجلس شورای ملی مورد تصویب نهایی قرارگرفته و به دولت ابلاغ شده‌است.

بر اساس کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی دولت‌ها مسول حفاظت و تامین امنیت سفارتخانه‌های خارجی و دیپلمات‌ها در کشور خود هستند. کنوانسیون وین برای روشن ساختن وضع خدمت ماموران دولتی در کشورهای دیگر تنظیم شده‌است و امتیازاتی که هر دولت به موجب آن به ماموران اعزامی از سوی سایر کشورها می‌دهد متقابل می‌باشد. یعنی همان مزایا را عیناً در مورد ماموران اعزامی خود از سایر کشورها دریافت می‌دارد. براساس این کنوانسیون بطورکلی فرستادن افرادی از سوی دولت متبوعشان به مدتی کوتاه یا طولانی برای خدمت در کشورهای دیگر برای حفظ منافع و گسترش روابط کشورشان در زمینه‌های اساسی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی و غیره با کشور محل خدمت «ماموریت» نامیده می‌شود.

    در این کنوانسیون از سفیر به عنوان رییس ماموریت نام برده شده و سایر کارکنان ماموریت به سه گروه تقسیم شده‌اند: کارمندان سیاسی، کارمندان اداری و فنی و خدمه ماموریت. گروه نخست که سفیر جز آنان است دیپلمات شناخته می‌شوند و دارای گذرنامه سیاسی هستند، از مصونیت سیاسی و امتیازات و مزایا برخوردار هستند. اعضای گروه دوم یعنی کارمندان اداری و فنی همانند ماشین نویس و اعضای گروه سوم یا خدمه ماموریت مانند راننده، غیر سیاسی به شمار می‌روند و گذرنامه خدمت در اختیار دارند و دارای امتیازات بسیارکمتری هستند که معمولاً به صورت متقابل بین دو کشور گیرنده و فرستنده تعیین می‌شود.
    دو ماده بعدی به اعزام هیات سیاسی و وظایف آنان می‌پردازد. ماده سوم در پذیرش سفیر یا رییس ماموریت است و این که کشور پذیرنده می‌تواند رییس ماموریت را نپذیرد. هم چنین کشور فرستنده می‌باید شمار نمایندگان سیاسی را به آگاهی کشور پذیرنده برساند. کشور فرستنده در انتخاب کارمندان ماموریت آزاد است ولی بر اساس درخواست، کشور پذیرنده می‌تواند نام وابسته‌های نظامی، دریایی یا هوایی یا بازرگانی را پیشتر بخواهد.
    ماده هشتم و نهم و دهم به نابعیت کارمندان سیاسی می‌پردازد که تابعیت کشور فرستنده را دارند ملی با توافق با کشور پذیرنده می‌تواند از میان اتباع کشور پذیرنده باشد. کشور پذیرنده می‌تواند رییس یا هریک از اعضای سیاسی را رد کند. شمار، تاریخ ورود و بازگشت ماموران سیاسی و افراد خانواده آنان باید به آگاهی کشور پذیرنده برسد. *ماده سیزدهم استوار نامه رییس ماموریت است که با توجه به تاریخ و ساعت آن و تقدیم به وزارت خارجه کشور پذیرنده کار وی آغاز می‌شود.
    ماده چهاردهم رییس ماموریت را به سه دسته تقسیم می‌کند که سفیران و نمایندگان پاپ، فرستادگان و وزیران مختار کشورها و نمایندگان پاپ و کاردارها می‌باشند. مادهای بعدی به طبقه بندی، تقدم و تشریفات پذیرفتن رییس ماموریت و کارمندان می‌پردازد. ماده نوزدهم در نبود رییس ماموریت، کاردار و در نبود کاردار یکی از کارمندان مسولیت را به عهده می‌گیرد. ماده بیستم در مورد برافراشتن پرچم بر فراز ساختمان‌های ماموریت و اتومبیل ماموریت است.
    ماده بیست و یکم به محل ماموریت یا سفارتخانه و بیست و دو تا بیست و هشت به مصونیت آن و ارتباطات می‌پردازد که کشور پذیرنده موظف است که همه تدبیرها را بکار برد که مکان‌های ماموریت مورد تجاورز و خسارت قرار نگیرند و این اماکن و اسباب موجود در آن و خودروهای متعلق به ماموریت مصون از تفتیش، مصادره، توقیف و یا اقدامات اجرایی خواهند بود. هم چنین اسناد و بایگانی ماموریت در هر زمان و هر مکان مصونیت دارند. کشور پذیرنده آزادی رفت‌وآمد در محل‌های مجاز و آزادی ارتباطات ماموریت را تضمین می‌کند و هم چنین استفاده از تمام وسایل ارتباطی چون پیک سیاسی، پیام‌ها و کد و رمزها. نامه‌های رسمی، کیسه پست سیاسی، بسته‌های سیاسی، پیک سیاسی و شخص پیک سیاسی دارای مصونیت تضمین شده از طرف کشور پذیرنده هستند. تنها نصب دستگاه فرستنده رادیویی باید با رضایت کشور پذیرنده باشد.
    ماده بیست و نه می‌گوید که شخص مامور سیاسی مصون است و نمی‌توان او را به هیچ عنوان مورد توقیف یا بازداشت قرارداد. کشور پذیرنده با وی رفتارمحترمانه‌ای که در شأن او است خواهد داشت و اقدام‌های لازم را برای ممانعت از وارد آمدن لطمه به شخص و آزادی و حیثیت او اتخاذ خواهد کرد. و ماده سی به مصونیت خانه و اسناد و مدارک مامور سیاسی می‌پردازد.
    ماده سی و یکم مربوط به مصونیت تعقیب جزایی است و از مصونیت دعاوی مدنی و اداری برخوردار است و مجبور به ادای شهادت نیست مگر در دعوای مال غیر منقول خصوصی و یا ارث و یا فعالیت‌های حرفه‌ای و یا بازرگانی خارج از وظایف سیاسی خود. مصونیت قضایی مأمور سیاسی در کشور پذیرنده او را از تعقیب قضایی کشور فرستنده معاف نخواهد داشت.
    ماده سی و دو می‌گوید دولت فرستنده می‌تواندانصراف خود را از مصونیت قضایی نمایندگان سیاسی و اشخاصی که بر طبق ماده ۳۷ از مصونیت برخوردار می‌شوند صریحااعلام نماید.
    ماده سی وسه و سی و چهار مربوط به معافیت مامور سیاسی از مقررات بیمه‌های اجتماعی و هم چنین از پرداخت کلیه عوارض شخصی یا مالی یا مملکتی یا منطقه‌ای یا شهری کشور فرستنده‌است.
    ماده سی و چهار و ماده سی و پنج و سی و شش به معافیت مالیاتی، معافیت از خدمت خصوصی یا عمومی یا بیگاری برای کشور پذیرنده و معافیت گمرکی برای وارد کردن وسایل زندگی و غیره می‌پردازد.
    ماده سی و هفت از مصونیت بستگان مامور سیاسی که اهل خانه او هستند به شرط آنکه تبعه کشور پذیرنده نباشند از مزایا و مصونیتهای مندرج در مواد ۲۹ تا ۳۶ برخوردار خواهند بود. کارمندان اداری و فنی ماموریت و همچنین بستگان آنها که اهل خانه آنها هستند به شرط آنکه تبعه کشور پذیرنده یا مقیم دائم آن کشور نباشند ازمزایا و مصونیتهای مندرج در مواد ۲۹ تا ۳۵ بهره‌مند خواهند بود ولی مصونیت از صلاحیت مقامات دولت پذیرنده در امور مدنی و اداری موضوع بنداول ماده ۳۱ شامل اعمال خارج از وظایف آنها نخواهد شد. اشخاص مذکور همچنین از مزایای مندرج در بند الف ماده ۳۶ در موارد اشیایی که برای‌منزل خود وارد می‌کنند استفاده خواهند نمود. خدمه مأموریت اگر تبعه کشور پذیرنده یا مقیم دایم آن کشور نباشند نسبت به اعمال ناشی از اجرای وظایف خود مصونیت داشته و ازپرداخت مالیات و عوارض بابت مزدی که در قبال انجام کار دریافت می‌دارند معاف می‌باشند و همچنین از معافیت مذکور در ماده ۳۳ استفاده خواهندنمود. خدمتکاران شخصی اعضاء مأموریت که تبعه کشور پذیرنده یا مقیم دایم آن کشور نیستند از پرداخت مالیات و عوارض بابت حقوقی که در قبال‌انجام وظیفه دریافت می‌دارند معاف خواهند بود. استفاده آنان از مزایا و مصونیتهای دیگر فقط در حدودی که مورد قبول کشور پذیرنده باشد خواهد بود. مع‌هذا کشور پذیرنده نباید حق حاکمیت خود را در مورد این اشخاص طوری اعمال نماید که به نحو بی‌تناسبی مانع انجام وظائف مأموریت گردد.
    ماده سی و هشتم از مصونیت قضایی مامور سیاسی تنها در پیرامون اجرای خدمت می‌گوید. مصونیت‌های گفته شده در ماده سی و یکم تا سی و هشتم محدود به اعمال خارج از وظایف نیست و در همه ماده‌ها توافق کشور فرستنده و پذیرنده اهمیت دارد.
    ماده سی ونه تا پنجاه و سه به مهلت استفاده از مصونیت‌ها، پایان ماموریت، قطع روابط سیاسی، سند الحاقی و تصویب در سازمان ملل متحد می‌پردازد.

کنوانسیون وین در ایران

کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی برای همه سفارت خانه‌ها و کارمندانشان و خانواده آنان و کارمندان سازمان ملل و دیگر سازمان‌های وابسته به سازمان ملل معتبر است. بدین معنا است که کشور ایران نیز از چنین مزایایی و مصونیت‌هایی برای سفارتخانه‌های خود و کارمندان سفارتخانه و خانواده اشان و محل سفارت خانه استفاده می‌کند و همین مزایا را به تمام سفارتخانه‌های کشورهایی که با ایران روابط دیپلماتیک دارند می‌دهد. این امتیازها متقابل است و در کنوانسیون وین به جزییات توضیح داده شده‌است. کنوانسیون وین هم اکنون نیز در همه کشورهای گیتی از جمله ایران معتبر می‌باشد و اجرا می‌شود.
استفاده مستشاران نظامی امریکا از بند دو کنوانسیون وین
پروانه استفاده از بند دو کنوانسیون وین برای مستشاران نظامی امریکایی در ایران

کنوانسیون وین تنها شامل دیپلمات‌ها و ماموران کنسولی است و شامل شهروندان عادی مقیم کشور خارجی نمی‌شود و از جمله شامل مستشاران آمریکایی که در استخدام دولت ایران (و نه سفارت آمریکا در ایران) بودند نمی‌شد.

در تاریخ ۱۹ مارس ۱۹۶۲ سفارت امریکا در تهران نامه‌ای به وزارت خارجه ایران نوشت: که مستشاران نظامی امریکایی در ایران برای یک سال ماموریتشان تمدید شده‌است. و در این نامه متذکر شدند که وضعیت مستشاران امریکایی در ایران هنوز روشن نشده‌است و پیشنهاد کردند که برای این افراد پارگراف ۳۷ برای کارمندان اداری و فنی نیز شامل مستشاران امریکایی بشود.[۱] دکتر علی امینی نخست وزیر وقت وقعی به این نامه ننهاد. در تاریخ ژوئیه ۱۹۶۲ اسدالله علم نخست وزیر شد. علم نیز به این نامه توجهی نکرد. در ۱۱ مارس ۱۹۶۳ وزارت خارجه نامه‌ای به سفارت امریکا نوشت که کسانی که پاسپورت دیپلماتیک دارند برای آنها کنوانسیون وین شامل می‌شود و برای اعضایی که در درجات پایین تر قراردارند راه حلی پیدا خواهد شد. در تاریخ ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ قانون اجازه استفاده مستشاران امریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به تصویب مجلس سنا رسید و به مجلس شورا ملی برای تایید فرستاده شد. در مجلس شورا درباره این قانون بحث‌های بی شماری در گرفت زیرا نمایندگان حزب مردم علیه این قانون بودند. در ۱۳ اکتبر ۱۹۶۴ با ۷۴ بلی و ۶۱ نه به تصویب مجلس شورا ملی رسید.[۲]

احمد میرفندرسکی که سمت معاون سیاسی وزارت خارجه در سنا و مجلس شورای ملی بود اعلام کرد که مستشاران نظامی امریکا در ۳۸ کشور خدمت می‌کنند کشورهایی مانند یونان و کشورهای عضو پیمان ناتو و در همه این کشورها کنوانسیون وین شامل آنها می‌شود یعنی ایران استثنا نیست. بند ۳۷ کنوانسیون وین جلوی آن را نمی‌گیرد که دادگاه‌های کشور میهمان یا پذیرنده سوال جزای برای فردی را، پرداخت غرامت، و غیره را روشن سازند زمانی که جرمی انجام یابد که در خارج از پیرامون خدمت نظامی آن‌ها می‌باشد.[۳]

امیر عباس هویدا در این باره می‌گوید «... درباره مصونیت امریکایی‌ها گفته شد که بله در دولت گذشته که من وزیر داراییش بودم و بنده معتقد بودم اگر می‌خواستند مستشار امریکایی ییاورند، عوض این که مصونیت بخصوص به مستشار امریکایی بدهند، مستشار امریکایی را عضو سفارت امریکا بکنند که می‌توانست بطور دیپلماتیک مصونیت داشته باشد و مسله‌ای مطرح نشود...»[۴]

اجرای قانون استفاده مستشاران نظامی امریکا از بند دوم کنوانسیون وین و حمایت از جان مستشاران نظامی امریکا از جانب دولت ایران نتوانست انجام پذیرد بلکه با قتل مستشاران نظامی امریکا در خیابان‌های تهران توسط مجاهدین خلق و جنبش‌های چریکی در ایران شکست خورد. نکته در پیشنهاد این قانون آسیب به ایرانیان از جانب امریکایی‌ها نبود بلکه بر عکس جلوگیری از حمله و آسیب از جانب ایرانیان به امریکایی‌ها بوده‌است و شاید به همین دلیل انصراف از استفاده از بند دو ماده سی و هفت کنوانسیون وین در مورد اعطای تمام مزایای و مصونیت‌های پیشنهادی کارمندان اداری و فنی از جانب سفارت امریکا در تهران به دولت ایران داده شد.

پس از تصویب قانون استفاده مستشاران نظامی از بند دو کنوانسیون وین، دکتر مظفر بقایی کرمانی رهبر حزب کمونیستی زحمتکشان ایران که در سال ۱۳۲۶ به عنوان نامزداین حزب از کرمان به مجلس پانزدهم راه یافت، صورت مذاکرات مجلس را از اداره تند نویسی مجلس به دست آورد و با نوشتن قسمت‌هایی از آن در جزوه‌ای، در تاریخ اول آبان ماه ۱۳۴۳ یعنی نزدیک به یک سال و نیم پس از واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ با عنوان «هست یا نیست» از زنده کردن کاپیتولاسیون سخن گفت و آن را خفت بارتر از عهدنامه ترکمنچای خواند و یک نسخه از آن را به سیدروح الله خمینی رسانید که بی تردید منبع سخنرانی سید روح‌الله خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم این رساله بوده‌است که در آن خمینی فریاد همه گیری سر داد:

    عظمت ایران از بین رفت، استقلال ما از دست رفت، عزت ما پایکوب شد، مگر ما مستعمره هستیم؟ مگر ایران در اشغال امریکاست؟

سیدروح الله خمینی اعلامیه‌ای هم تنظیم کرده بود که هم زمان با سخنرانی وی منشتر شود، این اعلامیه چنین شروع شد بود:

    آیا ملت ایران می‌داند که در این روزها در مجلس چه گذشت؟ می‌داند بدون اطلاع ملت و به طور قاچاق چه جنایتی واقع شد؟ می‌داند مجلس به پیشنهاد دولت سند بردگی ملت ایران را امضا کرد؟ اقرار به مستعمره نمودن ایران نمود؟...

وی سپس همه طبقه‌های جامعه را مورد خطاب قرار داد و از رجال سیاسی، بازرگانان، احزاب سیاسی، افسران ارتش، اساتید دانشگاه، جوانان دانشگاهی، دانشجویان کشورهای خارجی و غیره خواسته بود که: «در راه هدف مقدس استقلال و بیرون رفتن از قید و اسارت کوشش کنند.»[۵] پس از این سخنرانی سید روح الله خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقباً به ترکیه تبعید شد.[۶]
اعلام انصراف سفارت امریکا از مصونیت قضایی مستشاران نظامی

هم‌زمان با تصویب قانون اجازه استفاده مستشاران امریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین این ماده واحده قانون اعطای مصونیت‌ها و مزایای مربوط به کارمندان اداری و فنی مندرج در بند (و) ماده اول کنوانسیون وین به مستشاران نظامی امریکا، وزارت امور خارجه ایران در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۴۳ برابر با ۹ دسامبر ۱۹۴۶ در دو یادداشت شماره‌های ۹۷۶۰ و ۹۷۶۲ مراتب را به اطلاع سفارت امریکا در تهران رساند.

سفارت امریکا در نامه زیر در پاسخ به دولت ایران صریحاً و رسماً اعلام داشته که چون هیچ جنایتی در دنیا وجود ندارد که سزاوار سرزنش نباشد انصراف سفارت امریکا از مصونیت سیاسی شامل تمام جنایات اعم از کوچک و بزرگ خواهد گردید.

شماره ۲۸۲ – تهران ۹ دسامبر ۱۹۶۹ سفارت امریکا در تهران، تشکرات و ارادت صمیمانه خود را تقدیم وزارت امورخارجه پادشاهی ایران می‌نماید و احتراماً دریافت یادداشت‌های شماره ۹۷۶۰ و شماره ۹۷۶۲، هر دو به تاریخ ۹ دسامبر ۱۹۶۴ آن وزارتخانه و در پاسخ به یادداشت شماره ۲۹۹ مورخ ۱۸ دسامبر ۱۹۶۳ این سفارتخانه را به اطلاع می‌رساند و تایید ی نماید که یادداشتهای مذکور در فوق آن وزارتخانه در عین حال از سوی ما در حکم پاسخی مطلوب و پذیرفتنی محسوب می‌شود. در خصوص این تبادل یادداشت‌ها و هم آهنگ با و بر اساس شرایط مندرج در ماده ۳۲ «کنوانسیون وین» این سفارتخانه خوشوقت است به اطلاع برساند که مقامات دولت امریکا از هر نوع درخواست مقامات دولت ایران برای چشم پوشی و صرف نظر از مصونیت سیاسی در موارد داری اهمیت ویژه از نظر مقامات دولت پادشاهی ایران، با علاقه‌مندی کامل استقبال خواهد نمود و تایید می‌شود که موارد دارای اهمیت ویژه در این خصوص، موارد مربوط به جنایات مشخص و واقعاً سزاوار جزا خواهند بود و لاغیر، سفارت امریکا در تهران از فرصت استفاده نموده یک بار دیگر عالی‌ترین مراتب احترامات و ارادت‌های خود را تقدیم آن وزارتخانه می‌نماید. سفارت امریکا در تهران[۷]

مخالفان این قانون دانسته و یا ندانسته آن را به غلط کاپیتولاسیون و سند خیانت محمد رضا شاه پهلوی نامیدند. این افراد عموم مردم را که محتوای کنوانسیون وین و بندهای آنرا نمی‌شناختند و مفهوم و بعد استفاده از مزایای کارمندان اداری و فنی برای مستشاران نظامی امریکایی را نمی‌دانستند را به شورش کشیدند و تنها از بند دو ماده سی و هفتم در مورد اعطای همه مزایا و مصونیت‌های پیشنهادی «کارمندان اداری و فنی» را ذکر کردند و دیگر این که دولت‌های آمریکا و ایران به استناد اختیار حاصله از بند یک ماده سی و دو که می‌گوید «دولت فرستنده می‌تواند از مصونیت قضایی نمایندگان سیاسی و اشخاصی که بر طبق ماده ۳۷ ازمصونیت برخوردار می‌شوند اعلام نماید» عملاً بطور متقابل از اعطای مزایا به کارمندان اداری و فنی یکدیگر خودداری کرده‌اند چیزی نگفتند.
شکستن کنوانسیون وین در ایران

قانون بین‌المللی وین به تصویب رسیده در سازمان ملل متحد بااشغال سفارت امریکا و گروگانگیری کارمندان سفارت امریکا در تهران زیر پا گزارده شد:[۸]

ایالت متحده امریکا در برابر دیوان بین‌المللی علیه اشغال دفاتر دیپلماتیک و گروگان گرفتن سی و پنج کارمندان دیپلمات امریکایی شکایت برد. دادگاه بین‌المللی در ۲۴ ماه مه ۱۹۸۰ گفت:

    ایران می‌باید بر اساس کنوانسیون وین رفتار کند. سفارت امریکا می‌باید به دولت امریکا برگردانده شود و کارمندان دیپلماتیک می‌باید از مصونیت کامل برخوردار شوند.

دادگاه بین‌المللی دادگستری اهمیت کنوانسیون وین را در مورد بندهای ۲۲، ۲۴ و ۲۹ مربوط به مکان ماموریت، اسناد ماموریت، و دیپلمات‌ها و کارکنان ماموریت را تایید کرد که می‌باید از مصونیت برخوردار باشند.

دیپلماسی

دیپلماسی یا روابط دیپلماتیک به دانش ارتباط میان سیاست‌مداران و سران کشورهای جهان گفته‌می‌شود.[۱] به مقام‌های رسمی سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی یک کشور نزد کشور و یا سازمان بین‌المللی پذیرنده «دیپلمات» می‌گویند. در فرهنگ روابط دیپلماتیک، عالی‌ترین مقام سیاسی در نزد کشور میزبان را «سفیر» می‌نامند.
اصول و آداب دیپلماتیک
حمله عده‌ای بسیجی به سفارت بریتانیا در تهران و اشغال باغ سفارت بریتانیا و به گروگان‌گیری ۶ دیپلمات بریتانیایی، در تاریخ ۸ آذر ۱۳۹۰ خورشیدی، منجر به محکومیت جهانی و واکنش‌های بین‌المللی علیه دولت ایران شد.

بر اساس «ماده ۲۲»[۲] کنوانسیون وین، اماکن دیپلماتیک و کنسولی و هیات‌های دیپلماتیک، دارای «مصونیت سیاسی» هستند و از این روی، پلیس و نیروهای امنیتی کشور میزبان نمی‌تواند وارد محدوده دیپلماتیک کشور دیگری شوند و نمایندگان یا کارگزاران دولت میزبان تنها با اجازه سفیر و در غیاب سفیر، رئیس هیات نمایندگی، حق ورود به این محدوده را دارند.[۳]

مطابق کنوانسیون ۱۹۶۱ وین، دولت‌های میزبان، مسئول حفاظت و تامین امنیت سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های دیپلماتیک خارجی در کشور خود هستند.[۴][۵]

بر اساس پروتکل‌های تشریفات، معمولاً هر سفر بالاترین مقام اجرایی یک کشور باید پیش از انجام دومین سفر، با پاسخ متقابل هم‌راه شده‌باشد.[۶] مطابق رویه دیپلماتیک، بی‌پاسخ ماندن سفر مقام‌های رسمی یک کشور به کشور دیگر، به معنی کم‌اعتنایی و یا ابراز ناخرسندی نسبت به دولت مقابل است.[۷]

شرکت روسای دولت‌ها، بدون «سفر رسمی» قبلی به کشور محل برگزاری بازی‌های المپیک، در آداب دیپلماتیک مرسوم نیست.

وزارت امور خارجه

وزارت امور خارجه وزارتخانه‌ای است که بنا بر نیاز به ارتباط دنیای خارج از هر کشور و از طریق دیپلماسی تاسیس شده است.

سید خطیب‌الاسلام صدرنژاد

سید خطیب‌الاسلام صدرنژاد[۵](متولّد ۱۷ آذر ۱۳۳۰ در تهران)، پژوهشگر و استاد رشته متالورژی، دارای مدرک دکترای مهندسی متالورژی از دانشکده علم و مهندسی مواد موسسه فناوری ماساچوست "ام. آی. تی" در آمریکا[۶] و لیسانس مهندسی متالورژی با کسب رتبه اول از دانشگاه صنعتی شریف تهران است. وی دوره‌های فوق دکترا و فرصت مطالعاتی را در موسسه فناوری ماساچوست گذرانده و هم اکنون استاد دانشکده مهندسی و علم و مواد دانشگاه صنعتی شریف است. تحقیقات وی در زمینه تولید مواد نو، شبیه سازی فرایندهای سینتیکی، ساخت و بکارگیری اعضای مصنوعی، آلیاژهای حافظه‌دار و مواد هوشمند تا کنون به انتشار بیش از ۴۱۰ مقاله علمی و ثبت ۵۷ اختراع انجامیده‌است. وی برنده جایزه برگزیدگان علم و صنعت (جایزه خوارزمی) شده، استاد برجسته، پژوهشگر نمونه، محقق برتر نانوفناوری و استاد نمونه دانشگاه صنعتی شریف گردیده و از ده‌ها نهاد داخلی و خارجی لوح تقدیر دریافت کرده‌است. کتب تالیفی وی تحت عنوان‌های «فرایندهای سینتیکی در مهندسی مواد و متالورژی»، «حرارت و حرکت در مواد» و «سوخت و انرژی» موفق به دریافت جوایز کتاب سال و کتاب برگزیده دانشگاه تهران و کمسیون ملی انرژی شدند. وی سابقاً ریاست پژوهشگاه مواد و انرژی و دانشگاه صنعتی شریف را بر عهده داشت.

محتویات

    ۱ سوابق تحصیلی
    ۲ تجارب علمی
    ۳ جوایز علمی و افتخارات[۱۱]
    ۴ سمتهای اجرایی [۲۱]
    ۵ عناوین تدریس در دانشگاههای داخل و خارج از کشور [۲۹]
    ۶ موضوعات تحقیقاتی[۳۲] [۳۳]
    ۷ آثار
        ۷.۱ کتاب‌ها
        ۷.۲ تعداد مقالات چاپ شده تاکنون و اختراعات به ثبت رسیده
    ۸ جستارهای وابسته
    ۹ پانویس
    ۱۰ پیوند به بیرون

سوابق تحصیلی

    کارشناسی مهندسی متالورژی، دانشگاه صنعتی شریف (۱۳۵۳)
    دکترای علم و مهندسی مواد، دانشگاه MIT، آمریکا (۱۳۵۷)

تجارب علمی

    استاد دانشگاه صنعتی شریف از سال ۱۳۶۰ تاکنون
    بنیانگذار، مدیرمسئول و سردبیر مجله‌ی بین‌المللی مهندسی از سال ۱۳۶۵ تاکنون [۷]
    سردبیر (دوره اول) مجله مهندسی پزشکی زیستی از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۷ [۸]
    مدیر مسئول و سردبیر مجله مواد مهندسی از سال ۱۳۸۷ تاکنون [۹]
    مدیر مسئول مجله‌ی علم و فناوری سرامیک
    عضو سابق هیئت تحریریه‌ی مجله‌ی مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد
    عضو سابق هیئت تحریریه‌ی نشریه‌ی علمی پژوهشی امیرکبیر
    عضو هیئت تحریریه‌ی مجله‌ی علم و مهندسی مواد ایران
    عضو هیئت تحریریه‌ی مجله‌ی مهندسی مواد مجلسی
    تدریس (TA) و Visiting Scientist دانشگاه ام‌آی‌تی آمریکا از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۰
    محقق و پژوهشگر فوق دکترا دانشگاه ام‌آی‌تی [۱۰]

جوایز علمی و افتخارات[۱۱]

    رتبه اول پژوهش در جشنواره خوارزمی (دومین جشنواره برگزیدگان علم و صنعت) در سال ۱۳۶۷ (ریاست جمهوری)
    برگزیده در دوازدهمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی در سال ۱۳۷۷ (ریاست جمهوری)
    کتاب سال دانشگاهی (وزارت فرهنگ و آموزش عالی)
    کتاب برگزیده دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۱ (دانشگاه تهران)
    کتاب سال جمهوری اسلامی (ریاست جمهوری)
    کتاب برگزیده جمهوری اسلامی (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
    استاد برجسته دانشگاه صنعتی شریف (وزارت فرهنگ و آموزش عالی)[۱۲]
    استاد نمونه کشوری (ریاست جمهوری)[۱۳]
    پژوهشگر نمونه دانشگاه صنعتی شریف (ریاست جمهوری)
    محقق برتر (پنجم) دومین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)[۱۴]
    محقق برتر (پنجم) سومین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)[۱۵][۱۶] [۱۷]
    محقق برتر (پنجم) چهارمین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)[۱۸]
    محقق برتر (چهاردهم) پنجمین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)
    محقق برتر (نهم) ششمین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)[۱۹]
    محقق برتر (هفتم) هفتمین جشنواره نانو (ستاد نانوفناوری ریاست جمهوری)[۲۰]
    رتبه اول کارشناسی، دانشکده مهندسی متالورژی در سال ۱۳۵۳ (دانشگاه صنعتی شریف)
    کمیته ملی انرژی و شورای جهانی انرژی (سازمان انرژی اتمی)

سمتهای اجرایی [۲۱]

    معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
    رئیس پژوهشگاه مواد و انرژی [۲۲]
    رئیس دانشگاه صنعتی شریف[۲۳][۲۴]
    رئیس دانشگاه تربیت مدرس [۲۵][۲۶]
    رئیس موسسه‌ی آموزش عالی صدرا
    رئیس گروه مهندسی پزشکی پژوهشکده جانبازان
    بنیانگذار و نویسنده اساسنامه فرهنگستان علوم
    سرپرست گروه فنی و مهندسی شورای عالی انقلاب فرهنگی [۲۷] [۲۸]
    دبیر شورای متالورژی ستاد هماهنگی توسعه و استقلال صنایع ایران (وزارت صنایع)
    رئیس بخش مهندسی متالورژی کارخانه‌ی (اچ-وای-ال) هیلسای مکزیک

عناوین تدریس در دانشگاههای داخل و خارج از کشور [۲۹]
مراسم تقدیر از استاد نمونه کشوری

    مواد هوشمند و حافظه دار[۳۰]
    طراحی فرایندهای تولید مواد
    ترمودینامیک و کینتیک در مهندسی مواد
    آنالیز و کنترل سیستمهای مهندسی مواد
    استخراج آهن و فولاد
    تئوری احیاء مستقیم کانه آهن
    متالورژی ثانویه و فولادسازی
    پدیده‌های انتقال در مواد
    انجماد فلزات
    شیمی فیزیک مواد
    سوخت و انرژی[۳۱]
    فیزیک حرارت
    Chemical Metallurgy

موضوعات تحقیقاتی[۳۲] [۳۳]

    ترمودینامیک و سینتیک فرایندهای تولید و کاربرد مواد
    تولید و زینترسازی نانو ساختارهای سرامیکی و فلزی
    تولید و کاربرد آلیاژهای حافظه دار نایتینول
    تولید رنیوم و مولیبدن به روش استخراج حلالی، تعویض یونی و زغال فعال
    تولید آهن، فولاد و چدن نشکن از آهن اسفنجی[۳۴]
    تولید و تصفیه فولاد: فسفر زدایی، گوگرد زدایی، فولادهای میکروآلیاژی و فرایندهای مستقیم
    جلوگیری از آلودگی محیط زیست توسط بخارات متصاعده از صنایع متالورژی
    شبیه سازی فرایندهای متالورژی

آثار
کتاب‌ها

تألیف

    فرایندهای سینیتیکی در متالورژی(برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی و کتاب منتخب دانشگاهی دانشگاه تهران)، انتشارات علمی دانشگاه امیرکبیر، تهران، ۱۳۷۲.[۳۵][۳۶]
    حرارت و حرکت در مواد(برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی)، انتشارات وزارت امور خارجه، تهران ، ۱۳۷۸.[۳۷]
    سوخت و انرژی(برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی)، انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف، تهران ، ۱۳۸۰. [۳۸]

تعداد مقالات چاپ شده تاکنون و اختراعات به ثبت رسیده

    مجلات پژوهشی به زبان انگلیسی: ۱۲۱ (۹۸ ISI)
    کنفرانسهای علمی به زبان انگلیسی: ۵۹
    مجلات پژوهشی به زبان فارسی: ۴۵
    کنفرانسهای علمی به زبان فارسی: ۱۴۶
    مجموعه مقالات کارنامه شریف: ۴۲
    تعداد اختراعات به ثبت رسیده: ۵۷

مؤسسه فناوری ماساچوست

مؤسسهٔ فناوری ماساچوست (انستیتو تکنولوژی ماساچوست) (به انگلیسی: Massachusetts Institute of Technology) مشهور به ام‌آی‌تی، دانشگاه خصوصی واقع در شهر کمبریج، در ایالت ماساچوست آمریکا است، که دارای پنج دانشکده اصلی، یک کالج و ۳۲ گروه آموزشی می‌باشد. این دانشگاه معمولاً با نام اختصاری آن، یعنی ام‌آی‌تی (MIT) شناخته می‌شود.

ویلیام بارتون راجرز در سال ۱۸۶۱ آن را ایجاد کرد.[۳]

این دانشگاه یکی از مهم‌ترین مراکز علمی تحقیقاتی در آمریکا و جهان به‌شمار می‌رود. دانشگاه ام‌آی‌تی همه ساله به‌عنوان بهترین دانشگاه مهندسی جهان انتخاب می‌شود. ام‌آی‌تی در سال ۲۰۱۲ طی الگوی تحقیقاتی انجام شده توسط مؤسسهٔ QS برای رتبه‌بندی کلی دانشگاه‌ها، در رتبهٔ اول بهترین دانشگاه‌های جهان قرار گرفت.[۴] در حال حاضر (۲۰۱۴) رتبهٔ این دانشگاه در نظام رتبه‌بندی دانشگاه شانگهای، در زمینهٔ مهندسی و علوم کامپیوتر، نخست و در رتبه‌بندی کلی، در جایگاه سوم دانشگاه‌های جهان است.[۵]

مساحت پردیس دانشگاه در شهر کمبریج ۰٫۷ کیلومتر مربع می‌باشد که مقابل فاصله حدود یک مایلی رود معروف «چارلز» واقع شده‌است. پردیس دانشگاه توسط خیابان «ماساچوست» به دو قسمت تقسیم می‌شود و پل «هاروارد» به آن متصل است.

ریاست فعلی این دانشگاه به عهده دکتر رافائل ریف می‌باشد.[۶]

محتویات

    ۱ دانشکده‌ها
    ۲ استادان سرشناس
    ۳ دانش آموختگان
    ۴ منابع
    ۵ نگارخانه
    ۶ جستارهای وابسته

دانشکده‌ها
ساختمان اصلی و قدیمی ام‌آی‌تی

دانشکده‌های این دانشگاه عبارت‌اند از:

    دانشکده پزشکی
    دانشکده علوم
    دانشکده فنی مهندسی
    دانشکده طراحی و معماری
    دانشکده مدیریت
    دانشکده علوم انسانی، هنر و علوم اجتماعی

ساختمان دپارتمان فلسفه و زبان با طراحی آرشیتکت: فرانک گری

این دانشگاه دارای دانشکده پزشکی و حقوق نیست اما یک کالج به نام شاخه علوم و فنون بهداشتی هاروارد-ام‌آی‌تی می‌باشد.[۷]
استادان سرشناس

    نوام چامسکی
    موریس هله
    رومن یاکوبسن

دانش آموختگان

این دانشگاه تاکنون ۸۰ بار[۸] در رشته‌های مختلف موفق به دریافت جایزه جهانی نوبل و ۴۷ مدال ملی آمریکا توسط پژوهشگران خود شده‌است.

مفاخر این دانشگاه تاکنون در تأسیس و یا راه اندازی شرکت‌های معروفی همچون اینتل، شرکت ۳Com و شرکت هواپیماسازی مک‌دونال داگلاس نقش اصلی داشته‌اند.

از چهره‌های معروف جهانی تحصیل کرده در این دانشگاه می‌توان به کوفی عنان دبیرکل سابق سازمان ملل متحد اشاره کرد.

یکی از مشهورترین افراد این دانشگاه، ریچارد استالمن می‌باشد که شروع کننده پروژه گنو می‌باشد.

از برجسته‌ترین چهره‌های ایرانی تحصیل کرده در این دانشگاه می‌توان سید حسین نصر استاد دانشگاه جرج واشنگتن و مؤسس انجمن حکمت و فلسفه ایران، محمدعلی نجفی استاد دانشگاه صنعتی شریف و رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت سید محمد خاتمی و هم‌چنین سرپرست فعلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، علی‌اکبر صالحی، وزیر سابق امور خارجه و رئیس فعلی سازمان انرژی اتمی، سید خطیب‌الاسلام صدرنژاد ریاست سابق و استاد دانشگاه صنعتی شریف و محمد دورعلی، استاد سرشناس مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف را نام برد.

بن برننکی

بن شالوم برننکی[۱] (به انگلیسی: Ben Shalom Bernanke) (زاده ۱۹۵۳ آگوستا، جورجیا)، رئیس بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا از سال ۲۰۰۶ تا ۳۱ ژانویه ۲۰۱۴ به مدت ۸ سال بود. [۲][۳] وی در سال ۲۰۰۶ جانشین آلن گرینسپن است و جایگزین وی در سال ۲۰۱۴، جنت یلن شد.

خانواده برننکی یهودی است، و مادر وی یک آموزگار بوده‌است.[۴] برننکی در سال ۱۹۷۵ با معدل ۲۰ (Summa Cum Laude) از دانشگاه هاروارد فارغ التحصیل گشت، و دکترای خود را از ام آی تی در رشته اقتصاد در سال ۱۹۷۹ دریافت نمود. او امروزه استاد اقتصاد دانشگاه پرینستون است.

رئیس فدرال رزرو

رئیس بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا یا رئیس فدرال رزرو یا رئیس شورای عالی خزانه داری آمریکا (به انگلیسی: Chairman of The Federal Reserve) از مهمترین مقامات آمریکا است. این مقام، ریاست اجرایی فدرال رزرو را بر عهده دارد.

این مقام بمدت ۴ سال توسط رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا و تایید سنا منصوب می‌شود، و از ارکان تصمیم گیرنده مسائل اقتصادی آمریکا است.[۱][۲]

هم اکنون این مقام را برنانکی بر عهده دارد.

اداره آمار آمریکا

اداره آمار آمریکا (به انگلیسی: United States Census Bureau) یک سازمان دولتی در آمریکا است که از ۱۹۰۳ تا کنون مسئولیت جمع آوری آمار در ایالات متحده آمریکا را داشته است.

این سازمان زیر نظر وزارت بازرگانی ایالات متحده آمریکا قرار دارد.

اداره ملی اقیانوسی و جوی

ادارهٔ ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده آمریکا (به انگلیسی: National Oceanic and Atmospheric Administration) تاسیس ۱۹۷۰[۱]، یک سازمان پژوهشی فدرال آمریکا است. این سازمان با مخفف NOAA شناخته می‌شود.

این سازمان عهده دار و مجری طرحهای ملی ایالات متحده در زمینه برنامه‌های جوی و اقیانوسی است.

NOAA زیر نظر وزارت بازرگانی ایالات متحده آمریکا فعالیت می‌کند.