مسیحیت

آیین مسیحیت یک آیین یکتاپرستانه[۱] است که بر آموزه‌ها و سخنان عیسی ناصری (مسیح) استوار گشته‌است. آموزه‌هایی چون تثلیث، مرگ مسیح به عنوان کفارهٔ گناهان، تعمید آب و روح القدس از باورهای بنیادین این آیین هستند. مسیحیت با داشتن ۲٫۲ میلیارد پیرو[۲] بزرگترین دین جهان از دید شمار پیروان است.

محتویات

    ۱ پیشینه مسیحیت اولیه
        ۱.۱ عیسی و دوران رسولی
        ۱.۲ روزگار پدران نخستین کلیسا
        ۱.۳ تاریخ‌شمار ابتدای مسیحیت
        ۱.۴ ناهمسویان
        ۱.۵ دوران آشوب
        ۱.۶ کنستانتین
    ۲ مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم
    ۳ کتاب مقدس
        ۳.۱ عهد عتیق
        ۳.۲ عهد جدید (انجیل)
    ۴ عهد جدید
        ۴.۱ اناجیل چهار گانه
        ۴.۲ کتاب اعمال رسولان
        ۴.۳ رساله‌ها (نامه‌ها)ی حواریون مسیح
        ۴.۴ کتاب مکاشفه یوحنا
    ۵ دین و گرایش‌های مسیحی
    ۶ پانویس
    ۷ جستارهای وابسته
    ۸ منابع
    ۹ پیوند به بیرون

پیشینه مسیحیت اولیه

شالوده مسیحی به قرن یکم میلادی و یهودیت بر می‌گردد[۳] که توسط عیسی ناصری (مسیح) پایه‌گذاری شد. مسیحیت اولیه به سه دوران عیسی و رسالت (Jesus and Apostolic period) پدران اولیهٔ کلیسا (Apostolic Fathers period) و دفاعیات (Apology) تقسیم می‌شود.[۴] این سه دوره بازهٔ زمانی ۴۰۰ ساله‌ای در بر می‌گیرند که از سال ۳۰ میلادی به عنوان شروع خدمت مسیح آغاز شده و در اواخر قرن ۴ میلادی به پایان می‌رسد.[۵] در قرن نخست مسیحی و در اولین دهه های پس از مسیح نزاع الهیاتی میان مسیحیان در گرفت. نخستین و مهم ترین جدایی در تاریخ مسیحیت، همان جدایی پولس و حواریون و در رأس آنان پطرس است. قرن نخست با پیروزی نسبی جناح پولس پایان گرفت؛ امانزاع خاتمه نیافت و در سده های دوم و سوم بیشتر به شکل نزاعهای فرقه ای بروز کرد. در میان طرفهای درگیر، برخی شخص پولس و نظام الهیاتی او را از اصل و بنیان قبول نداشتند.مثل فرقه های:ابیونی ها و ناصریان که همچنان به رعایت شریعت موسوی پایبند بودند.
عیسی و دوران رسولی
نوشتار اصلی: عیسی

این دوره ۷۰ سال نخستین سده میلادی را در بر می‌گیرد که خدمت عیسی از سال ۳۰ میلادی در آن گنجانده شده‌است. پس از به صلیب کشیده‌شدن عیسی در سال ۳۳ میلادی بدست پنطیوس پیلاطس[۶] حواریون وی از جملهٔ پطرس، پولس و یوحنا به مژده و گسترش این دین پرداختند. از جمله آثاری که در این زمانه به‌نگارش در آمده‌اند انجیل‌های متی، مرقس، لوقا و یوحنا و رساله‌های حواریون هستند که در روزگار دفاعیات مسیحی (۱۵۰ - ۴۰۰ میلادی) به صورت یک گروه و با فرنام عهد جدید گردآوری شدند. این گِردایه با نام انجیل نیز شناخته می‌شود.
روزگار پدران نخستین کلیسا

پدر کلیسای نخستین بیشتر کسانی به شمار می‌آیند که در روزگار پیامبری زیسته و پس از مرگ پیام آوران (حواریون) رسیدگی و رهبری کلیسا را بردوش گرفته‌اند. این پدران شامل قدیس کلمنت که به عنوان پلی میان روزگار رسولی و پدران نخستین کلیسا برشمرده می‌شود، شهید ایگناتویس (میانه‌های سده ۱ - آغاز سده ۲ م.) اسقف انطاکیه و شاگر یوحنای حواری، پلیکارپ شهید (۶۹-۱۵۵ م.) شاگرد یوحنای رسول به همراه کشیش هرماس هستند. پارینهترین نوشته از این روزگار رسالهٔ نخست کلمنت است. همچنین هفت رسالهٔ ایگناتیوس، رسالهٔ پلیکاپ به فیلیپیان، رساله دوم کلمنت و رسالهٔ کشیش هرماس از دیگر آثار این زمانه هستند.
تاریخ‌شمار ابتدای مسیحیت
موعظهٔ بالای کوه عیسی

    ۳۳ میلادی

در این سال عیسی مسیح از سوی مقامات رومی که آموزه‌های او را تهدیدی علیه خود می‌پنداشتند، مورد محاکمه قرار گرفت و به اعتقاد مسیحیان مصلوب و به اعتقاد مسلمانان به اسمان چهارم عروج کرد.

    ۳۷ میلادی

پولس اهل تارسوس (از شهرهای یونان قدیم)، با دیدن صحنه‌ای در جادهٔ دمشق، به دین مسیحیت می‌گرود و مأموریت خود را برای تبلیغ و مسیحی کردن غیر یهودیان، آغاز می‌کند.

    ۴۲ میلادی

شمعون ملقب به پطرس (از حواریون مسیح) که برای قرن‌های متمادی به عنوان اولین پاپ، مقام او را جشن می‌گیرند، نخستین جامعهٔ مسیحی را در رم بنیانگذاری می‌کند. اولین اختلاف نظرها درباره رسالت عیسی بین او و پولس شکل می گیرد.

    ۶۴ میلادی

مسیحیان به خاطر آتش سوزی شهر رم مورد اتهام قرار گرفتند. امپراتور نرون طی تلاشی برای بدست آوردن مجدد محبوبیت خود، آنان را مورد شکنجه و آزار قرار می‌دهد. پطرس قدیس (سنت پیتر) در این زمان کشته می‌شود.

    ۷۰ میلادی

رومیان اورشلیم (بیت المقدس) را پس از شورش یهودیان علیه حکومت آنان، شدیداً تخریب می‌کنند. بسیاری از یهودیان از اورشلیم اخراج می‌شوند. مسیحیان در این شورش علیه رومیان شرکت نمی‌کنند. رم به مرکز حرکت‌های رو به رشد مسیحی تبدیل می‌شود.

    ۳۰۱میلادی

تیرداد یکی از پادشاهان ارمنستان، در سال ۳۰۱ میلادی دین مسیحیت را در سرزمین ارمنستان رسمی و آزاد اعلام می‌کند و این در حدود ۱۲ سال زودتر از رسمی‌شدن دین مسیحیت در امپراتوری روم است.[۷]

    ۳۰۴ میلادی

جوامع مسیحی در اطراف مدیترانه به صورت گروه‌هایی جمع شده و از آنجا تا بریتانیا و درهٔ نیل در مصر، رفتند.

    ۳۱۳ میلادی

به سبب پشتیبانی امپراتور کنستانتین، مسیحیت خیلی سریع به قویترین مذهب در امپراتوری روم تبدیل شد.

    ۳۲۵ میلادی

اولین گردهمایی رهبران کلیسای مسیحیت برای تبیین عقاید مسیحیت و سازماندهی جامعهٔ مسیحیت در نیقیه تشکیل شد. اعتقاد نامهٔ حواریون با اعتقاد نامهٔ نیقیه (مجموعه‌ای از باورهای پایه‌ای اعتقادی مسیحیان) نوشته می‌شود. بعد از تعریف و پذیرش این اعتقادنامه، فرقه‌ها و افرادی که الوهیت مسیح را نمی‌پذیرفتند (مانند آریوس) به عنوان بدعت شناخته شدند.

    ۳۳۰ میلادی

روم جدید در بیزانس توسط کنستانتین، پایه‌گذاری و دوباره به کنستانتینوپول (استانبول کنونی)، نام‌گذاری شده وبه عنوان پایتخت امپراتوری مسیحیت، ساخته می‌شود.

    ۳۸۱ ـ ۳۹۱ میلادی

در طول حکومت امپراتور تئودوسیوس، مسیحیت به صورت دین رسمی امپراتوری روم درمی‌آید. پیروان غیرمسیحی کافر و بدعت‌گذاری در مسیحیت (افکار مخالف دیدگاه‌های مسحیت) غیرقانونی اعلام می‌شود.
ناهمسویان

نخستین گروه مسیحیان از دیدگاه پاگان‌ها (بت‌پرستان و کسانی که خدایان بیشمار را می‌پرستیدند) مورد دودلی بودند. فرنود این مسئله آن بود که آنان گمان می‌کردند مسیحیان برای برگزاری «جشن‌های دوستی» و آدمخواری، نشست‌های نهانی برپا می‌سازند. چرا که گوشت جانوران قربانی شده در پرستشگاه پاگان‌ها (کافران بت پرست) را خریداری نکرده و همچنین در شادمانی‌های همگانی ددمنشانه، انبازی نمی‌کردند. یهودیان و به ویژه آیین‌مداران یهودی، از ناهمسویان رده نخست مسیحیت و گسترش آن به شمار می‌رفتند. آیین‌مداران یهودی در بخش یهودیه و دیگر سرزمین‌های یهودی نشین آن زمان تنها نیروهای آیین‌مند و پذیرفته شده سیاسی به شمار می‌آمدند. تعالیم مسیح و کارهای عملی او، در آغاز این دارندگان نیرو را شگفت زده می‌نمود. این آموزه‌ها به طور کلی و ریشه‌ای مذهب مورد قبول و پذیرفته شده‌ای را که سالها در میان مردم آن منطقه رواج داشت و از پایه پایه نیروی سیاسی آیین‌مداران به شمار می‌آمد، مورد تردید قرار می‌داد. به علاوه این آموزه‌ها بسیاری از آیین‌ها و قوانینی را که روحانیون یهودی تنها برای نگهداری و استوار کردن نیرو و همچنین درست انگاری نیاز به وجود خود با آیین یهودممزوج ساخته بودند را از ارزش سرنگون می‌نمود. نگرانی‌هایی که این مسائل در میان قدرتمندان یهود ایجاد می‌نمود، دست آویز آن شد که به رویارویی با این جنبش برخیزند. دولت حاکمه بر سرزمین در آن زمان،(که بدست امپراتور قیصر روم برگماشته می‌گردید)به خاطر مسائلی از قبیل نفوذ بیشتر در میان مردم، نگهبانی از یک‌پارچگی منطقه و جلوگیری از ایجاد آشوب و مسایلی از این دست، با روحانیون یهود که در میان مردم دارنده قدرت سیاسی و معنوی بودند؛ گونه‌ای رابطه دو طرفه و همدلانه داشت. مأموران دولتی به خاطر حفظ مصالح امنیتی، با مشورت روحانیون هر چند وقت یکبار مسیحیان را مورد اذیت و آزار قرار می‌دادند. بسیاری از مسیحیان شکنجه شده و مردند. اما به هر حال، علی‌رغم شکنجه و آزار فراوان، مسیحیت به گسترش خود ادامه داد.
دوران آشوب

در دوران آشوب بزرگ، که امپراتوری روم مورد تهدید حملهٔ بربرها و امپراتوری بزرگ و قدرتمند ایران قرار داشت، همه امپراتورها درجستجوی خدایی قدرتمند برای کمک به دفع بلا از روم، بودند امپراتور دیوکلتیانوس (۲۴۵ ـ ۳۱۳ میلادی)، میترا، الههٔ نور ایرانیان را به عنوان خدای خود اعلام کرد، که از امپراتوری حمایت و حفاظت کند. امپراتور کنستانتین (۲۸۰ ـ ۳۳۷) خدای مسیحیت را گزینش نمود.
کنستانتین

در سال ۳۱۲، کنستانتین در حالی که به طرف روم می‌رفت تا آن را از رقیب پس بگیرد، اعلام کرد که نشان مسیحی را روی خورشید دیده‌است و جملهٔ «شما با این علامت پیروز خواهید شد»، را به لاتین روی آن خوانده‌است. روی پل میلویان بر روی رودخانهٔ تیبر، ارتش کنستانتین، به پیروزی رسید. در مدت کوتاهی، مسیحیت به عنوان مذهب رسمی امپراتوری روم، جایگاه خود را تثبیت کرد.[نیازمند منبع] کنستانتین در سال ۳۲۵ شورای را در شهر ننقیه دایر کرد که در آن نزدیک ۳۰۰ اسقف شرکت کردند. طی این شورا بررسی جامعی بر روی کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید{انجیل}) انجام گرفت. تلاشهای تحقیقاتی این شورا در نهایت منجر به استخراج مفاهیم پایه‌ای «ایمان مسیحی» گردید. این مفاهیم پایه تحت عنوان «اعتقاد نامه نیقیه» منتشر و در دسترس عموم قرار گرفت.
مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم
مریم مقدس و عیسی

بانی انتشار مسیحیت در اروپا پولس (سنت پل) بود. این شخص که در ابتدا از مخالفین سرسخت مسیحیان بود و از مأمورین لایق دربار روم در زمینه آزار مسیحیان به شمار می‌رفت، پس از برخورد فراطبیعی خود با مسیح (در مسیر جاده دمشق) کاملاً متحول گردید. او سپس پیرو مأموریتی که خود عیسی مسیح در همان برخورد ماورایی به او محول نمود به جمع شاگردان مسیح پیوست و سفیر مسیح برای غیر یهودیان گردید. پولس رساله‌های خود را (نامه‌هایی به اقوام مختلف در شرح چیستی مسیحیت و ارتباط با نخستین کلیساها) بعد از صعود مسیح به آسمان نگاشت. در این نامه‌ها او عقاید کلی مسیحیت رادر مورد فلسفه زندگی، مژده‌های آمدن مسیح پیش از ظهور او (در کتب عهد عتیق)، تفاوت «ایمان» و «شریعت» (شریعت به مجموعه دستورهایی گفته می‌شود که خداوند برای نخستین بار در زمان موسای پیامبر برای نوع بشر وضع نمود و در کتاب تورات مکتوب است)، آموزه‌های مسیح در مورد محبت و سایر آموزه‌های اخلاقی، خداوند بودن عیسای ناصری (برابری عیسای مسیح با ذات خداوند) و مسائلی از این دست را بیان داشته‌است. بزرگ‌ترین حادثه‌ای که در قرن چهارم میلادی اتفاق افتاد، موضوع طرفداری کنستانتین امپراتور روم از مسیحیان در سال ۳۱۳ میلادی بود.
کتاب مقدس

کتاب مقدس شامل «عهد عتیق» و «عهد جدید» است.
عهد عتیق

نام این بخش از کتاب مقدس یعنی «عهد عتیق» به دو معنی میباشد یکی دوره زمانی و دیگری به معنی پیمان و قول. این عبارت به معنی دقیق به عهد و پیمانی اشاره می‌کند که خداوند با ابراهیم بست. مفهوم کلی این پیمان این بود که خداوند او را انتخاب نمود تا نخستین انسان پس از آدم باشد که با او ارتباط نزدیک برقرار می‌نماید و او نیز به خداوند ایمان آورد. خداوند همچنین وعده ازدیاد نسل را به وی داد که مدتی بعد توسط اسحاق (همان پسر که یهودیان و مسیحیان عقیده دارند ابراهیم او را برای قربانی کردن به کوه برد) عملی گردید. خداوند همچنین نشانه‌ای برای این عهد و پیمان مقرر نمود که آن بریدن قسمتی از پوست اضافی آلت تناسلی مردانه(ختنه) است.این بخش از «کتاب مقدس» شامل: شرح چگونگی خلقت جهان و نوع بشر و سپس شرح زندگی و ارتباطات روحانی نخستین پیامبران از ابراهیم به بعد است. این بخش با کتاب پیدایش شروع می‌گردد و پس از چند بخش که حاوی توضیحات کلی در مورد زندگی پیامبران پس از ابراهیم است، کتاب تورات وسپس کتب پیامبران پس از موسی را شامل می‌شود. دو بخش متفاوت نیز در کتاب عهد عتیق وجود دارد که به اشعار دو پیامبر یعنی داوود و سلیمان نبی می‌پردازد. این دو کتاب به ترتیب «مزامیر داوود» و «امثال سلیمان» نام دارند. بخش قابل توجهی از اشارات به آمدن مسیح در آینده، در کتاب «مزامیر داوود» - که حاوی گفتگوی داوود نبی با خداوند و نیز سخنانی که داوود به هدایت روح و وحی خداوند می‌گوید (در قالب بیش از ۵۰۰ قطعه شعری) - آمده‌است. عهد عتیق کلاً شامل ۳۹ کتاب است.
عهد جدید (انجیل)

نام این بخش (عهد جدید) نیز همانند «عهد عتیق» به یک پیمان اشاره دارد که آغازگر دوره جدیدی از ارتباط خداوند و نوع بشر می‌باشد.مفهوم این پیمان برداشتن شریعتی که خداوند به وسیله موسی مقرر کرده بود از زندگی بشر و بخشش کلیه گناهان انسان به وسیله ایمان به خداوند بود. نشانه و در حقیقت اصل محوری این پیمان بخشش کلیه گناهان نوع بشر (از آغاز تا پایان جهان) به واسطه قربانی شدن عیسی مسیح (یعنی صورت بشری خداوند) است.

این بخش شامل کتابهای زیر است (۲۷ کتاب):

    چهار انجیل که به‌وسیله چهار حواری(رسول) مسیح نگاشته شده یعنی اناجیل «متی»، «مرقس»، «لوقا» و «یوحنا»؛
    کتاب «اعمال رسولان» شامل سرگذشت رسولان پس از عروج عیسی به آسمان
    نامه‌های پنج تن از حواریون مسیح یعنی «پولس»، «پطرس»، «یعقوب»، «یوحنا» و «یهودا» به اقوام مختلف غیر یهودی و یهودی
    کتاب «مکاشفهٔ یوحنا»

توضیح اضافی: در میان دوازده رسول (حواری) مسیح، دو «یهودا» وجود داشت که یکی از آنان مشهور به «یهودای اسخریوطی» به خاطر چند سکه نقره، مسیح را تسلیم کرد.
عهد جدید
صومعه‌ی سنت آنتونی، قدیمی‌ترین صومعه مسیحی در جهان است و در کشور مصر واقع شده است.
اناجیل چهار گانه

چهار انجیل در واقع چهار روایت از زندگی عیسی مسیح است. این چهار کتاب که توسط چهار تن از حواریون میسح نگاشته شده، دارای قسمت‌های مشترک بسیاری هستند اما تفاوتهایی نیز دارند. مسیحیان این چهار کتاب را «مانند چهار تصویر از مسیح ولی از زوایای مختلف» توصیف می‌کنند.
کتاب اعمال رسولان

پس از قیام عیسی مسیح از مردگان (زنده شدن دوباره او) و سپس عروج او به آسمان، برای رسولان او (حواریون) و سپس شاگردان مسیح (که بعدها مسیحی نامیده شدند)، اتفاقات زیادی رخ داد. از آن جمله‌است:

    پیوستن «متیاس» به جمع حواریون (که پس از خودکشی یهودای اسخریوطی یازده نفره شده بودند)
    نازل شدن روح القدس در روز عید پنطیکاست (یکی از اعیاد یهودیان) بر ۱۲ حواری مسیح
    شهادت «استیفان» یکی از شاگردان وفادار مسیح (سنت استفان)
    ماجرای ایماندار شدن پولس قدیس وآغاز مأموریت بشارتی او برای غیر یهودیان
    شرح این حوادث در کتاب اعمال رسولان وبه دست «لوقا» (یکی از حواریون مسیح و نویسنده یکی از اناجیل چهارگانه) نگاشته شده‌است.

رساله‌ها (نامه‌ها)ی حواریون مسیح

نوایمانان مسیحی و کلیساهای جدیدالتأسیس در ابتدای گسترش مسیحیت، به خاطر نبودن راهنمایی‌های ایمانی لازم و وجود مخالفین بسیار، دچار مشکلات عمده‌ای می‌شدند. از آن جمله‌است: مسائل مربوط به مراسم نیایش و چگونگی برگزاری آن، پیدایش پیشوایان دروغین، آزار و اذیت و شکنجه و تهدید و حتی قتل ایمانداران توسط متعصبین یهود و یا بت‌پرستان وسایر فرقه‌های مذهبی و گاهی مأمورین رومی و از این دست... هدف از نگارش این نامه‌ها هدایت این نوایمانان، یادآوری و تبیین مفاهیم کتاب‌مقدس و مطلع شدن از رویدادهای مناطق مختلف بود.

این کتاب حاوی بخش‌های زیراست:

    رساله‌های پولس به: رومیان، اول قرنتیان، دوم قرنتیان، غلاطیان، افسسیان و…
    رسالهٔ یعقوب
    رساله‌های پطرس
    رساله‌های یوحنا
    رسالهٔ یهودا

کتاب مکاشفه یوحنا

این کتاب شرح سفری است که یوحنای قدیس در رویا و به هدایت روح القدس در آن به عرش خداوند دارد و در آن به توصیف عرش خداوند و جایگاه مسیح و پیش بینی وقایع آخر الزمان
دین و گرایش‌های مسیحی

مسیحیت به‌طور کلی به سه گرایش بزرگ کاتولیک (Catholic) ارتودوکس (Orthodox) و پروتستان (Protestant) تقسیم شده‌است که گرایش‌های کوچک و زیادی نیز از آن‌ها شاخه می‌گیرند.

قوم قبطی

قِبطی نام مردمی از تیره آفریقایی-آسیایی است که بومی مصراند و زبان و فرهنگ پرباری داشته‌اند. با تازش عربها بیشتر در میان عربها حل شدند. بازماندگانشان امروزه گروه کوچکی از قبطیها هستند که دیگر به زبان قبطی تکلم نمی‌کنند. قبطی‌ها ۱۰ درصد جمعیت مصر را تشکیل می‌دهند.[۱]

قبطیها مسیحی هستند. دین بیشتر آنها اُرتدکس قِبطی است. در قرن ۱۹ میلادی برخی از آنان مسیحی کاتولیک شدند.

مصر

مِصر کشوری در شمال خاوری قاره آفریقا است و شبه جزیره سینا هم که در قاره آسیا قرار گرفته بخشی از قلمرو این کشور است. مصر در جنوب دریای مدیترانه و غرب دریای سرخ قرار داشته و از غرب با لیبی، از جنوب با سودان و از سوی شبه جزیره سینا با اسرائیل و نوار غزه در فلسطین مرز زمینی دارد.

مصر یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای آفریقایی و خاورمیانه است و اکثر جمعیت بیش از ۸۰ میلیون نفری آن در کنار رود نیل زندگی می‌کنند. کرانه‌های رود نیل منطقه‌ای است که ۴۰ هزار کیلومتر مربع یعنی حدود یک بیست و پنجم این کشور و تنها زمین‌های بارور آن را تشکیل می‌دهد. بخش عمدهٔ این کشور که در مجموع ۱ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد، از بیابان تشکیل شده و جمعیت پراکنده‌ای را در خود جای داده‌است.

حدود نیمی از جمعیت مصر شهرنشین هستند که بیشتر آنان در دو شهر بزرگ قاهره و اسکندریه، دیگر شهرهای دلتای رود نیل و حومه آنها زندگی می‌کنند.

مصر یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری بوده و آثار باستانی متعدد موجود در این کشور که مهمترین آن‌ها اهرام سه‌گانه است گردشگران زیادی را جذب این کشور می‌کند. حدود ۱۲ درصد نیروی کار مصر در بخش گردشگری و شهرهای تفریحی ساحل دریای سرخ فعالیت دارند. اقتصاد مصر یکی از متنوع‌ترین‌ترین منابع درآمدی را در کشورهای خاورمیانه داراست و بخش‌های گردشگری، کشاورزی، صنعت و خدمات هر یک به نسبتی تقریباً مساوی در تولید داخلی این کشور سهم دارند.

مصر در سال ۱۹۵۲ با کودتای بدون خونریزی افسران جوان ارتش علیه ملک فاروق پادشاه کشور صاحب حکومت جمهوری شد. انقلاب سال ۲۰۱۱ مصر به حکومت سی ساله حسنی مبارک در این کشور پایان داد و قانون اساسی جدیدی در این کشور تدوین شد. پس از استعفای حسنی مبارک قدرت در اختیار شورای عالی نظامی مصر به رهبری فرمانده ارتش محمدحسین طنطاوی بود و دولت منتخب این شورا اداره کشور را برعهده داشت ، اما در جریان انتخابات ریاست جمهوری مصر در هفده ژوئن ۲۰۱۲ محمد مرسی به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. او چهارمین رئیس جمهور مصر و اولین رئیس جمهور انقلاب مصر بود که در شبانگاه سوم ژوئیه ۲۰۱۳ در جریان کودتای ۲۰۱۳ مصر به وسیله ارتش از کار برکنار شده و عدلی منصور ، رئیس دادگاه قانون اساسی مصر به عنوان رئیس جمهور دولت انتقالی برای برگزاری انتخابات زودهنگام تعیین شد. چندی بعد منصور ، حازم الببلاوی را به عنوان نخست وزیر دولت موقت برای تشکیل کابینه معرفی نمود. در انتخابات جدید مصر که یازده ماه پس از سرنگونی محمد مرسی بر‌گزار شد عبدالفتاح السیسی وزیر دفاع سابق مصر به عنوان رئیس جمهور جدید مصر برگزیده شد .

مصر از دیدگاه سیاسی و فرهنگی یکی از مهمترین کشورها در جهان عرب و خاورمیانه‌است، از چهره‌های شاخص فرهنگی مصر میتوان به نجیب محفوظ برندهٔ جایزه نوبل ادبیات اشاره کرد همچنین بسیاری از شهروندان مصری به ریاست سازمان‌های بین‌المللی ملی و منطقه‌ای رسیده‌اند[۲] و دانشگاه الازهر مهمترین مرکز مذهبی جهان اسلام در این کشور قرار دارد.

محتویات

    ۱ تاریخ
    ۲ پایتخت‌های پیشین مصر
    ۳ نام
    ۴ تقسیمات کشوری
    ۵ مردم
        ۵.۱ قبیله‌های مصر
    ۶ جغرافیا
        ۶.۱ شهرها
    ۷ سیاست
        ۷.۱ رؤسای جمهور مصر
            ۷.۱.۱ جمال عبدالناصر
            ۷.۱.۲ محمد انور السادات
            ۷.۱.۳ حسنی مبارک
            ۷.۱.۴ محمد مرسی
            ۷.۱.۵ عبدالفتاح سیسی
    ۸ فرهنگ
    ۹ جشن‌ها و عیدها در مصر
        ۹.۱ سالگردها و جشن‌های دینی
        ۹.۲ تعطیلات رسمی در جمهوری مصر
        ۹.۳ جشن‌های مصری
    ۱۰ جستارهای وابسته
    ۱۱ پانویس
    ۱۲ منابع

تاریخ

تمدن در منطقه کنونی مصر که در کناره رود نیل شکل گرفته در زمره کهن‌ترین تمدن‌ها به شمار می‌آید که از حدود ۴ هزار سال پیش از میلاد موجود است. مصر باستان سرزمین فراعنه بود و آثار تاریخی برجسته‌ای چون اهرام سه‌گانه و نیایشگاه بزرگ را از آن دوران به یادگار دارد. در اسطوره‌های سامی محل برآمدن پیامبرانی مانند یوسف و موسی را در همان دوران و در سرزمین مصر آورده‌اند.

دولت قدیم مصر در سال ۵۲۴ ق. م به دست ایرانیان سقوط کرد. این کشور در روزگار هخامنشی و همچنین در دوران ساسانی (در عهد خسرو پرویز و به مدت ده سال) بخشی از شاهنشاهی ایران بود.

حضور هخامنشیان در مصر به دوران کمبوجیه پسر کوروش باز می‌گردد. او درسال ۵۲۵ پیش از میلاد، در لشکرکشی به مصر توانست مقابل فرعون پسامتیخ سوم از دودمان بیست و ششم فراعنه مصر پیروز شود و آن کشور را به یکی از ساتراپی‌های هخامنشی تبدیل کند ، این ساتراپی قسمتی از کشور لیبی را نیز شامل می شد.[۳]
اهرام سه گانه

در سال ۳۳۲ ق. م اسکندر این سرزمین را تصرف نمود و تا سال بعد دودمان بطلمیوسیان که از جانشینان اسکندر بودند، بر آن حکمفرما بودند. در سال ۳۰ پیش از میلاد رومیان با غلبه بر کلئوپاترا آخرین ملکه بطلمیوسی مصر را ضمیمه قلمرو روم نمودند. در سال ۶۴۱ میلادی (۱۹ هجری قمری) در زمان خلیفه دوم، عمر، عرب‌های مسلمان این کشور را تسخیر کردند. مصر همواره از سرزمین‌های مهم برای حکومت اسلامی بوده و تا سال ۱۵۱۷ میلادی که دولت عثمانی بر مصر تسلط یافت در دست خلفای اموی و عباسی و فاطمی بود.

روند عربی‌شدن زبان مصریان چندی به طول انجامید و کاربرد زبان عربی در این منطقه از سده نهم میلادی به این‌سو شدت گرفت. سیاست فرمانروایان عرب حاکم بر مصر این بود که با وجود ناآشنا بودن مردم مصر با زبان عربی این فرمانروایان از همان آغاز تمامی نوشته‌های رسمی را به عربی صادر کردند. این حاکمان ولی، علاقه زیادی به مسلمان کردن مردم مصر نشان نمی‌دادند.[۴]

با این حال، مسلمان شدن مردم مصر با عرب‌زبان شدن آن‌ها همراه نبود و اسلامی‌سازی مصر سده‌ها پس از عرب‌زبان‌شدن آن‌ها به انجام رسید. با این‌که زبان عربی از سده نهم میلادی در مصر گسترش یافت دین اسلام تنها در سده چهاردهم تبدیل به دین اکثریت مصریان شد.[۵]

در سال ۱۷۹۸ ناپلئون به مصر لشکر کشید و در سال ۱۸۰۵ میلادی محمدعلی پاشا از طرف دولت عثمانی حاکم آنجا شده و دودمان جدید مصر را تشکیل داد.
کاخ عابدین دفتر کار اصلی رئیس‌جمهوری مصر است. این کاخ در خیابان قصر نیل شهر قاهره قرار دارد.

برای مدت‌ها مصر تحت‌الحمایه بریتانیای کبیر بود ولی پس از جنگ جهانی اول بر اثر فشار مردم، استقلال مصر را اعلام کرد. در جنگ جهانی دوم طی سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۳ با اینکه مصر بیطرفی خود را اعلام کرده بود اما سرزمین‌های غربی آن در حاشیه دریای مدیترانه از صحنه نبردهای سنگین بین ارتش آلمان و ارتش بریتانیا بود و با انکه آلمانی‌ها فاصله چندانی با کانال سوئز نداشتند، اما در منطقه‌ای به نام العلمین شکست خوردند و همین شکست نقطه آغاز شکست‌های دیگر آنها شد.

مصر در سال ۱۹۴۵ به عضویت سازمان ملل متحد در آمد. در سال ۱۹۵۶ جمال عبدالناصر به ریاست جمهوری فرانسه به مصر حمله کردند، اما با پشتیبانی شوروی پیشین و بی طرفی آمریکا، بدون نتیجه خاتمه یافت. در طی سال‌های بعد دو جنگ دیگر نیز بین مصر و دیگر کشورهای عربی با اسرائیل رخ داد. (۱۹۶۷ و ۱۹۷۳)

در سال ۲۰۱۱ طی انقلابی حسنی مبارک رئیس جمهور این کشور برکنار شد و محمد مرسی با انتخابات جایگزین او شد. درسال ۲۰۱۳ ارتش در راستای اعتراضات مردمی علیه محمد مرسی کودتا کرد و دولت وی را سرنگون نمود. عدلی منصور که به تازگی به ریاست دادگاه قانون اساسی مصر تعیین شده بود به عنوان رئیس جمهور موقت مصر برای حداکثر دوره ای شصت روزه تعیین شد.
پایتخت‌های پیشین مصر
تاریخ مصر
تاریخ مصر
  مصر پیش از تاریخ ۳۱۰۰ پ.م.
مصر باستان
دوره آغازین دودمانی مصر ۳۱۰۰–۲۶۸۶پ.م.
پادشاهی کهن مصر ۲۶۸۶–۲۱۸۱ پ.م.
دوره نخست میانی مصر ۲۱۸۱–۲۰۵۵ پ.م.
پادشاهی میانه مصر ۲۰۵۵–۱۶۵۰پ.م.
دوره دوم میانی مصر ۱۶۵۰–۱۵۵۰ پ.م.
پادشاهی نوین مصر ۱۵۵۰–۱۰۶۹ پ.م.
دوره سوم میانی مصر ۱۰۶۹–۶۶۴پ.م.
دوره پایانی مصر باستان ۶۶۴–۳۳۲ پ.م.
عصر کلاسیک
تاریخ هخامنشیان در مصر ۵۲۵–۳۳۲پ.م.
دودمان بطلمیوسی ۳۳۲–۳۰ پ.م.
مصر رومی و بیزانسی ۳۰ پ.م.–۶۴۱ پس از میلاد
تاریخ ساسانیان در مصر ۶۲۱–۶۲۹
سده‌های میانه
تاریخ مصر اسلامی ۶۳۹–۱۲۵۲
خلفای فاطمی ۹۶۹–۱۱۷۱
ایوبیان ۱۱۷۱–۱۲۵۰
سلطنت مملوک (مصر) ۱۲۵۰–۱۵۱۷
معاصر اولیه
مصر عثمانی ۱۵۱۷–۱۸۶۷
اشغال توسط فرانسه ۱۷۹۸–۱۸۰۱
سلسله محمد علی مصر ۱۸۰۵–۱۸۸۲
خدیوات مصر ۱۸۶۷–۱۹۱۴
معاصر
اشغال توسط بریتانیا ۱۸۸۲–۱۹۵۳
حکومت سلطانی مصر ۱۹۱۴–۱۹۲۲
پادشاهی مصر ۱۹۲۲–۱۹۵۳
جمهوری مصر ۱۹۵۳–امروز
  (انقلاب مصر (۲۰۱۱) ۲۰۱۱ )    
این جعبه:

    نمایش
    بحث
    ویرایش

    منف: (۳۱۰۰ پ.م - ۲۱۸۰ پ.م) نخستین پایتخت مصر
    اهناسیا: (۲۱۸۰ پ.م - ۲۰۶۰ پ.م)
    تبس، تیب یا طیبه :(۲۰۶۰ پ.م - ۱۷۸۵ پ.م) بار اول پایتختی
    اواریس :(۱۷۸۵ پ.م - ۱۵۸۰ پ.م)
    تبس: (۱۵۸۰ پ.م - ۱۰۸۵ پ.م) بار دوم پایتختی
    تنیس :(۱۰۸۵ پ.م - ۹۴۵ پ.م)
    نبته: (۹۴۵ پ.م - ۶۳۳ پ.م)
    صالحجر :(۶۳۳ پ.م - ۳۳۲ پ.م)
    اسکندریه :(۳۳۲ پ.م - ۶۴۱ بعد از میلاد)
    فُسطاط: (۶۴۱ ب.م - ۷۵۰ ب.م) بار اول پایتختی
    عسکر: (۷۵۰ - ۸۶۸ ب.م)
    قطائع: (۸۶۸ - ۹۰۵ ب.م)
    فسطاط (۹۰۵ - ۹۶۹ ب.م) بار دوم پایتختی
    قاهره: (۹۶۹ ب.م - تا امروز) پایتخت کنونی

نام
پرچم مصر میان سالهای ۱۳۳۷-۱۳۰۱ خورشیدی

نام مصر از ریشهٔ سامی است و با نام‌های دیگر زبان‌های سامی برای مصر از جمله מִצְרַיִם (میتزراییم) عبری هم‌ریشه است. نام مصر به معنی «دو تنگه» است و به جدایی میان دو دودمان بخش‌های شمالی و جنوبی مصر اشاره دارد.[۶] واژهٔ مصر در اصل خود معانی شهر، تمدن، کلان‌شهر، زمین، و مرز هم می‌داده‌است.[۷]
تقسیمات کشوری

کشور مصر به ۲۷ استان بخش می‌شود:
مطروح
اسـکندریه
بحیره
کفرالشیخ
دقهلیه
دمیاط
غربیه
شرقیه
منوفیه
قلیوبــیه
قاهره
جیزه
پورت‌سعید
اسماعیلیه
سوئز
سینای شمالی
سینای جنوبی


فیوم
بنی‌سویف
منیا
اسیوط
سوهـاج
قـــنا
اُقصُر
♦
اسوان
بحرالاحمر
وادی‌الجدید


    ۱- استان دقهلیه
    ۲- استان بحر الاحمر
    ۳- استان بحیره
    ۴- استان فیوم
    ۵- استان غربیه
    ۶- استان اسکندریه
    ۷- استان اسماعیلیه
    ۸- استان اقصر
    ۹- استان جیزه
    ۱۰- استان منوفیه
    ۱۱- استان منیا
    ۱۲- استان قاهره
    ۱۳- استان قلیوبیه
    ۱۴- استان وادی‌الجدید
    ۱۵- استان شرقیه
    ۱۶- استان سوئز
    ۱۷- استان اسوان
    ۱۸- استان اسیوط
    ۱۹- استان بنی‌سویف
    ۲۰- استان پورت‌سعید
    ۲۱- استان دمیاط
    ۲۲- استان سینای جنوبی
    ۲۳- استان کفر الشیخ
    ۲۴- استان مطروح
    ۲۵- استان قنا
    ۲۶- استان سینای شمالی
    ۲۷- استان سوهاج

[نمایش]

    ن
    ب
    و

استان‌های مصر

چگالی جمعیت در بیشتر این استان‌ها هزار نفر در کیلومتر مربع است درحالیکه در سه استان بزرگ مصر تراکم جمعیت تنها ۲ نفر در کیلومتر مربع است.
مردم
قبیله‌های مصر

تیره‌ها و قبیله‌های ساکن مصر از این قرارند:
قلعه قا یتبای اسکندریه

    تیره‌های طواره
        ترابین
        مزینه
        اولاد سعید
        جبالیه
        علیقات
        صوالحه
    تیره‌های تیاهه

همچنین می توان به زاغه نشینان اشواعیت اشاره کرد .
جغرافیا
موقعیت مصر

مصر، سرزمین و کشوری است در شمال و شمال شرقی قاره آفریقا که مساحت آن ۱٬۰۰۱٬۴۴۹ کیلومتر مربع بوده و از دیدگاه وسعت بیست و هشتمین کشور جهان محسوب می‌گردد.

در شمال مصر دریای مدیترانه و در شرق آن دریای سرخ قرار دارد. از سمت جنوب با سودان و از سوی غرب با کشور لیبی همسایه‌است. البته از ناحیه صحرای سینا به فلسطین نیز مرتبط می‌باشد. پایتخت مصر شهر قاهره است و از دیگر شهرهای مهم آن می‌توان به اسکندریه، اسوان، جیزه، فیوم و پورت سعید اشاره کرد. شهرهایی مانند سلوم، بردیا، سیدی برانی، مطروح و العلمین نیز به سبب وقایعی که طی جنگ جهانی دوم در آنها به وقوع پیوست مشهور گشته‌اند. در شرق و شمال شرقی این کشور شبه جزیره‌ای است که شبه جزیره سینا خوانده می‌شود و تا پیش از سده نوزدهم در قسمتی به خاک مصر پیوسته بود. اما در سده بیستم کانالی حفر کردند که آن را از خاک مصر جدا کرد و دریای سرخ را به دریای مدیترانه پیوند داد. نام آن، کانال سوئز است که ۱۶۸ کیلومتر طول دارد و چون مسیر ارتباطی میان سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا می‌باشد، از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

سرزمین مصر به سه قسمت تقسیم می‌شود:
رود نیل

    ۱. صحرای شرقی یا عربی.
    ۲. شبه جزیره سینا و زمینهای نیل.
    ۳. صحرای غربی.

مصر آخرین کشوری است که رود نیل از آن می‌گذرد و سپس به دریای مدیترانه می‌ریزد. به این خاطر در محل پیوستن آن به دریا، دلتای نیل بوجود آمده که سرزمین اصلی کشاورزی این کشور است. در اطراف این رود نیز کشاورزی رونق بسیار دارد به طوری که تنها نقاط آباد مصر سواحل نیل می‌باشد.
شهرها
تعداد شهرهای هر استان استان‌ها
استان     شهرها     استان     شهرها
اسکندریه     ۲۳     جنوب سیناء     ۶
اسماعیلیه     ۷     شمال سیناء     ۶
اسوان     ۲۳     شرقیه     ۱۹
اسیوط     ۱۰     غربیه     ۱۲
استان بحر الاحمر     ۶     فیوم     ۵
بُحیره     ۱۷     قاهره     ۳۰
بنی سویف     ۲۵     قلیوبیه     ۸
پورت‌سعید     ۱۹     قنا     ۱۲
جیزه     ۱۲     کفر الشیخ     ۱۰
دقهلیه     ۱۸     مطروح     ۳۰
دمیاط     ۴     منوفیه     ۲۲
سوهاج     ۱۱     منیا     ۱۰
سویس     ۴     وادی الجدید     ۷۰
سیاست
جنگنده بمب‌افکن‌های نیروی هوایی مصر و نیروی هوایی آمریکا در حال انجام یک تمرین نظامی مشترک بر فراز مجموعه اهرام جیزه.
رؤسای جمهور مصر
جمال عبدالناصر
ارتشبد انور سادات

جمال عبد الناصر (۱۵ ژانویه ۱۹۱۸ (میلادی) - ۲۸ سپتامبر ۱۹۷۰) از ۱۹۵۴ تا تاریخ مرگش سال ۱۹۷۰ رهبر مصر بود. جمال عبدالناصر به لحاظ روحیه ناسیونالیستی خود در بین عرب ها مشهور می‌باشد. نهضت پان‌عربیسم ناصر که بعد از او پایه گذارشد، در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ طرفداران زیادی داشت و هنوز هم بعد از سالها از مرگ او بین عرب های طرفدار دارد.

از اقدامات مهم سیاسی او می‌توان به جنگ شش روزه عرب ها و اسرائیل و توافقنامه کانال سوئز نام برد. جمال عبد الناصر بر اثر سکته قلبی مرد. وی یکی از کسانی بود که نام خلیج فارس را به نام جعلی عربی خواند و دستور داد تا در تمام مدارس و ادارات مصر، از عنوان جعلی «خلیج عربی» استفاده کنند و در نقشه‌های چاپ آن کشور از این نام مجعول استفاده شود.
محمد انور السادات

محمد انور السادات سیاست‌مدار و نظامی مصری و برنده جایزه صلح نوبل، سومین رئیس جمهوری مصر بود. وی سمت رئیس جمهوری کشور مصر را از تاریخ ۱۵ اکتبر ۱۹۷۰ تا روز به قتل رسیدنش به دست جهاد اسلامی در تاریخ ۶ اکتبر ۱۹۸۱ به عهده داشت.
حسنی مبارک

مُحَمَّد حُسنی سید مُبارَک (زاده ۴ مه ۱۹۲۸) از ۱۴ اکتبر ۱۹۸۱ تا فوریه ۲۰۱۱ (۲۲ بهمن ۱۳۸۹) چهارمین رئیس جمهوری جمهوری عربی مصر بود.

مبارک پس از ترقی در نیروی هوایی مصر تا مقام «نایب رئیس جمهور» بالا رفت و پس از ترور انور سادات در ۶ اکتبر ۱۹۸۱ به ریاست جمهوری رسید.

طبق قانون سال ۱۹۷۱ مصر مبارک کنترل کامل کشور را بر عهده داشت و قبل از قیام مردم مصر به عنوان رئیس جمهور مصر از قدرتمندترین حاکمان منطقه به شمار می رفت.

اما در پی اعتراضات گسترده مردم مصر؛ حسنی مبارک در تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ (۲۲ بهمن ۱۳۸۹) از ریاست جمهوری مصر استعفا داد. حکومت را به ارتش واگذار کرد و به شرم الشیخ رفت. مبارک در حال حاضر در وضعیت بحرانی به سر برده و توانایی راه رفتن را از دست داده است. پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مصر ، اخباری ضد و نقیض درباره مرگ مغزی مبارک منتشر شد.
قلعه صلاح الدین
محمد مرسی

محمد مرسی رئیس حزب آزادی و عدالت از احزاب اخوان المسلمین است که در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲ پیروز گردید. او به عنوان نخستین رئیس جمهور پس از انقلاب مصر و پنجمین رئیس جمهور دائمی مصر بوده است. در ژوئن ۲۰۱۳ موج جدیدی از اعتراضات در مصر شکل گرفته و مخالفان در سالگرد تحلیف مرسی خواستار کناره گیری مرسی از قدرت شدند. با شکل گیری اعتراضات محمد البرادعی رهبری مخالفان را در دست گرفته و چند تن از اعضای کابینه مرسی از جمله نخست وزیر استعفا کردند.او در سوم ژوئیه ۲۰۱۳ و در نتیجهٔ کودتای ۲۰۱۳ مصر ، توسط بیانیه ی مشترک ارتش مصر، محمد البرادعی، شیخ الازهر و پاپ مسیحیان قبطی مصر از قدرت برکنار شد، بیانیه مذکور را عبدالفتاح سیسی قرائت نمود. ارتش مصر ، عدلی منصور ، رئیس دادگاه قانون اساسی مصر را به عنوان سرپرست ریاست جمهوری برای دوره انتقالی معرفی کرد. منصور طی چندین روز پس از عزل مرسی ، حازم الببلاوی را به عنوان نخست وزیر دولت موقت تعیین کرد.
عبدالفتاح سیسی

پس از چندین ماه فعالیت دولت موقت عذلی منصور، در انتخابات ریاست‌جمهوری مصر (۲۰۱۴)، عبدالفتاح سیسی که نقشی کلیدی در کودتای ۲۰۱۳ مصر داشت، در رقابت با حمدین صباحی پیروز شده و رئیس جمهور مصر گردید.
فرهنگ

مصر دارای جامعه‌ای مردسالار است. بر اساس گزارش رسمی زنان سازمان ملل در سال ۲۰۱۳ میلادی، ۹۹ درصد زنان مصری به نحوی مورد آزار جنسی واقع شده‌اند.[۸] هم‌چنین مصر بیشترین موارد ختنه زنان را در جهان دارد. بر اساس آمار، ۹۰ درصد زنان مصری، قربانی سنت «مثله‌کردن جنسی» شده‌اند.[۹]
مسجد جامع محمد علی پاشا
موزه پولیس
جشن‌ها و عیدها در مصر
سالگردها و جشن‌های دینی

    آغاز سال هجری، یکم ماه محرم، هجرت محمد، پیامبر اسلام از مکه به مدینه
    زادروز محمد بن عبدالله، ۱۲ ماه ربیع‌الاول.
    آیین‌های عید فطر، پایان ماه رمضان.
    عید فطر. ۳-۱ ماه شَوال.
    عید قربان. نهم ذی‌الحجه.

تعطیلات رسمی در جمهوری مصر

    روز آزادی صحرای سینا: ۲۵ آوریل
    روز کارگر: یکم ماه مه.
    شم‌النسیم: دوم ماه مه. جشن بهاری.
    انقلاب ۲۳ ژوئیه: بیست‌وسوم ژوئیه.
    روز نیروهای مسلح: ششم اکتبر.
    زادروز عیسی مسیح: ۷ ژانویه.

جشن‌های مصری

    روز آغاز طغیان آب روز نیل (به عربی: وفاء النیل)، از جشن‌های فرعونی.
    جشن حنابندان برای عروس‌ها
    جشن هفت‌سالگی کودکان.
    آغاز سال میلادی: یکم ژانویه.
    جشن نیروز یا همان نوروز نزد قبطیان

ایرینا بوکووا

ایرینا جئورجیوا بوکووا (به انگلیسی: Irina Georgieva Bokova) (متولد ۱۲ ژوئیه ۱۹۵۲)، سیاست‌مدار بلغاری و مدیرکل فعلی یونسکو از سال ۲۰۰۹ است که در سال ۲۰۱۳ مجدداً به این سمت انتخاب شد.

وی پیش از این، نماینده پارلمان بلغارستان به مدت دو دوره از حزب سوسیالیست، وزیر و معاون وزیر امورخارجه در زمان نخست وزیری ژان ویدنوف و سفیر بلغارستان در فرانسه و مراکش بوده‌است.
زندگی‌نامه

ایرینا بوکووا دختر گئورگی بوکوو از سیاستمداران و روزنامه‌نگاران دوره حاکمیت حزب کمونیست بر بلغارستان است. گئورگی بوکوو پدر ایرینا مقام سردبیری روزنامه رابوتیچسکو دلو، روزنامه رسمی و ارگان حزب کمونیست بلغارستان بوده است.

ایرینا بوکووا در سال ۱۹۷۱ درسش را درمدرسه زبان انگلیسی به پایان رساند و در سال ۱۹۷۶ از موسسه دولتی روابط بی‌الملل مسکو فارغ‌التحصیل شد. او سپس به عضویت حزب کمونیست بلغارستان و متعاقب آن به عضویت حزب سوسیالیست این کشور که جایگزین حزب کمونیست محسوب می‌شد، درآمد.
عضویت در یونسکو

ایرینا بوکووا طی سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ نیز نماینده دائم بلغارستان در یونسکو و نماینده شخصی رئیس جمهوری این کشور در سازمان بین‌المللی کشورهای فرانسه زبان بوده است.

بوکووا در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۹ به مقام مدیر کلی یونسکو انتخاب شد. او در رقابتی که در پنج دور با هشت نامزد دیگر و مهمترین آنها فاروق حسنی وزیر فرهنگ مصر داشت با ۱۶۶ رأی از مجموع ۱۷۷ رأی به عنوان نخستین زن در رأس سازمان یونسکو؛ مدیرکل این سازمان و جانشین کوشیرو ماتسورا مدیرکل هفتاد و دو ساله ژاپنی شد.

یونسکو

سازمان علمی ، فرهنگی و تربیتى ملل متحد (UNESCO) که به‌طور خلاصه یونسکو نامیده می‌شود، یکی از سازمان‌های تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد است که درسال ۱۹۴۵ تشکیل شد. هدف این سازمان کمک به صلح و امنیت در جهان از راه همکاری بین‌المللی در زمینه‌های آموزشی و علمی و فرهنگی وتربیتى به منظور افزایش احترام به عدالت و قانون‌مداری و حقوق بشر، بر پایه منشور سازمان ملل متحد است.

۱۹۵ کشور عضو یونسکو هستند. مقر آن در پاریس پایتخت فرانسه است و دفترهایی در کشورهای مختلف دارد.

محتویات

    ۱ مناقشات و اصلاحات
    ۲ فعالیت‌های یونسکو
    ۳ جوایز و مدال‌های یونسکو
    ۴ مدیران کل یونسکو
    ۵ پانویس
    ۶ پیوند به بیرون

مناقشات و اصلاحات

یونسکو در برخی کشورها مانند ایالات متحده، بریتانیا و سنگاپور در راس مناقشات قرار داشته‌است. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، حمایت یونسکو از ایجاد «نظم نوین اطلاعات در جهان» و گزارش مک براید مبنی بر دموکرات کردن رسانه‌ها و ایجاد فضای مناسب برای دسترسی آسان به اطلاعات به شدت در این کشورها مورد انتقاد قرار گرفت و این کشورها این روند را تلاشی برای مقابله با آزادی مطبوعات دانستند. برخی کشورهای غربی یونسکو را پایگاه کمونیست و کشورهای جهان سوم برای حمله به جهان غرب می‌دانستند. در سال ۱۹۸۴، ایالات متحده در اعتراض به روند موجود از یونسکو استعفا داد و فعالیت‌هایش را به حالت تعلیق درآورد و بریتانیا و سنگاپور هم در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ به آمریکا ملحق شدند. با تغییر دولت بریتانیا در سال ۱۹۹۷ این کشور مجدداً به یونسکو پیوست و ایالات متحده هم در سال ۲۰۰۳ مجدداً به این سازمان ملحق شد. در طی این سالها، اصلاحات اساسی در این سازمان انجام شد.

برخی از این تغییرات عبارتند از: تعداد شعبات یونسکو به نصف کاهش پیدا کرد و در نتیجه تعداد مدیران کل نیز از ۲۰۰ نفر به ۱۰۰ نفر کاهش پیدا کرد. تعداد کارمندان این سازمان هم در سراسر جهان به حدود ۲۰۰۰ نفر رسید. در همین حین، برخی از ساختارهای مدیریتی موازی شامل ۳۵ پست مشاوره ارشد از چارت سازمان حذف شدند. از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ تعداد دویست و نه سفر کارمندی صورت گرفت و کمبود بودجه ده میلیون دلاری این سازمان برطرف شد. با کاهش تعداد مدیران ارشد به نصف، هرم مدیریتی این سازمان که یکی از بلندترین هرم‌های سازمانی سازمان ملل محسوب می‌شد کوچکتر شد و «تورم» پست‌های سازمانی که در بالای هرم دیده می‌شد به پایین هرم منتقل شد. استخدام رقابتی، تشویق کارمندان بر اساس عملکرد آنها، آموزش مدیران مورد توجه قرار گرفت. سیستم‌های SAP و SISTER برای برنامه ریزی مدیریتی و مالی شفاف مبتنی بر نتایج حاصل مورد استفاده قرار گرفتند. در سال ۲۰۰۱، خدمات بررسی داخلی IOS شکل گرفت تا با توجه به نتایج حاصل از پروژه‌های قبلی راه برای اصللاح پروژه‌های جدید هموار شود. در واقع عملکرد اصلی IOS بیشتر حسابرسی است تا بررسی برنامه‌ها و این خدمات در حقیقت شامل حسابرسی دفاتر مختلف یونسکو و توجه به نحوه مدیریت برنامه‌ها می‌شود و به سودمند بودن یا نبودن پروژه‌های در دست اجرا توجهی ندارد. انسجام برنامه‌ها و ارتباط منطقی بین آنها یکی از چالش‌های یونسکو در دنیای امروزی است. یکی از دلایل اصلی بروز این چالش امکان مدیریت پروژه‌ها توسط دفاتر مختلف یونسکو (دفاتر و بخش‌های اصلی در مقر اصلی یونسکو در پاریس، دفاتر منطقه‌ای و خوشه‌ای یونسکو و موسسات بین‌المللی) که بین آنها ارتباط موثر و همکاری لازم وجود ندارد.
فعالیت‌های یونسکو

    ایجاد موسسه بین‌المللی برنامه‌ریزی آموزشی یونسکو برای بهبود برنامه‌ریزی آموزشی در کشورهای جهان در سال ۱۳۴۲.
    طراحی و اجرای پروژه‌های با اهمیت فرهنگی و عملی مانند:
        حفاظت از بیوسفر طی برنامه MAB (برنامه انسان و بیوسفر) از سال ۱۹۷۱
        مدیریت منابع آب طی برنامه IHP (برنامه بین‌المللی آب شناسی) از سال ۱۹۶۵
        پروژه‌های مربوط به تنوع زبان و زبان‌های در حال انقراض
        شاهکارهای میراث نامکتوب و نامحسوس بشر
        ثبت بین‌المللی حافظه جهانی از سال ۱۹۹۷
        مکان‌های میراث جهانی
    ترویج «جریان آزاد اندیشه بر اساس کلام و تصویر» توسط:
        ارتقاء آزادی بیان، آزادی مطبوعات و دسترسی آسان به اطلاعات
        ارتقاء دسترسی آسان و فراگیر به فناوری اطلاعات و ارتباطات
        ارتقاء تکثرگرایی و تنوع فرهنگی در رسانه‌ها
    برگزاری رویدادهای مهم مانند :
        دهه بین‌المللی ارتقاء فرهنگ صلح و فاقد خشونت برای کودکان سراسر جهان (از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰، که در سال ۱۹۹۸ توسط UN اعلام شد)
        روز جهانی آزادی مطبوعات، ۳ می، (که در آن آزادی بیان و آزادی مطبوعات به عنوان ارکان حقوق بشر و یکی از لوازم جامعه‌ای سالم، دموکراتیک و آزاد معرفی می‌شوند.)
    سرمایه گذاری و تأمین مالی پروژه‌هایی مانند:
        UNESCO-CEPES، «مرکز آموزش عالی اروپا» (که درسال ۱۹۷۲ در بخارست رومانی تاسیس شد و ارتقاء همکاری‌های آموزش عالی در اروپا، کانادا، آمریکا و اسرائیل را دنبال می‌کند.) این مرکز آموزش عالی Higher Education in Europe نام دارد.
        فهرست نرم‌افزارهای رایگان (از سال ۱۹۹۸ یونسکو و بنیاد نرم‌افزار رایگان این پروژه را با عنوان نرم‌افزار رایگان به صورت مشترک اجرا کرده‌اند.)
        اوآنا، سازمان مؤسسات خبری آسیا- اقیانوس آرام
        شورای بین‌المللی علم
        نمایندگان حسن نیت یونسکو

جوایز و مدال‌های یونسکو

یونسکو جوایز و مدال‌هایی را در زمینه‌های مختلف علمی و فرهنگی ارائه می‌کند که برخی از آنها عبارتند از: * جایزه ژان. اموس. کومو نیوس پدر تعلیم و تربیت، براى نظریه پردازان برجسته اموزش ، دو سالانه.

    جایزه کالینگا برای فراگیر کردن دانش
    جایزه علمی یونسکو
    جایزه کارلوس جی فینلای در میکروبیولوژی
    جایزه جواد حسین برای دانشمندان جوان
    جایزه سلطان قابوس برای حفاظت از محیط زیست
    جایزه بین‌المللی رودخانه‌های دست ساز برای حفاظت از منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک
    مدال انستیتو پاستور – یونسکو
    جایزه یونسکو – ال اورئال برای زنان دانشمند
    جایزه صلح فیلکس هوفوت – بویگنی
    جایزه آموزش صلح یونسکو
    مدال‌های سرگی اینشتین برای هنر سینماتوگرافی
    جایزه جیکجی برای افراد یا موسساتی که در حفاظت از میراث‌های مستند و دسترسی به آنها تلاش کرده‌اند.
    مدال موتزارت یونسکو برای تقویت صلح جهانی با استفاده از موسیقی و دیگر هنرها.

سی
مدیران کل یونسکو

    جولین هاکسلی، انگلستان، (۱۹۴۸-۱۹۴۶)
    تورس بودت، مکزیک، (۱۹۵۲-۱۹۴۸)
    جان ویلکینسون تیلور، ایالات متحده، (موقت ۱۹۵۳-۱۹۵۲)
    لوتر اوانس، ایالات متحده، ؛ (۱۹۵۸-۱۹۵۳)
    وتیورنیو ورونسه، ایتالیا (۱۹۶۱-۱۹۵۶)
    رنه ماهو، فرانسه، (۱۹۷۴-۱۹۶۱)؛ (موقت ۱۹۶۲)
    آمادو – ماهاتار ام بو، سنگال (۱۹۸۷-۱۹۷۴)
    فدریکو ماریو زاراگونوزا، اسپانیا (۱۹۹۹-۱۹۸۷)
    کوشیرو ماتسورا، ژاپن (۱۹۹۹ - ۲۰۰۹)
    ایرینا بوکووا[۱]، بلغارستان (۲۰۰۹ - تا کنون)

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سازمان آموزشی، تحقیقاتی و نظارتی جمهوری اسلامی ایران به ریاست معاون رئیس جمهور در زمینه‌های مربوط به آثار تاریخی و باستانی صنایع دستی و گردشگری است. با حکم رئیس جمهور ایران، دکتر حسن روحانی، ریاست این سازمان را مسعود سلطانی‌فر بر عهده دارد.

محتویات

    ۱ پیشینه
        ۱.۱ اداره جلب سیاحان خارجی و تبلیغات (۱۳۱۴)
        ۱.۲ شورای جهانگردی (۱۳۲۰)
        ۱.۳ اداره امور جهانگردی (۱۳۳۳)
        ۱.۴ سازمان جلب سیاحان (۱۳۴۲)
        ۱.۵ وزارت اطلاعات و جهانگردی (۱۳۵۳)
        ۱.۶ معاونت امور سیاحتی و زیارتی وزارت ارشاد اسلامی (۱۳۵۷)
        ۱.۷ سازمان ایرانگردی و جهانگردی (۱۳۷۰)
        ۱.۸ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری (۱۳۸۲)
        ۱.۹ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (۱۳۸۵)
    ۲ روسای سازمان
    ۳ سازمانهای مردم‌نهاد با مجوز میراث فرهنگی
    ۴ منابع
    ۵ جستارهای وابسته
    ۶ پیوند به بیرون

پیشینه

اندیشهٔ بهره‌گیری از قابلیت‌های صنعت گردشگری در حوزه سازمان‌های دولتی ایران، از سابقه زیادی برخوردار است. در طول بیش از هفت دهه ساماندهی به این صنعت با تشکیل اداره‌های مختلف شروع شده و سپس به سازمان ازتقاء یافته و این ترفیع تا سطح وزارتخانه پیش رفته است. درپی انقلاب ایران (۱۳۵۷) دچار رکودشده و دوباره به سازمان تنزل یافته که پس از مدتی طولانی در سطحی قابل قبول در حوزه سازمانهای نهاد ریاست جمهوری قرار گرفته‌است.
اداره جلب سیاحان خارجی و تبلیغات (۱۳۱۴)

در سال ۱۳۱۴، دولت وقت با هدف جلب سیاحان و شناساندن مفاخر و تمدن کهن ایران به خارجیان اقدام به تأسیس اداره‌ای به نام «اداره جلب سیاحان خارجی و تبلیغات» در بدنه وزارت داخله (کشور) نمود.
شورای جهانگردی (۱۳۲۰)

در سال ۱۳۲۰ شوراییبه نام «شورای جهانگردی» در داخل وزارت کشور توسط اداره سیاسی این وزارتخانه تأسیس شد که هفته‌ای یکبار تشکیل جلسه می‌داد.
اداره امور جهانگردی (۱۳۳۳)

در سال ۱۳۳۳ با توجه به اهمیت روزافزون جنبه‌های اقتصادی و تحکیم مبانی حسن تفاهم میان مردم کشورهای مختلف که مورد توجه دولت وقت قرار گرفت در وزارت کشور اداره‌ای به نام «اداره امور جهانگردی» تأسیس شد. از جمله اقدامات این اداره «تدوین قوانین و مقررات ورود و اقامت اتباع بیگانه» بود. به دنبال آن در سال ۱۳۴۰ شورایی به نام «شورای جهانگردی» در اداره امور جهانگردی وزارت کشور با ترکیب ۱۲ نفر از نمایندگان وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی بعلاوه سه نفر از افراد صاحب‌نظر و مطلع در امر جهانگردی تأسیس گردید. حسب تصویب‌نامه هیئت وزیران وقت، این شورا وظیفه تعیین خط و مشی و برنامه‌های اجرایی اداره امور جهانگردی وزارت کشور را در سطح عالی نظارت بر عهده گرفت.
سازمان جلب سیاحان (۱۳۴۲)

در سال ۱۳۴۲ به دلیل سرعت رو به افزایش صنعت گردشگری و روی آوردن گردشگران خارجی برای مسافرت به ایران و توسعه مواصلات و ارتباطات کشور و همچنین برای هماهنگی و نظارت بر کلیه فعالیت‌های جهانگردی کشور، «سازمان جلب سیاحان» تأسیس شد و صنعت گردشگری رفته رفته جای خود را میان سایر صنایع کشور باز نمود. این سازمان زیر نظر مستقیم نخست وزیر بود و دارای شورایی با ترکیب وزارتخانه‌های اقتصاد، کشور، فرهنگ و هنر، سازمان برنامه و بودجه، کانون جهانگردی ایران و سه نفر صاحب‌نظر و مطلع به پیشنهاد سرپرست سازمان و تصویب نخست وزیر بود. اعضای این شورا به مدت ۲ سال انتخاب و به صورت افتخاری انجام وظیفه نموده و انتخاب مجدد آنها بلامانع بود. همچنین جلسات آن هر ۲ ماه یکبار تشکیل می‌شد.
وزارت اطلاعات و جهانگردی (۱۳۵۳)

در سال ۱۳۵۳ با الحاق سازمان جلب سیاحان در وزارت اطلاعات این وزارتخانه به عنوان «وزارت اطلاعات و جهانگردی» تغییر نام یافت و سیاستگذاری و هماهنگی امور جهانگردی کشور به معاونت‌ها و چند شرکت وابسته به این وزارتخانه واگذار گردید.
معاونت امور سیاحتی و زیارتی وزارت ارشاد اسلامی (۱۳۵۷)

با پیروزی انقلاب ایران (۱۳۵۷) در سال ۱۳۵۷، ابتدا وزارتخانه‌ای به نام «وزارت ارشاد ملی» از ادغام وزارت خانه‌های «اطلاعات و جهانگردی» و «فرهنگ و هنر» تشکیل شد که به سرعت به نام «وزارت ارشاد اسلامی» تغییر نام یافت و کلیه وظایف و مأموریت‌های مربوط به امور سیاحتی، زیارتی، ایرانگردی و جهانگردی در قالب «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در این وزارتخانه سازمان دهی شد.
سازمان ایرانگردی و جهانگردی (۱۳۷۰)

سپس به موجب مصوبه شورای عالی اداری کلیه وظایف و مأموریت‌هایی که در «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در وزارت ارشاد به «سازمان ایرانگردی و جهانگردی» منتقل شد تا در قالب سازمان به فعالیت خود ادامه دهد. این سازمان دارای یک شورای عالی به نام «شورای عالی ایرانگردی و جهانگردی» به موجب ماده ۲ قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی مصوب ۱۳۷۰ مجلس شورای اسلامی بود. این شورا با ترکیب ۷ وزیر به ریاست معاون اول رییس جمهور و تعدادی افراد صاحب‌نظر و مطلع بدون حق رأی فعالیت خود را تا پایان سال ۸۲ با تشکیل ۱۳ جلسه (میانگین هر سال یکبار) ادامه داد و در این مدت حدود ۶۷ موضوع در این شورا طرح و مورد تصویب قرار گرفت.
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری (۱۳۸۲)

در سال ۱۳۸۲ با تصویب قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی سازمان ایرانگردی و جهانگردی و سازمان میراث فرهنگی سابق با کلیه اختیارات، تعهدات، امکانات، نیروی انسانی و... از بدنه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جدا و زیر نظر ریاست جمهوری تحت عنوان «سازمان میراث فرهنگی و گردشگری» فعالیت خود را آغاز نمود. همچنین حسب ماده ۳ قانون تشکیل سازمان، یک شورایی تحت عنوان «شورایعالی میراث فرهنگی و گردشگری»است.
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (۱۳۸۵)

در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۳۸۵ شورای عالی اداری کشور در یکصدمین جلسه خود، سازمان صنایع دستی کشور را از وزارت صنایع و معادن با کلیه اختیارات، تعهدات، امکانات، نیروی انسانی و غیره جدا و به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری الحاق نمود تا این سازمان تحت عنوان «سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» به فعالیت خود ادامه دهد.[۱]
روسای سازمان

    سید محمد بهشتی شیرازی: از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ اولین رئیس این سازمان بوده است.[۲]
    حسین مرعشی: در سال ۱۳۸۳ و در اواخر دولت دوم خاتمی به عنوان ریاست میراث فرهنگی منصوب گردید. او با رئیس جمهور شدن احمدی‌نژاد، از این سمت برکنار شد. وی اولین عضو از کابینه بود که توسط احمدی‌نژاد از کار برکنار گردید.
    اسفندیار رحیم مشایی: سومین رئیس این سازمان است که از طرف احمدی‌نژاد برای این پست منصوب شد. او در رشتهٔ مهندسی الکترونیک در دانشگاه صنعتی اصفهان تحصیل کرده‌است.
    حمید بقایی: چهارمین رئیس این سازمان بود.[۳] که دارای مدرک تحصیلی در زمینهٔ آی تی می‌باشد.
    روح‌الله احمدزاده کرمانی: به مدت ۶ ماه در این سمت مشغول به کار شد و پس از استعفای ۲ یار دیرین خود در دانشکدهٔ خبر و استانداری فارس که به سمت‌های معاون گردشگری و سرمایه‌گذاری منصوب شده بودند خود او نیز به دلایل نامعلوم استعفا داد و در مراسم تودیع خود نیز شرکت نکرد.
    سید حسن موسوی: معاون سرمایه‌گذاری اسبق سازمان (زمان ریاست مشایی) که تا ۱۱ آذر ۱۳۹۱ رئیس بود. وی در این تاریخ با حکم رئیس‌جمهور برکنار و به جای مشایی به سمت رئیس دفتر رئیس‌جمهور گماشته شد.
    محمدشریف ملک‌زاده: مشاور رئیس‌جمهور و ... از ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۲
    محمدعلی نجفی: معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ تا ۱۰ بهمن ۱۳۹۲، نجفی پس از حدود ۶ ماه، ریاست سازمان میراث فرهنگی به دلیل بیماری قلبی از این سمت استعفا کرد و به عنوان مشاور رئیس جمهور و دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی منصوب شد.
    مسعود سلطانی‌فر: معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از ۱۰ بهمن ۱۳۹۲ تاکنون

سازمانهای مردم‌نهاد با مجوز میراث فرهنگی
نشان بنیاد فردوسی

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تلاش نموده تا مجوزهایی برای فعالیت مردمی در زمینه‌های میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، صادر نماید.

یکی از سازمان‌های مردم‌نهاد که از ۲۷ اسفند ۱۳۸۴ با مجوز سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در زمینهٔ شاهنامه‌پژوهی در ایران فعالیت می‌نماید، بنیاد فردوسی است. پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی در پروندهٔ ثبت هنر نقالی در میراث معنوی ناملموس یونسکو از بنیاد فردوسی به عنوان پشتیبان اصلی، دعوت نموده است. پرونده «هنر نقالی» در ششمین اجلاس میراث معنوی ناملموس ۲۰۱۱ یونسکو به نام ایران به ثبت رسیده است.

بیژن نامدار زنگنه

بیژن نامدار زنگنه (زاده ۱۳۳۱، کرمانشاه) فعال اقتصادی و سیاستمدار اصلاح‌طلب ایرانی و وزیر نفت ایران است. وی به خاطر سابقه طولانی در پست‌های اجرایی و وزارتخانه‌های دولت‌های مختلف ایران (۲۲ سال بدون احتساب دولت یازدهم)[۱] - به «شیخ الوزرا» معروف است.[۲] زنگنه را موفق‌ترین وزیر نفت ایران در جذب سرمایه‌های عظیم خارجی در صنعت نفت و گاز ایران می‌دانند.[۳] همچنین شرکت مپنا که بزرگترین شرکت در زمینه انرژی در ایران است نیز در دوران صدارت وی تاسیس شد.[۴]

محتویات

    ۱ پیشینه
        ۱.۱ سوابق علمی
        ۱.۲ سوابق اجرایی
        ۱.۳ سوابق سیاسی
        ۱.۴ قرارداد کرسنت و اعتراض حسن روحانی
    ۲ وزارت نفت دولت یازدهم
    ۳ دیدگاه‌ها
    ۴ منابع
    ۵ پیوند به بیرون

پیشینه
سوابق علمی

زنگنه در سال ۱۳۵۰ به رشته مهندسی عمران دانشگاه تهران راه یافت و در سال ۱۳۵۶ در رشته مهندسی راه و ساختمان با کسب رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل شد.[۵]

زنگنه از سال ۱۳۵۶ به عضویت هیأت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی درآمده و به تدریس در این دانشگاه پرداخت و در سال ۱۳۸۵ در همین سمت بازنشسته شد.[۵]
سوابق اجرایی

زنگنه ابتدا در فاصله سالهای ۱۳۶۱ – ۱۳۵۹ به عنوان معاون فرهنگی وزیر ارشاد پا به دولت نهاد. در آبان ۱۳۶۱ بنا به دعوت مدیران وقت جهاد سازندگی به عضویت شورای مرکزی این نهاد درآمد.[۵] و سپس با عناوینی همچون اولین وزیر جهاد، نیرو و نفت در کابینه‌های میرحسین موسوی، اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی همکاری خود را با دولت ادامه داد.[۶]

همچنین وی از ۱۳۶۲ تا ۱۳۸۴ از اعضای شورای اقتصاد بود و از سال ۱۳۷۵ تا ۲۴ اسفند ۱۳۹۰ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام جمهوری اسلامی بود.[۵]

زنگنه از اسفند ۱۳۸۵ تا مرداد ۱۳۸۷ به عنوان رییس هیئت مدیره شرکت هپکو فعالیت می‌کرد و هم‌اکنون رییس هیئت مدیره و مدیرعامل موسسه گفتمان کشورهای مسلمان انرژی می‌باشد.[۷]
سوابق سیاسی

وی دارای گرایش اصلاح‌طلبی بوده و دارای سابقه عضویت در حزب کارگزاران سازندگی[۸] و بنیاد باران می‌باشد.[۷]
قرارداد کرسنت و اعتراض حسن روحانی

به نوشته روزنامه کیهان، حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران، در آذر ۱۳۸۱ و از جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی با ارسال نامه‌ای خطاب به آقای سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت، به عملکرد بیژن زنگنه، وزیر نفت کابینه اصلاحات اعتراض کرده و اقدام وی در انعقاد قرارداد نفتی «کرسنت» با شرکت کرسنت را غیر قانونی و از طریق «واسطه» دانسته و این قرارداد را دارای آثار منفی فراوان برای جمهوری اسلامی ایران دانسته بود.[۹][۱۰]

روحانی در جلسه رأی اعتماد مجلس به وزرای دولت یازدهم ضمن دفاع از عملکرد زنگنه در وزارت نفت، به مخالفان اعلام کرد که مؤلف نامه مذکور شخص وی است اما مسائلی درباره کرسنت ناگفته مانده که در صورتی که ابهامی برای نمایندگان وجود دارد، پاسخگو خواهد بود.
وزارت نفت دولت یازدهم

بعد از انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس دولت یازدهم ایران، بیژن زنگنه به عنوان نامزد نهایی تصدی پست وزیر نفت ایران، جهت معرفی به مجلس شورای اسلامی انتخاب شد.[۱۱] در خلال جلسه بررسی رای اعتماد به زنگنه، احمد توکلی، نماینده تهران ضمن اعلام نظر مخالف خود به وزارت زنگنه، انتخاب وی را برای وزارت نفت ایران مفید دانست. وی اظهار کرد:[۱۲]

    در وزارت نفت به خاطر اینکه چند دوره صدارت غیرنفتی‌ها اتفاق افتاد، یک نوع دلخوری و به نوعی سرافکندگی به طور کلی وجود دارد و وقتی آقای زنگنه خواست وزیر بشود نشاطی در کارکنان نفت ایجاد شد که ممکن بود کارآیی را بالا ببرد. حتی گروه‌های وطن دوست استقلال‌طلب نفتی جنوب هم اکثرشان از ایشان حمایت کردند.

روحانی نیز در پایان دفاعیات خود از وزرای پیشنهادی، در دفاع از عملکرد زنگنه به نمایندگان مجلس یادآوری کرد که حتی یک هفته اداره وزارت نفت تحت نظر سرپرست، هزینه‌های سنگینی برای کشور خواهد داشت و از نمایندگان خواست به وی رأی اعتماد بدهند. در پایان جلسات بررسی رای‌اعتماد به کابینه پیشنهادی حسن روحانی با ۱۶۶ رای موافق، ۱۳ ممتنع و ۱۰۴ مخالف، موفق به کسب اعتماد نمانیدگان مجلس نهم شد و برای سومین بار به عنوان وزیر نفت در دولت‌های نظام جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد.[۱۳]

از جمله مهمترین اقدامات زنگنه در شروع کار به عنوان وزیر نفت جدید ایران، مذاکره با شرکت‌های عظیم بین‌المللی حاضر در صنعت نفت و گاز جهان جهت حضور مجدد در پروژه‌های نفت و گاز ایران[۱۴] و جلوگیری از فروش نفت توسط بخش خصوصی (واسطه‌ها) بوده است. توقف فروش نفت توسط بخش خصوصی به موجب عدم شفافیت مالی این گروه و سوء‌استفاده‌های انجام‌شده توسط ایشان در بحث فروش نفت ایران به طور غیرمستقیم، مطرح شده است.[۱۵]
دیدگاه‌ها

زنگنه در همایش گرامیداشت محمدجواد تندگویان منتقدان رابطه با آمریکا که معتقدند آمریکا در روابطش با ایران صداقت ندارد را مورد انتقاد جدی قرار داد و اظهار کرد هیچ ادعایی مبنی بر صادق بودن آمریکا در روابطش با ایران مطرح نشده و به طور کلی در روابط دیپلماتیک، صداقت هیچ جایگاهی ندارد و تنها اصل، دستیابی به منافع ملی و حفظ آنها از روش‌های ممکن است.[۱۶]


کابینهٔ نخست مهندس موسوی رئیس‌جمهور: سید علی خامنه‌ای
وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     پرورش     آموزش وپرورش     ۱۳     نژادحسینیان     راه و ترابری
۲     مرتضی نبوی     ارتباطات     ۱۴     هاشمی‌طبا     صنایع
۳     ری‌شهری     اطلاعات     ۱۵     بهزاد نبوی     صنایع سنگین
۴     نمازی     اقتصاد     ۱۶     نجفی←فاضل     علوم
۵     ولایتی     امور خارجه     ۱۷     معادیخواه←خاتمی     ارشاد
۶     عسگراولادی←عابدی جعفری     بازرگانی     ۱۸     توکلی     کار
۷     منافی     بهداشت     ۱۹     نیک روش←ناطق‌نوری     کشور
۸     نامدار زنگنه     جهاد سازندگی     ۲۰     گنابادی     مسکن‌
۹     سلامتی     کشاورزی     ۲۱     حسین نیلی     معادن وفلزات
۱۰     اصغری     دادگستری     ۲۲     غرضی     نفت
۱۱     رفیقدوست     سپاه     ۲۳     غفوری‌فرد     نیرو
۱۲     سلیمی     دفاع            
معاونان نخست وزیری
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     آقازاده     وزیرمشاور     ۳     داوودی شمسی     تربیت بدنی
۲     زنجانی     برنامه وبودجه     ۴     میرزاطاهری     محیط زیست


کابینهٔ دوم مهندس موسوی رئیس‌جمهور: سید علی خامنه‌ای
وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     اکرمی←نجفی     آموزش وپرورش     ۱۳     سعیدی کیا     راه و ترابری
۲     غرضی     ارتباطات     ۱۴     شافعی     صنایع
۳     ری‌شهری     اطلاعات وامنیت     ۱۵     بهزاد نبوی     صنایع سنگین
۴     ایروانی     اقتصاد     ۱۶     فرهادی     علوم
۵     ولایتی     امور خارجه     ۱۷     خاتمی     ارشاد
۶     عابدی جعفری     بازرگانی     ۱۸     سرحدی زاده     کار
۷     مرندی     بهداشت     ۱۹     محتشمی‌پور     کشور
۸     نامدار زنگنه←سرپرست     جهاد سازندگی     ۲۰     کازرونی     مسکن‌
۹     زالی     کشاورزی     ۲۱     حسین نیلی     معادن وفلزات
۱۰     حبیبی     دادگستری     ۲۲     آقازاده     نفت
۱۱     رفیقدوست     سپاه     ۲۳     بانکی←نامدار زنگنه     نیرو
۱۲     جلالی     دفاع            
معاونان نخست وزیری
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     بهزاد نبوی     وزیرمشاور     ۳     درگاهی     تربیت بدنی
۲     زنجانی     برنامه وبودجه     ۴     منافی     محیط زیست


کابینهٔ نخست اکبر هاشمی رفسنجانی وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     نجفی     آموزش وپرورش     ۱۳     سعیدی‌کیا     راه و ترابری
۲     غرضی     ارتباطات     ۱۴     نعمت‌زاده     صنایع
۳     فلاحیان     اطلاعات وامنیت     ۱۵     نژادحسینیان     صنایع سنگین
۴     نوربخش     اقتصاد     ۱۶     معین     علوم
۵     ولایتی     امور خارجه     ۱۷     خاتمی← لاریجانی     ارشاد
۶     وهاجی     بازرگانی     ۱۸     کمالی     کار
۷     فاضل←ملک‌زاده     بهداشت     ۱۹     عبدالله نوری     کشور
۸     فروزش     جهاد سازندگی     ۲۰     کازرونی     مسکن‌
۹     کلانتری     کشاورزی     ۲۱     محلوجی     معادن وفلزات
۱۰     شوشتری     دادگستری     ۲۲     آقازاده     نفت
۱۱     شافعی     تعاون     ۲۳     نامدار زنگنه     نیرو
۱۲     ترکان     دفاع            
معاونان ریاست جمهوری
معاون اول رییس‌جمهور: حسن حبیبی
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     زنجانی     برنامه وبوجه     ۳     غفوری‌فرد     تربیت بدنی
۲     منافی     محیط زیست            
   
صفحه نیمه‌حفاظت
کابینهٔ دوم اکبر هاشمی رفسنجانی وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     نجفی     آموزش وپرورش     ۱۳     ترکان     راه و ترابری
۲     غرضی     ارتباطات     ۱۴     نعمت‌زاده     صنایع
۳     فلاحیان     اطلاعات     ۱۵     نژادحسینیان     صنایع سنگین
۴     محمدخان     اقتصاد     ۱۶     گلپایگانی     علوم
۵     ولایتی     امور خارجه     ۱۷     میرسلیم     ارشاد
۶     آل‌اسحاق     بازرگانی     ۱۸     کمالی     کار
۷     مرندی     بهداشت     ۱۹     بشارتی     کشور
۸     فروزش     جهاد سازندگی     ۲۰     آخوندی     مسکن‌
۹     کلانتری     کشاورزی     ۲۱     محلوجی     معادن وفلزات
۱۰     شوشتری     دادگستری     ۲۲     آقازاده     نفت
۱۱     شافعی     تعاون     ۲۳     نامدار زنگنه     نیرو
۱۲     فروزنده     دفاع            
معاونان ریاست جمهوری
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     حبیبی     معاون اول     ۳     هاشمی‌طبا     تربیت بدنی
۲     میرزاده     برنامه وبوجه     ۴     منافی     محیط زیست
صفحه نیمه‌حفاظت
کابینهٔ نخست سیدمحمدخاتمی وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     مظفر     آموزش‌وپرورش     ۱۲     حجتی←دادمان     راه وترابری
۲     عارف←معتمدی     ارتباطات     ۱۳     شافعی     صنایع
۳     دری←یونسی     اطلاعات وامنیت     ۱۴     جهانگیری     صنایع ومعادن
۴     نمازی     اقتصاد     ۱۵     معین     علوم
۵     خرازی     امورخارجه     ۱۶     مهاجرانی←مسجدجامعی     ارشاد
۶     شریعتمداری     بازرگانی     ۱۷     کمالی     کار
۷     فرهادی     بهداشت     ۱۸     نوری←موسوی لاری     کشور
۸     حاجی     تعاون     ۱۹     عبدالعلی‌زاده‌‏‎     مسکن
۹     سعیدی‌کیا     جهادسازندگی     ۲۰     جهانگیری     معادن وفلزات
۱۰     شوشتری     دادگستری     ۲۱     نامدار زنگنه     نفت
۱۱     شمخانی     دفاع     ۲۲     بیطرف     نیرو
معاونان ریاست جمهوری
معاون اول رییس‌جمهور: حسن حبیبی
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     ابطحی     معاون پارلمانی     ۴     هاشمی‌طبا     تربیت بدنی
۲     آقازاده     انرژی اتمی     ۵     ابتکار     محیط زیست
۳     نجفی←عارف     برنامه وبودجه     ۶     بهشتی شیرازی     میراث فرهنگی
   
صفحه نیمه‌حفاظت
کابینهٔ دوم سیدمحمدخاتمی وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     حاجی     آموزش‌وپرورش     ۱۲     خرم←رحمتی     راه وترابری
۲     معتمدی     ارتباطات     ۱۳     شریف‌زادگان     رفاه
۳     یونسی     اطلاعات وامنیت     ۱۴     جهانگیری‌‏‎     صنایع ومعادن
۴     مظاهری←حسینی     اقتصاد     ۱۵     معین←توفیقی     علوم
۵     خرازی     امورخارجه     ۱۶     مسجدجامعی     ارشاد
۶     شریعتمداری     بازرگانی     ۱۷     حسینی←خالقی     کار
۷     پزشکیان     بهداشت     ۱۸     موسوی لاری     کشور
۸     صوفی     تعاون     ۱۹     عبدالعلی‌زاده‌‏‎     مسکن
۹     حجتی     جهادکشاورزی     ۲۰     نامدار زنگنه     نفت
۱۰     شوشتری     دادگستری     ۲۱     بیطرف     نیرو
۱۱     شمخانی     دفاع            
معاونان ریاست جمهوری
معاون اول رییس‌جمهور: محمدرضا عارف
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     ابطحی←انصاری     معاون پارلمانی     ۵     مهرعلیزاده     تربیت بدنی
۲     آقازاده     انرژی اتمی     ۶     ابتکار     محیط زیست
۳     ستاری‌فر← برادرانشرکا     برنامه وبودجه     ۷     بهشتی شیرازی←مرعشی     میراث فرهنگی
۴     دهقان     بنیاد شهید            
صفحه نیمه‌حفاظت
کابینهٔ حسن روحانی وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     فانی     آموزش‌وپرورش     ۱۰     دهقان     دفاع
۲     واعظی     ارتباطات     ۱۱     آخوندی     راه وشهرسازی
۳     علوی     اطلاعات وامنیت     ۱۲     نعمت‌زاده     صنعت وتجارت
۴     طیب‌نیا     اقتصاد     ۱۳     فرجی‌دانا←فرهادی     علوم
۵     ظریف     امورخارجه     ۱۴     جنتی     ارشاد
۶     هاشمی     بهداشت     ۱۵     رحمانی‌فضلی     کشور
۷     ربیعی     تعاون،کار،رفاه     ۱۶     نامدار زنگنه     نفت
۸     حجتی     جهادکشاورزی     ۱۷     چیت‌چیان     نیرو
۹     پورمحمدی     دادگستری     ۱۸     گودرزی     ورزش و جوانان
معاونان ریاست جمهوری
معاون اول رییس‌جمهور: اسحاق جهانگیری
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     شریعتمداری     معاون اجرایی     ۶     نوبخت     مدیریت و برنامه‌ریزی
۲     ستاری     علمی و فناوری     ۷     شهیدی     بنیاد شهید
۳     انصاری     معاون پارلمانی     ۸     مولاوردی     زنان و خانواده
۴     امین‌زاده     معاون حقوقی     ۹     ابتکار     محیط زیست
۵     صالحی     انرژی اتمی     ۱۰     نجفی←سلطانی‌فر     میراث فرهنگی

۱۳۳۱

سال ۱۳۳۱ هجری خورشیدی

سال عادی بود و از جمعه ۲۴ جمادی‌الثانی ۱۳۷۱‏/۲۱ مارس ۱۹۵۲ تا جمعه ۴ رجب ۱۳۷۲‏/۲۰ مارس ۱۹۵۳ بود.[۱]


سال‌ها:     ۱۳۳۴ ۱۳۳۳ ۱۳۳۲ ۱۳۳۱ ۱۳۳۰ ۱۳۲۹ ۱۳۲۸
دهه‌ها:     ۱۳۶۰ ۱۳۵۰ ۱۳۴۰ ۱۳۳۰ ۱۳۲۰ ۱۳۱۰ ۱۳۰۰
سده‌ها:     سده ۱۵ - سده ۱۴ - سده ۱۳


محتویات

    ۱ رویدادها
    ۲ زادروزها
    ۳ درگذشت‌ها
    ۴ پیوند به بیرون
    ۵ منابع

رویدادها

    ۱۴ اردیبهشت - روزنامه‌های تهران به استثنای جراید محافظهکار از جمله «اطلاعات» به نام دفاع از میهن، جنگ با «نیویورک تایمز» را که دو روز پیش از آن در مقاله‌ای «ملی شدن نفت ایران» را اشتباه ایرانیان خوانده بود، آغاز کرده و ضمن حملات متقابل، به تاریخچه و مدیریت این روزنامه و... پرداختند.
    ۳۰ تیر ـ تیراندازی ارتش ایران به راهپیمایی هواداران محمد مصدق و به قدرت رسیدن دوباره مصدق
    ۳۰ مهر ـ قطع روابط سیاسی ایران و بریتانیا

زادروزها

    4 فروردین - واروژ کریم‌مسیحی کارگردان ، فیلم نامه نویس و تدوینگر ایرانی.
    ۴ مهر ـ حبیب، خواننده، آهنگساز و نوازنده ایرانی
    ۲۱ اردیبهشت ـ شهره آغداشلو، بازیگرایرانی‐آمریکایی سینما
    ۲۹ خرداد ـ کامیار شاپور، فرزند فروغ فرخزاد و پرویز شاپور
    ۲۵ مهر - مرتضی پورصمدی، عکاس و فیلمبردار مستند.
    ۲۶ بهمن ـ داریوش طلایی، نوازندهٔ ایرانی تار و سه‌تار

تاریخ نامعلوم

    محمود پاک‌نیت، بازیگر ایرانی سینما و تلویزیون
    محمود برآبادی، نویسنده ایرانی در حوزه کودک و نوجوان
    علی سعیدلو، معاون شهرداری تهران در زمان شهرداری محمود احمدی‌نژاد
    یدالله صمدی : کارگردان ایرانی(زاده شهر مراغه).
    محمود واعظی : سیاستمدار و دولتمرد ایرانی.
    بیژن نامدار زنگنه : فعال اقتصادی و سیاستمدار اصلاح طلب ایرانی.

حسین هنگ‌آفرین

حسین هنگ‌آفرین (۱۲۵۴ - ۱۳۳۱[۱])، نوازندهٔ تار، سه‌تار و ویولن و رییس دستهٔ موزیک قزاقخانه بود. او از شاگردان موسیو لومر فرانسوی بوده‌است.[۱]

حسین هنگ‌آفرین، همراه با تعدادی از نوازندگان و خوانندگان برای ضبط صفحاتی به انگلستان و روسیه سفر کرد.[۲] از شاگردان او می‌توان ابوالحسن صبا و نصرالله زرین‌پنجه را نام برد.[۱]

از متقدمین نوازندگان ویولن بود که آثار جالبى از وى باقی‌مانده است و سالهاى متمادى عمر را در راه خدمت به موسیقى ایرانى مصروف داشت. [۳]

وی در سال ۱۳۳۱ درگذشت.

حسینعلی خان نکیسا

حسینعلی خان مصفا تفرشی معروف به نکیسا فرزند حاجی ملا رجبعلی مؤذن (متولد ۱۲۵۸خورشیدی در ترخوران تفرش - وفات ۵ آبانماه ۱۳۵۵ خورشیدی) موسیقیدان و خواننده صاحب سبک عصر قاجار است.[۱] شروع موسیقی وی از تعزیه بود. در تکیه دولت در زمان مظفرالدین شاه تعزیه خوانی می‌کرد سپس موسیقی ساز و آوازی را زیر نظر استادان زمان خود شروع کرد. عنوان “نکیسا” موسیقیدان ایران باستان برای حسینعلی مصفا، حاکی از جایگاه رفیع او در عالم موسیقی است. وی از پیشکسوتان خوانندگی است صدای زیر پر تحریر و ممتازی داشته است..[۲][۳][۴]

محتویات

    ۱ زندگینامه
    ۲ همکاری با استاد علی اکبر خان شهنازی
    ۳ شاگردان
    ۴ وفات
    ۵ آثار هنری
    ۶ پانویس
    ۷ منابع
    ۸ پیوند به بیرون

زندگینامه

نکیسا فرزند حاجی مؤذن (حاج ملا رجبعلی) در ترخورانِ تفرش متولد شد خود نکیسا در مصاحبه‌ای رادیویی گفته است هنگام تیرخوردن ناصرالدین شاه قاجار(۱۲۷۴ شمسی) ۵ ساله بوده است.[۵] و چون از طفولیت صدایی رَسا، ملیح و مطبوع داشت، پدرش، استادش بود و رموز خوانندگی را به او یاد داد از دیگر اساتیدش می‌توان میرزا بابا را نام برد. هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که خوانندگی او مورد توجه قرار گرفت و از شبیه خوانهای تکیه دولت شد. و بعدها از شبیه‌خوان‌ها و خوانندگان معروف گردید. نکیسا دوبار ازدواج کرده است ازدواج دوم در سن هشتاد سالگی با دختری به نام صفیه که هنگام ازدواج زیر بیست سال سن داشته است و اکنون سنش کمتر از شصت سال و در قید حیات است. در سالهای پایان عمر در حوالی روستای کوهین زمین داشته و زراعت میکرده و روزگارش را در آنجا می گذرانده است. کار دولتی قبول نکرد کشاورز بود و نیاز مالی هم نداشت مردی متدین بود که هیچ‌گاه بی وضو آواز نمی‌خواند او موسیقی را راز و نیاز معنوی و عاطفی با خالق یکتا می‌دانست. هر روز بر روی ایوان خانه آواز میخوانده، نکیسا ۹۷ سال عمر کرد و در این عمر طولانی بیشتر گوشه‌های مهجور موسیقی ایرانی را فرا گرفت و به شاگردانش تعلیم داد..[۶][۷] حسینعلی خان نکیسا درباره اهمیت تدریس موسیقی در گذشته می‌گوید: استادش معین البکا مداد را میان انگشتان دستش می‌گذاشته تا او به‌درستی آواز بخواند..[۸]
همکاری با استاد علی اکبر خان شهنازی

حسینعلی خان نکیسا با علی اکبر شهنازی که نغمات و آهنگهای فراوانی ساخته که از جمله بهترین پیش در آمدها محسوب می‌شد همکاری داشته است ولی چون نوار و صفحه در آن زمان در ایران موجود نبود از بین رفت. حسینعلی خان نکیسا در سال ۱۳۴۵ با علی اکبر خان شهنازی استاد موسیقی و آهنگ ساز همکاری داشته و در اوائل در رادیو با اعضاء ارکستری با رادیو برنامه اجرا کردند.[۹]
شاگردان

    استاد حاتم عسگری فراهانی که آوازه‌خوانی به شیوه قدما را نزد او فرا گرفت و تنها بازمانده از نسل شاگردان نکیسا می‌باشد.[۱۰]
    حسن مشحون

وفات

نکیسا در ۵ آبانماه ۱۳۵۲ فوت کرده و در مقبره امام زاده احمد روستای کوهین تفرش به خاک سپرده شده است. مقبرة نکیسا دو سنگ دارد؛ یکی سنگ قدیمی و دیگری سنگِ جدید - که حاتم عسگری، خواننده و شاگردِ نکیسا برای پاسداشت یادِ او بنا کرده است. دو قبرِ کنارِ هم در نزدیکی مقبرة نکیسا، نقشهایی بر این دو قبر حک شده؛ نقش شانه و شانة چوبی و قیچی و تسبیح و دو نیمدایره هم به شکلِ کلاه بر روی سنگِ قبرها موجود بود.[۱۱]
آثار هنری

آثار ضبط شده از آواز حسینعلی خان نکیسای تفرشی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی:[۱۲]

    شور به همراه تار علی اکبر خان شهنازی
    دشتی به همراه ویولن ابراهیم منصوری
    افشاری به همراه ویلن
    سه گاه به همراه ویلن
    چهارگاه به همراه تار
    همایون به همراه تار
    اصفهان به همراه تار
    ماهور به همراه تار
    آواز اصفهان
    ذکر مولود نبی (ص) که با تار امیری فیروزکوهی و سه تار مرحوم حسن مشحون
    مصاحبه
    یکی از قطعات باقی‌مانده از نکیسا آواز او در دستگاه شور با تار شادروان حاج علی اکبر خان شهنازی با شعری از شاعر بزرگ ایران سعدی شیرازی است که می‌گوید: یک روز به شیدایی در زلف تو آویزم. این آواز ” شور” با چنان مهارتی اجرا شده است که یکی از شاهکارهای آواز در موسیقی ایرانی به شمار می‌رود.[۱۳]
    خواننده تعزیه و خواننده ردیف موسیقی ایرانی بود. علاوه بر مهارت در تعزیه‌خوانی در آوازخوانی به سبک نرم نیز مهارت داشته، تعدادی صفحه از او به یادگار مانده است.
    صفحه‌هایی با علی اکبر شهنازی (تار) و مرتضی نی داوود (تار) ضبط کرده است.
    همراه با حسین هنگ آفرین در اعیاد انجمن، خوانندگی می‌کرده است.

همچنین هفت کاست سنتی "حسینعلی خان نکیسا"مجوز انتشار دریافت کرده است. این کاست نه قطعه از آثار نکیسا به‌همراه مصاحبه رادیویی وی را دربر می‌گیرد.

علی‌اکبر شهنازی

علی اکبر شهنازی (۱۲۷۶[۱]، تهران – ۱۳۶۳، تهران) موسیقی‌دان ایرانی و نوازندهٔ سرشناس تار بود.

محتویات

    ۱ تولد
    ۲ آموزش
    ۳ شاگردان سرشناس
    ۴ تصانیف
    ۵ وفات
    ۶ پانویس‌ها
    ۷ منابع

تولد

علی‌اکبر خان شهنازی روز عید قربان سال ۱۲۷۶ خورشیدی در تهران، خیابان عین‌الدوله کوچه نصیر حضور در خاندان هنر به دنیا آمد. چون در روز عید قربان به دنیا آمد، به وی حاجی علی اکبر خان یا حاجی مطلق می‌گفتند.

آقا علی‌اکبر خان فراهانی پدربزرگش، آقا حسینقلی پدرش و میرزا عبدالله فراهانی عمویش بود. عموی پدرش آقا غلامحسین از نوازندگان تار و استاد پدرش بود. پسر عمویش استاد احمد عبادی نوازندهٔ سه‌تار، دو برادر کوچک تر او محمد حسن و عبدالحسین شهنازی نوازندگان تار و همسران خواهرانش، باقر خان نوازنده کمانچه و رضا خان نوازنده تار بودند. تحصیلات خود را در مدرسه‌های سن لویی، اشراف و سعادت به پایان برد.
آموزش

علی‌اکبر شهنازی، آموزش تار را از سن ۸ سالگی نزد پدرش آغاز کرد و در مدت ۶ سال ردیف موسیقی ایرانی را از پدرش آموخت. و مدتی از محضر درویش خان بهره برد. اولین صفحه‌اش را با جناب دماوندی در سن ۱۴ سالگی در بیات ترک و افشاری در تهران ضبط کرد. پس از درگذشت پدر در سال ۱۲۹۴، او در سن ۱۸ سالگی جانشین پدرش شد و آموزش شاگردان پدرش را به‌عهده گرفت.[۲] در سال‌های دههٔ ۱۳۰۰ معروفترین نوازندهٔ تار در تمام محافل هنری بود.[۲] در اواسط ۱۳۰۵ به دعوت کمپانی هیز ماسترز ویس صفحاتی از او با آواز اقبال ضبط گردید. در سال ۱۳۰۸ هنرستان موسیقی شهنازی را تأسیس نمود. با تأسیس رادیو در برنامه‌های هفتگی موسیقی رادیو به همراه ادیب خوانساری، روح بخش و... نوازندگی می‌نمود. در سال ۱۳۳۴ در هنرستان آزاد موسیقی به آموزش مشغول شد. در سال ۱۳۴۱ ردیف آقا حسینقلی و در سال ۱۳۵۶ ردیف دوره عالی را ضبط نمود.

علی‌اکبر شهنازی به جز تار، با سازهای دیگری از جمله سه‌تار و پیانو نیز آشنایی داشت.[۳]
شاگردان سرشناس

    حسن مشار
    میرزا عیسی خان حاتم
    باصرالدوله
    منتظم الحکما (دکتر مهدی صلحی)
    حاج آقا محمد ایرانی مجرد
    حبیب الله صالحی
    احمد نکوزاد
    هوده‌ای
    نصرالله زرین پنجه
    هوشنگ ظریف
    فرهنگ شریف
    ژان دورینگ
    رضا وهدانی
    اسدالله حجازی
    داریوش طلایی
    محمدرضا لطفی
    حسین علیزاده
    عطاءالله جنگوک
    داریوش پیرنیاکان
    محسن نفر

تصانیف

از تصانیفی که ساخته می‌توان به تصنیف ای نوع بشر، به اصفهان رو، سرود جوانان وطن، تصنیف چهارگاه، (زد لشکر گل) اشاره کرد. شهنازی با شاعرانی چون ملک الشعرا بهار، وحید دستگردی، امیر جاهد و حسین مسرور همکاری کرده و خوانندگانی نظیر اقبال‌السلطان، حسین علی خان نکیسا، رضاقلی‌میرزا ظلی، حسین طاهرزاده، قمر و ادیب خوانساری آثارش را اجرا کرده‌اند. همچنین یکی از قطعات باقی مانده در دستگاه شور با تار شادروان حاج علی اکبر خان شهنازی با شعری از شاعر بزرگ ایران سعدی شیرازی و با آواز حسینعلی خان نکیسا است که می‌گوید: یک روز به شیدایی در زلف تو آویزم. این آواز ” شور” با چنان مهارتی اجرا شده است که یکی از شاهکارهای آواز در موسیقی ایرانی به شمار می‌رود.[۴]
وفات

وی در ۲۸ اسفند ۱۳۶۳ در سن ۸۷ سالگی در بیمارستان شرکت نفت درگذشت. آرامگاه وی در امامزاده عبدالله ری قرار دارد.