اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

اس ام اس موزیک / دانلود آهنگ های جدید

لوح فشرده

vلوح فشرده یا سی‌دی (به انگلیسی: Compact disc) یک لوح گرد نوری است که برای انبار کردن داده‌های رقمی (دیجیتالی) بکار می‌رود. لوح فشرده در اصل برای کار با آواهای دیجیتالی شده، اختراع شده بود و همچنین به عنوان ابزار ذخیره و انبارش داده‌ها یا همان لوح فشرده فقط خواندنی (سی‌دی رام CD-ROM) هم استفاده می‌شود. ابزاری که توانایی خواندن سی‌دی رام را دارند امروزه از اجزاء استاندارد رایانه‌های شخصی بشمار می‌روند. رویهمرفته لوح‌های فشردهٔ آوایی با لوح‌های فشرده فقط-خواندنی تمایز دارند و لوح‌نوازهایی (CD players) که برای شنیدن آوا درست شده‌اند نمی‌توانند داده‌هایی که بر روی سی‌دی رام انبار شده را درست بفهمند، گرچه رایانه‌های شخصی معمولاً می‌توانند لوح صوتی را هم بنوازند.

هرچند آمار فروش لوح فشرده در سال ۲۰۰۷ به بیش از ۲۰۰ میلیون می‌رسد ولی با گسترش مصرف حافظه های قابل حمل مثل Flash Memory و ذخیره‌سازهای قابل حمل مصرف لوح فشرده به نصف تقلیل یافته است..[۱] [۲]

محتویات

    ۱ تاریخچه
    ۲ مشخصات فنی
    ۳ شکل ظاهری
    ۴ انواع
    ۵ جستارهای وابسته
    ۶ منابع

تاریخچه

این نوع دیسک اولین بار در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷ هجری شمسی) توسط شرکت فیلیپس و سونی به عنوان دیسک نوری برای ذخیره موسیقی*cda معرفی شد. پس از یک سال کار مداوم پیشرفت زیادی در کیفیت صدا و حجم ذخیره شده بوجودآمد و در ۱۹۸۱ اولین محصول این نوع لوح با محتوی «سمفونی آلپ» ساخته ریچارد اشتراوس در کشور آلمان ساخته و عرضه گردید و در برنامه «جهان فردا» شرکت BBC پخش شد.[۳][۴] هرچند ساخت لوح فشرده ابتدا بعنوان پخش صوت ابداع شده بود ولی در سال ۱۹۸۵ لوح رایانه‌ای CD-ROM و در سال ۱۹۹۰ CD-Rcordable برای ذخیره اطلاعات و داده‌ها ساخته شد.[۵]

مخترع CD یا لوح فشرده یا compact disc جناب نوریو اوگاا بوده که در سال ۱۹۸۲ به ریاست شرکت بزرگ سونی رسید و وی در سن ۸۱ سالگی در سال ۲۰۱۱ درگذشت.
مشخصات فنی
A لایه پلی کربنات
B لایه براق منعکس کننده آلومنیوم
C لایه محافظ لاکی
D لایه تزئینی چاپی

لوح همانطور که در شکل نشان داده‌شده بطور عمده ازچهار لایه تشکیل شده‌است. پلاستیک پلی‌کربنات با روکش نازکی از آلومینیوم با خلوص بالا (Super Purity Aluminium) با غشاء محافظت کننده‌ای از جنس لاک. سی‌دی‌های استاندارد ۱۲۰ میلیمتر دارای ظرفیت برابر ۷۴ دقیقه موسیقی و یا ۶۵۰-MB اطلاعات هستند.(در نسخه‌های جدید تر تا ۷۰۰ مگابایت).

سی‌دی دارای دو استاندارد برای ذخیره اطلاعات به صورت کتابچه قرمز (Red Book) برای سی‌دی صوتی و استاندارد کتابچه زرد (Yellow Book) برای سی‌دی‌رام (CD-ROM) است. اطلاعات درون CD به صورت شیارهای حلزونی شکل و مارپیچ ذخیری می‌شود(Pit)، برای بازیابی اطلاعات از زیرکانال‌هایی (subchannelهایی) که متناظر با بیت‌های هر دیسک است استفاده می‌شود. کانال‌های موجود در سی‌دی عبارت اند از P Q R S T U V W و متناظر با آن BITهای ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ ۰ قرار دارند که در بازیابی از یک سی‌دی هد R/W را هدایت می‌کند تا به اطلاعات مورد نظر در دیسک دسترسی پیدا کند، علاوه بر آن خط و شیارهای (Trackهای) موجود در سی‌دی صوتی باعث می‌شود برای انتخاب هر شیار موسیقی هد R/W به صورت دستیابی مستقیم و بدون طی کردن کل دیسک به شیار مربوطه دست پیدا کند.
شکل ظاهری
انواع اندازه لوح‌ها

اولین نوع از دیسکهای نوری برای ذخیره اطلاعات دیجیتال و رسانه‌ای توسعه یافته برای ذخیره موسیقی دیجیتال، دارای ابعاد استاندار، به قطر ۱۲۰ میلیمتر و ضخامت ۱٫۲ میلیمتر، ساخته شده و ضرفیت ضبط صدای آن ۷۰-۸۰ دقیقه است و ۶۵۰ الی۷۰۰ مگابایت داده را نگهداری می‌کند. امروزه لوح‌هائی با اندازه‌های دیگر ساخته شده‌است.
اندازه     ذخیره صدا     ذخیره داده     نوع
۱۲۰ mm     74–99 min     ۶۵۰–۸۷۰ MB     Standard size
۸۰ mm     21–24 min     185–210 MB     Mini-CD size
۸۵x۵۴ mm - ۸۶x۶۴ mm     ~۶ min     ۱۰-۶۵ MB     "Business card" size
انواع

    Audio CD: همانطور که گفته شد در سال ۱۹۸۰ توسط شرکت سونی و فیلیپس برای اولین بار ساخته شد. و بعلت رنگ پوشش آن به Red Book مشهور شد.
    Super Audio CD: که وضوح بالاتری نسبت به لوح صوتی معمولی دارد.
    (Video CD (VCD:برای ذخیره سازی استاندارد های ویدیوئی ساخته شده‌است.
    Enhanced CD: یا CD-plus
    Bootable CD: یا Live CD که دارای توانائی نصب برنامه سیستم عامل است.

انواعی که قابلیت نوشتن داده و یا دوباره نویسی را دارند:

    Recordable CD
    ReWritable CD

مجموعه مقالات همایش

به مقالات چاپ شده در کنفرانس‌های دانشگاهی Proceedings میگویند این مقالات معمولا بصورت چاپی یا الکترونیکی قبل از برگزاری کنفرانس یا بعد از آن توزیع می شوند. تیم ویرایش (editorial team) آنها را سازماندهی می کند و کیفیت مقاله ها معمولا توسط تیمی از افراد قبل از برگزاری کنفرانس با خواندن تک تک آنها تضمین می شود.


در دانشگاه ، مجموعه مقالات ، مجموعه ای از مقالات علمی در زمینه یک کنفرانس علمی منتشر شده است . آنها معمولاً به عنوان جلد چاپ شده و یا در فرم الکترونیکی توزیع یا قبل از کنفرانس باز می شوند و یا بعد از آن بسته می شوند. بنابراین باید گفت که مجموعه مقالات شامل کمک های ساخته شده توسط محققان در کنفرانس است.


مجموعه مقالات توسط موسسه سازماندهی این کنفرانس و یا از طریق یک ناشر دانشگاهی منتشر می شود. به عنوان مثال، در کشور ایران، کلیه مجموعه مقالات همایشها و کنفرانس، به صورت متمرکز توسط پایگاه سیویلیکا که یک ناشر رسمی می باشد، منتشر شده و در اختیار عموم قرار می گیرد.

در سالهای اخیر به دلیل حجم بسیار بالای مقالات، مجموعه مقالات معمولا در قالب الکترونیکی از طریق اینترنت و یا بر روی سی دی منتشر می گردد.

دیوان عدالت اداری ایران

به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی، دیوان عدالت اداری به منظور رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأموران یا واحدها یا آیین‌نامه‌های دولتی و احقاق حقوق آنها، زیر نظر قوه قضائیه تأسیس شد.

در حال حاضر رئیس دیوان عدالت اداری کشور، آیت‌الله محمدجعفر منتظری است که از سوی رئیس قوه قضائیه -آیت‌الله صادق لاریجانی- در شهریور ماه سال ۸۸، به این سمت منصوب گردید.[۱]

محتویات

    ۱ تاریخچه
    ۲ تشکیلات دیوان تا سال ۱۳۹۲ شمسی
        ۲.۱ وظایف هیأت عمومی دیوان
        ۲.۲ شرایط قضات دیوان
    ۳ وظایف و حدود اختیارات دیوان عدالت اداری
    ۴ آیین رسیدگی در دیوان عدالت اداری
    ۵ کتاب‌های منتشر شدهٔ دیوان عدالت اداری
    ۶ جستارهای وابسته
    ۷ منابع

تاریخچه

در قانون راجع به دعاوی بین «اشخاص و دولت»، مصوب ۱۲ آبان ماه ۱۳۰۹، مرجعی به نام محاکمات مالیه تشکیل شد و متعاقب آن، با الهام از حقوق فرانسه و به تقلید از شورای دولتی آن کشور، قانونی راجع به شورای دولتی در سال ۱۳۳۹ به تصویب رسید. این قانون هرگز اجرا نشد و به نظر می‌رسد اوضاع نامطلوب سیاسی و عدم تمکین دولت‌های وقت به حاکمیت قانون، در بلااجرا ماندنِ قانون بی‌تأثیر نبوده است. در این میان، قانون مسئولیت مدنی مصوب اردیبهشت ۱۳۳۹، که پیش از وضع قانون شورای دولتی وجود داشت، مسئولیت مدنیِ دولت را در برابر افراد مطرح ساخت و با اینکه قانون شورای دولتی بلااجرا ماند، قانون اخیر معیار و میزان مسئولیت مدنی دولت، چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب، همچنان ملاک تعیین مسئولیت دولت در قبال شکایات اشخاص توسط محاکم قرار گرفت که به موجب مادهٔ ۱۱ آن، «کارمندان دولت و شهرداری‌ها و مؤسسات وابسته به آنها که به مناسبت انجام وظیفه عمداً یا در نتیجهٔ بی‌احتیاطی خساراتی به اشخاص وارد نمایند شخصاً مسئول جبران خسارت وارد شده هستند ولی هرگاه خسارتِ وارد شده مستند به عمل آنان نبوده و مربوط به نقص وسایل ادارات و مؤسسات مزبور باشد در این صورت جبران خسارتِ وارد آمده به عهدهٔ اداره یا مؤسسهٔ مربوط است.» پس از پیروزی انقلاب اسلامی، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به منظور رسیدگی به دعاوی و شکایات اداری یک دادگاه عالی به نام دیوان عدالت اداری تأسیس نمود که عهده‌دار نظارت بر مطابقت آیین‌نامه‌ها، تصمیمات و اقدامات اداری قوه مجریه با قوانین و حل اختلاف بین افراد و دولت است.

دیوان عدالت اداری از مراجع اختصاصی دادگستری است که قانون آن در تاریخ ۱۳۶۰/۱۱/۴ تصویب شده و آیین دادرسی آن تاکنون چندین بار اصلاح شده است. در مردادماه سال ۱۳۹۲ قانون جدید دیوان مزبور تصویب و لازم‌الاجرا گردید.
تشکیلات دیوان تا سال ۱۳۹۲ شمسی

به موجب ماده ۷ قانون دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۸۵، هر شعبهٔ دیوان مُرکّب از یک رئیس و دو نفر مستشار است. ملاک صدور رأی، نظر اکثریت (یعنی دو نفر از سه نفر یا نظر واحد دو نفر) است و رأی صادر شده از شُعَب قطعی تلقی می‌شود، بدین معنی که قابلیت تجدید نظر به شیوهٔ عادی ندارد. بر این اساس، نیازی به اجتماع هر سه نفر عضو شعبه برای صدور رأی نیست، بلکه اجتماع دو نفر از سه نفر نیز برای صدور رأی کفایت می‌کند.
وظایف هیأت عمومی دیوان

به صراحت ماده ۱۹ قانون دیوان عدالت اداری، مصوب ۱۳۸۵، حدود صلاحیت و اختیارات هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شرح زیر است:

    رسیدگی به شکایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از:

آیین‌نامه‌ها و دیگر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها از دیدگاهِ مخالفت مدلول آنها با قانون و احقاق حقوق اشخاص در مواردی که تصمیمات یا اقدامات یا مقررات مذکور به علت خلاف قانون بودن یا عدم صلاحیت مرجعِ مربوط یا تجاوز یا سوء استفاده از اختیارات یا تخلف در اجرأی قوانین و مقررات یا خودداری از انجام دادنِ وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص می‌شود.

    صدور رأی وحدت رویه در مورد آرای متناقض صادره از شعب دیوان.
    صدور رأی وحدت رویه در صورتی که نسبت به موضوع واحد آرای مشابه متعدد صادر شده باشد.

شرایط قضات دیوان

علاوه بر شرایط عمومی ناظر به انتخاب قضات، به موجب ماده ۳ قانون دیوان عدالت اداری، مصوب ۱۳۸۵، قضات دیوان باید دارای ۱۵ سال سابقه کار قضایی باشند. البته مدت مذکور برای دارندگان مدرک کارشناسی ارشد و دکترا در یکی از گرایشهای رشته حقوق یا مدارک حوزوی معادل، ۱۰ سال است.

شرایط عمومی قضات به شرح زیر است:

۱)عدالت، ایمان، تقوا و تعهد عملی به موازین اسلامی و وفاداری به نظام جمهوری اسلامی ایران

۲)اشتهار به حسن اخلاق و امانت و نداشتن محکومیت جزایی

۳)سلامتی و توانایی انجام کار قضایی و نداشتن اعتیاد به مواد مخدر

۴)تابعیت ایران.
وظایف و حدود اختیارات دیوان عدالت اداری

    رسیدگی به شکایت علیه تصمیمات و اقدامات سازمان‌های دولتی اعم از وزارت خانه‌ها، سازمان‌ها و...
    رسیدگی به شکایت از تصمیمات و اقدامات مأمورین واحدهای دولتی، وزارت‌خانه‌ها، سازمان‌های دولتی و...
    رسیدگی به شکایات و اعتراضات مردم نسبت به آرا و تصمیمات قطعی کمیسیون‌ها، هیأت‌ها و شوراهایی که بر طبق قوانین مختلف در وزارت‌خانه‌ها، سازمان‌ها، ادارات دولتی و شهرداری‌ها تشکیل شده و به مسائل خاصی رسیدگی می‌کنند؛ مانند هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری، کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری‌ها و....
    رسیدگی به شکایات مربوط به تصویب‌نامه‌ها، آیین‌نامه‌ها و دیگر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری که بر خلاف شرع یا قانون یا خارج از حدود اختیارات قوه مجریه صادر شده باشد.
    رسیدگی به شکایات قضات و کارمندان مشمول قانون استخدام کشوری و سایر مستخدمین واحدها و مؤسسات از حیث تضییع حقوق استخدامی (گروه، پایه، رتبه، درجه، ترفیع، حق اشتغال، مرخصی، محل خدمت، مأموریت، معذوریت، بازنشستگی، اخراج، بازخرید و..

آیین رسیدگی در دیوان عدالت اداری

آیین رسیدگی در دیوان عدالت اداری تا حد زیادی شبیه آیین رسیدگی در محاکم عمومی دادگستری است، بدین معنی که مطابق ماده ۲۱ قانون دیوان عدالت اداری، رسیدگی در دیوان مستلزم تقدیم دادخواست است که به زبان فارسی و در برگه‌های چاپی مخصوص نوشته می‌شود. تفاوت عمده در رسیدگی دیوان، عدم ضرورت دعوت از اصحاب دعوا برای جلسه دادرسی و عدم ضرورت مراجعه حضوری شاکی برای تقدیم شکایت است. با وجود این، هرگاه دیوان مقتضی بداند، طرفین یا یکی از آنان را برای اخذ توضیح دعوت می‌نماید. از سوی دیگر، هزینه ناچیز دادرسی و ساده بودن تشریفات آن، آیین دادرسی دیوان را از آیین دادرسی محاکم دیگر متمایز می‌سازد. در همهٔ مواردی که قانون دیوان عدالت در موضوع خاصی ساکت باشد، مقررات ناشی از آیین دادرسی مدنی بر آن بار می‌شود.
کتاب‌های منتشر شدهٔ دیوان عدالت اداری

    صلاحیت دیوان عدالت اداری در آرای دیوان عالی کشور
    رویه قضایی در شعب دیوان عدالت اداری (دفتر نخست)
    رویه قضایی در شعب دیوان عدالت اداری (دفتر دوم) - نشر جنگل
    مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری سال ۱۳۸۹
    مجموعه مقالات همایش دیوان عدالت اداری: صلاحیت قضایی و دادرسی اداری
    مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری سال ۱۳۸۰ الی نیمه اول سال ۱۳۸۸(جلد اول آرا ابطالی)
    مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری از ابتدای سال ۱۳۸۰ تا نیمه اول سال ۱۳۸۸ (جلد دوم - آرای وحدت رویه)
    شرح و تحلیل قانون دیوان عدالت اداری
    قانون دیوان عدالت اداری
    قانون دیوان عدالت اداری (مصوب ۱۳۹۲)

حمیدرضا بقایی

حمید بقایی سیاست‌مدار ایرانی است که معاون اجرایی رئیس‌جمهور ایران در دولت دهم بود. وی رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری [۱] (از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰) و دبیر «شورای عالی مناطق آزاد کشور و ویژه اقتصادی» [۲] بوده است. او دارای مدرک تحصیلی فوق لیسانس جغرافیای سیاسی می‌باشد.

بقایی در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۳۹۰ با حفظ سمت از سوی محمود احمدی نژاد به عنوان معاون اجرایی و سرپرست نهاد ریاست جمهوری برگزیده شد.[۳][۴] [۵]

محتویات

    ۱ سوابق اداری
    ۲ درگیری‌های سیاسی در سال ۱۳۹۰
    ۳ منابع
    ۴ پیوند به بیرون

سوابق اداری

وی در سال ۱۳۶۶ به استخدام وزارت اطلاعات درآمده و در سال ۱۳۶۹ در مقطع کارشناسی از دانشکده اطلاعات فارغ التحصیل شد. سپس در معاونت ضد جاسوسی بخش مربوط به اسرائیل و عراق بعنوان رئیس اداره بررسی اطلاعات مشغول بکار شده و در سال ۱۳۷۲ به وزارت کشور منتقل گردید. وی در سازمان‌های دولتی مختلفی از جمله سازمان صدا و سیما، شهرداری تهران، وزارت علوم و سازمان میراث فرهنگی دارای مسئولیتها و سوابقی می‌باشد.
درگیری‌های سیاسی در سال ۱۳۹۰

وی در اواخر اردیبهشت ۱۳۹۰ به حکم دیوان عدالت اداری، به علت عدم اجرای حکم دیوان عدالت اداری مبنی بر تخریب خانه های تاریخی در سمت ریاست سازمان گردشگری به مدت چهار سال از هرگونه خدمت دولتی انفصال یافت. همین امر موجب بروز شایعات و اتهامات متعددی علیه او شد تاکنون تمامی روسای میراث فرهنگی احکام دیوان عدالت اداری در مورد تخریب بناهای تاریخی را اجراء نموده بودندو ممانعت از اجرای حکم منتظری رئیس دیوان عدالت اداری موجب صدور حکم انفصال علیه بقایی شد. پس از مدتی این حکم توسط قضات دیوان نقض اما به دلایل سیاسی مجدداً به دادگاه تجدید نظر ارجاع شد.

اسفندیار رحیم مشایی

اسفندیار رحیم مشایی (زادهٔ آبان ۱۳۳۹ در روستای مشا از توابع رامسر مازندران[۴]) سیاست‌مدار ایرانی است.

او در زمان شهرداری محمود احمدی‌نژاد رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بود. در دولت اول احمدی‌نژاد مشایی معاونت وی و ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران را بر عهده داشت. وی در تیرماه ۱۳۸۸ معاون اول رئیس‌جمهور ایران شد.[۵] اما پس از یک هفته از حکم حکومتی رهبر ایران، مبنی بر برکناری مشایی از این سمت، رحیم مشایی از پست خود استعفا داد و ساعتی بعد از سوی احمدی‌نژاد به عنوان رئیس دفتر ریاست جمهوری منصوب شد.[۶] رحیم مشایی در دولت دوم محمود احمدی نژاد ریاست دبیرخانهٔ جنبش عدم تعهد، مشاور رییس‌جمهور، دبیری کمیسیون فرهنگی دولت، ریاست شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، ریاست گروه مشاوران جوان ریاست جمهوری، ریاست کارگروه زیارت و فرهنگ رضوی، جانشینی رئیس‌جمهور در شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، ریاست مرکز ملی جهانی‌شدن، ریاست شورای اطلاع‌رسانی دولت ایران و نمایندگی ویژه رئیس‌جمهور در امور خاورمیانه را بر عهده داشت.او در رشتهٔ مهندسی الکترونیک در دانشگاه صنعتی اصفهان تحصیل نموده و پدر عروس احمدی‌نژاد است.[۷][۸] از وی به عنوان یار همیشگی محمود احمدی‌نژاد یاد می‌شود.[۹] رحیم‌مشایی از سوی اصول گرایان منتقد دولت احمدی نژاد به رهبری طیف موسوم به جریان انحرافی[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] متهم می‌شود.[۱۶][۱۷]

او در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ ایران ثبت نام کرد ولی مورد تایید شورای نگهبان قرار نگرفت.

محتویات

    ۱ اوان زندگی
    ۲ فعالیت‌های سیاسی
        ۲.۱ فعالیتها از ۱۳۵۷ تا ۱۳۸۴
        ۲.۲ دوره اول ریاست جمهوری احمدی نژاد
            ۲.۲.۱ ریاست سازمان میراث فرهنگی
            ۲.۲.۲ معاونت اولی رئیس‌جمهور
        ۲.۳ دوره دوم ریاست جمهوری احمدی نژاد
    ۳ دیدگاه‌ها
    ۴ سایر سوابق اجرایی
    ۵ انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲)
    ۶ پانویس
    ۷ منابع
    ۸ پیوند به بیرون

اوان زندگی

اسفندیار رحیم مشایی در آبان ماه سال ۱۳۳۹ در رامسر مازندران متولد شد. در نوجوانی به خوبی قرآن را تلاوت می‌کرد و در هیات‌های مذهبی مداحی اهل بیت را می‌گفت. او در زمان پیروزی انقلاب ایران ۱۸ سال داشت. مشایی که در فضای داغ آن روزها از ۱۵ سالگی برای مردم شهر و روستا سخنرانی کرده بود، در بحبوحه انقلاب تبدیل به سخنرانی قهار و محور اقدامات انقلابی شهر شد. راه‌اندازی راهپیمایی‌ها، نوشتن بیانیه‌ها و پخش اعلامیه‌های آیت‌الله خمینی، برگزاری هیأت مذهبی و مراسم خواندن دعای کمیل و ندبه از جمله فعالیت‌های او پیش و در اوایل انقلاب است.[۱۸]
فعالیت‌های سیاسی
فعالیتها از ۱۳۵۷ تا ۱۳۸۴

او سابقه دستگیری ندارد و خود می‌گوید که چندین بار از خطر ساواک رهایی یافته‌است. مهندسی الکترونیک را از دانشگاه صنعتی اصفهان گرفته‌است و در همین زمان در اطلاعات پایگاه بسیج مسجدالمهدی مرداویج اصفهان و ماجرای مهدی هاشمی حضوری فعال داشت. او نیز چون دیگر همراهان احمدی نژاد، در سال‌های ۶۵-۶۶ دوباره به تحصیل روی آورده است. وی پیش از تاسیس وزارت اطلاعات به سیستم اطلاعات-امنیتی که در کشور توسط نهادهایی چون سپاه راه اندازی شده بود، پیوست. رحیم مشائی در اطلاعات سپاه رامسر به فعالیت پرداخت. وی سپس به دلیل بحرانی که اوایل انقلاب علی الخصوص در سال‌های ۵۸ تا ۶۱ گریبان مناطق کردنشین را گرفته بود، به دعوت سردار محمدرضا نقدی به کردستان رفت تا در سمت معاون اطلاعات واحد کومله اطلاعات سپاه مستقر در قرارگاه حمزه سیدالشهداء شروع به فعالیت کند. مقارن با فرمانداری محمود احمدی نژاد در ماکو، وی عضو شورای تامین استان آذربایجان غربی بود. حسین الله کرم درباره آشنایی احمدی نژاد و مشائی می‌نویسد: «احمدی‌نژاد فرماندار خوی بود و مشایی عضو شورای ویژة تأمین استان. این آشنایی سبب گشت تا بعدها احمدی‌نژاد (شهردارتهران) به سبب شناختی که از سبک کار فرهنگی موفق او در کردستان داشت او را به سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران فراخواند.» وی با نام مستعار مرتضی محب الاولیاء در مناطق کردنشین به اقدامات امنیتی-اطلاعاتی دست زد. او با نام اصلی اش یعنی اسفندیار رحیم مشائی عضو شورای تامین استان آذربایجان غربی نیز بود. پس از تشکیل وزارت اطلاعات در سال ۶۳، رحیم مشائی «مسئول تدوین استراتژی نظام جمهوری اسلامی در خصوص اکراد ایرانی» بود. در زمان تصدی «محمد محمدی ری شهری» بر وزارت اطلاعات، وی مسئولیت «مناطق بحرانی کشور» و را عهده دار بود. او همچنین از موسسین «موسسه مطالعات علمی» (در سال ۷۶) وابسته به وزارت اطلاعات است که عمده فعالیت اش تحقیق و پژوهش و ارائه راهکار در خصوص مسائل قومیت‌های ایرانی، شناخت بیشتر آنان و همبستگی ملی است. وی سپس به وزارت کشور رفت و در دوران تصدی علی محمد بشارتی مدیرکل اجتماعی وزارت کشور شد و از آنجا به رادیو پیام و سپس به شهرداری منتقل شد. رحیم مشائی تا اسفندماه سال ۱۳۸۸ به مدت ۲۰ سال، مدیر مسئول ماهنامه «سروه» بود. این نشریه با گستره توزیع بین‌المللی در ایران و جهان منتشر می‌شود. زبان آن کردی سورانی است و به گویش کرمانجی نیز ده صفحه مطلب منتشر می‌کند که اخیراً به صورت ویژه نامه کرمانجی ضمیمه مجله می‌شود. همچنین سرمقاله نشریه علاوه بر کردی به زبان فارسی هم درج می‌شود. مشخصا در میان بدنه وزارت اطلاعات از او به عنوان کارشناس مسائل کردستان یاد می‌شود.[۱۸][۱۹]
دوره اول ریاست جمهوری احمدی نژاد

اسنفدیار رحیم مشائی با آغاز به کار دولت نهم و به دلیل آشنایی پیشین رئیس جمهوری با وی، در بدنه دولت جذب شد و ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و معاونت رییس جمهور را عهده دار شد. وی به مناصب متعددی منصوب شد که رییس مرکز مطالعات جهانی شدن، جانشین رئیس جمهور در شورای عالی ایرانیان خارج از کشور، عضو شورای نظارت بر صداوسیما، عضو شورای فرهنگی دولت، نماینده رئیس جمهور در شورای نظارت بر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، عضو کمیسیونهای اقتصاد وفرهنگی دولت و در آخر ریاست کمیته عالی در مورد طرح خط لوله گاز ایران-پاکستان-هند، از جمله آنها است. رحیم مشائی همچنین عضو هیأت مدیره موسسه «رایانه شهر» است. مدیر عامل این موسسه که در زمینه‌های مختلف علوم کامپیوتری فعالیت می‌کند فردی به نام «خسرو کاظم آذربایجان» است و مشائی در کنار افرادی چون حمید بقایی، کاظم کیاپاشا، مجیدرضا ربیعی و...، هیأت مدیره آن را تشکیل می‌دهند. رحیم مشائی از حجاب گرفته تا مسائل اتمی صاحب نظر است. حتی گفته می‌شود بسیاری از اقدامات احمدی نژاد با هدایت و نظر مشائی است..[۱۸][۱۹]
ریاست سازمان میراث فرهنگی

در دوران ریاست مشایی در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اقدامات زیر انجام شد:

آبگیری سد سیوند

موافقت با آبگیری سد سیوند اقدامی بود که انتقادات فراوانی را از مشائی به همراه داشت. مشائی در این باره در زمستان سال ۸۵ گفته بود: «وظیفه ما این بود که یک بررسی کارشناسی دقیقی از منطقه انجام بدهیم به همین دلیل سازمان میراث فرهنگی با تحرک بسیار خوب سیزده هیأت کارشناسی داخلی و خارجی، جلوی آبگیری را گرفتیم. بارها در چند مرحله. » اما سرانجام سازمان با توجه به مصالح ملی رضایت داد که وزارت نیرو سد را آبگیری کند. سد سیوند در ۹۵ کیلومتری شمال شیراز، پنجاه کیلومتری تخت جمشید و در حدود هفده کیلومتری پاسارگاد، بر روی رودخانه سیوند و درون منطقه‌ای که به تنگه بُلاغی معروف است، ساخته شده است. فاصله دهانهٔ سد سیوند تا آثار و سازه‌های اصلی پاسارگاد نزدیک به هفده کیلومتر و بنا به نظر کارشناسان، خط پایان آب‌گیری دریاچه پشت آن - که رو به دشت مرغاب دارد - نزدیک به هفت یا نه کیلومتر است در حالی که بنا به نظر پاره‌ای دیگر از کارشناسان در صورتی که سد با کل ظرفیت آب گیری شود دریاچه‌ای که پشت آن به وجود می‌آید در نزدیکی چهار کیلومتری آرامگاه کورش می‌ایستد. با آب‌گیری سد سیوند بیش از هشت هزار اصله درخت پانصد ساله از بین رفت و همچنین چندی پیش اعلام شد که ساختمان آرامگاه کوروش نم کشیده‌است.[۱۸][۱۹][۲۰]

کتیبه هخامنشی خارک

در خردادماه ۸۷، کتیبه هخامنشی خارک که اواخر سال ۸۶ در پی احداث جاده‌ای توسط وزارت نفت، در این جزیره تاریخی کشف شده بود، توسط برخی افراد ناشناس با یک شی نوک تیز تخریب شد. باستان شناسان از این کتیبه که به خط فارسی باستانی بود به عنوان سندی دیگر بر نام خلیج فارس یاد می‌کردند، که در یورش افراد ناشناس از بین رفت. این موارد را باید به همکاری نزدیک سازمان با شرکت «توسعه جهانگردی و ایرانگردی» افزود. این شرکت با مدیریت مهدی جهانگیری معاونت سابق سرمایه گذاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری پس از ابلاغ اصل ۴۴ توسط رهبر جمهوری اسلامی در یک معامله درون سازمانی، هرچه که بود را در مالکیت خود گرفت. شرکت تخصصی توسعه ایرانگردی و جهانگردی از نوع سهامی خاص و ماموریت‌ها و وظایف آن، برنامه ریزی و توسعه زیرساخت‌های صنعت گردشگری از قبیل مراکز اقامتی، اردوگاه گردشگری (کمپینگ) و حمام‌های آب معدنی، مجتمع‌های خدماتی رفاهی بین راهی، مناطق نمونه گردشگری، مجتمع‌های سیاحتی و تفریحی، تاسیسات و تجهیزات جابه جایی گردشگری و اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها از طریق عقد قرارداد با پیمانکاران و مشاوران صلاحیت دار است. این شرکت جز در استان‌های تهران، لرستان، گلستان، آذربایجان غربی، کهگیلویه و بویر احمد و خراسان شمالی، در ۲۳ استان دیگر شعبه دارد و هتل صخره‌ای کندوان، شرکت توسعه فناوری اطلاعات میراث آریا، شرکت توسعه مهمانخانه‌های پردیسان، شرکت هتل‌های بین‌المللی راحت، شرکت سرمایه گذاری پاد، شرکت توسعه هتل‌های شرق ایران، هتل بین‌المللی لاله تهران، هتل لاله یزد، هتل لاله چابهار، هتل بین‌المللی سرعین و همچنین مجمتع آبدرمانی سبلان و... را خرید و فروش کرده‌است.[۱۸][۱۹]

سازمان حج و زیارت

در سال ۱۳۸۸ دولت طی آیین نامه‌ای سازمان حج و زیارت را به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ملحق نمود و مشایی نیز بلافاصله رییس این سازمان را تغییر داد. این تغییر ایتدا با مخالفت محمد ری‌شهری مواجه شد و در نهایت با دخالت رسمی سید علی خامنه‌ای این تصمیم لغو شد.[۲۱]

دیگر موارد

    حراج سر سرباز هخامنشی[۲۲]
    ماجرای غرامت‌گیری موزه‌های آمریکا از جمله دانشگاه شیکاگو از ایران مربوط به انفجار بمبی در اورشلیم در تاریخ ۴ سپتامبر ۱۹۹۷ بود که آن را به حماس و حمایت دولت ایران نسبت داد.[۲۳] عبدالله شهبازی عدم اقامه دعوی توسط مشایی علیه موزههای آمریکایی به دلیل تاراج ده‌ها هزار لوح گلی دوران هخامنشی که تنها ۳۰۰ لوح در سال ۱۳۸۳ به ایران برگردانده شده بود را مطرح کرد.[۲۴]
    عزل و نصب مدیران سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و ممنوع‌المصاحبه کردن آنان و بدنه کارشناسی این سازمان جهت انتقال اطلاعات حساب شده و قابل کنترل از طریق روابط عمومی سازمان.[۲۵]
    سرقت نسخه رونوشت از کتاب «قانون» ابوعلی سینا در هفته میراث فرهنگی در دوران ریاست او اتفاق افتاد. این سرقت نه تنها توسط مسئولان اعلام نشد، بلکه رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان در پاسخ به خبرنگاری که درباره صحت این سوال پرسیده بود، گفت: «پرسیدن این سوال حسن نظر نیست چرا که اگر یک پرسش برای مجموعه‌ای زیان داشته باشد، نباید آن را مطرح کرد.» این مدیر این سرقت را طبیعی دانسته و گفته بود: «در زمان سرقت دو نفر از نیروهای یگان حفاظت در موزه حضور داشته‌اند. اما متوجه موضوع نشده‌اند و در نخستین گام همین دو نفر باید پاسخگو باشند که چرا این اتفاق رخ داده‌است.» او درباره سرقت کتاب ابوعلی‌سینا گفته بود: «آرامگاه بوعلی‌سینا حتی به سیستم برق اضطراری نیز مجهز نبوده، بنابراین وقوع این سرقت هیچ تعجبی ندارد.»[۲۶]
    ساخت مترو در زیر چهار باغ اصفهان[۲۷]
    عدم تغییر آمار ورودی و خروجی گردشگران در ایران.[۲۸]

معاونت اولی رئیس‌جمهور

مشایی در ۲۷ تیر ۱۳۸۸ به عنوان معاون اول رئیس‌جمهور در دولت دهم معرفی شد. این انتخاب با مخالفت‌های فراوانی در طیف مخالفان و حتی برخی از حامیان احمدی‌نژاد روبرو شد،[۲۹][۳۰][۳۱] تا آنجا که حتی ناصر مکارم شیرازی، مرجع تقلید شیعه، تصدی او را نامشروع اعلام کرد[۳۲] و محمدحسن ابوترابی‌فرد نایب رئیس اول مجلس از دستور سیدعلی خامنه‌ای برای برکناری مشایی و استفاده نکردن از او در هیچ پستی خبر داد.[۳۳] سید احمد خاتمی نماینده مجلس خبرگان و امام جمعه تهران برکناری مشایی را آزمون ولایتمداری احمدی‌نژاد خواند.[۳۴] با این حال احمدی‌نژاد و مشایی در روزهای بعد بر تصمیم خود پافشاری کردند. علی مطهری نماینده اصولگرای مجلس گفت برای سئوال از رئیس‌جمهور در مجلس تلاش می‌کند.[۳۵] سئوال نمایندگان مجلس از رئیس‌جمهور تاکنون در جمهوری اسلامی سابقه نداشته‌است. پس از خودداری احمدی‌نژاد از اجرای دستور رهبر اعتراضاتی در جلسه هیئت دولت نیز ایجاد شد و پس از آنکه احمدی‌نژاد اداره جلسه را به مشایی سپرد، وزرا در اقدامی هماهنگ جلسه دولت را ترک کردند.[۳۶]

سرانجام در روز جمعه ۲ مرداد ۱۳۸۸ دفتر حفظ و نشر آثار علی خامنه‌ای، متن دستور رهبر ایران خطاب به احمدی‌نژاد در مورد لزوم برکناری رحیم مشایی از سمت معاونت اول رئیس جمهور را منتشر کرد. این نامه تاریخ ۲۷ تیرماه را دارد و شش روز پیش از انتشار به احمدی‌نژاد ابلاغ شده بود. این در حالی است که احمدی‌نژاد در ۳۰ تیر، یعنی سه روز پس از صدور دستور خامنه‌ای، گفته بود که مشایی در سمت معاون اول رئیس جمهور به خدمات خود ادامه می‌دهد.[۳۷] ساعاتی بعد از اعلام رسمی این دستور، مجتبی ثمره هاشمی دستیار ارشد رئیس‌جمهور از قول مشایی گفت که او مطیع امر رهبر است و خود را معاون اول رئیس‌جمهور نمی‌داند.[۳۸] واحد مرکزی خبر، متعلق به صداوسیمای ایران جملاتی را که ثمره هاشمی در جمع خبرنگاران از رحیم‌مشایی نقل کرد، به همراه «بسمه تعالی» در ابتدا و نام مشایی در انتهای آن، ابتدا به عنوان «اطلاعیه» و کمی بعد با انتشار اصلاحیه‌ای به عنوان «متن کناره‌گیری» مشایی منتشر کرد.[۳۹] روز بعد در نامه احمدی‌نژاد به خامنه‌ای استعفای مشایی بطور رسمی اعلام شد.[۴۰] در ۳ مرداد، مشایی در نامه‌ای به رئیس‌جمهور، رسماً استعفای خود را اعلام کرد.[۴۱]

چند روز پس از برکناری مشایی از پست معاونت اولی ریاست جمهوری و انتصاب به ریاست دفتر ریاست جمهوری، محمود احمدی نژاد، غلامحسین محسنی اژه‌ای وزیر اطلاعات ایران را که یکی از مخالفان مشایی در دولت بود را برکنار کرد. محمد حسین صفار هرندی نیز که از اعتراض کنندگان به معاونت اولی مشایی بود استعفای خود را تسلیم دولت کرد.[۴۲] انتصاب مشایی به ریاست دفتر احمدی‌نژاد نیز با واکنش تند برخی اصولگرایان روبرو شد بطوریکه جامعه اسلامی مهندسین از احزاب اصلی طیف اصولگرا و حامی احمدی‌نژاد در نامه‌ای به رئیس‌جمهور نسبت به تکرار سرنوشت بنی‌صدر و مصدق هشدار داد.[۴۳]


کابینهٔ نخست احمدی‌نژاد وزیران
ر.     وزیر     وزارت‌خانه     ر.     وزیر     وزارت‌خانه
۱     فرشیدی←علی‌احمدی     آموزش‌وپرورش     ۱۲     رحمتی←بهبهانی     راه وترابری
۲     سلیمانی     ارتباطات     ۱۳     کاظمی←مصری     رفاه
۳     محسنی اژه‌ای← برکناری     اطلاعات وامنیت     ۱۴     طهماسبی←محرابیان     صنایع ومعادن
۴     دانش جعفری←حسینی     اقتصاد     ۱۵     زاهدی     علوم
۵     متکی     امورخارجه     ۱۶     صفارهرندی← برکناری     ارشاد
۶     میرکاظمی     بازرگانی     ۱۷     جهرمی     کار
۷     باقری‌لنکرانی     بهداشت     ۱۸     پورمحمدی←کردان←محصولی     کشور
۸     ناظمی←عباسی     تعاون     ۱۹     سعیدی‌کیا     مسکن
۹     اسکندری     جهادکشاورزی     ۲۰     وزیری هامانه ← نوذری     نفت
۱۰     کریمی راد←الهام     دادگستری     ۲۱     فتاح     نیرو
۱۱     محمدنجار     دفاع            
معاونان ریاست جمهوری
معاون اول رییس‌جمهور: پرویز داوودی←اسفندیار رحیم‌مشایی
ر.     معاون     معاونت     ر.     معاون     معاونت
۱     موسوی     معاون حقوقی     ۵     دهقان← استعفا     بنیاد شهید
۲     رهبر← برکناری     معاون برنامه‌ریزی     ۶     علی‌آبادی← سعیدلو     تربیت بدنی
۳     واعظ‌ زاده     علمی و فناوری     ۷     جوادی     محیط زیست
۴     آقازاده← استعفا     انرژی اتمی     ۸     رحیم‌مشایی←بقایی     میراث فرهنگی


دوره دوم ریاست جمهوری احمدی نژاد

مشایی از ۲۸ شهریور ۱۳۸۸ تا فروردین ۱۳۹۰ ریاست نهاد ریاست‌جمهوری را برعهده داشت.[۴۴]

برکناری وزیر اطلاعات و خانه نشینی احمدی‌نژاد

احمدی‌نژاد در اردیبهشت ماه ۱۳۹۰، حیدر مصلحی وزیر اطلاعات را برکنار کرد. به نوشته لس انجلس تایمز، دلیل این برکناری جاسوسی و نصب دستگاه‌های شنود مکالمات اسفندیار رحیم مشایی توسط وزارت اطلاعات بوده است.[۴۵] سید علی خامنه‌ای در نامه‌ای دستور داد مصلحی به کار خود ادامه دهد. پس از انتشار نامهٔ رهبر ایران، احمدی نژاد ۱۱ روز از حضور در محل کار خودداری کرد که باعث موضع گیری حامیان علی خامنه‌ای نظیر احمد علم‌الهدی، مصباح یزدی، حسین همدانی، عباس سلیمی نمین، محمدحسین صفارهرندی، روح الله حسینیان، محمدتقی رهبر، احمدرضا رادان، اسدالله ایمانی، حداد عادل، حسین طائب، حبیب‌الله عسگراولادی، حسن فیروزآبادی، داوود احمدی نژاد، مهدی خورشیدی، اسدالله بادامچیان، علیرضا زاکانی، هاشمی شاهرودی، ابراهیم امینی، جوادی آملی، مهدی کوچک‌زاده، مرتضی آقاتهرانی، حسین سبحانی‌نیا، علی فلاحیان، غلامحسین محسنی اژه‌ای، سعید ابوطالب، عماد افروغ، سید یحیی صفوی، علی لاریجانی، جعفر شجونی، نوری همدانی، محمدرضا نقدی، علیرضا پناهیان، مکارم شیرازی، احمد جنتی، محمد یزدی، محسن رضایی، کاظم صدیقی، غلامحسین الهام، فاطمه رجبی، علی مطهری، عباس جعفری دولت آبادی، صادق لاریجانی، محمدجواد لاریجانی، مجتبی ذوالنور، محمدباقر قالیباف، سید حمید روحانی، محمدرضا باهنر، احمد توکلی، منصور ارضی، سعید حدادیان، احمد خاتمی، محمدعلی جعفری، حسین الله‌کرم، آیت‌الله مهدوی کنی، حسین شریعتمداری و حمید رسایی علیه اسفندیار رحیم مشایی و جریانی موسوم به جریان انحرافی شد.[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶][۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱][۶۲][۶۳][۶۴][۶۵][۶۶][۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱][۷۲][۷۳]

در این موضع گیری‌ها مشایی به فساد مالی، ارتباط با آمریکا و اسرائیل، ارتباط با رمالان، جن گیران و مرتاضان، عرفان گرایی، تلاش برای تقلب در انتخابات مجلس، زنده کردن فرهنگ ایران باستان و مکتب ایرانی، لیبرال بودن و مخالفت با روحانیت و ولی فقیه متهم شد.[۷۴][۷۵][۷۶][۷۷][۷۸][۷۹][۸۰]

هم چنین سایت‌ها و خبرگزاری‌های وابسته به مشایی فیلتر و از دسترس خارج شدند.[۸۱][۸۲]

پس از موضع گیری حامیان علی خامنه‌ای علیه اسفندیار رحیم مشایی در اردیبهشت ماه ۱۳۹۰، ۲۵ نفر از مرتبطین با اسفندیار رحیم مشایی، توسط دستگاه‌های امنیتی بازداشت شدند.[۸۳][۸۴] پریوش سطوتی همسر دکتر حسین فاطمی، افشین روغنی معاون اقتصادی و امور بین‌الملل وزارت صنایع و معادن ایران، علیرضا مقیمی مدیرعامل منطقه آزاد ارس، کاظم کیاپاشا مسئول ارشد نهاد ریاست جمهوری، محمد شریف ملک‌زاده، دبیر شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور و علی‌اصغر پرهیزکار مدیرعامل منطقه آزاد اروند در میان دستگیرشدگان قرار داشتند.[۸۵][۸۶][۸۷][۸۸][۸۹]

عباس امیری فر از نزدیکان مشایی و امام جماعت نهاد ریاست جمهوری به علت ارتباط با انتشار سی دی ظهور بسیار نزدیک است، بازداشت شده و از سوی دادگاه ویژه روحانیت تحت بازجویی قرار گرفت.[۹۰][۹۱][۹۲] هم چنین در بین این افراد، فردی به نام عباس غفاری به جرم رمالی، جن گیری و تجاوز دستگیر شد.[۹۳][۹۴] برخی از گروه‌های حامی علی خامنه‌ای مانند انصار حزب‌الله نیز خواهان دستگیری مشایی شدند.[۹۵][۹۶]

این بازداشت‌ها با اعتراض اسفندیار رحیم مشایی، حمید بقایی و علی اکبر جوانفکر مواجه شد[۹۷][۹۸][۹۹] و مدتی پس از این بازداشت‌ها حمید بقایی از مرتبطین با مشایی به چهار سال انفصال از خدمات دولتی محکوم شد.[۱۰۰] هم چنین در ۲۳ خرداد ۱۳۹۰ محسنی اژه‌ای دادستان کل کشور، اعلام کرد بیش از ۱۲ نفر از منسوبین به جریان انحرافی دستگیر شده‌اند.[۱۰۱]

اعطای نشان فرهنگ

محمود احمدی نژاد در مراسم ملی استقبال نوروز، نشان فرهنگ را به اسفندیار رحیم‌مشایی رئیس دبیرخانه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد اهدا کرد. اعطای نشان فرهنگ به مشایی در جلسه هیئت دولت تصویب شده بود.[۱۰۲]

۳۰۰ سفر خارجی اسفندیار رحیم‌مشایی

علیرضا سلیمی یکی از نمایندگان دور نهم مجلس شورای اسلامی ضمن بیان این نکته که: «در دوران ریاست محمود احمدی نژاد، اسفندیار رحیم‌مشائی بیش از ۳۰۰ سفر خارجی داشته است. مأموریت آقای مشائی چه بوده و دستاورد سفرها چه بوده است.» از علی اکبر صالحی ، وزیر امور خارجه وقت کشور توضیح خواست که در جواب سیدعباس عراقچی سخنگوی وزارت امور خارجه اظهار داشته: رئیس جمهور و نهاد ریاست جمهوری باید اطلاعات لازم را در این باره ارائه کند.[۱۰۳][۱۰۴]

انتخاب به عنوان رییس دبیرخانه جنبش عدم تعهد

محمود احمدی نژاد در حکمی اورا به عنوان رییس دبیرخانه جنبش عدم تعهد منصوب کرد که در آن تعاریف زیادی از اوشده بود.[۱۰۵]

مشایی در دولت نهم و دهم مسئولیت‌های زیر را برعهده داشت:[۱۰۶]

    رئیس دبیرخانهٔ جنبش عدم تعهد (۱۱ آذر ۱۳۹۱)
    رئیس دفتر رئیس‌جمهور (۳ مرداد ۱۳۸۸-۱۱ آذر ۱۳۹۱)
    نمایندگی ویژه رئیس‌جمهور جهت تصمیم‌گیری در مورد نحوه اجرای اختیارات هیأت وزیران در امور نفت (۳۰ مهرماه ۱۳۸۸)
    ریاست شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی (۱۰ آبان ۱۳۸۸)
    دبیر کمیسیون فرهنگی دولت (۱۹ آذرماه ۱۳۸۸)
    ریاست گروه مشاوران جوان ریاست جمهوری (۶ اسفند ۱۳۸۸)
    مسئولیت انتصاب مدیر عامل صندوق مهر امام رضا
    مسئولیت کنترل و نظارت مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاست جمهوری
    نماینده تام الاختیار رئیس‌جمهور در ستاد مرکزی راهیان نور
    رئیس کارگروه زیارت و فرهنگ رضوی
    عضویت در شورای فرهنگی دولت با حکم رئیس جمهور
    رئیس کمیته عالی در مورد طرح خط لوله گاز ایران – پاکستان - هند
    نماینده رئیس‌جمهور در شورای نظارت بر صدا و سیما
    جانشین رئیس‌جمهور در شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور (۸ مرداد ۱۳۸۵)
    رئیس مرکز ملی جهانی‌شدن (۹ دیماه ۱۳۸۶)
    عضو کمیسیون اقتصادی دولت
    نظارت برکار سخنگوهای دولت و رئیس شورای اطلاع رسانی دولت
    نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور خاورمیانه

دیدگاه‌ها
نوشتار(های) وابسته: مکتب ایرانی و جریان انحرافی

مشایی در دوران حضور در دولت احمدی‌نژاد دیدگاهها و رفتارهایی داشته است که منجر به بروز انتقاداتی از سوی اصولگرایان شده است. اظهاراتی همچون «دوران اسلام‌گرایی به پایان رسیده‌است. البته این دوره تمام نشده بلکه رو به پایان است.»،[۱۰۷] «در ایران استفاده از حجاب آزاد است و هیچ فشاری از طرف حکومت در استفاده از حجاب اعمال نمی‌شود.»، «جلوگیری از برپایی شادی اهانت به اسلام و استفاده از رنگ سیاه مکروه‌است.»، «آذربایجان غربی، ایلام و کرمانشاه متعلق به کردستان است و این قوم از برترین قوم‌های ایرانی است.»، «علی خامنه‌ای و احمد جنتی تا دو سال دیگر نخواهند بود که بتوانند از کاندیدا شدن برای ریاست جمهوری جلوگیری کنند»،[۱۰۸] «اگر حجاب الزام نداشت، چند درصد خانم‌ها با حجاب بودند؟»،[۱۰۹] «ملائکه مرتب در عرصه کشور در حال پرواز هستند.»، «چرا نمی‌توانید سحرم را باطل کنید و احمدی‌نژاد را نجات دهید؟!»، «اهل سکته پکته هم نیستم، ولی باور کنید که به خاطر من بعضی‌ها سکته می‌کنند، بعداً می‌بینیم.»،[۱۱۰] «کسی که ریاضیات را درک نکند، بهشت را نخواهد دید.»،[۱۱۱] «موسیقی را نمی‌فهمند و می‌گویند حرام است.»،[۱۱۲] «ایران امروز با مردم امریکا و اسرائیل دوست است.»، «۲۰ میلیون از ۲۴ میلیون نفری که به احمدی‌نژاد رای دادند منتقد نظام هستند.»،[۱۱۳] «شاید رازی و بوعلی سینا در عصر خود قامتی برجسته داشتند، اما قرار نیست افتخار هزار سال بعد آدمیان باشند.»، «"از ذکر چه می‌جویند شاعران، همان را بجویند از ایران" ایران ذکر است و تاریخ ایران آکنده از ایمان است.»، «انسان را که حذف کنیم، خدا خودش حذف می‌شود.»،[۱۱۴] «ما مردم امریکا را از برترین ملت‌های دنیا می‌دانیم.» و «نام خلیج فارس و دریای پارسی از ۳۰ میلیون سال پیش به موازات شکل‌گیری تمدن‌های انسانی در منطقه موجودیت یافته‌است.»[۱۱۵] و اقداماتی همچون حضور در مجلس رقصی در ترکیه، مراسم حمل قرآن همراه با نوای دف، ادغام سازمان حج و زیارت با سازمان میراث فرهنگی گوشه‌ای از عملکرد جنجالی مشایی است.[۱۱۶] به نظر صاحب نظران سیاسی هیچ فردی به اندازه مشایی در تخریب اهداف اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران قدم بر نداشته‌است. همچنین می‌توان گفت که وی جنجالیترین فرد در دوران انقلاب است و سرپیچی‌های او از نظرات اصلی نظام جمهوری اسلامی ایران بیش از بنی صدر می‌باشد. گفته می‌شود او برای برنامه‌ریزی‌های خود از مشورت مرتاضان هندی سود می‌برد.[۱۱۷]

حضور در مجلس رقص

وی در سال اول تصدی در کشور ترکیه در جلسه‌ای حضور یافت که در آن رقصندگان زن به پایکوبی می‌پرداختند.[۱۱۸] در زمستان سال ۱۳۸۵ فیلمی منتشرشد که مشایی را در مجلس رقصی در افتتاحیه اجلاس گردشگری کشورهای اسلامی در ترکیه نشان می‌داد. زمان فیلم یک ساعت و ۵ دقیقه و ۲۶ ثانیه بود. یک دقیقه و ۴۰ ثانیه پس از آغاز مراسم، در این فیلم رقص زنان آغاز می‌شود و تا ۱۳ دقیقه و ۳۰ ثانیه، سه رقص جداگانه برگزار شد.[۱۱۹] در حین شکایت رحیم مشایی از دونماینده مجلس یعنی عماد افروغ و سعید ابوطالب،[۱۲۰] بر سر طرح این موضوع، اعلام شد که فیلم مونتاژ شده‌است. در متن این شکایت نامه آمده‌است: «آقای ابوطالب CD گزیده را به مسئول سایت ایرانیوز داده و از وی خواسته‌است نسبت به پخش یک خبر کذب و واقعه دروغین اقدام نماید و به او اطمینان داده‌است که به هیچ وجه نگران عواقب این کار نباشد و گفته‌است که از حمایت مجلس برخودار است و اصولاً با انتشار این خبر جعلی و جوسازی‌های بعدی فرصتی برای دفاع مشایی باقی نخواهد ماند.»[۱۲۱]ولی سعید ابوطالب نماینده مجلس ضمن تکذیب آن اعلام کرد که شرکت ترکیه‌ای tour sab این فیلم را تهیه کرده و آن را برای خبرنگاران عکاسان و شرکت‌های گردشگری حاضر در یک جشنواره در حاشیه اجلاس وزرای اقتصادی کشورهای اسلامی ارسال کرده‌است.[۱۲۲] مشایی این فیلم را تصاویر گزینش شده از یک مجلس دو ساعته دانست و افزود:«مجلس رسمی بوده و لهو لعب هم نداشته. ضمن اینکه رقص نبوده و از دیدگاه بسیاری هنر است و آنها برخلاف ما آن را حرام نمی‌دانند».[۱۲۳] درسال ۱۳۸۸ در مقاله‌ای درسایت شخصی رحیم مشایی در پاسخ به انتقادات از این اقدام مشایی عنوان شد که:«در صورتی که آنچنان صحنه‌هایی در افتتاحیه بازی‌های آسیایی قطر با حضور آقای احمدی‌نژاد نیز انجام شد، پس چرا تنها مشایی باید برای شرکت در چنین جلسه‌ای مورد سؤال و انتقاد قرار گیرد»؟[۱۲۴] بعدها به نقل از محمود احمدی نژاد در این مورد در جلسه‌ای به دانشجویان گفته شد: «برای آقای مشایی ساخته بودند که در مجلس آنچنانی رفته‌است. رفت شکایت کرد، ساعت یک نیمه شب با نماینده دادستان قرار گذاشت. با مسئول آن سایت تماس گرفتند، گفته بود پول بدهید فیلم را برمی‌داریم، غافل از اینکه نماینده دادستان در جریان است»[۱۲۵]

اظهارنظر در مورد اسرائیل

او در اظهارنظری مردم اسرائیل را دوست خواند و با این اظهاراتش موجب برانگیخته‌شدن خشم بسیاری از کسانی شد که اسرائیل را دشمن خود می‌دانستند.[۱۲۶][۱۲۷][۱۲۸] در پی این ماجرا ۲۰۰ تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، با امضای بیانیه‌ای خواستار برخورد جدی با وی شدند.[۱۲۹] پس از انتشار این بیانیه، وی در ۲۴ مرداد ۱۳۸۷ طیّ نامه‌ای به حداد عادل، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی واژهٔ اسرائیل در جهان امروز را منفورترین واژه‌ای دانست که مترادف نژادپرستی، خیانت، خشونت، مکر و فریب است.[۱۳۰]

وی با تکرار ادّعاهای خود با شدّت بیشتر در مرداد ۱۳۸۷، موجی از اعتراضات را علیه خود و دولت برانگیخت. بلافاصله پس از این ماجرا تجمّع دانشجویان روبه‌روی سازمان میراث فرهنگی برگزار گردید. حاشیه‌ها در مورد اظهارات وی تا جایی بالا گرفت که سید علی خامنه‌ای، در خطبه‌های نماز جمعه سخنان وی را کاملاً اشتباه دانسته و خواستار پایان‌بخشی به این حواشی که در موارد زیادی با استناد به آن دولت تخریب می‌گشت، شد. این در حالی است که محمود احمدی‌نژاد از سخنان مشایی دفاع کرده بود. پس از آن نمایندگان مجلس که به دنبال سئوال از رئیس جمهور در مجلس بودند، آن را از دستور کار مجلس خارج کردند. وی برای بیان توضیحات در مورد سخنانی که گفته‌است به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران دعوت شد.[۱۳۱]

شکایت اسرائیل از مشایی

مشایی در جلسه‌ای در شهر مکه خواستار نابودی اسرائیل می‌شود. در پی این اظهارات اسرائیل، شکایت نامه‌ای را علیه "اسفندیار رحیم مشایی" معاون رییس‌جمهوری ایران و رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به بان کی مون دبیر کل سازمان ملل و شورای امنیت ارسال کرده‌است. به نوشته پایگاه خبری روزنامه یدیعوت آحارونوت مشایی دو روز پیش در مکه مکرمه خواستار نابودی اسرائیل شده است[۱۳۲]

همایش فرصت‌های سرمایه گذاری در صنعت گردشگری ایران

در مراسم افتتاح همایش فرصت‌های سرمایه گذاری در صنعت گردشگری ایران در روز ۱۸ آبان ۱۳۸۷ در حضور وی و قبل از مراسم قرائت قرآن، افرادی با لباس محلی، دف زنان قرآن را حمل و به قاری تحویل دادند.

آیت‌الله صافی گلپایگانی و آیت‌الله مکارم شیرازی در این مورد موضع تندی گرفتند و با وجود اینکه خود آقای مشایی در این جلسه حضور داشت، معاون وی به ناچار استعفا نمود. وی در نامه استعفا نوشت: این کار را صرفاً برای تکریم قرآن کریم بوده‌است و آنها به هنگام این مراسم حتماً وضو می‌سازند.[۱۳۳]

نظرات درباره نوح و سایر پیامبران

در ۲۰ دی ۱۳۸۸ در پانزدهمین جشنواره تحقیقاتی علوم پزشکی رازی گفت:

    اگر امروز به افرادی مانند رازی و ابوعلی‌سینا افتخار می‌کنیم به طوری که قد آنها از اعماق تاریخ بیرون است برای بلندی قد آنها نیست بلکه کوتاهی قد نسل‌های بعدی آن را نمایان کرده‌است. شاید بوعلی‌سینا در عصر خود قامتی برجسته داشته اما قرار نیست افتخار هزار سال بعد آدمیان نیز باشد و این نشانه فقر انسان‌ها در دهه‌های بعدی است چرا که نشان می‌دهد فرصت شکوفایی در دوره‌های متعدد پدید نیامده‌است. اگر قرار باشد طی چند هزار سال فقط چند صد ابوعلی‌سینا به وجود آید افتخارآمیز نیست. حضرت نوح با ۹۵۰ سال عمر نتوانست مدیریت جامع کند چرا که عدالت را ایجاد نکرده‌است. آمدن پیامبران در طول تاریخ برای تمام شدن دوره‌های قبلی پیامبری بوده‌است اگر هر پیامبر مدیریت درستی می‌کرد عدالت برقرار می‌شد.[۱۳۴]

این اظهارات با واکنش شدید برخی روحانیون مواجه شد، از جمله حسن ممدوحی عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم گفت: در صورت صحت خبر، مشایی باید توبه کند زیرا سخنانش کاملاً نادرست است. سخنان وی بیش از حد احمدی‌نژاد را اذیت می‌کند که ما راضی نیستیم. اگر مشایی چنین سخنانی را گفته باشد رئیس‌جمهور باید در مورد وی تجدید نظر کند.[۱۳۵] سید موید علویان یکی از برگزیدگان جشنواره رازی نیز هنگام دریافت جایزه خود با عکس العملی قابل تامل، به شدت نسبت به اظهارات مشایی اعتراض کرد و هنگام حضور بر روی سن از دست دادن با وی خودداری نمود و یک جلد قرآن را برای مطالعه به رحیم مشایی اهدا نمود.[۱۳۶]

در خصوص عیسی، وی گفته است «حضرت عیسی که از اینجا به آنجا فرار می‌کرد، حضرت عیسی در تهدید قتل بود، در مضیقه بود، در محدودیت بود،» چه تدبیر و مدیریتی داشت؟[۱۳۷]

محمد صادقی تهرانی، مرجع تقلید نوگرا و مفسر قرآن نیز نامه‌ای در پاسخ به اظهارات مشایی منتشر کرد و در پایان با شکایت بردن به خداوند و امام زمان اعلام کرد: «ابقاء رحیم مشایی در هر سمتی حرام است.»[۱۳۸] هرچند برخی صدور چنین سخنانی از سوی رحیم مشایی را عادی تلقی کرده‌اند.[۱۳۹] در همین حال خبرگزاری ایرنا در دفاع از مشایی در صفحهٔ اصلی خود از وی با عنوان «پهلوان»، «اسطوره»، «متفکر»، «بزرگ»، «تهذیب نفس»، و «ساده زیست» یاد کرد و منتقدانش را «رانده از عقل و باطل» دانست.[۱۴۰]

اتهام ارتباط با ماوراءالطبیعه

یکی از اتهامات اصولگرایان به مشایی و «جریان انحرافی»، ارتباط آنها با رمالان و جن‌گیرهاست. محمدتقی مصباح یزدی، حسین فدایی، مرتضی نبوی و غلامعلی حدادعادل مشایی را دارای ارتباط با «عوالم دیگر» از طریق فردی به نام عباس غفاری دانسته‌اند.[۱۴۱] غفاری در بهار ۱۳۹۰ دستگیر شد.[۱۴۲][۱۴۳]

مکتب ایرانی

نوشتار اصلی: مکتب ایرانی

مشایی در مراسم اختتامیه دومین همایش ایرانیان خارج از کشور از اصطلاح «مکتب ایران» استفاده کرد که بعدها به «مکتب ایرانی» معروف شد. وی گفت:

    برخی‌ها از من خرده می‌گیرند که چرا نمی‌گویی مکتب اسلام و می‌گویی مکتب ایران، گفت: از مکتب اسلام دریافت‌های متنوعی وجود دارد اما دریافت ما از حقیقت ایران و حقیقت اسلام، مکتب ایران است و ما باید از این به بعد مکتب ایران را به دنیا معرفی کنیم.

در این سخنرانی مشایی بهترین راهکار معرفی اسلام اصیل را، ارائه اسلام با نام مکتب ایران معرفی نمود. مشایی در این سخنرانی شاخصهٔ اصلی مکتب ایران را توجه همزمان به انسان و خدا دانست.
متن کامل سخنرانی

قسمتی از متن:[۱۴۴] سخنان مشایی با واکنش شدید محمد یزدی، سید احمد خاتمی، احمد توکلی و علی مطهری روبه‌رو شد. محمد یزدی گفت: «آقای مشایی به مسائلی که در حوزه تخصص او نیست وارد نشود.» احمد توکلی هم این سخنان را برخاسته از یک ذهن بیمار دانست. اقدامات مشایی به نحوی شد که حتی نیروهای ستادهای احمدی نژاد از وی انزجار کردند و کار بجایی رسید که روح الله بجانی رییس ستاد احمدی نژاد شهرستان تبریز، وی را تلویحاً تهدید به ترور در صورت ادامهٔ انحراف می‌کند و می‌گوید: اگر مشایی مثل کسروی همه را مشغول خود کند نواب‌ها بپا می‌خیزند.[۱۴۵]

احمدی نژاد طی یک سخنرانی به دفاع از دیدگاه مشایی پرداخت: ایران یعنی عدالت، خداپرستی، آزادی و راه نجات. بنابراین اگر ایران زمین را از تاریخ و جغرافیا برداریم از تمدن بشری چیزی باقی نمی‌ماند و به جرات می‌توانم بگویم که تنها تمدن مبنی بر ارزش‌های الهی و انسانی، در ایران زمین است.لینک

شکایت از روزنامه کیهان

در پی شکایت رحیم مشایی از روزنامه کیهان به علت انتشار خبری در این روزنامه مبنی بر دیدار مشایی با هوشنگ امیراحمدی، مشایی اعلام کرده بود که اگر کیهان محکوم نشود او مسلمان نیست. در نهایت دادگاه روزنامه کیهان را تبرئه کرد.[۱۴۶]

دیدار با هنرمندان

ملاقات‌های اسفندیار رحیم مشایی با بازیگران، خوانندگان و کارگردانان موجب جنجال‌ها و اعتراض‌های زیادی از سوی اصولگرایان حامی علی خامنه‌ای نظیر روح‌الله حسینیان شد.[۱۴۷]

مشایی به دلایل مختلف مانند وام و کمک‌های مالی، ممنوع‌التصویری و کمک به حضور هنرمندان و برگزاری کنسرت موسیقی در ایران با هنرمندانی نظیر هدیه تهرانی، حبیب محبیان، محمد رضا گلزار، مهناز افشار، رخشان بنی اعتماد، بنیامین بهادری و مهتاب کرامتی دیدار کرد.[۱۴۸][۱۴۹][۱۵۰][۱۵۱][۱۵۲][۱۵۳]

تأسیس دانشگاه

شورای عالی انقلاب فرهنگی در اردیبهشت ماه ۱۳۹۰ با اعطای مجوز تأسیس دانشگاه غیرانتفاعی به اسفندیار رحیم مشایی با عنوان دانشگاه جامع بین‌المللی ایرانیان موافقت کرد. هم چنین اعلام شد دانشگاه جامع بین‌المللی ایرانیان در بدو تاسیس خواهد توانست هر رشته تحصیلی حتی در مقطع دکتری را راه‌اندازی کرده و در آن اقدام به پذیرش دانشجو بدون کنکور کند. اسفندیار رحیم‌مشایی به عنوان رئیس هیأت امنای این دانشگاه انتخاب شد.[۱۵۴] در واکنش به تاسیس این دانشگاه جمعی از نمایندگان مخالف مشایی در مجلس اعلام کردند که تأسیس دانشگاه توسط مشایی وجاهت قانونی ندارد و مجلس با چنین مسئله‌ای شدیداً مقابله خواهد کرد.[۱۵۵]

تشکر از فرستادهٔ موزه انگلستان

دراواخر فروردین ۱۳۹۰ درست زمانی که قرار بود کتیبه کوروش به انگلستان برگردد او با در دست نگهداشتن کتیبه به ایرانی بودن خویش افتخار و از انگلیسی‌ها به دلیل در اختیار گذاشتن کتیبه تقدیر و تشکر کرد.

اشاره وی به عدم امکان فروپاشی آمریکا

در سال ۸۸ وی در یک سخنرانی بیان کرد : اشاره من به عدم امکان فروپاشی آمریکا که در سفر قبلی ام به نیویورک گفتم و در مطبوعات داخلی هم بازتاب بسیاری داشت بر پایه این تحلیل بود که اساساً ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آمریکا به گونه ای نیست که این کشور مانند شوروری دچارفروپاشی شود. منظور ما از فروپاشی، فروپاشی امپراطوری آمریکا است.[۱۵۶]
سایر سوابق اجرایی

    «مسئول مناطق بحرانی» وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران در زمان نخست وزیری میرحسین موسوی و وزارت محمد محمدی ری‌شهری[۱۵۷]
    مدیر کل اجتماعی وزارت کشور
    مدیر شبکه رادیو پیام
    مدیر شبکه رادیو تهران
    معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران
    رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران

انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲)
نوشتار اصلی: انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲)

وی در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ در انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت نام کرد.[۱۵۸] محمود احمدی نژاد، رییس جمهور و جمعی از دولتمردان از جمله نیکزاد وزیر مسکن، بقایی و شیخ الاسلامی، مشایی را هنگام ثبت نام همراهی می‌کردند. احمدی نژاد اعلام کرد برای پیروزی مشایی سه روز روزه و چهار هزار صلوات نذر کرده است. احمدی نژاد گفت که مرخصی گرفته و حضور او به هنگام نامزدی مشایی غیرقانونی نیست.[۱۵۹] از مدتی قبلتر، احمدی نژاد با شعار «زنده باد بهار» به تبلیغ برای مشایی می‌پرداخت و به تمجید او با توصیفاتی چون «خارق العاده و خردمند» و دارای «قلبی همچون آینه» پرداخت.[۱۶۰]

وی با وجود حمایت های رئیس جمهور وقت، سرانجام در لیست تأیید صلاحیت‌شدگان شورای نگهبان، روز ۳۱ اردیبهشت ماه قرار نگرفت.

علی‌اکبر جوانفکر

علی‌اکبر جوانفکر (زادهٔ ۱۳۳۸ در تهران) مدیرعامل خبرگزاری ایرنا، مدیر موسسه مطبوعاتی ایران و مشاور مطبوعاتی و رسانه‌ای محمود احمدی نژاد در دوران تصدی شهرداری تهران و ریاست جمهوری است. وی همچنین از مدیران میانی خبرگزاری جمهوری اسلامی بوده‌است.[۱]

وی پس از انقلاب وارد خبرگزاری ایرنا شد و مسئول دفتر خبرگزاری ایرنا در یاسوج و آبادان بود. وی سپس برای تاسیس دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی به اسپانیا اعزام شد. در جریان صدور فتوی قتل سلمان رشدی توسط روح‌الله خمینی وی در یک برنامه رادیویی حضور یافت و به دفاع از این اقدام پرداخت. سخنان وی تهدید به قتل تلقی شد و ضمن ایجاد جنجال علیه ایران منجر به عدم تمدید ویزای وی توسط دولت اسپانیا شد.[نیازمند منبع] وی پس از بازگشت مدتی نماینده خبرگزاری ایرنا در دفتر آیت الله سیدعلی خامنه‌ای در دوران ریاست جمهوری وی و سپس دوران رهبری او بوده و این پست را تا سال ۱۳۷۹ حفظ کرده بود. وی همچنین در روزنامه ایران نیز مسئول "ستون آیینه" بوده است. وی در دولت محمد خاتمی مجددا بعنوان مسئول دفتر خبرگزاری ایرنا به مادرید اعزام شد.[نیازمند منبع]

در دوران مدیریت عبدالله ناصری بر خبرگزاری ایرنا وی از این سازمان جدا شد و توسط احمد خادم المله دوست قدیمی خود در ایرنا به محمود احمدی نژاد که آغازین روزهای تصدی سمت شهرداری تهران را می‌گذراند معرفی شد. او از آن هنگام یکی از مهره‌های تبلیغاتی احمدی نژاد به‌شمار می‌رود.[نیازمند منبع]

وی دارای مدرک فوق دیپلم خبرنگاری از دانشگاه علامه طباطبایی، لیسانس و فوق لیسانس مدیریت دولتی از مرکز آموزش مدیریت دولتی است و می‌گوید دکترای مدیریت در موسسه اورتگا و گازت اسپانیا وابسته به دانشگاه کمپلوتنسه را طی کرده اما فرصت برای ارائه تز خود دریافت نکرده است.[نیازمند منبع]

محتویات

    ۱ محکومیت به یک سال حبس و پنج سال محرومیت از فعالیت سیاسی
        ۱.۱ بازداشت
    ۲ واکنش جوانفکر به اظهارات باهنر درباره مشایی
    ۳ حضور در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲
    ۴ جستارهای وابسته
    ۵ پانویس
    ۶ پیوند به بیرون

محکومیت به یک سال حبس و پنج سال محرومیت از فعالیت سیاسی

علی‌اکبر جوانفکر در تاریخ ۲۹ آبان ۱۳۹۰، به دلیل چاپ مطالب خلاف موازین اسلامی به ۶ ماه و انتشار تصاویر خلاف عفت عمومی به ۶ ماه دیگر و در مجموع به یک سال زندان و همچنین سه سال محرومیت از فعالیت‌های مطبوعاتی محکوم شد.

از دیگر دلایل محکومیت جوانفکر مصاحبه او با روزنامه اعتماد درباره عملکرد قوه قضائیه و سخنان دادستان کل کشور و توهین به حجاب اسلامی در ویژه نامه خاتون اعلام شد. اخیرا در شهریور ۱۳۹۱ به اتهام توهین به رهبر وقتی احمدی نژاد حامی وی در آمریکا سخنرانی می‌کرد بازداشت شد البته خودش این اتهام را قبول ندارد. پس از مدتی ظاهرا تبرئه شد و مدیر مسوول روزنامه ایران مقصر شناخته شد. او در مصاحبه جنجالی اش با روزنامه اعتماد گفت: «کی وزارت اطلاعات در حوادث بعد از انتخابات دست ما بود؟ اگر بود که با درخواست استعفای مصلحی موافقت نمی‌کردیم. اژه‌ای هم وزیر اطلاعات ما نبود. ما از باورها و رفتارها و برداشت‌های آنها (محافظه‌کاران مخالف دولت) منحرفیم. ما آنها را قبول نداریم. رفتار و منش آنها را قبول نداریم.اصولگرایان نفهمیده‌اند قافیه سیاست را باخته‌اند.

مشایی بازجویی نشده اما دیگر نمی‌گذارند تحرک سیاسی داشته باشد. چقدر آدم بیگناه به خاطر مشایی دستگیر شده؛ برای چه؟ چون مشایی را مردم دوست دارند، تخریبش می‌کنند؟

چرا ملک‌زاده را ۶۰ روز انفرادی بردند؟ چرا آزادش کردند؟ مشکل جسمی در انفرادی پیدا کرد. زنش سقط جنین کرد. چه کسی جواب این ظلم را می‌دهد؟ انفرادی قانونی است؟ آقای اژه‌ای رسما احمدی‌نژاد را به مناظره دعوت کرده؛ یعنی احمدی‌نژاد و وزیر اطلاعات سابقش با هم مناظره کنند؛ این اتفاقات یعنی کشیده شدن بازی به راند آخر؟ رییس‌جمهور به خاطر تعهداتش نمی‌تواند ۶۰ تا ۷۰ درصد حرف‌هایش را با مردم در میان بگذارد، بنابراین شرکت رییس‌جمهور در چنین مناظره‌ای، منطقی نیست.

آقای قالیباف کی هست؟ کسی که در نیروی انتظامی بوده، چقدر تخصص در مسائل شهری دارد؟ یک فرد نظامی بوده است. ببینید شهر پر شده است از موانع و دیواره‌های آهنی و بتنی، حاکمیت تفکر نظامی در مدیریت شهری، خودش را نشان می‌دهد. کدام فساد مالی؟ مگر نگفتند ما رمال یا جن‌گیر هستیم، چرا اثبات نکردند؟ مگر نگفتند ۱۵۰ میلیون دزدی کردیم پس چی شد سندش؟ با من تماس گرفتند که پذیرش استعفای مصلحی را از روی ایرنا بردار گفتم شما کی هستید؟ گفتند ما می‌گوییم بردارید و نظر آقا است. آقای متکی و اژه‌ای بهتر است ساکت بمانند. عزتشان در سکوتشان است. اگر پرده‌ها بیفتد مردم خیلی چیزها را می‌فهمند.»[۲][۳]

حکم یک سال حبس و پنج سال محرومیت از عضویت در احزاب و گروه‌های سیاسی به اتهام توهین به آیت الله سیدعلی خامنه‌ای که مورد اعتراض علی‌اکبر جوانفکر قرار گرفته بود در اسفند ۱۳۹۰ در شعبه ۳۶ دادگاه تجدید نظر تائید شد.[۴]
بازداشت

پس از محکومیت جوانفکر به یک سال زندان، در ۳۰ آبان ۱۳۹۰، با برگزاری یک نشست مطبوعاتی در موسسه مطبوعاتی ایران اظهارات خود در گفتگو با روزنامه اعتماد را تکرار کرد و به حکم صادر شده اعتراض کرد.[۵][۶]

ماموران امنیتی دادستانی تهران در همین روز به ساختمان موسسه مطبوعاتی ایران یورش برده و علی اکبر جوانفکر را بازداشت کردند. تلاش برای دستگیری وی با مقاومت برخی کارکنان روزنامه ایران روبرو شد و مصیب نعیمی مدیر مسئول روزنامه الوفاق و بیش از ۳۰ تن از خبرنگاران و کارکنان روزنامه ایران بازداشت شدند. عبدالرضا سلطانی، خبرنگار سیاسی ایرنا که جهت پوشش خبری در دفتر روزنامه ایران حضور پیدا کرده بود، مورد ضرب و شتم ماموران قرار گرفت و وضعیت وی وخیم گزارش شد. همه کیس‌ها و مدارک روزنامه ایران نیز توقیف شد.[۷][۸]

عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان کل تهران، درباره بازداشت جوانفکر گفت:«در پی مصاحبه روز شنبه علی اکبر جوانفکر با یکی از روزنامه‌های کشور و طرح مسایل خلاف واقع و تنش آفرین، اطلاع حاصل شد که مشارالیه قصد دارد روز دوشنبه هم با برگزاری نشستی مطبوعاتی این اظهارات را تکرار کند. حسب گزارش واصله متاسفانه علی رغم ادعای قانون گرایی، جوانفکر در قبال دستور قضایی و اقدام مامورین مقاومت کرده و با تماس‌های تلفنی و حضور در جمع کارکنان موسسه موجب تحریک کارکنان وایجاد اخلال و بی نظمی در روند کاری روزنامه شد که پس از این حوادث حسب دستور دادستان، مامورین محل را ترک کردند.»[۹]

جوانفکر نیز پس از این بازداشت گفت :«اقدامات این افراد، همکارانم در روزنامه ایران به شدت برآشفتند و نیروهای دادستانی در ساختمان گاز اشکآور انداختند و سعی در وارد شدن کردند، تعدادی از خبرنگاران روزنامه ایران را بازداشت کردند و با خود بردند و یکی از همکاران من را با شوک الکترونیکی زدند و اکنون وضعیت خوبی ندارد.»[۱۰]

با اعتراض محمود احمدی نژاد به این بازداشت، جوانفکر آزاد شد.[۱۱][۱۲]
واکنش جوانفکر به اظهارات باهنر درباره مشایی

علی اکبر جوانفکر در یادداشتی با عنوان «خواب‌های آشفته» نوشته است:

    «به این سوال باید پاسخ قانع کننده‌ای داده شود که چرا افرادی با رنگ و لعاب سیاسی آقای محمد رضا باهنر، پس از مصادره خانه ملت به نام خود، در برابر دولت انقلابی، ارزشی و مردمی دکتر محمود احمدی‌نژاد و موثرترین دولت پس از انقلاب در پیشرفت همه‌جانبه کشور، تا این حد تاب و توان از دست داده‌اند که به سختی حاضر می‌شوند یک سال آخر آن را تحمل کنند.... در اینجا یادآوری یک توصیه صادقانه خالی از لطف نیست که: آب را جایی باید ریخت که می‌سوزد».[۱۳]

حضور در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲

علی اکبر جوانفکر در آخرین روز ثبت نام انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) با حضور در ستاد انتخابات کشور ثبت نام کرد.[۱۴] و قبل از اعلام نتایج احراز صلاحیت توسط شورای نگهبان با صدور بیانیه‌ای در روز دوشنبه ۲۳ اردیبهشت سال ۱۳۹۲ به نفع اسفندیار رحیم مشایی از انتخابات ریاست جمهوری کناره گرفت

ایرنا

خبرگزاری جمهوری اسلامی (به انگلیسی: Islamic Republic News Agency ) که به نام مخفف ایرنا (به انگلیسی: IRNA ) شناخته می‌شود خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران است و با ۸۰ سال سابقه ریشه‌دارترین مرکز خبررسانی ایران به حساب می‌آید.

پیش‌تر، این خبرگزاری در سال ۱۳۱۳ با نام «آژانس پارس» فعالیت خود را زیر نظر وزارت امور خارجه آغاز کرده بود. مدیر مسئول کنونی ایرنا «محمد خدادی» است.

ایرنا هم‌اکنون ۶۰ دفتر نمایندگی در مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها و بیش از ۳۰ دفتر در سراسر جهان دارد در نتیجه این خبرگزاری امروزه اخبار ایران و سراسر جهان را برای استفادهٔ نشریات و سازمان‌های داخلی روی خروجی‌های خود قرار می‌دهد.[۱]

در بخشی از تاریخ پویش خبری ایرنا، خبرگزاری با افت و خیزهایی همراه بوده است و آن را باید ناشی از تلاش برخی گروه‌ها و دسته‌های سیاسی دانست که برای دستیابی به منافع و اهداف گروهی، از خبرگزاری رسمی دولت به عنوان رسانه‌ای باندی و تریبونی تک سویه بهره جستند، اما بیشتر نیروی‌های متخصص سازمان تا حد امکان به ارزش‌ها و فعالیت‌های حرفه‌ای خود وفادار ماندند.

شعار «سرعت، صحت و دقت» به عنوان شعار خبرگزاری بر پیشانی فعالیت خبری ایرنا نقش بسته است تا نشان دهنده اهداف سازمان باشد.

محتویات

    ۱ تاریخچه
    ۲ نمایی از ایرنا
        ۲.۱ نشان‌واره ایرنا
        ۲.۲ فرایند تهیه خبر
            ۲.۲.۱ مناطق خبری خارجی ایرنا
            ۲.۲.۲ خدمات سازمانی ایرنا
    ۳ دانشکدهٔ خبر و موسسهٔ ایران
    ۴ شهادت خبرنگاران ایرنا و روز خبرنگار
    ۵ خبر دستگیری صدام حسین
    ۶ خصوصی سازی
    ۷ منابع
    ۸ پیوند به بیرون

تاریخچه

ایرنا، خبرگزاری رسمی و ریشه دارترین نهاد حرفه‌ای گردآوری و انتشار خبر در ایران است. این سازمان بر شالودهٔ چند دهه فعالیت خبری و رسانه‌ای بنا شده و از نظر سابقه و ویژگی‌های حرفه‌ای، هیچ بنگاه خبری در ایران قابل همسنجی با آن نیست.[۲]

بنیان ایرنا در سال ۱۳۱۳ خورشیدی و با تاسیس «آژانس پارس» گذارده شد؛[۳] بنگاه خبری که در چارچوب سازمانی وزارت امور خارجه و با هدف گردآوری، ترجمه و انتشار اخبار ایران و جهان به وجود آمد. نزدیک به چهار دهه بعد، وزارتخانه‌ای با عنوان اطلاع رسانی فعالیت خود را در دولت وقت آغاز کرد و بدین ترتیب در سال ۱۳۴۲، آژانس پارس به «خبرگزاری پارس» با نام اختصاری «پانا» (PANA) تغییر نام داد. پیش از این، آژانس پارس برای مدتی به طور مشترک با رادیو فعالیت می‌کرد و تهیه کنندگی اخبار این رسانه را بر عهده داشت.[۲]

آژانس پارس از سال‌های نخستین فعالیت، همکاری‌های خود با بنگاه‌های پرسابقه و مهم خبری غربی همچون «خبرگزاری فرانسه»، «آسوشیتدپرس»، «رویترز» و نیز خبرگزاری « آناتولی» ترکیه را آغاز کرد و در مسیر حرفه‌ای شدن گام برداشت.[۳][۴] پایه‌گذاری وزارتخانه تازه « اطلاعات و جهانگردی» در سال ۱۳۵۳ سبب شد تا خبرگزاری پارس نیز از نظر تشکیلاتی دگرگونی‌هایی را تجربه کند. در این دگرگونی‌ها، خبرگزاری پارس از اداره کل خبرگزاری به سازمان خبرگزاری تبدیل و به عنوان یک شرکت سهامی دولتی شناسایی شد. اساسنامه آن نیز با ۲۳ ماده و هفت تبصره به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید.

سه سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی یعنی در دی ماه ۱۳۶۰، با تصمیم نمایندگان مجلس، خبرگزاری پارس به خبرگزاری جمهوری اسلامی با نام اختصاری «ایرنا» (IRNA) تغییر نام داد و فصل تازه‌ای در فعالیت‌های این رسانه گشوده شد.[۲]
نمایی از ایرنا

گردآوری اخبار ایران و جهان مهمترین کارکرد و وظیفه بنیادین و اولیه ایرنا بود. اما بعدها کار نگارش گزارش‌های خبری، تحلیلی، تفسیری و پژوهشی، مصاحبه‌های تخصصی و نیز انتشار بولتن‌های موضوعی، راهبردی و نظرسنجی را به عهده گرفت که همچنان ادامه دارد.

بخشی از برآیند فعالیت‌های ایرنا در تارنمای آن قابل دیدن و دسترسی است. البته پیش از سال ۱۳۷۶، اخبار ایرنا روی تلکس برای مسوولان و دیگر رسانه‌ها قابل دسترسی بود. در سال ۱۳۷۶ و پس از انتخاب سید محمد خاتمی به ریاست جمهوری و تشکیل دولت اصلاحات و تقویت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تارنمای ایرنا به عنوان یکی از نخستین تارنماهای خبری فارسی زبان گشایش یافت.

بخش عمده کارکردهای پژوهشی خبرگزاری در «اداره کل پژوهش و بررسی‌های خبری» ایرنا صورت می‌گیرد. در این پیوند، کارکردهای پژوهشی یاد شده در کنار تولیدات خبری که در اتاق خبر ایرنا سامان می‌یابد، روی تارنمای ایرنا برای بهره‌مندی عمومی قابل دسترسی است. تهیه بولتن‌های پژوهشی، نمایه سازی روزنامه‌ها و نشریات، ایجاد بانک اطلاعاتی- خبری، انجام دادن طرح‌های نظرسنجی و از همه مهمتر مصاحبه‌های عمقی و حرفه یی، تحقیق، تفسیر و پژوهش در مورد طیف گسترده‌ای از اخبار روز و نیز فرایندهای داخلی و خارجی در حوزه‌های گوناگون در زمره وظایف «دفتر پژوهش‌ها و بررسی‌های خبری» قرار دارد.

ایرنا همکاری‌های حرفه‌ای با طیف گسترده‌ای از خبرگزاری‌های مهم خارجی دارد؛ عضو بسیاری از گروه‌ها و ائتلاف‌های مهم رسانه‌ای بین‌المللی است؛ «خبرگزاری بین‌المللی اسلامی» (IINA) وابسته به «سازمان کنفرانس اسلامی»، « سازمان خبرگزاری‌های آسیا- اقیانوس آرام» (OANA)، «ائتلاف خبرگزاری‌های غیرمتعهدها» (NANAP)، « خبرگزاری اکو» (ECONA)، «خبرگزاری اوپک» (OPECNA) و «ائتلاف خبرگزاری‌های دریای خزر» (ACSNA) از جمله گروه‌های رسانه‌ای است که ایرنا در آن حضور و نقشی فعال دارد.

همکاری‌های ایرنا با خبرگزاری‌های جهان پس از انقلاب نیز ادامه یافت و توافقنامه‌های مهمی میان ایرنا و دیگر خبرگزاری‌های مهم آسیایی و منطقه‌ای همچون «شینهوا» (Xinhua) از چین، «ریانووستی» (RIA Novesti) و «ایتارتاس» (ITAR TASS) از روسیه، خبرگزاری «قنا» (QNA) از قطر، «یونهاپ» (Yonhap) از کره جنوبی و ... به امضا رسید.[۲]
نشان‌واره ایرنا

طراحی نشان‌واره ایرنا نیز نمایاننده سیاست‌های خبری سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی است. در این نشان‌واره، نمادی از خانه خدا با نوار تلکس خبرگزاری با هم ترکیب شده تا کار ویژه خبررسانی حقیقت محور ایرنا را به تصویر کشد.
فرایند تهیه خبر

فرایند تهیه اخبار در ایرنا همچون بسیاری از خبرگزاری‌های حرفه‌ای به دست سردبیران، خبرنگاران حوزه‌های گوناگون و رابطان خبر صورت می‌گیرد. ایرنا در همه استان‌ها و شهرهای مهم کشور و نزدیک به ۳۰ دفتر نمایندگی در سراسر جهان، خبرنگارانی پویا دارد که کار گردآوری اخبار و گزارش‌ها و ارسال آن به سازمان مرکزی را بر عهده دارند. گردآوری اخبار و گزارش‌ها در شهرستان‌ها زیر نظر هشت منطقه خبری صورت می‌گیرد و هر منطقه تعدادی از استان‌های کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد. اخبار و گزارش‌ها توسط رابطین خبری و خبرنگاران شهرستان‌ها تهیه و پس از ارسال به منطقه آن را به طور مستقیم بر روی خروجی‌های سازمان قرار می‌دهند که این اقدام به منظور تمرکز زدایی و سرعت بخشیدن به ارسال خبرها صورت گرفته است.

فعالیت اداره کل اخبار خارجی به عهده هفت گروه اروپا، آمریکا، آسیا و اقیانوسیه، آفریقا، خاورمیانه، شبه قاره هند و آسیای میانه است که شامل اخبار انگلیسی، اخبار عربی، اخبار بین‌المللی فارسی و اخبار خارجی می‌شود.

در خبرگزاری جمهوری اسلامی بخشی از اخبار در بخش شنود رادیو - تلویزیونی شبکه‌های بین‌المللی و نیز بخش ترجمه اخبار خارجی تهیه می‌شود. در این پیوند، روابط عمومی سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها نیز اخبار مربوط به خود را به سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی به عنوان قطب خبری کشور اعلام و ارسال می‌کنند.
مناطق خبری خارجی ایرنا

مناطق خبری ایرنا در خارج از کشور شامل منطقه خاورمیانه و آفریقا به مرکزیت بیروت، منطقه اروپا و آمریکا به مرکزیت لندن، آسیا و اقیانوسیه به مرکزیت کوالالامپور و دفتر ارشد هند که پوشش خبری آسیای میانه و شبه قاره را به عهده دارند خبرهای تهیه شده در ۳۰ دفتر خارجی ایرنا و اخبار رابطین خبری و خبرنگاران آزاد ایرنا در سراسر جهان را به طور مستقیم بر روی خروجی‌ها ارسال می‌کنند.
خدمات سازمانی ایرنا

ایرنا به عنوان یکی از پیشگامان ورود اینترنت به ایران محسوب می‌شود و برای نخستین بار اینترنت با سرعت ۱۹،۲۰۰B/s در سازمان به کارگیری شد و یک سال بعد سرعت آن به ۵۱۲KB/s ارتقاء یافت و در حال حاضر باخ پهنای باند ماهواره‌ای ۲MG/s به مشتریان خدمات می‌دهد.

ایرنا همچنین خدمات اینترنتی به شرح ذیل به متقاضیان ارائه می‌نماید:

    ارائه نشانی پست الکترونیکی
    انتشار آگهی‌های تبلیغاتی موردی صفحات سایت ایرنا
    طراحی آگهی‌های تبلیغاتی
    ثبت نام اینترنتی

دانشکدهٔ خبر و موسسهٔ ایران

دانشکده خبر به دلیل نیاز نظام رو به توسعه رسانه‌ای کشور و نبود رشته‌های تحصیلی خبرنگاری در مراکز آموزش عالی پایه‌گذاری شد و از سال ۱۳۷۶، پذیرش دانشجو برای آموزش و تربیت خبرنگاران، دبیران، سردبیران و عکاسان خبری رسانه‌ها را آغاز کرد.

تاسیس موسسه «فرهنگی - مطبوعاتی ایران» در سال ۱۳۷۳ نیز اقدامی در راستای تحقق اهداف رسانه‌ای سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی بود که زیر صاحب امتیازی ایرنا صورت گرفت.

۲ سال پس از آغاز به کار موسسه ایران، «روزنامه ایران»، روزنامه «ایران سپید» به عنوان نخستین روزنامه به خط «بریل» ویژه نابینایان و کم بینایان در سال ۱۳۷۵ انتشار یافت تا پنجره تازه‌ای رو به خبر را پیش روی آنان بگشاید. در ادامه، نیاز مخاطبان غیرفارسی زبان نیز سبب شد تا موسسه فرهنگی - مطبوعاتی ایران روزنامه‌های «الوفاق» و «ایران دیلی» را به ترتیب به زبان‌های عربی و انگلیسی، از سال ۱۳۷۶ منتشر سازد.

دیگر روزنامهٔ زیر مجموعه موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران، «ایران ورزشی» است که سال‌ها در حوزه خبررسانی به ورزشکاران و ورزش دوستان فعالیت می‌کند.

یکی دیگر از فعالیت‌های رسانه‌ای ایرنا، راه‌اندازی «ایرنا فیلم» در سال ۱۳۹۰ بود که به عنوان نخستین تارنمای اختصاصی فیلم خبری در ایران شناخته می‌شود.

تازه ترین طرح‌های سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی، راه‌اندازی تارنمای «ایرنا مقاله» و نیز «مدرسه روزنامه نگاری» است که با هدف تبدیل به قطب مهم آموزشی و پژوهشی - خبری کشور در فضای مجازی صورت گرفته و فعالیت آن‌ها در شهریور ماه ۱۳۹۳ همزمان با هفتهٔ دولت آغاز می‌شود.
شهادت خبرنگاران ایرنا و روز خبرنگار

ظرف هشت سال دفاع مقدس، ۱۲ تن از خبرنگاران و عکاسان ایرنا به شهادت رسیدند یا اسیر شدند. «سپهدار ساجدی رییسی» خبرنگار و «سید مهدی میرافضلی» عکاس خبرگزاری جمهوری اسلامی در پانزدهم آذرماه سال ۱۳۸۴ و بر اثر سانحه سقوط هواپیمای سی-۱۳۰ ارتش جمهوری اسلامی ایران به مقصد چابهار - منطقه برگزاری رزمایش - شهید شدند.

هفدهم مرداد ماه ۱۳۷۷، «محمود صارمی» رییس دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی در مزارشریف افغانستان به دست گروه طالبان به شهادت رسید و این در حالی بود که این خبرنگار در آخرین لحظه‌های زندگی خود از انجام دادن وظایف و مسوولیت خبررسانی غافل نشد.

به این ترتیب، سالروز این رخداد در تقویم ملی ایران، روز خبرنگار نامیده و در شناسنامه خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقطه‌ای درخشان تبدیل شد.
خبر دستگیری صدام حسین

ایرنا اولین خبرگزاری بود که خبر دستگیری صدام حسین، دیکتاتور عراق را روی خروجی خود گذاشت.[۵][۶]

در ۱۴ دسامبر سال ۲۰۰۳ میلادی، ۲۳ آذر ۱۳۸۲ شمسی، در قصرشیرین ده‌ها مسئول محلی آماده استقبال از «جلال طالبانی» از رهبران ارشد کرد بودند. جلال طالبانی از رهبران کردهای مخالف رژیم بعثی می‌خواست از طریق ایران به اروپا سفر کند. پرواز هوایی در عراق به دلیل شرایط ناامن این کشور ممکن نبود و وی می‌بایست از طریق مرز خسروی در استان کرمانشاه وارد ایران می‌شد و از این طریق به فرانسه سفر می‌کرد. خودروهای حامل هیات عراقی به مرز می‌رسند، جلال طالبانی هنوز از خودروی خود پیاده نشده که «محسن فتاحی» خبرنگار ایرنا از سرنوشت صدام می‌پرسد و طالبانی پاسخ می‌دهد: «صدام دستگیر شد.»

خبر فوری دستگیری صدام ساعت ۱۳ مخابره شد و پس از آن خبرهای تکمیلی یکی پس از دیگری در خروجی خبرگزاری‌های جهان قرار گرفت. فردای آن روز عبدالله رمضان‌زاده، سخنگوی دولت خاتمی، در جلسه مطبوعاتی خود موفقیت خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران را در ارسال اولین خبر درباره دستگیری صدام تبریک گفت.
خصوصی سازی

در حالی که قرار بود خبرگزاری ایرنا طبق اصل ۴۴ قانون اساسی به بخش خصوصی واگذار شود.[۷] پس از موافقت علی خامنه‌ای با در خواست علی‌اکبر جوانفکر، مدیر خبرگزاری ایرنا، مبنی بر مستنثی شدن ایرنا از فهرست شرکت‌های صدر اصل ۴۴، خصوصی سازی ایرنا منتفی شد.

وزارت اطلاعات و جهانگردی

وزارت اطلاعات و جهانگردی از وزارتخانه‌های دولت ایران بود که طبق قانون اساسی «به منظور نظارت و هدایت امور مربوط به وسائل ارتباطات جمعی در جهت تأمین مصالح ملی و شناساندن بیشتر پیشرفتها و تحولات وتمدن کشور به جهانیان و اشاعه و تحکیم مبانی ارزشهای ملی در شئون سیاسی، اقتصادی اجتماعی و فرهنگی و بالا بردن سطح دانش و بینش عمومی و آماده‌سازی جامعه ایرانی برای قبول مسئولیتهای فردی و جمعی بیشتر و نیز توسعه صنعت جهانگردی» فعالیت می‌کرد. پیش از این در ۱۱ تیر ۱۳۲۲، اداره کل انتشارات و تبلیغات برای انجام امور تبلیغاتی ایجاد شده بود که در ۲۷ اسفند ۱۳۴۲ به وزارت اطلاعات تغییر نام یافت و کلیه وظایف و اختیارات اداره کل انتشارات و رادیو هم به آن منتقل شد. در ۱۳۴۶ سازمان تلویزیون ملی ایران وابسته به وزارت اطلاعات تاسیس و در ۱۳۵۰ این سازمان منحل و سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران وابسته به وزارت اطلاعات تاسیس شد.

سازمان‌های وابسته به وزارت اطلاعات:

    سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران
    شرکت سهامی چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردی
    سازمان خبرگزاری پارس
    مدرسه عالی خدمات جهانگردی و اطلاعات
    شرکت سهامی گشتها
    شرکت سهامی تاسیسات جهانگردی
    شرکت سهامی مرکز خانه‌های ایران
    سازمان مراکز جهانگردی برای ورزشهای زمستانی

در ۷/۳/۱۳۵۸ نام وزارت اطلاعات و جهانگردی به وزارت ارشاد ملی عوض شد.

وزارت فرهنگ و هنر

وزارت فرهنگ و هنر، یکی از وزارتخانه‌ها در دولت ایران که در تاریخ ۱۳۴۳/۹/۱۵ تأسیس شد[۱]، و پیش از آن بخشی از وزارت فرهنگ بود. بخش‌های عمده‌ای از وزارت فرهنگ و هنر در سال ۱۳۵۸ با بخش‌هایی از وزارت اطلاعات و جهانگردی ادغام شد و به وزارت ارشاد اسلامی تغییر نام یافت.

جغرافیای سیاسی

جغرافیای سیاسی شاخه‌ای از علم جغرافیا است که تأثیرپذیری و‎ ‎تأثیرگذاری سیاست و قدرت در محیط جغرافیایی و به بیان دیگر، تأثیر تصمیمات سیاسی بر‎ ‎محیط جغرافیایی را مورد کاوش و بررسی قرار می‌دهد. نقش ویژه جغرافیای سیاسی،‎ ‎سازماندهی سیاسی فضا در سطح محلی، ملی و منطقه‌ای است.

ژئوپلیتیک که به طور سنتی‎ ‎بر اساس اطلاعات، دیدگاه‌ها و تکنیک‌های جغرافیایی به مسائل سیاست خارجی کشورها‎ ‎می‌پردازد، یک نوع جغرافیای سیاسی کاربردی قلمداد می‌شود.

جغرافیای‎ ‎سیاسی پدیده‌های سیاسی را در فضای درونی یک کشور مورد بحث قرار می‌دهد که به طور‎ ‎سنتی شامل مفاهیمی مانند مرز، ملت، حکومت و سرزمین است.

نظر به این که یک کشور در‎ ‎بطن مطالعات جغرافیای سیاسی جای دارد از پیوند سه عامل ملت، حکومت و سرزمین، کشور‎ ‎تشکیل می‌شود؛ بنابراین همه موضوعات مرتبط با این مفاهیم، مانند ریشه‌یابی مسائل‎ ‎قومی، جریانات مهاجرت، تحلیل قدرت سیاسی نواحی شهری، تحلیل فضایی قدرت سیاسی در سطح‎ ‎کشور، تقسیمات کشوری و رقابت‌های مکانی، دولت محلی، تمرکز و عدم تمرکز قدرت سیاسی ‎جغرافیای انتخابات، از جمله مسائل مرتبط با کشور هستند که امروزه در جغرافیای سیاسی‎ ‎مورد توجه و بررسی قرار می‌گیرند.

از طرف دیگر، در حوزه مسائل جهانی نیز که قلمرو‎ ‎مطالعات ژئوپلیتیک است، به طور سنتی درباره مناسبات قدرت در سطح جهان و راه‌های‎ ‎دست‌یابی به قدرت جهانی و افزایش آن بحث و بررسی می‌شود. در حال حاضر تحولاتی که در‎ ‎سیاست جهان روی داده است تنوع بیشتری به مباحث ژئوپلیتیک بخشیده و این شاخه از‎ ‎جغرافیای سیاسی مفاهیم تازه و متنوعی را مورد بحث قرار می‌دهد.

بررسی این مفاهیم در بستر زمان و مکان‎ ‎کمک شایان توجهی به روند اداره امور و کشور داری بهتر می‌کند.

محتویات

    ۱ سیر تکوین جغرافیای‎ ‎سیاسی در جهان‎ ‎
        ۱.۱ دوران تفوق
        ۱.۲ دوران انزوا
        ۱.۳ دوره احیا
    ۲ سیر تکوین جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در ایران
        ۲.۱ قبل از انقلاب
        ۲.۲ پس از انقلاب
            ۲.۲.۱ دانشگاه تربیت مدرس
            ۲.۲.۲ ‎دانشگاه تهران
            ۲.۲.۳ دانشگاه فردوسی مشهد
            ۲.۲.۴ دانشگاه امام‎ ‎حسین
            ۲.۲.۵ دانشگاه آزاد اسلامی
        ۲.۳ کتب و نشریات در زمینه جغرافیای سیاسی در ایران
        ۲.۴ انجمن‌های علمی جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران
    ۳ پیوند به بیرون
    ۴ منابع

سیر تکوین جغرافیای‎ ‎سیاسی در جهان‎ ‎

تاریخ جغرافیای سیاسی به عنوان یک رشته علمی را می‌توان به‎ ‎سه دوره تقسیم کرد: دوره پیشرفت از اواخر قرن نوزدهم تا جنگ جهانی دوم، دوره‎ ‎انزوا از دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ و دوره احیا از دهه ۱۹۷۰ به بعد.

البته ردپای تفکرات‎ ‎مربوط به جغرافیای سیاسی را می‌توان د ر دوره‌های پیش از این تاریخ‌ها جستجو‎ ‎کرد؛

- ارسطو ۲۳۰۰ سال پیش در یونان قدیم، مطالعات دولت را با یک رویکرد جبر محیطی و‎ ‎در مورد مسائلی مانند مرزها، شهر کانونی و تناسب میان جمعیت و مکان مورد مطالعه‎ ‎قرار داد.

- استرابو جغرافی‌دان یونانی - رومی نیز روشن کرد که چگونه امپراتوری روم ‎قادر به غلبه بر مشکلات ناشی از وسعت زیاد خود است.

- دلبستگی به مؤلفه‌های شکل دهنده‎ ‎به شکل سرزمین‌های سیاسی در اروپای روشنفکری در قرون شانزدهم تا بیستم شدید بود‎. ‎یکی از موارد مورد توجه سر ویلیام پتی، دانشمند و اقتصاد دادن انگلیسی، تبیین‎ ‎زیربناهای مردم شناسی و سرزمینی قدرت حکومت بریتانیا در ایرلند در کتاب کالبدشناسی‎ ‎سیاسی ایرلند در سال ۱۶۷۲ بود. برای پیدا کردن بنیان‌گذار واقعی جغرافیای سیاسی‎ ‎لازم است بر تاریخ آلمان در سده نوزدهم مروری بکنیم‎.
فردریش راتزل
دوران تفوق

آلمان مهد‎ ‎جغرافیایی سیاسی است. آلمان مدرن که در سال ۱۸۷۱ ایجاد شد تحت رهبری جاه‌طلبانه ‎پروس خود را قدرتی بزرگ در رقابت با بریتانیا، فرانسه، اتریش و روسیه می‌دید. با‎ ‎توجه به شرایط ویژه آلمان که حکومتی محصور در خشکی و دارای مشکلاتی در راه توسعه‎ ‎سرزمین خود بود، در دهه پایانی قرن نوز دهم، نظریاتی درباره ارتباط میان سرزمین و‎ ‎قدرت حکومت در میان طبقه روشنفکر جدید این کشور به ویژه راتزل به عنوان بنیان‌گذار‎ ‎جغرافیای سیاسی، مطرح گردید.

بسیاری از تفکرات راتزل برای پیدا کردن توجیه حقوقی و‎ ‎روشنفکری برای توسعه سرزمینی آلمان بود. وی به هنگام پا یه‌گذاری جغرافیای سیاسی‎ ‎مفاهیم زیادی را از تئوری تکامل تدریجی داروین و پیروان او، به ویژه دارونیسم‎ ‎اجتماعی مشهور به نئولامارکیسم، استفاده کرد.

به اعتقاد راتزل، کشور می‌تواند به‎ ‎عنوان یک ارگانیسم زنده به حساب آید و حکومت مانند سایر ارگانیسم‌های زنده نیازمند‎ ‎سرزمین کافی برای تغذیه خود است که فضای حیاتی برای ارگانیسم ویژه می‌نامد.

او در‎ ‎جهت گسترش این عبارت‌های استعاری، می‌گوید کشورها وقتی جمعیت شان افزایش می‌یابد‎ ‎نیازمند فضای حیاتی بیشتری می‌شوند و به این ترتیب قوانینی را برای رشد فضایی حکومت‎ ‎ارائه داد؛ از جمله:

حکومت باید در جهت الحاق سرزمین‌های کوچک توسعه یابد؛‎

حکومت باید تلاش کند سرزمین‌های با موقعیت‌های بالقوه باارزش را تصرف کند؛

توسعه کشور امری واگیر وار است که از کشوری به کشور دیگر گسترش می‌یابد‎.

تئوری راتزل مورد قبول رودلف کیلن واقع شد. کیلن تلاش‎ ‎می‌کرد قدرت جهانی آن روز را شناسایی کرده و کشورهای امپریالیستی قاره‌ای بزرگ‎ ‎آینده را پیش بینی کند.

او در سال ۱۸۹۸ واژه گئوپلیتیک را در زبان آلمانی به کار‎ ‎برد که تا آن زمان در هیچ جا مطرح نشده بود. این واژه در سال ۱۹۲۴ به ژئوپلیتیک در‎ ‎زبان انگلیسی ترجمه شد. ژئوپلیتیک از دیدگاه وی عبارت بود از بخشی از جغرافیای سیاسی که به روابط خارجی، استراتژی و سیاست کشورها مربوط می‌شد، و در پی استفاده از‎ ‎دانش جغرافیا برای اهداف سیاسی بود‎.

علاوه بر راتزل و کیلن، هلفورد مکیندر‎ بریتانیایی، از دیگر بنیان‌گذاران جغرافیای سیاسی، نیز به گسترش و ترویج جغرافیای‎ ‎سیاسی مدرن اقدام کرد.

در ایالات متحده نیز آلفرد‎ ‎هامان، افسر بازنشسته نیروی دریایی، قدرت نظامی جهان را وابسته به قدرت دریایی‎ ‎دانست و عوامل جغرافیایی که موجب کسب قدرت دریایی می‌شوند را به طور کامل توضیح‎ ‎داد.

پس از شکست آلمان در ‎جنگ جهانی اول و از دست دادن بسیاری از سرزمین‌های خود و خلع سلاح، عقاید‎ ‎جغرافیایی راتزل و مکیندر برای در پیش گرفتن مسیر احیای قدرت آلمان مورد استفاده‎ ‎قرار گرفت. فرد برجسته این جریان کارل هاوس هوفر، افسر ارتش و جغرافی‌دان عضو حزب‎ ‎نازی بود. هوفر در پی جلب حمایت عمومی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه جدید به وسیله‎ ‎رویکرد ی مردمی به ژئوپلیتیک بود. او با استفاده از نظریه فضای حیاتی راتزل و حتی‎ ‎فراتر از آن، معتقد بود جهت توسعه آلمان لازم است از سرزمین‌های مازاد کشورهای کم‎ ‎جمعیتی مانند لهستان و چکسلواکی استفاده شود. گئوپلیتیک هوفر توجیهات علمی لازم را‎ ‎برای الحاق لهستان و چکسلواکی به آلمان، اتحاد میان هیتلر و استالین، و حمله‎ ‎نافرجام آلمان به شوروی را فرا هم آورد.
دوران انزوا

زیاده‌روی گئوپلیتیک آلمان، جغرافیای سیاسی را پس‎ ‎از جنگ جهانی دوم در محاق فرو برد. هارتشورن جغرافیدان آمریکایی، در سال ۱۹۵۴ با‎ ‎ارائه رویکردی کارکردی به جغرافیای سیاسی برای سیاست‌زدایی از آن، معتقد بود‎ ‎جغرافیای سیاسی نه تنها باید به شکل‌دهی استراتژی‌های سیاسی توجه کند، بلکه باید به‎ ‎پویایی‌های داخلی و عملکردهای خارجی حکومت نیز توجه نماید.

جغرافیای سیاسی که بلافاصله پس از جنگ دوم تجربه شد تفاوت کمی با ‎جغرافیای ناحیه‌ای داشت و به طور گسترده‌ای بر روی حکومت سرزمینی، به عنوان موضوع‎ ‎مورد مطالعه آن تمرکز یافت. این خود سانسوری دو نتیجه در پی داشت: نخست، جغرافیای‎ ‎سیاسی از توسعه تئوریک صورت گرف ته در سایر شاخه‌های جغرافیا به ویژه در زمینه‎ ‎انقلاب کمی دهه ۱۹۶۰ عقب ماند؛ دوم، جغرافیای سیاسی در درون جغرافیا به حاشیه رانده‎ ‎شد.
دوره احیا

در اواسط دهه ۱۹۷۰ ریچارد مویر جغرافی‌دان انگلیسی تلاش‌هایی را برای احیای‎ ‎جغرافیای سیاسی آغاز کرد. از دهه ۱۹۸۰ جغرافیای سیاسی رویکرد اقتصاد سیاسی را به طور جدی‎ ‎اتخاذ کرد. یکی از افرادی که تلاش می‌کند اقتصاد سیاسی را در جغرافیای سیاسی مطرح‎ ‎کند. پیتر تیلور پایه‌گذار مجله معروف‎ political ‎geography ‎می‌باشد که در تحلیل ‎نظام جهانی از آن استفاده می‌کند‎.

از اواخر دهه ۱۹۸۰ و طی دهه ۱۹۹۰، بعد فرهنگی‎ ‎جغرافیای سیاسی رشد یافت. در این بخش مسائلی مانند هویت ملی، شهروندی، درگیری‌ها و‎ ‎برخوردهای میان فرهنگ ها، جغرافیای مقاومت، نقش چشم‌انداز در هدایت و چالش قدرت‎ ‎مورد مطالعه قرار گرفت. تحت تأثیر مباحث میشل فوکو، جغرافیدانانی مانند سیمون‎ ‎دالبی و اوتوتایل رویکرد «ژئوپلیتیک انتقادی» را مطرح کردند. این رویکرد به آزمون‎ ‎و بررسی نقش استعاره‌های جغرافیایی مانند هارتلند و کانتینمنت در پی‌ریزی‎ ‎استراتژی‌ها و کشف تأثیر رسانه‌های فرهنگی مانند فیلم، ادبیات، گزارش‌های خبری و‎ ‎کارتون در دانش ژئوپلیتیک همت گمارد‎.

امروزه علاوه بر بعد فرهنگی، بعد فمنیسم ‎‎نیز تحت تأثیر تئوری های فمنیستی گسترش یافته است. برخی تلاش‌ها برای جغرافیای‎ ‎سیاسی فمنیستی صورت گرفته است، اما تعاملات با فمنیست‌ها ماهیت مردانه جغرافیای‎ ‎سیاسی سنتی را روشن کرده است و راه‌هایی را برای بهبود این وضع پیشنهاد می‌کند.
سیر تکوین جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در ایران

اولین مؤلف کتاب‌های جغرافیا به منظور تدریس در دانشگاه آقای مسعود کیهان بود که در سال‌های ۱۳۱۰ تا ۱۳۱۲ جغرافیای مفصل ایران مشتمل بر سه بخش طبیعی، سیاسی و اقتصادی را در سه جلد تألیف کرد. جلد دوم این کتاب مربوط به جغرافیای سیاسی بود که با بیش از ۵۵۰ صفحه و ۲۸ نقشه و ۷۳ گراور در سال ۱۳۱۱ منتشر شد. در این کتاب در آغاز پس از شرح سرحدات قدیم و مختصری از تاریخ جغرافیایی، حدود و ثغور امپراتوری مورد بحث قرار گرفته و سپس سرحدات کنونی ایران و در ادامه درباره نژاد، خط، مذهب و آداب و رسوم مردم ایران، ایلات و طوایف شناخته شده ایران بحث شده است. بقیه کتاب تحت عنوان طرز حکومت و تشکیلات مملکتی ایران، به جزئیات تقسیمات کشوری در آن زمان پرداخته است.

از سال ۱۳۱۵ به بعد سری کتاب‌های جغرافیای سیاسی با زمینه نظامی به دست سرهنگ حاجی علی رزم آرا در هجده جلد تألیف شد و بیشتر آشنایی با حدود و ثغور مرزهای ایران و تأکید بر شناخت مسائل نظامی بود.
قبل از انقلاب

وجود تاریخ یک صد ساله جغرافیای سیاسی در جهان، در ایران مدت زیادی از‎ ‎تاریخ آن نمی‌گذرد. نخستین متخصص در جغرافیای سیاسی در ایران دکتر دره میرحیدر است؛ با پیوستن وی به گروه جغرافیای دانشگاه‎ ‎تهران در سال ۱۳۴۲، زمینه برای توسعه این شاخه از جغرافیا بیشتر فراهم شد.

با تصویب‎ ‎پذیرش دانشجو در دوره کارشناسی ارشد جغرافیا از سال ۱۳۴۳ در دانشگاه تهران، چند‎ ‎واحد درسی در زمینه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک نیز در نظر گرفته شد.

در مقطع کارشناسی ارشد‎ ‎جغرافیای دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۳ دو درس تحت عنوان «ژئوپلیتیک» و «مسائل‎ ‎جغرافیای‎ ‎سیاسی جهان» ارائه شد که درس «ژئوپلیتیک» آن را دکتر میرحیدر و «مسائل‎ ‎جغرافیای سیاسی جهان» را دکتر مستوفی تدریس می‌کردند.

آموزش جغرافیای‎ ‎سیاسی در دوره‌ای به ایران راه یافت که بخش ژئوپلیتیک آن در اثر جریان‌های جنگ‎ ‎جهانی دوم و ظهور ژئوپلیتیک خاص آلمان تحریم شده بود.

روند رو به گسترش علمی این رشته‎ ‎در دهه ۱۳۵۰ به دلایل شرایط حاکم در ایران تا انقلاب اسلامی با وقفه مواجه گردید.
پس از انقلاب

تألیفات و‎ ‎ترجمه‌ها در زمینه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک پس از انقلاب اسلامی ادامه یافت و با‎ ‎توجه به شرایط گسترش جهانی این علم و نیز جنگ عراق علیه ایران توسعه گسترده‌ای یافت. دانشگاه تربیت مدرس با پذیرش اولین دانشجویان دوره دکتری با‎ ‎گرایش جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۶۶ این رشته را به صورت علمی - آکادمیک به جامعه‎ ‎علمی ایران عرضه کرد. دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۸۰ را باید انقلاب علمی جغرافیای سیاسی‎ ‎و ژئوپلیتیک در ایر ان دانست. تهیه و تصویب برنامه رشته مستقل جغرافیای سیاسی و‎ ‎ژئوپلیتیک در مقطع کارشناسی ارشد در سال ۱۳۷۱ در دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه امام‎ ‎حسین موجب نگرش‌های جدیدی به این رشته در ایران گشت‎.

بر اساس این برنامه‎ ‎دانشگاه‌های امام حسین، تهران، تربیت مدرس و آزاد اسلامی اقدام به پذیرش مستمر‎ ‎دانشجو نمودند. برنامه مقطع دکتری جغرافیای سیاسی به عنوان یک رشته مستقل آکادمیک‎ ‎را دانشگاه تربیت مدرسدر سال ۱۳۷۷ پیشنهاد کرد و به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی‎ ‎رسید و از همان سال دانشگاه‌های تربیت مدرس، تهران و آزاد اسلامی اقدام به پذیرش‎ ‎دانشجو در مقطع دکتری کردند.
دانشگاه تربیت مدرس

خاستگاه جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران به عنوان یک گرایش یا رشته را می‌بایست فعالیت گروه جغرافیای دانشگاه تربیت مدرس دانست. دانشگاه تربیت مدرس بر اساس برنامه دوره دکتری جغرافیا که‎ ‎در تاریخ ۲۷/۴/۱۳۶۶ به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی رسیده بود در همان سال اقدام‎ ‎به برگزاری آزمون دوره دکتری نمود. در حقیقت دانشگاه تربیت مدرس برای اولین بار در‎ ‎کشور رشته جغرافیای انسانی با گرایش سیاسی را تأسیس کرد. در این دوره جغرافیای‎ ‎سیاسی به عنوان گرایشی از جغرافیای انسانی محسوب می‌شد که دانشجوی پذیرفته شده پس‎ ‎از گذراندن دروس مشترک و در صورت علاقه‌مندی می‌توانست این گرایش را انتخاب کند. در‎ ‎اولین دوره پذیرش دانشجو در این دانشگاه، آقای محمدرضا حافظ نیا ‎و آقای یدالله کریمی پور به عنوان اولین دانشجویان این‎ ‎دوره شروع به تحصیل نمودند.
‎دانشگاه تهران

با وجود سابقه بیشتر ‎دانشگاه تهران در زمینه جغرافیای سیاسی و وجود متخصص جغرافیای سیاسی (دکتر دره‎ ‎میرحیدر)، اولین دوره پذیرش دانشجوی دکتری در این دانشگاه در سال ۶۹ - ۷۰ با پذیرش‎ ‎دو دانشجو (بهرام امیراحمدیان و غلامحسن حیدری) آغاز شد. بر اساس برنامه‎ ‎مستقل رشته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی نیز که دانشگاه تربیت مدرس در سال ۱۳۷۱‎ ‎پیشنهاد کرد و در تاریخ ۸/۶/۱۳۷۱ به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی رسید و جهت اجرا‎ ‎به دانشگاه‌های کشور ابلاغ گردید، دانشگاه تهران نیز در سال تحصیلی ۷۵ - ۷۴ اولین‎ ‎دوره کارشناسی خود را به رشته جغرافیای سیاسی ارائه نمود‎.
دانشگاه فردوسی مشهد

با موافقت شورای گسترش وزارت علوم و تحقیقات و فناوری گروه جغرافیای دانشگاه فردوسی مشهد از سال تحصیلی ۱۳۸۸-۱۳۸۷اقدام به دایر نمودن رشته جغرافیای سیاسی در مقطع کارشناسی ارشد نمود. در حال حاضر برای ششمین سومین سال متوالی دانشگاه فردوسی در این گرایش دانشجو پذیرفته است. هم اکنون آقای دکتر سید هادی زرقانی و آقای دکتر هادی اعظمی تدریس دروس جغرافیای سیاسی را بر عهده دارند.
دانشگاه امام‎ ‎حسین

دانشگاه امام حسین بر اساس برنامه مصوب فوق‌الذکر، اولین دانشجویان دوره کارشناسی ارشد‎ جغرافیای سیاسی را در قالب دوره‌های معادل پذیرش کرد که تمامی دانشجویان آن از‎ ‎نیروهای رسمی سپاه پاسداران بودند. در اولین دوره کارشناسی ارشد مزبور که در سال‎ ۱۳۷۱ ‎آغاز گردید، آقایان سید یحیی صفوی، محمد اخباری و سه دانشجوی دیگر به عنوان‎ ‎اولین دانشجویان دوره کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی در این دانشگاه پذیرش شدند.
دانشگاه آزاد اسلامی

دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران نیز از سال‎ ۱۳۶۸ ‎در مقطع دکتری اقدام به پذیرش دانشجو نمود که دکتر زهرا پیشگاهی فرد به عنوان‎ ‎اولین فارغ التحصیل این دانشگاه در مقطع دکتری در سال ۱۳۷۱ از رساله خود دفاع کرد‎. ‎در مقطع کارشناسی ارشد نیز این دانشگاه از سال تحصیلی ۸۰ - ۱۳۷۹ اقدام به پذیرش‎ ‎هفت دانشجو نمود که این روند گسترش یافته و واحد تهران مرکز این دانشگاه نیز در‎ ‎سال‌های اخیر اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد نموده است.
کتب و نشریات در زمینه جغرافیای سیاسی در ایران

اولین مؤلف کتاب‌های جغرافیا به منظور تدریس در‎ ‎دانشگاه آقای مسعود کیهان بود که در سال‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۱۱ جغرافیای مفصل ایران‎ ‎مشتمل بر سه بخش طبیعی، سیاسی و اقتصادی را در سه جلد تألیف کرد. جلد دوم این کتاب‎ ‎مربوط به جغرافیای سیاسی بود که با بیش از ۵۵۰ صفحه و ۲۸ نقشه و ۷۳ گراور در سال‎ ۱۳۱۱ ‎منتشر شد. جلد سوم این کتاب‎ ‎مربوط به اقتصاد ایران است که با بیش از ۵۰۰ صفحه و ۸ نقشه و ۱۱ گراور در همان سال‎ ‎منتشر شد.

جغرافیای سیاسی و‎ ‎ژئوپلیتیک تا ورود دکتر میر حیدر به دانشگاه تهران به مفهوم علمی در دانشگاه‌های‎ ‎ایران مطرح نبود و تألیف کتاب اصول و مبانی جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۴۷ گامی بلند‎ ‎در اعتلای علمی جغرافیای سیاسی ایران و نقطه عطفی در روند تفکرات جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران محسوب می‌شود. از دیگر کتب نوشته شده در زمینه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک در ایران می‌توان به کتاب اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک نوشته محمدرضا حافظ‌نیا را نام برد
انجمن‌های علمی جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران

تاریخ انجمن‌های جغرافیایی در ایران، از سال ۱۳۲۶ شروع شد. در سال‌های‎ ‎پس از آن، پی‌گیری جامعه جغرافیای ایران موجب تشکیل انجمن جغرافیا در نیمه دوم دهه‎ ۱۳۲۰ ‎گردید که این انجمن متشکل از نه شعبه بود و شعبه دوم آن شامل جغرافیای سیاسی‎ ‎بود که به بحث تقسیمات کشوری، مرزها و آمار جغرافیایی می‌پرداخت. همچنین شعبه ششم‎ ‎آن نیز، شعبه جغرافیای نظامی نام داشت.

این روند ادامه یافت تا این که بروز انقلاب‎ ‎اسلامی ‎انجمن علمی ژئوپلیتیک در ایران تأسیس گردد. این انجمن نهایتاً در سال ۱۳۸۱ با کمک‎ ‎اساتید برجسته علمی در دانشگاه‌های تربیت مدرس، تهران، امام حسین و آزاد اسلامی در‎ ‎کشور تأسیس گشت تا ابعاد علمی جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک را تعمیق و گسترش دهد و‎ ‎زمینه را برای نیاز کشور در زمینه‌های سیاست داخلی و خارجی، امنیت ملی و به طور کلی‎ ‎استراتژی‌های ژئوپلیتیک مناسب در روابط بین‌المللی فراهم نماید. در حال‎ ‎حاضر این انجمن با حدود ۱۳۰ عضو یکی از انجمن‌های علمی معتبر فعال کشور می‌باشد. هستهٔ اولیهٔ انجمن ژئوپلیتیک ایران در اواسط دهه ۷۰ شکل گرفت. این جلسات که با هدف همگرایی علمی و تبادل نظر بین اساتید جغرافیای سیاسی دانشگاههای کشور تشکیل می­شد، زمینه­ای فراهم ساخت تا پس از سالها لزوم تأسیس یک انجمن علمی متشکل از اساتید و دانشجویان و علاقه‌مندان رشته جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک مطرح گردد.

پیشنهاد تأسیس انجمن علمی ژئوپلیتیک ایران ابتدا توسط آقای دکتر محمدرضا حافظ­ نیا استاد جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس در خرداد ماه ۱۳۸۰ مطرح گردید که در پی آن فرمها، اطلاعات و راهنمایی­های لازم از دفتر انجمن­های علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اخذ گردیده و پس از طرح موضوع تأسیس انجمن با ۱۴ تن از اساتید و فارغ التحصیلان و تنی چند از دانشجویان مقطع دکتری رشته جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک اقدام به تکمیل فرم تقاضای تأسیس انجمن توسط افراد فوق گردید.

در مرحلهٔ بعد اقدام به تنظیم اساسنامه انجمن بر اساس فرمت مصوب دفتر انجمن­های علمی، معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گردید که پس از تأیید توسط دفتر فوق نسبت به اخذ پرسشنامه مشخصات اعضای هیأت مؤسس و هیأت مدیره و تکمیل آن توسط اعضاء اقدام شد و ۳۷ نفر از اساتید و دانشجویان دکتری رشته جغرافیای سیاسی همراه با احکام کارگزینی و تصویر آخرین مدرک تحصیلی آنها دریافت شد. همچنین تصویر برخی انجمن‌های مشابه در سایر کشورها و نامه­ای تحت عنوان ((سابقه شکل­گیری انجمن­های ژئوپلیتیکی و ضرورت تأسیس انجمن ژئوپلیتیک در ایران)) در تاریخ ۱۸/۴/۱۳۸۰ تحویل دفتر فوق گردید تا در جلسه کمیسیون­های علمی مطرح گردد. اولین باری که در جلسه این کمیسیون موضوع مطرح گردید. برخی اعضاء با نام نهادن واژه ژئوپلیتیک برای انجمن مخالفت ورزیدند که از سوی دبیر کمیسیون انجمن­های علمی ایران موضوع به اطلاع رسید که بلافاصله اقدام به تهیه متنی توجیهی در خصوص انگیزهٔ نامگذاری انجمن، تحت عنوان (توجیه تأسیس انجمن ژئوپلیتیک ایران) شد تا در جلسه بعدی کمیسیون در اختیار اعضاء گذارده شود. در جلسه مورخ ۱۱/۲/۱۳۸۱ کمیسیون فوق بار دیگر موضوع تأسیس انجمن ژئوپلیتیک را مطرح کرد و خوشبختانه مورد تصویب قرار گرفت که در پی اعلام دبیر کمیسیون نسبت به تهیه اسامی اعضای انجمن و آدرس و تلفن محل کار آنها اقدام و در تاریخ ۱۷/۲/۱۳۸۱ تحویل دفتر انجمن­های علمی ایران گردید.

انجمن ژئوپلیتیک ایران پس از اخذ مجوز تأسیس از سوی کمیسیون انجمن­های علمی کشور، در تاریخ ۳۱/۳/۸۲ تحت شماره ۱۵۴۶۶ موفق به ثبت انجمن در ادارهٔ ثبت شرکتها و موسسات غیر تجاری گردید. کمیته پذیرش ضمن تعیین نمایندگان انجمن در دانشگاهها، اقدام به عضوگیری نمود که در همان دوره در حدود ۷۰ نفر از اساتید، فارغ­التحصیلان و دانشجویان مقطع دکتری و کارشناسی­ارشد جغرافیای سیاسی در قالب عضویت پیوسته، دانشجویی و وابسته ثبت نام نمودند و با توجه به جدید التأسیس بودن انجمن، هیأت مدیره، طی برگزاری ۷ جلسه اقدام به تعیین خط مشی­ها و سیاست­های کلی و نیز انجام امور مزبور به اعضای هیأت مدیره نمود و با پشت سرگذاشتن اقدامات ضروری و اولیه در خصوص تثبیت انجمن، برگزاری دومین جلسه مجمع عمومی در تاریخ ۳۰/۸/۸۳ فصل جدیدی از فعالیت­ها و برنامه­های انجمن آغاز گردید.

جغرافیای سیاسی ایران (کتاب)

جغرافیای سیاسی ایران، نام کتابی است نوشته دکتر محمدرضا حافظ نیا که در آن به تعریف و تشریح جغرافیای سیاسی ایران پرداخته شده‌است.

این کتاب تاکنون جوایز دوازدهمین دوره کتاب برتر دانشگاهی و بیست و یکمین دوره کتاب سال در سال ۱۳۸۲ را از آن خود کرده‌است.[۱]

کتاب جغرافیای سیاسی ایران برای دانشجویان رشته جغرافیا در دوره کارشناسی به ارزش ۲ واحد و کارشناسی ارشد به ارزش ۲ واحد به عنوان یکی از منابع اصلی درس جغرافیای سیاسی ایران تدوین شده‌است.[۲]

این کتاب همچنین یکی از منابع درسی آزمون کارشناسی ارشد رشته جغرافیای سیاسی به شمار می‌رود.[۳]
مباحث کتاب

سرفصل‌های کتاب جغرافیای سیاسی ایران به شرح زیر است:

فصل اول: علت وجودی دولت ایران

فصل دوم: سرزمین ایران

فصل سوم: ملت ایران

فصل چهارم: حکومت در ایران

فصل پنجم: ساختار سیاسی فضا در ایران

فصل ششم: الگوی فضایی قدرت سیاسی و اجرایی در ایران