زبان ویتنامی

ویتنامی (tiếng Việt یا بصورت معمولی Việt ngữ)زبان رسمی و اداری کشور ویتنام می‌باشد. زبان ویتنامی که پس از زبان چینی، دومین زبان مهم گروه زبان‌های نواخت‌بر آسیا به شمار می‌آید در زمره زبان‌های استرا-آسیایی می‌باشد. این زبان ٬ زبان مادری ۸۶٪ از مردم ویتنام و سه میلیون نفر در خارج از این کشور که اکثراً در آمریکا زندگی می‌کنند می‌باشد. همچنین این زبان توسط اقلیت قومی در کشور ویتنام به عنوان زبان دوم استفاده می‌شود. این زبان تعداد بسیار زیادی وام‌واژه از زبان چینی دارد. در گذشته از الفبای چینی برای نوشتن زبان ویتنامی استفاده می‌شد اما اکنون این زبان با الفبای لاتین سازگار گشته‌است و چند حرکت جدید برای نشان دادن انواع صداها به آن اضافه گشته‌است.

زبان استونیایی

اِستونیایی (به استونیایی: eesti keel، ایس‌تی کیل) نام زبان رسمی کشور استونی است. ۱٫۱میلیون‌تن در درون استونی و ۱۰هزارتن کوچنده استونیایی در بیرون از این کشور به استونیایی سخن می‌گویند. استونیایی از خانواده زبان‌های فین‌واوگری و در پیوند نزدیک با زبان فنلاندی است.

چیزی که استونیایی را برای زبانشناسان جذاب کرده دارا بودن سه گونه واکه کوتاه، بلند و بسیار بلند در این زبان است. همچنان ویژگی دارابودن آوای‏ (ɤ) با (õ) استونیایی را از بسیاری زبان‌ها متمایز می‌سازد.
دسته‌بندی

استونیایی در شاخه زبان‌های فنیک از خانواده زبان‌های فین‌واوگری جای دارد. این زبان با فنلاندی پیوندهای نزدیکی دارد. این دو زبان در دو سوی خلیج فنلاند گویشورانی دارند و از کم‌شمار زبان‌های ناهندواروپایی اروپایند. با وجود وامگیری از دیگر زبان‌ها، استونیایی پیوندی با نزدیکترین زبان‌های همسایه خود-سوئدی، روسی و لاتویایی-که همه از خانواده هندواروپایی هستند ندارد.

استونیایی همچنین پیوندهای نه چندان نزدیک با زبان مجاری دارد. زبان‌های آلمانی و پس از آن روسی، سوئدی و لاتویایی بر این زبان اثرهایی گذارده‌اند.

استونیایی همانند فنلاندی و مجاری یک زبان پیوندی‌ست، اگرچه هماهنگی آوایی زبان نیافین‌واوگری را ازدست‌داده‌است. البته در نوشته‌های کهن این زبان هماهنگی آوایی هنوز دیده‌می‌شود. از این گذشته وقف‌های گسترده‌ای که در پایان واژگان این زبان دیده می‌شود سبب انحراف این زبان از یک زبان پیوندی به سوی زبانی صرفی شده‌است. ساختمان کلی دستوری این زبان به این ترتیب است:نهاد فعل مفعول.
الفبا

همانند فنلاندی، استونیایی نیز از الفبای لاتین بهره‌می‌برد. در این سامانه نوشتاری حرف‌های š, ž, ä, ö, ü، و õ افزوده شده و واج‌های c, q, w, x و y برای نام‌های ویژه با ریشه بیگانه کاربرد دارند. همچنین f, z, š، و ž تنها برای جاینام‌ها و وام‌واژگان سودبرده می‌شوند. حرف õ با آوای /ɤ/ یا /o/ ِ ناپُر یک آوای نیمه، پشتی و ناپُر است و با حرف همریخت با آن در زبان پرتغالی همانندی ندارد و بیشتر همانند با آوای ı در ترکی استانبولی و ы در روسی و ơ در زبان ویتنامی است.

الفبای استونیایی این‌هایند:A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, ی، Z, Ž, T, U, V, W, Õ, Ä, Ö, Ü, X, Y

زبان مجاری

زبان مَجاری(به انگلیسی: Hungarian language) (به مجاری: magyar، ماجار) زبانی است از خانواده زبان‌های فین‌واوگری و شاخه زبان‌های اوگری و بی‌پیوند با دیگر زبان‌های مرکز اروپا.بدین این زبان در مجارستان و -از سوی اقلیت‌های مجاری-در هفت‌کشور همسایه مجارستان سخن گفته‌می‌شود.

زبان مجاری در جایگاه هموندی در میان دسته کوچک زبان‌های اروپا که از خانواده زبان‌های هند و اروپایی نیستند همواره مورد توجه زبانشناسان بوده‌است.

این زبان ۱۳میلیون گویشور دارد که ۹٫۵ تا ۱۰میلیون‌تن از آنان در مجارستان کنونی می‌زیند. نزدیک به دو میلیون تن در سرزمین‌هایی می‌زیند که تا پیش از جنگ جهانی یکم در پادشاهی مجارستان جای می‌گرفتند. بزرگ‌ترین بخش از این گروه با ۱٫۴میلیون‌تن جمعیت در رومانی کنونی می‌زیند. همچنین در کشورهای اسلواکی، کرواسی، صربستان، اوکراین، اتریش و اسلوونی نیز مجاری‌زبانان می‌زیند. از این گذشته نزدیک به یک‌میلیون مجاری‌زبان هم در سراسر جهان پراکنده‌اند.

محتویات

    ۱ دسته‌بندی و تاریخچه
    ۲ پیوند آوایی
    ۳ الفبا
    ۴ نمونه‌های زبانی
    ۵ منابع

دسته‌بندی و تاریخچه

زبان مجاری آغازین را از ۱۰۰۰ (پیش از میلاد) می‌دانند. در آن هنگام مجاری از زبان‌های اوب-اوگری جداگردید.

مجاری زبانی‌است اوگری که در زیرگروه زبان‌های فین‌واوگری جای‌میگیرد و آن هم شاخه‌ای از خانواده زبان‌های اورالی است. در دهه ۱۶۷۰ بود که پیوند میان زبان‌های اوگری و فینی مورد توجه قرارگرفت. در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی دسته‌بندی زبان مجاری از نظر سیاسی بسیار بحث‌انگیز بود. اما امروزه خانواده زبان‌های اورالی مانند خانواده‌های زبان‌های هند و اروپایی و زبان‌های استرانزیایی یک دسته زبانی شناخته‌شده و تثبیت‌شده‌است.
پیوند آوایی

    آوای [f] در مجاری در زبان‌های فنلاندی و استونیایی برابر با آوای [p] است:

مجاری     فنلاندی     استونیایی     معنا
fa     puu     puu     درخت
fél     pelätä     pelgama     ترسیدن
fészek     pesä     pesa     آشیانه

    [k] در مجاری منطبق با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های جلویی‌است:

مجاری     فنلاندی     استونیایی     معنا
könny     kyynel     küünistama     اشک
kéz     käsi     käsi     دست، بازو
kő     kivi     kivi     سنگ

    [h] مجاری برابر با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های پشتی‌است:

مجاری     فنلاندی     استونیایی     معنا
hal     kala     kala     ماهی
ház     kota     koda     خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی و استونیایی)
húgy     kusi     kusi     پیشاب

    [t] در مجاری منطبق است با [t] در آغاز واژه در فنلاندی و استونیایی:

مجاری     فنلاندی     استونیایی     معنا
tél     talvi     talv     زمستان
tud     tuntea     teadma، tundma     دانستن
tavasz     touko     teki (گرفته‌شده از 'tekkima')     بهار

    در میان واژه‌ها [z]ی مجاری به [t] در فنلاندی و [d] یا [t] در استونیایی تطبیق می‌خورد:

مجاری     فنلاندی     استونیایی     معنا
ház     kota     koda     خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی)
kéz     käsi : käte-     käsi : käte-     دست، بازو
fazék     pata     pada     دیگ
الفبا
صفحه‌کلید مجاری دارای کلیدهای ő ű و cs dz dzs gy ly ny sz ty zs
A     Á     B     C     Cs     D     Dz     Dzs     E     É     F
G     Gy     H     I     Í     J     K     L     Ly     M     N
Ny     O     Ó     Ö     Ő     P     (Q)     R     S     Sz     T
Ty     U     Ú     Ü     Ű     V     (W)     (X)     (Y)     Z     Zs

حرف‌های درون دوکمان تنها برای واژگان بیگانه کاربرد دارند.
نمونه‌های زبانی
کتابی مجاری از سده‌های میانه

    Jó napot (:یو ناپُت) :روزخوش
    Viszlát (ویسلات):بدرود(نیمه‌رسمی)
    Elnézést! (النیزیشت) :ببخشید!
    Köszönöm (کؤسؤنؤم) :سپاسگذارم
    Mennyi? (مِن‌نی) :چه اندازه؟
    Igen :آره
    Nem :نه
    Nem értem (نِم ایرتِم) :نمی‌دانم
    víz (ویز) :آب
    bor :باده
    sör (شؤر): آبجو
    tea (ته‌آ):چای
    tej (تِی):شیر(نوشیدنی)
    Szeretlek (سِرِتلِک): دوستت دارم.

مجارستان

مَجارستان (به مجاری: Magyarország) کشوری است در اروپای مرکزی. پایتخت آن بوداپست است. مساحت آن ۹۳۰۳۰ کیلومتر مربع است. این کشور در حدود ۹ میلیون و ۸۸۰ هزار نفر جمعیت دارد، زبان رسمی آن مجاری و واحد پول آن فورینت است. پایتخت و پرجمعیت‌ترین شهر این کشور بوداپست با یک میلیون ۷۴۰ هزار نفر جمعیت است.

در حدود ۸۴ درصد از مردم این کشور مجاری‌تبار، ۱۴ درصد نامشخص، و ۳ درصد روما (کولی) هستند. زبان مجاری پرگویشورترین زبان غیر هندواروپایی در قاره اروپا است.[۱]

زبان مجاری از خانواده فین‌واوگری است که از کوه‌های اورال سرچشمه می‌گیرند و مجاری با زبان‌های فنلاندی و استونیایی خویشاوند است.

پایه‌های مجارستان در اواخر سد نهم میلادی توسط شاهزاده آرپاد نهاده شد. فرزند نوه او یعنی استفن اول در سال هزار میلادی بر تخت پادشاهی نشست و مسیحیت را به عنوان دین رسمی مجارستان پذیرفت. مجارستان در سده دوازدهم قدرتی متوسط در جهان غرب آن زمان به‌شمار می‌آمد. بخش‌هایی از مجارستان از ۱۵۴۱ تا ۱۶۹۹ یعنی ۱۵۸ سال در زیر سلطه عثمانی قرار گرفت. مجارستان بعدها تحت فرمان هابسبورگ قرار گرفت و سپس بخش عمده‌ای از پادشاهی اتریش-مجارستان را تشکیل داد.

مجارستان در تاریخ ۲۳ اکتبر ۱۹۸۹ تبدیل به جمهوری پارلمانی دموکراتیک شد و امروزه به عنوان یک کشور توسعه‌یافته شناخته می‌شود. مجارستان از کشورهای توریستی است و در سال ۲۰۱۱ میلادی ۱۰.۲ میلیون گردشگر را به خود جلب کرد.[۲] مجارستان، از کشورهای سابق کمونیستی شرق اروپا، همراه با شمار دیگری از کشورهای کمونیستی سابق و همچنین قبرس و جزیره مالت در سال ۲۰۰۴ به عضویت اتحادیه اروپا پذیرفته شد.

در طول جنگ جهانی دوم و در جریان هولوکاست، نزدیک به ششصد هزار یهودی در مجارستان کشته شدند.[۳] در آن زمان دولت وقت مجارستان، با آلمان نازی متحد بود.

امروزه، برطبق نتایج آژانس حقوق اساسی اتحادیه اروپا شدیدترین کشور یهودی‌ستیز اتحادیه اروپا مجارستان است. ۹۰ درصد یهودیان این کشور اعلام کرده‌اند که به آنها توهین و بی‌حرمتی و در بسیاری موردها حمله می‌شود.[۴]

محتویات

    ۱ تاریخ
    ۲ پادشاهی اتریش - مجارستان
        ۲.۱ کمونیسم
    ۳ جغرافیا
    ۴ تقسیمات کشوری
    ۵ سیاست
    ۶ اقتصاد
    ۷ مناسبات بازرگانى ایران و مجارستان
    ۸ مردم
    ۹ فرهنگ
    ۱۰ نگارخانه
        ۱۰.۱ پانویس

تاریخ

تاریخ مهاجرت قوم مجار به جلگه دانوب دقیقاً معلوم نیست. این قوم به‌صورت قبایلی به‌تدریج از آسیا و نواحی غربی سیبری به این سرزمین آمده و پس از زدوخوردهای فراوان با دیگر قبایل برای تصاحب اراضی پربرکت سرانجام در جلگه دانوب بین نژادهای ژرمن و اسلاو حائل گردیده‌اند. این تاریخ را حدود سال ۸۹۶م. می‌دانند، یعنی زمانی‌که قبایل مجار به رهبری پرنس آرناپه ساکن حوزه کارپات (سرزمینی که از لحاظ آب و مراتع غنی بوده) را تماماً و یا به‌طور وسیعی تصرف کردند و امروز به‌نام «مجارستان» و «ترانسیلوانیا» خوانده می‌شود.

حوزه کارپات که از لحاظ جغرافیایی در مرکز اروپا واقع شده از دوران ماقبل تاریخ توسط بشر اولیه اشغال شده بود. مردم دوران اولیه عصر آهن و به‌دنبال آن کِلت‌ها به‌نوبت در شروع دورهٔ حاضر توسط رومی‌ها شکست خوردند. ایالات رومی پانونیا و داسیا که در زمان حکومت تیبریوس و تراجان به‌تصرف درآمده بودند، دربرگیرنده قسمتی از آنچه مجارستان می‌شد بودند. پس از چهار قرن فرمانروایی رومی‌ها به‌واسطه مهاجرت عظیمی منقرض گردید. هونها به رهبری پادشاه معروف خود آتیلا ، آستروگوتها ژپیدها و لونگوبارها و به‌دنبال آن‌ها آوارها که از نژاد هون‌ها بودند برای زمان کوتاهی در این مکان سکنی گزیدند.

با انقراض امپراتوری آوار به‌دست شارل ماگن، تنها گروه‌های کوچکی از آوارها در درهٔ رود دانوب باقی‌ماندند. وضعیت اجتماعی و اقتصادی این مردمان تقریباً هم‌سطح مجاری‌های غالب بود و به‌همین علت باعث همزیستی و بعدها جذب شدن آن‌ها توسط مردم مجار می‌گردید.
تندیسی از آرپاد، بنیان‌گذار دودمان پادشاهی مجارها.

در قرن دهم هفت قبیله فاتح مجار که با هم متحد بودند تحت رهبری شاهزاده آرپاد مؤسس اولین سلسله مجار قرار داشتند و قدرت را به فرزندش کیزاسپرو سپردند. در سال ۹۷۲ گیزا[۵] به‌عنوان یکی از سران قبایل مجار به ریاست اتحادیه‌ای که از این قبایل به‌وجود آمده بود انتخاب شد و به اتفاق همسرش سارولت[۶] به آئین مسیحیت گروید و پس از وی فرزندش ایشتوان یکم[۷] که در تاریخ مجارستان نسبت به سنت ایشتوان [۸] شهرت دارد در سال ۱۰۰۰م. به‌عنوان نخستین پادشاه مجارستان تاج‌گذاری کرد. وی که در کودکی غسل تعمید داده شده بود بعد از تحکیم حکومت خود به‌عنوان اولین پادشاه مجارستان مسئله مسیحی کردن مجارها را رسمیت بخشید و به تأسیس صومعه و بنانهادن کلیسا اقدام کرد. سن استفان برای استقرار نظام پادشاهی و پی‌ریزی یک نظم اجتماعی پایدار کوشش‌های فراوانی نمود و مردم را مجبور کرد از آیین قدیمی به‌سمت مسیحیت بگروند.

در اواخر قرن ۱۱ کلیسا ایشتوان یکم را به خاطر خدمات وی به مقدس ملقب نمود. وی دو مجموعه عقاید برای اداره امور کشور تنظیم کرد. وی پادشاهی جنگجو بود. در جنگی که با «کنراد»[۹] امپراتور ژرمن نمود وی را شکست داد و تا حوالی وین پیشروی کرد، و به‌علت ثروت سرشار حاصل از جنگ دانوب، خطر همسایگان اعم از امپراطوری ژرمن و بیزانس وجود داشت. مجارها نخست با بیزانس از در دوستی درآمدند و پس از شکست ژرمن‌ها در سال ۱۱۰۸ که با غلبه بر سپاهیان هانری پنجم در پوترن به‌دست آمد از جانب ژرمن‌ها آسوده‌خاطر گشتند. در سال ۱۱۸۱ با استقرار بلغارها و تشکیل دولت بلغار مرز مشترک مجارستان و بیزانس از بین رفت و خطر دوم که متوجه مجارها بود منتفی گشت. در قرن ۱۲ قدرت حکومت مرکزی رو به زوال نهاد و با رشد فئودالیسم قدرت سیستم ملوک‌الطوایفی افزایش یافت. از زمان مرگ استفان اول یک دوره ناامنی شروع شد که طی آن شورش نجیب‌زادگان پیرو مذهب قدیمی پاگان، اصلاحات اجتماعی و مذهبی پادشاه را به مخاطره انداخت. در هر حال این شورش فرونشانده شد و حملات آلمان‌ها از غرب و کومان‌ها از شرق سرکوب گردید.

طی سده‌های ۱۱ و ۱۲ پادشاهان دودمان «آرپاد» مجارستان را یک‌پارچه نگه داشته و در مقابل سیاست‌های توسعه‌طلبانه امپراتوری مقدس روم، قسطنطنیه و پاپ در رم مبارزه نمودند. سرانجام پیشرفت نسبتاً صلح‌آمیز مجارها در قرون وسطی با حمله مغول‌ها به رهبری پاتوخان در سال‌ها (۴۴ - ۱۲۴۱) دچار وقفه شد و ارتش مجارستان شاه بلدی چهارم به‌سختی توسط مغول‌ها تارومار شد.

اوج شکوه و عظمت مجارستان در قرون وسطی روزگار سلطنت لوئی اول (بزرگ) (۸۲ - ۱۳۴۲) بود؛ زیرا نفوذش تا دریای بالتیک، دریای سیاه، دریای مدیترانه می‌رسید. جنگ با ترک‌ها در سال ۱۳۸۹ صورت گرفت و ترک‌ها تا دریای بالکان پیش رفتند و مدت‌های دراز مجارستان در چنگال ترکان عثمانی و قسمتی از خاک مجارستان زیر فرمان جابرانه خانواده‌ها هابسبورگ اتریش گرفتار بود.

این سیاست حفظ قدرت مرکزی توسط «ماتیوس هون‌یادی» (۱۴۹۰ - ۱۴۵۸) که از پادشاهان بسیار محبوب و موفق بود دنبال گردید. با مهار کردن قدرت بارون‌ها و تشکیل یک ارتش قوی اجیر شده، وی امنیت و آسایش برای مردم شهر و روستا را به ارمغان آورد، در حالی‌که سیاست خارجی توسعه‌طلبانه وی موجب هراس بود با این وجود دربار با شکوه و کتابخانه عظیم گرونسیانا برای وی در سرتاسر اروپا شهرت آفرید. جانشینان شاه ماتیوس در هر حال قادر نبودند که با قدرت رو به افزایش بارون‌ها مقابله کنند. افزایش فشار روستاییان موجب گردید که تخم نارضایتی در میان آنان کاشته شود؛ به‌طوری‌که در سال ۱۵۱۴ منجر به جنگ دهقانی بزرگی به رهبری گیورگ دوژا[۱۰] از اهالی ترانسیلوانیا گردید. به‌هرحال ارتش دهقانی با نبردهای خونینی از هم پاشید و شکست آن منجر به کیفر خونینی برای دهقانان گردید. در این شرایط تهدید ترک‌ها برای اشغال کشوری که به‌دلیل اختلافات داخلی از هم پاشیده شده بود یک خطر جدی به‌شمار می‌آمد. در سال ۱۵۲۶ ارتش بزرگ سلطان سلیمان دوم قوای شاه جوان لوتیز دوم را در «نبرد موهاچ» نابود کرد.
پادشاهی اتریش - مجارستان

پس از آن نواحی غربی و شمالی مجارستان حکومت هابسبورگ را پذیرفته و از اشغال عثمانی‌ها رهایی یافتند. جنگ مجارها و عثمانی‌ها سرانجام با انعقاد پیمانی در سال ۱۶۹۹ پایان یافت. در سال ۱۸۶۷ میلادی حکومت‌های اتریش و مجارستان باهم متحد و سپس ادغام شده و دولت «اتریش - مجارستان» را شکل دادند. این پادشاهی دوتایی در طی جنگ جهانی اول توسط قدرت‌های مرکزی اروپا از هم گسسته شد. یک نظام جمهوری کوتاه مدت در سال ۱۹۱۸ در مجارستان به وجود آمد ولی بیش از ۸ ماه دوام نیافت، در سال ۱۹۱۹ بلا کُن رهبر کمونیست‌های رومانی با حمله به مجارستان و اشغال بوداپست در ۴ اوت ۱۹۱۹ یک حکومت کمونیستی بی نظم را در مجارستان پایه گذاری کرد. پس از ترک مجارستان توسط رومانیایی‌ها، آدام نیکولاس هورتی با یک ارتش ملی بوداپست را به تصرف درآورد، فاتحان بوداپست در ۴ ژوئن۱۹۲۰ معاهده‌ای تحت عنوان «پیمان تریانون» را به امضارساندند.

در جریان جنگ جهانی دوم، مجارستان متحد آلمان در این جنگ بود. به دنبال حملهٔ نازی‌ها به شوروی در ۲۲ژوئن۱۹۴۱میلادی، مجارستان از متجاوزان به شوروی که آلمان‌ها بودند حمایت کرد ولی با شکست آلمان‌ها در جبههٔ شرق از متفقین، در مه ۱۹۴۳ از این حمایت صرف نظر کرد. آلمان‌ها مجدداً در سپتامبر۱۹۴۳ برای بقا در جریان جنگ، مجارستان را اشغال کردند و یک رژیم دست‌نشانده در این کشور برقرار کردند. در جریان اشغال مجارستان توسط نازی‌ها، دهها هزار یهودی و کولی مجار به اردوگاه‌های مرگ فرستاده شدند و پس از تحمل شکنجه‌های فراوان به دست نازی‌های جنایتکار به طرز فجیعی به قتل رسیدند. با شکست آلمان‌ها در جنگ جهانی دوم، رژیم دست نشاندهٔ آنهادر مجارستان نیز بین سالهای ۱۹۴۴ تا۱۹۴۵ توسط شوروی از قدرت ساقط شد. به موجب پیمان پاریس که در سال۱۹۴۷ بسته شد، «مجارستان بایستی ازکلیهٔ قلمرو خود که در جریان جنگ جهانی دوم به دست آورده بود صرف نظر می‌کرد، همچنین مجارستان به پرداخت ۳۰۰ میلیون دلار غرامت به شوروی، چکسلواکی و یوگسلاوی محکوم شد»
کمونیسم

در سال ۱۹۴۸ حزب کمونیست با پشتیبانی نیروهای شوروی در مجارستان قدرت را در دست گرفت، نظام جمهوری خلق در مجارستان تأسیس، صنعت ملی، زمین‌ها اشتراکی و حکومت تک‌حزبی شد، همچنین مخالفین توسط پلیس مخفی ترور می‌شدند. به طور کلی دقیقاً یک مدل و کپی از حکومت شوروی در مجارستان حکم فرما بود. یکی از مهمترین مخالفان حکومت کمونیستی، رهبر کاتولیک‌های مجارستان «کاردینال یوزف میندشنتی» در سال ۱۹۴۸ به زندان افتاد، در سال۱۹۵۶ قیام‌های مردمی به اوج خود رسید، در قیام معروف ۲۳ اکتبر۱۹۵۶ ضد کمونیستی مردم مجارستان، قیام مردم به خاک و خون کشیده شد و کماکان حکومت کمونیستی در مجارستان پایدار ماند.
انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان:
تانک نابودشده شوروری در مجارستان. ۱۹۵۶.

پس از تغییراتی که در شوروی، در پی مرگ استالین و کم شدن از ترس عمومی در پی حکومت وی صورت می‌گرفت، اعتراض گروه‌های سیاسی و صنفی در کشورهای کمونیستی اروپای شرقی نیز آرام آرام بالا گرفت. در همان روزها، حزب کمونیست مجارستان، میان دو دسته اصلاح طلبان و استالینیست‌ها تقسیم شده بود. از سوی دیگر دانشجویان دانشگاه صنعتی بوداپست برای نخستین بار دست به انتشار نامه‌ای زدند و در آن خواستار برقراری آزادی‌های مدنی و برگزاری انتخابات آزاد شدند.[۱۱]

قیلم خونین بوداپست در ۲۳ اکتبر ۱۹۵۶ و با تظاهرات جمعیتی بالغ بر ۲۳ هزار نفر در مرکز شهر شروع شد. تظاهرکنندگان به قرائت مرام‌نامه دموکراسی پرداختند و آوازهای ممنوعه را خواندند. تا غروب، جمعیت به ۲۰۰ هزار نفر رسید و آنها مجسمه غول‌پیکر استالین را به زیر کشیدند. تانک‌های شوروی مجبور به عقب‌نشینی از مواضع خود شدند اما یک هفته بعد، با قدرت بیشتری بازگشتند.

تانک‌ها و زره‌پوش‌های ارتش سرخ به تظاهرات و اعتراضات پایان دادند و سه هزار نفر از جمله ایمره نوج، نخست وزیر وقت توسط ارتش سرخ شوروی بازداشت و اعدام شدند و بیش از ۲۰۰ هزار نفر نیز از خانه‌های خود آواره شدند.

در سال ۱۹۵۶ تا ۱۹۸۸، یوناس کادار که به شدت به شوروی وابسته بود به قدرت رسید. در اواخر حکومت شوروی و پیش از اضمحلال آن، حکومت وابسته به آن در مجارستان، آزادی‌های سیاسی بیشتری به احزاب مخالف داد و سرانجام در سال۱۹۸۹ حکومت کمونیست مجارستان فروپاشید. پس از آن در اکتبر۱۹۸۹ قانون اساسی اصلاح شد و یک نظام چندحزبی در مجارستان روی کار آمد. آخرین نیروهای شوروی درژوئن۱۹۹۱، مجارستان را ترک کردند و به ۴۷ سال حضور نظامی در مجارستان پایان دادند. در آوریل ۱۹۹۹ مجارستان به ناتو پیوست و در مه ۲۰۰۴ به عضویت اتحادیهٔ اروپا درآمد. در ۵ اوت ۲۰۰۵، لاسلو سولیوم به عنوان رئیس جمهور و در ۲۹سپتامبر۲۰۴ فرنتس جورچانی با سمت نخست وزیر مجارستان انتخاب شدند
جغرافیا
نقشه توپوگرافی مجارستان.

مرزهای مجارستان کنونی پس از پایان جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری اتریش-مجارستان تثبیت شد. مرزهای مشترک مجارستان با دیگر کشورها جمعاً ۲۲۵۸ کیلومتر است. در شمال با جمهوری اسلواکی ۵۱۵ کیلومتر مرز مشترک دارد. در شرق آن کشور رومانی با ۴۴۳ کیلومتر مرز مشترک قرار دارد. همچنین در شمال‌شرقی مجارستان جممهوری اوکراین با ۱۰۳ کیلومتر مرز مشترک قرار دارد. در جنوب نیز کشور مجارستان با جمهوریهای پیشین یوگوسلاوی (صربستان ۱۵۱ کیلومتر، کرواسی ۳۲۹ کیلومتر و اسلوونی ۸۲ کیلومتر) مرز مشترک دارد. در غرب مجارستان کشور اتریش با ۳۶۶ کیلومتر مرز مشترک جای گرفته‌است.

مساحت مجارستان ۹۳٬۰۳۰ کیلومتر مربع است. این کشور از شمال به جنوب ۲۵۰ کیلومتر و از شرق به غرب ۵۲۴ کیلومتر طول دارد. کشور مجارستان کشوری مسطح با دشت‌هایی در حوزه کارپات است که توسط رود بزرگ دانوب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده‌است. مجارستان در حوزه اروپای مرکزی قرار دارد و دارای آب و هوایی معتدل می‌باشد. تابستانها در این کشور نسبتاً گرم با رطوبی متوسط است و در این فصل دشت‌های مرکزی، افزایش شدیدی دارد. مجارستان دارای زمستان‌هایی با بارندگی زیاد و هوایی سرد است. بلندترین نقطه مجارستان کوه کِکِس است که ۱۰۱۴ متر ارتفاع دارد.

دو رود مهم از جنوب (صربستان) وارد مجارستان می‌شود، رود دانوب که با گذر از بوداپست، پایتخت مجارستان راه شمال و شمال غرب را طی می‌کند و به اسلواکی و اتریش می‌رود و دیگری رود تیسا که آن هم از جنوب وارد مجارستان شده و راه شمال شرق را درپیش می‌گیرد و وارد اوکراین می‌شود. دریاچه‌ای نیز به نام دریاچهٔ بالاتون در غرب مجارستان قرار دارد. مجارستان دارای حالت دشت مانند و صاف بوده و دارای خاک حاصلخیزی نیز می‌باشد.

از مهمترین شهرهای مجارستان می‌توان به، دبرتسن ۲۰۵ هزار نفر، میشکولتس ۱۷۸ هزار نفر، سگد ۱۶۳ هزار نفر، پچ ۱۵۸ هزار نفر و گیور ۱۲۹ هزار نفر اشاره کرد. بوداپست از دو بخش بودا و پست تشکیل شده که اولی در کرانهٔ باختری (سمت راست) رود دانوب و دومی در سمت خاوری این رود واقع شده‌اند. شهر پچ که یکی از بزرگترین شهرهای کشور مجارستان می‌باشد پایتخت فرهنگی اروپا بوده و همچنین ایـن شهر هر ساله پذیرای دانشجویان زیادی از دیگر کشورها است.
تقسیمات کشوری
شهرستان‌های مجارستان

مجارستان از ۱۹ شهرستان تشکیل شده‌است به علاوه بوداپست که متعلق به هیچ شهرستانی نیست و مستقل است.شهرهای مهم مجارستان شامل دبرسن، میشکولتس، سگد، پچ و گیور هستند.
سیاست
پارلمان مجارستان در بوداپست

رئیس جمهوری از بین اعضای مجمع ملی برای یک دوره پنج ساله برگزیده می‌شود.مقام او تا حدود زیادی تشریفاتی است و اما بصورت اسمی وی فرمانده رئیس نیروهای مسلح و دارای قدرت‌های از جمله نامزدی برای نخست وزیری است که که باید توسط اکثریت آرای اعضای پارلمان، بر پایه پیشنهاد ارائه شده توسط خود رئیس جمهوری انتخاب شود. در مجارستان رئیس جمهور و نخست وزیر توسط دو سوم آراء پارلمان تعیین می‌شود.

در مه ۲۰۱۲ در پی کناره‌گیری پال اشمیت، رئیس جمهوری پیشین مجارستان به دلیل اتهام سرقت علمی در نگارش رساله دکترا، مجمع ملی مجارستان رئیس جمهوری جدید این کشور را انتخاب کرده‌است. رئیس جمهوری جدید مجارستان «یانوس آدر» نام دارد که از متحدان نزدیک ویکتور اوربان، نخست‌وزیر به‌شمار می‌آید.[۱۲]

حزب مخالف دولت در پارلمان از شرکت در رای‌گیری خودداری ورزیده و گفت که انتخاب آقای آدر به این سمت باعث می‌شود تا حزب حاکم پایه‌های قدرت خود را محکم‌تر کند.[۱۳]

قانون اساسی جدید مجارستان از اول ژانویه ۲۰۱۲ سال جاری به اجرا گذاشته شده است؛ در حالیکه اتحادیه اروپا هشدار داده بود که بخشی از محتوای آن شامل تغییر در موقعیت بانک مرکزی و ارتباط آن با دولت، ساختار قوه قضاییه و تشکیلات ناظر بر حفظ اطلاعات و حریم خصوصی شهروندان برای این اتحادیه قابل قبول نیست. اتحادیه اروپا علیه مجارستان به دلیل اصلاحاتی که در قانون اساسی این کشور صورت گرفته به دادگاه شکایت کرده است.[۱۴]

در انتخابات ماه مه ۲۰۱۴ پارلمان اروپا، در مجارستان حزب حاکم که به عنوان راستگرا و ضدخارجی شهرت دارد با بیش از ۵۰ درصد، اکثریت مطلق آرا را به خود اختصاص داده است.[۱۵]
اقتصاد

معادن بوکسیت بسیار غنی در این کشور، شناسایی شده و به بهربرداری رسیده است. نیمی از صادرات مجارستان را ماشین آلات کشاورزی، ابزار مهندسی و غلات و ماشینهای صنعتی تشکیل می‌دهند.

در سال ۲۰۰۸ اقتصاد مجارستان زیر فشار بدهی شدید و کسری بودجه قرار داشت. ارزش پول مجارستان موسوم به فورنیت، و شاخص اصلی معرف سهام در آن کشور، موسوم به بوکس، همزمان با سیر نزولی بازارهای مالی جهان، تنزل کرد. در پی کاهش شدید ارزش پول ملی و فشار مضاعف بر اقتصاد، مقامات این کشور به سراغ صندوق بین‌المللی پول رفتند. بانک مرکزی مجارستان برای جذب دارایی‌های مردم به بانک‌ها، بهره عامل را به ۵/ ۱۱ درصد افزایش داد.[۱۶]

در اکتبر ۲۰۱۰ مخزن زباله‌های شیمیایی شرکت آلومینیوم‌سازی آیکا در غرب مجارستان ترکید. آن حادثه سیلی از زباله های سمی به راه انداخت که دو شهر کوچک را ویران کرد، هشت تن را کشت، و تمام حیات وحش را در رودخانه «مارکال» از بین برد.
مناسبات بازرگانى ایران و مجارستان

در سال ۱۹۵۲ براى اولین بار بعد از جنگ جهانى دوم یک موافقت‌نامه بازرگانى بین ایران و مجارستان منعقد گردید که اساس و پایه مبادلات بین دو کشور در سال‌هاى بعد قرار گرفت. از آن تاریخ تا ۱۹۶۶ به‌طور کلى حجم مبادلات بین دو کشور چندان زیاد نبود و جمعاً از ۵/۱۱ میلیون دلار تجاوز نکرد. در مه ۱۹۶۶ یک موافقت‌نامه بازرگانى و پرداخت براى مدت سه‌سال بین دو کشور منعقد گردید که به‌موجب آن حجم مبادلات بازرگانى بین طرفین براى سال اول ۲۶ میلیون دلار و براى سال دوم ۲/۲۹ میلیون دلار و براى سال سوم ۳۳ میلیون پیش‌بینى شد. برطبق این موافقت‌نامه کالاى صادراتى ایران به مجارستان عبارت بودند از: خشکبار، دانه‌هاى روغنی، چای، توتون و فرآورده‌هاى آن، پنبه، روغن نباتی، ماهى و کنسرو و پوست و روده و پشم و ابریشم طبیعى و فرش و پارچه‌هاى ابریشمی، منسوجات جوراب و زیرپوش و منسوجات نخى و نخ پنبه و سنگ‌هاى معدنى و سنگ‌هاى قیمتى مانند فیروزه، محصولات شیمیایى و فرآورده‌هاى نفتى و گوگرد و ... که قریب چهل رقم کالاى صادراتى بود ولى عملاً صادرات از هشت قلم کالا تجاوز نکرد.

شامل: پنبه، پوست خام، مقدار فرش و چوب، کشباف و پارچه پنبه‌اى و حتى همین قلم با مقایسه ارزش کالاهاى صادره و سهمیه‌هاى تعیین شده در موافقت‌نامه به‌میزان پیش‌بینى شده نرسید. طبق آمار بانک مرکزى ایران در سال اول موافقت‌نامه صادرات ایران به مجارستان ۳/۴ میلیون دلار و در سال دوم موافقت‌نامه صادرات ۶/۳ میلیون دلار و واردات ۳/۸ میلیون دلار و در هشت ماهه سال سوم ۲۰/۵ میلیون دلار و واردات ۴/۴ میلیون دلار بوده است. یک‌سال قبل از انعقاد موافقت‌نامه مذکور یعنى در مه ۱۹۶۵ یک موافقت‌نامه همکارى اقتصادى و فنى بین دو کشور در تهران به امضاء رسید که بر اساس آن دولت مجارستان موافقت نمود اعتبارى به‌میزان ده‌میلیون دلار با بهره ۵/۲% جهت تحویل ماشین‌آلات و تجهیزات و انجام خدمات فنى در اختیار دولت ایران قرار دهد. ولى به‌علت اینکه شرایط این موافقت‌نامه با موافقت‌نامه‌هاى مشابه که ایران با دیگر کشورها منعقد نموده و تا حدى متفاوت بود، از تمام اعتبار مذکور استفاده نشد.

در آوریل ۱۹۶۸ یک موافقت‌نامه دیگر همکارى اقتصادى و فنى بین ایران و مجارستان به امضاء رسید که به‌موجب آن دولت مجارستان اعتبارى به‌میزان چهل‌میلیون دلار با بهره ۵/۲% در اختیار دولت شاهنشاهى براى انجام پروژه‌هاى صنعتى و خرید ماشین‌آلات و تجهیزات و خدمات قرارداد و موافقت‌ نمود که ایران در مقابل به‌همان میزان نفت خام شرکت ملى نفت ایران به مجارستان صادر نماید. با توجه به اینکه مبادلات بازرگانى بین دو کشور با وجود امکانات فراوان براى بسط و توسعه به‌میزان پیش‌بینى شده در موافقت‌نامه بازرگانى مورخ مه ۱۹۶۶ نرسیده بود لذا کمیسیون مختلط مرکب از نمایندگان دو دولت ایران و مجارستان در ژانویه ۱۹۶۹ در تهران تشکیل گردید و نتایج حاصله از اجراى موافقت‌نامه بازرگانى و پرداخت را مورد بررسى قرار دادند و چون مدت اعتبار در ژوئن ۱۹۶۹ به پایان مى‌رسید لذا هیئت‌هاى نمایندگى دو کشور پیش‌نویس موافقت‌نامه‌هاى وزراى اقتصادى ایران و مجارستان آن را در بوداپست امضاء نمودند.

برطبق آن قرار شد ایران در سال اول معادل یک‌میلیون دلار اتومبیل سوارى - اتوبوس، ۲۰۰ هزار دلار کفش - ۶۰۰ هزار دلار یخچال - چراغ گاز و آبگرمکن و ۳۵۰ هزار دلار فرش - یک‌صد هزار دلار صابون و پودر رختشویى - یک‌صد هزار دلار جوراب و پیراهن و زیرپیراهن، ۲۰۰ هزار دلار تریکو و پتو - ۵۵۰ هزار دلار دخانیات - ۲۳۰ هزار دلار روغن نباتى و دانه‌هاى روغنى - ۳۰۰ هزار دلار محصولات نخى به مجارستان بفرستد. در امضاى موافقت‌نامه فوق طرفین توافق کردند که اجراى اصل کاملةالوداد را در مورد یکدیگر رعایت نمایند.

روابط اقتصادى ایران و مجارستان در سال ۱۹۷۰ وارد مرحله تازه‌اى شد. در اردیبهشت این سال در تهران مذاکرات مفصلى بین هیئت‌هاى نمایندگى دو کشور صورت گرفت و قرار شد که کالاهاى صنعتى ایران در فهرست کالاهاى قابل صدور به مجارستان قرار گیرد. در مهرماه ۱۳۵۰ یک هیئت بازاریابى و بازرگانى مرکب از وزیران صنایع و کارشناسان اقتصادى ایران به اروپا از جمله مجارستان مسافرت نمودند و سرانجام در آذرماه همان سال هیئت اقتصادى و بازرگانى مجار به‌مدت یک هفته به ایران آمد و پیمان‌هایى به‌منظور خرید کالاهاى گوناگون از قبیل کفش و جوراب و تریکو و کشمش و پنبه به امضاء رسید. از سال ۱۳۴۹ ایجاد یک کارخانه تولید قند از خرما در خرمشهر با همکارى فنى کارشناسان مجارستان آغاز به کار کرد و در سال ۵۰ به‌مرحله بهره‌بردارى رسید. در مهر ۵۱ وزیر بازرگانى خارجى مجارستان در رأس یک هیئت شش نفرى از مقامات اقتصادى و بازرگانى آن کشور براى شرکت در دومى اجلاس مشترک وزیران اقتصادى ایران و مجارستان به تهران آمد و طى مذاکراتى توافق شد که دولت مجار میزان خریدهاى خود را از ایران افزایش و متنوع سازد. در همین سال مذاکرات دیگرى براى تأمین دومین واحد تولیدى تحقیق شده خرما صورت گرفت و ایجاد یک واحد عظیم کشت و صنعت در دشت مغان در دستور همکارى‌هاى اقتصادى و فنى دو کشور قرار گرفت.
مردم

جمعیت مجارستان بالغ بر ۱۰٬۳۱۳٬۸۸۳ نفر (سازمان ملل متحد ۱۹۹۵) است. ۸۸٪ جمعیت کشور از مجارها تشکیل شده و دیگر تیره‌های ساکن این کشور رومانیایی‌ها، صربها، کرواسی‌ها، آلمان‌ها، و شمار نسبتاً زیادی از کولی‌ها هستند. مطالعات ژنتیکی نشان داده است که مجارها فقط ۱۳ درصد از ژن‌های اقوام اورالی را دارا هستند.[۱۷] زبان رسمی مجارستان مجاری است. ۷۰٪ مردم مسیحی کاتولیک و ۲۵٪ پروتستان هستند.
فرهنگ

سده نوزدهم برای این کشور احیاء ملی را به بار آورد که در آن، فرهنگ نقش بسیار ارزندهای را ایفا نمود. بخش عمده مؤسسات فرهنگی و سنتهای موجود کشور، ریشه در قرن نوزدهم دارند. بیش از نیمی از جامعه مجارستان تا میانه‌های سده نوزدهم از زندگی روستایی برخوردار بودند و در مقایسه با جامعه غرب، طبقه روشنفکر مجارستان منفعل باقی ماند. در همان زمان، جمهوری مجارستان به عنوان یکی از کشورهای اروپای مرکزی نوعی انتقال غربی از سنتهای قدیمی به سنتهای جدید را تجربه نمود که با مخالفت شدید کشورهای شبه جزیره بالکان و اروپای شرقی مواجه گردید.

در اواخر دهه ۴۰ عنصر پیشرو سیاست فرهنگی از نوع بلشویکی حذف گردید و تا انقلاب سال ۱۹۵۶ سیاست فرهنگی طراحی شده به سبک اتحاد جماهیر شوروی سابق در کشور حاکم بود. پس از فرونشستن آتش انقلاب، فرهنگ عامرانه در اوایل دهه ۶۰ روبه زوال نهاد. در سال ۱۹۸۹، فرایند تجدیدنظر در زمینه‌های مختلف زندگی و انتقال تدریجی از سنت‌های قدیمی به سنتهای جدید در کل بلوک کمونیسم در حال شکل گیری بود. در نتیجه تضعیف نظام کمونیسم، منابع دولتی به تدریج تحلیل رفته و به موازات حذف کنترل سیاسی، حوزه فرهنگ کشور از نظام یارانه‌ای خارج گردید. در سال ۱۹۸۰، فرهنگ تجارتی به اوج خود رسیده و بنیاد فرهنگی سوروس نقش مهمی را در این میان ایفا نمود.

سوارکاری و موسیقی دو بخش مهم از فرهنگ مجار است.

داروشناسی

داروشناسی یا فارماکولوژی (به انگلیسی: Pharmacology) شاخه‌ای از پزشکی و زیست‌شناسی است که به مطالعه واکنش متقابل داروها (یا مواد شیمیایی) بر موجودات زنده٬ که منجر به ایجاد اثرات زیست‌شناسی این ترکیبات می‌گردد. داروشناسی شامل دو بخش فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک است.[۱][۲]

ریشهٔ تاریخی فارماکولوژی بالینی به سده‌های میانه و به کتاب پزشکی قانون نوشتهٔ ابن سینا و گزارش‌اسحاق نوشته پترس ایسپانوس و همچنین جان‌سنت‌آماند بازمی‌گردد.[۳]

محتویات

    ۱ فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک
    ۲ بخش‌های تخصصی فارماکولوژی
    ۳ جستارهای وابسته
    ۴ منابع

فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک

داروشناسی مطالعهٔ تعامل بین موجودزنده و دارو یا موادشیمیایی دریافت‌شده است که بر عملکرد طبیعی یا غیرطبیعی بیوشیمیایی اثر می‌گذارد. دو حوزه اصلی فارماکولوژی، فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک هستند. بطور خلاصه فارماکودینامیک مطالعهٔ اثرات داروها بر بدن، و فارماکوکینتیک٬ اثر و رفتار بدن بر روی داروها است. بعبارت دیگر فارماکودینامیک٬ مبحث فعل‌وانفعالات دارو در مواجهه با گیرنده‌های بیولوژیک، و فارماکوکینتیک بحث و تعریف درمورد جذب، توزیع، متابولیسم و دفع دارو در سیستم‌های بیولوژیکی است. لازم به یادآوری‌است که داروشناسی(Pharmacology) با داروسازی(Pharmacy) دو واژهٔ جدا از هم هستند که گاهی به‌اشتباه به‌جای هم به‌کار می‌روند. فارماکولوژی چگونگی رفتار متقابل دارو و سیستم‌بیولوژیکی(بدن)است ولی داروسازی در رابطه با مواداولیه٬ آماده‌سازی، توزیع، مقدار(دوز) در استفاده از داروهای بی‌خطر و مؤثر است.
بخش‌های تخصصی فارماکولوژی

فارماکولوژی به زیر بخش‌های تخصصی‌تر بخش می‌شود که از میان آنها:[۴]

    فارماکولوژی بالینی: بازمینهٔ پزشکی بالینی و مطالعهٔ اثر دارو بر روی انسان و حیوانات است.
    نوروفارماکولوژی: اثر متقابل دارو و سیستم عصبی بر هم.
    سایکوفارماکولوژی: اثر دارو بر روان و مغز، مشاهده تغییر رفتار مغز است.
    فارماکوژنتیک: آزمایش بالینی ژنتیکی در مورد افزایش پاسخ به دارو.
    توکسیکولوژی یا سمیت‌شناسی: مطالعه اثرات مضر یا سمی داروها بر بدن است.

پزشک

پزشک(از پهلوی بئشه زه به معنای دور کننده درد و بیماری) یا دکتر (در اصطلاح رایج) در دانش پزشکی کسی است که به حرفهٔ پزشکی یا طبابت، که برگرداندن سلامت انسان به وسیلهٔ مصاحبه با بیمار، مطالعه، تشخیص و درمان بیماری یا آسیب دیدگی می‌باشد، می‌پردازد. این معمولاً به دانش کافی آکادمیک مانند آناتومی، فیزیولوژی و فارماکولوژی، شناخت بیماری‌ها و درمان آن‌ها نیاز دارد.
یک پزشک در حال معاینهٔ چشم یک بیمار
پزشکی

پزشکی شاخه‌ای از علوم سلامت است. هدف پزشکی حفظ و ارتقاء تندرستی، درمان بیماری‌ها و بازتوانی آسیب دیدگان ( مانند فیزیوتراپی افراد فلج) می‌باشد. این هدف با شناخت بیماری‌ها، تشخیص و درمان و جلوگیری از بروز آنها به انجام می‌رسد.

گوگرد

گوگرد یا سولفور با نماد شیمیایی S نام یک عنصر شیمیایی است که در گروه ششم (VIA) و دورهٔ سوم از جدول تناوبی عنصرها جای گرفته‌است. این عنصر در خانوادهٔ اکسیژن[۲] قرار دارد، پیش از آن فسفر، پس از آن کلر، در بالای آن اکسیژن و پایین آن سلنیوم جای گرفته‌است.[۳][۴] نماد شیمیایی آن S و عدد اتمی آن ۱۶ است.[۵] اکتشاف این عنصر به پیش از تاریخ بازمی‌گردد.[۶][۷]

گوگرد یک نافلز بی‌بو، بی‌مزه[۸] و چند ظرفیتی است که بیشتر به شکل بلورهای زرد رنگ موجود در کانی‌های سولفید و سولفات شناخته شده‌است. گوگرد عنصری مهم برای همهٔ موجودات زنده‌است برای نمونه می‌توان به حضور گوگرد در ساختار اسید آمینوها و پروتئین‌ها اشاره کرد. این عنصر به صورت اولیه در کودها استفاده می‌شود؛ ولی به صورت گسترده‌تر در باروت، ملیّن‌ها، کبریت‌ها و حشره‌کش‌ها نیز به کار گرفته می‌شود.[۲]

محتویات

    ۱ پیشینه
    ۲ ویژگی‌ها
        ۲.۱ ایزوتوپ‌ها
    ۳ شیمی عنصر
        ۳.۱ آلوتروپ‌های گوگرد
        ۳.۲ ترکیبات معدنی
            ۳.۲.۱ سولفید
            ۳.۲.۲ سولفات
            ۳.۲.۳ سولفیت
        ۳.۳ ترکیبات آلی
    ۴ نقش بیولوژیکی
        ۴.۱ متابولیسم گوگرد و چرخه گوگرد
    ۵ کانی‌ها
    ۶ منابع معدنی
        ۶.۱ کانسارهای گوگرد در ایران
    ۷ کاربردها
    ۸ بهره برداری و تولید
        ۸.۱ اقتصاد معدنی[۵۸]
    ۹ اقسام گوگردهای صنعتی
    ۱۰ گوگرد در ادبیات فارسی و تاریخ علمی ایران
        ۱۰.۱ در لغت‌نامه دهخدا
        ۱۰.۲ در فرهنگ معین[۸]
    ۱۱ پانویس
    ۱۲ منابع
    ۱۳ پیوند به بیرون

پیشینه
نماد گوگرد در نزد کیمیاگران.
گوگرد، خانگیران، سرخس.

گوگرد که اسم لاتین آن Sulphur می‌باشد از زمان‌های باستان شناخته شده بود.[۹] این عنصر با نام Brimstone در اسفار پنجگانه کتاب مقدس آمده‌است.[۷] هومر نیز گوگرد حشره‌کش را در قرن ۹ قبل از میلاد ذکر کرده بود. در سال ۴۲۴ قبل از میلاد قبیله Bootier دیوارهای یک شهر را با سوزاندن مخلوطی از ذغال و گوگرد سوزانیده و خراب کردند. زمانی نیز در قرن ۱۲ در چین باروت که مخلوطی از نیترات پتاسیم KNO3 کربن و گوگرد بود کشف شد.

کیمیاگران اولیه برای گوگرد نماد مثلثی که در بالای یک خط قرار داشت در نظر گرفته بودند. این کیمیاگران از روی تجربه می‌دانستند که عنصر جیوه می‌تواند با گوگرد ترکیب شود.[۶]

سوگند یا سئوکند در اصل به معنای گوگرد بوده‌است. در دوران گذشته یکی از روش‌های نهایی اثبات اتهام یا برائت متهمان، خوراندن آب گوگرد به آنان بوده‌است. چنانچه متهم بعد از خوردن گوگرد یا همان سوگند زنده می‌ماند، حکم به برائت وی می‌دادند. اصطلاح سوگند خوردن که تأکید شخص بر صحت گفته‌هایش است، در اصل از همین آیین گرفته شده‌است.[۱۰]

در اواخر دهه ۱۷۷۰ آنتوان لاووازیه توانست مجامع علمی را متقاعد کند که گوگرد یک عنصر است و نه یک ترکیب.[۱۱]
ویژگی‌ها
گوگرد در حال سوختن

ظاهر این نافلز به رنگ زرد کمرنگ می‌باشد که بسیار سبک و نرم است. این عنصر به هنگام ترکیب با هیدروژن بوی مشخصی داشته که مشابه بوی تخم‌مرغ فاسد شده‌است.[۱۲] گوگرد با شعله آبی رنگ سوخته و بوی عجیبی از خود ساطع می‌کند (بنگرید به تصویر روبه‌رو). گوگرد در آب حل نمی‌شود ولی در دی‌سولفید کربن (سولفور دو کربن) حل می‌شود.[۸] حالت‌های معمول اکسیداسیون این عنصر ۲-و۲+و۴+و۶+ است که ۲- و ۴+ کاهنده‌اند و تمایل رسیدن به ۶+ که پایدارتر است را دارند و حالت‌های ۴+ و ۶+ از قاعده هشت‌تایی (اشاره به ساختار گوگرد) پیروی نمی‌کنند.[۲] گوگرد در تمام حالت‌های مایع، جامد و گاز شکل‌های چندگانه دارد که ارتباط بین آنها هنوز کاملاً درک نشده‌است. گوگرد کریستالی به صورت حلقه گوگردی S8 نشان داده می‌شود.

نیترید گوگرد پلیمری خواص فلزی دارد و این در حالی است که هیچ گونه اتم فلزی در خود ندارد(شبه فلز است).[۸] این عنصر همچنین خواص نوری و الکتریکی غیر معمول دارد. گوگرد غیر متبلور یا پلاستیک با عمل سرد کردن سریع کریستال گوگرد حاصل می‌شود. مطالعات در زمینه اشعه ایکس نشان می‌دهد که گونه غیر متبلور و بی‌نظم ممکن است که ۸ اتم در هر ساختار پیچشی ستاره مانند داشته باشد.

گوگرد می‌تواند به دو حالت کریستالی بدست آید به صورت اورتورومبیک (گوگرد هشت وجهی) یا بلور مونو کلینیک که اولی در دماهای معمولی پایدارتر می‌باشد.[۲]
ایزوتوپ‌ها
نوشتار اصلی: ایزوتوپ‌های گوگرد

گوگرد ۲۵ ایزوتوپ دارد که چهار تای آن پایدار هستند: ۳۲S (95.02%), ۳۳S (0.75%), ۳۴S (4.21%), و ۳۶S (0.02%). به جز ۳۵S با نیمه‌عمر ۸۷ روز وجود دارد که از برخورد ۴۰Ar به وجود می‌آید. بقیه ایزوتوپ‌های گوگرد کمتر از سه ساعت نیمه عمر دارند. در بسیاری از اکوسیستم جنگل‌ها سولفات از اتمسفر استخراج می‌شود و گوگرد موجود در طبیعت در مقدار ایزوتوپ 34S دارد به همین دلیل زمانی که تصور می‌شد دریاچه‌های رشته‌کوه راکی از اتمسفر در حال آلوده شدن هستند بررسی تفاوت ایزوتوپ‌های گوگرد نشان داد که سرچشمه آبی این دریاچه‌ها آلوده است.


شیمی عنصر
گوگرد معدنی که آن را گوگرد فارس هم می‌گفتند.

از آنجایی که گوگرد یک نافلز است انواع ترکیبات یونی به وجود می‌آورد.
آلوتروپ‌های گوگرد
ساختار S۸.
نوشتار اصلی: آلوتروپ‌های گوگرد‎

گوگرد بیش از سی آلوتروپ جامد دارد بیشتر از هر عنصر دیگری.[۱۳] در کنار S۸ چند نوع حلقه دیگر نیز شناخته شده هستند.[۱۴] حذف یک اتم از تاج S۷ را نتیجه می‌دهد که زرد تیره‌تری نسبت S۸ است. تحلیل کروماتوگرافی مایعی کارا نشان می‌دهد که عنصر گوگرد معمولا به شکل مخلوطی از S۸, به همراهS۷ و مقدار کمی S۶ است.[۱۵] حلقه‌های بزرگتری مانند S۱۲ و S۱۸ نیز دیده شده‌اند.[۱۶][۱۷]

جامد آمورف یا گوگرد «پلاستیک» نیز از طریق سرد کردن سریع گوگرد مذاب به دست می‌آید؛ مثلا از ریختن آن روی آب. مطالعات بلورشناسی پرتو ایکس نشان داده‌است که گوگرد آمورف ممکن است ساختارهای پیچه‌ای داشته‌باشد که وزن آن هشت اتم بر هر مرتبه است. این سیستم پلیمری می‌تواند علت خاصیت الاستیکی گوگرد آمورف باشد.
ترکیبات معدنی
سولفید
نوشتار اصلی: سولفید

    گالن یک که نام علمی آن سولفید سرب است نیز یک ترکیب مشتق از گوگرد است که در صنایع نیمه‌رساناها کاربرد دارد.

    سولفید آهن
    سولفید روی
    کربونیل سولفید – COS
    کربن دی‌سولفید – CS۲
    مس(I) سولفید – Cu۲S
    مس(II) سولفید – CuS
    ژرمانیوم(II) سولفید – GeS
    ژرمانیوم(IV) سولفید – GeS۲
    طلا (I) سولفید – Au۲S
    سولفید هیدروژن – H۲S
    سرب (II) سولفید – PbS
    جیوه سولفید – HgS
    مولیبدن دی‌سولفید – MoS۲
    آنتیموان پنتاسولفید – Sb۲S۵
    پتاسیم سولفید – K۲S
    نقره سولفید – Ag۲S
    سدیم هیدروسولفید – NaSH
    سولفان – H۲S
    ایتریم(III) سولفید – Y۲S۳

سولفات
نوشتار اصلی: سولفات

    سولفات لیتیم
    سولفات روی
    سولفات آلومنیوم – Al۲(SO۴)۳
    آمونیوم سولفات – (NH۴)۲SO۴
    باریوم سولفات – BaSO۴
    کادمیوم سولفات – CdSO۴
    کلسیم سولفات (گچ) – CaSO۴
    سریوم (IV) سولفات – Ce(SO۴)۲
    کبالت (II) سولفات – CoSO۴

سولفیت
نوشتار اصلی: سولفیت‎

آنیون سولفیت به صورت SO۳۲− است. نمک‌های سولفیت پر کاربرد اما اسید ان (سولفوروس اسید)‌ کم کاربرد است. از نمک‌های به عنوان نگه‌دارنده مواد غذایی استفاده می‌شود. [۱۸] همچنین سولفیت در شراب به طور طبیعی یافت می‌شود. [۱۹]

    سولفیت سدیم – Na۲SO۳

ترکیبات آلی

سم‌های فسفاته آلی در طول جنگ جهانی دوم در آلمان گسترش یافتند. سم دی‌ایزوپزوپیل فلوئور فسفات (DFP) یک معرف بسیار سمی است. پاراتیون و مالاتیون ترکیبات آلی فسفره هستند و به عنوان حشره‌کش موثر و کم‌دوام گسترش یافته‌اند.[۲۰]. در ساختمان شیمیایی پنی سیلین نیز گوگرد موجود است.[۲۰]

در تخم‌مرغ هیدروژن سولفید وجود دارد این ماده در آب حل می‌شود و اسید تولید می‌کند.[۲۱]
نقش بیولوژیکی
آنیون سولفات

اسید آمینه‌های سیستئین (به انگلیسی: Cysteine)[۲۲][۲۳]،[۲۴][۲۵] متیونین (به انگلیسی: Methionine)،[۲۶] هوموسیستئین (به انگلیسی: Homocysteine)،[۲۷] تائورین (به انگلیسی: Taurine)[۲۸] و همچنین برخی از آنزیم‌ها حاوی گوگرد هستند.[۷]

نزدیک به ۰٫۲۵ درصد از وزن بدن انسان را گوگرد تشکیل می‌دهد. گوگرد در کراتین که در ساختار مو و ناخن است، جز عناصر اصلی محسوب می‌شود.[۲۹] همچنین ترکیبات گوگرددار (VSC) باعث ایجاد بوی بد در دهان می‌گردند.[۳۰]

ترکیبات دی‌سولفیدی مابین پلی‌پپتیدها (پلی‌پپتید از به هم پیوستن چندین پپتید حاصل می‌گردد) در ساختار پروتئینی بسیار مهم می‌باشند.
متابولیسم گوگرد و چرخه گوگرد
نوشتارهای اصلی: متابولیسم گوگرد‎ و چرخه گوگرد

چرخه گوگرد اولین چرخه بیوژئوشیمی بود که کشف شد. در دهه ۱۸۸۰ در حال مطالعه بگیوتوآ (یک باکتری که در محیط‌های غنی از گوگرد زندگی می‌کند) سرگئی وینوگرادسکی کشف کرد که این باکتری به عنوان منبع انرژی سولفید هیدروژن (H2S) را اکسید می‌کند و تکیل قطره‌های بین‌سلولی گوگردی می‌دهد. وینگرادسکی به این فرم از متابولیسم اکسیداسیون ترکیب‌های معدنی (inorgoxidation) نام نهاد و تا دهه ۱۹۵۰ به همراه سلمان واکسمن روی آن کار کرد.

اکسیدکننده‌های گوگرد می‌توانند به عنوان منبع انرژی استفاده شوند. سولفید هیدروژن، گوگرد خالص، سولفیت، تیوسولفات و چندین پلی‌تیونات (مانند تتراتیونات) از این دسته هستند.[۳۱] آنها بر آنزیم‌هایی همچون گوگرد دی‌اکسی‌جنس و سولفیت اکسیداس برای اکسید کردن گوگرد به سولفات متکی هستند. بعضی از باکتری و باستانیان از سولفید هیدروژن در آب به عنوان دهنده الکترون‌ استفاده می‌کنند تا سنتز شیمیایی انجام دهند. پروسه‌ای شبیه به فتوسنتز و نتیجه آن شکر خواهد بود و از اکسیژن به عنوان اتم پذیرنده استفاده می‌کنند. فتوسنتز باکتریای گوگرد سبز و باکتری گوگرد بنفش از اکسیژن خالص استفاده می‌کنند تا چنین اکسیداسیونی انجام دهند تا از سولفید هیدروژن گوگرد بسازند. باکتری‌های اولیه که در اعماق اقیانوس‌ها در کنار منافذ هیدروترمال زندگی می‌کنند، هیدروژن سولفید را اکسید می‌کنند. کرم حلقوی بزرگ یک مثال از ارگانیسم‌های بزرگ است که از هیدروژن سولفید به عنوان غذا استفاده می‌کنند.

باکتری‌های کاهنده سولفات سولفات را به جای اکسیژن «تنفس» می‌کنند. آنها از ترکیبات معدنی یا هیدروژن ملوکولی به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند و از گوگرد به عنوان پذیرنده الکترون استفاده کرد و گوگرد‌های اکسید را می‌کاهند تا به سولفید تبدیل شوند (به طور معمول هیدروژن سولفید). آنها می‌توانند روی گروه‌های دیگر گوگردهای اکسید شده مانند تیوسولفات، تیونات، پلی‌سولفیدها و سولفیت‌ها رشد کنند. هیدروژن سولفید ساخته شده توسط این باکتری‌ها باعث به وجود آمدن باد شکم می‌شود.

گوگرد جذب شده توسط گیاهان که آن را به شکل سولفات از طریق ریشه از خاک جذب می‌کنند. سولفات به سولفید کاهیده می‌شود و سپس در سیستئین و دیگر ترکیبات آلی گوگرددار گنجانده می‌شود.[۳۲]

    SO42– → SO32– → H2S → سیستئین → متیونین

کانی‌ها

عنصر گوگرد در طبیعت به صورت طبیعی و خالص، یا به صورت ترکیبات سولفید و سولفات همراه با دیگر عناصر فلزی و نافلزی یافت می‌شود. گوگرد سرد و خالص، زرد رنگ می‌باشد ولی بیشتر به سبب حرارت بالا یا ناخالصی‌ها تغییر رنگ می‌دهد. بنا به سیستم تبلور، این نوع گوگرد به صورت گوگرد آلفا (رومبیک یا اکتاهدرال) گوگرد بتا (مونوکلینیک یا منشوری)، گوگرد گاما (پلاستیک) و گوگرد بی‌شکل (کلوئیدی) می‌باشد.

عنصر گوگرد به همراه عناصر دیگر در کانی‌های مختلفی یافت می‌شود که مهمترین آنها، پیریت، مارکاسیت، پیروتیت، کالکوپیریت، کالکوزیت، کوولیت، بورنیت، اسفالریت، انیدریت، ژیپس و... است.[۳۳]
منابع معدنی

عنصر گوگرد به صورت ترکیبات مختلف در کانسارهای بسیاری قابل پی جویی و اکتشاف است.

    کانسارهای گوگرد آزاد:

در این گونه کانسارها گوگرد به صورت طبیعی یافت می‌شود و براساس خاستگاه آنها، خود به چهار گروه تقسیم می‌شوند:

        کانسارهایی با خاستگاه زیستی:

که باکتریها در تشکیل آنها نقش اصلی را داشته و معمولاً رسوبی هستند.

        کانسارهایی با خاستگاه آتشفشانی:

گوگرد در سنگ‌های آسمانی، در مجاورت چشمه‌های جوشان و همچنین آتش‌فشانها[۳۴] و مخروطهای آتشفشانی و یا به صورت رگه‌های گوگردی در داخل سنگهای آتشفشانی یافت می‌شود.
کانسار گوگرد به رنگ زرد با خاستگاه آتشفشانی - دریاچه کوه آتشفشان Kawah Ijen در جاوا اندونزی

        کانسارهایی با خاستگاه اکسیداسیون و احیا:

اینگونه ذخایر معمولاً کوچک هستند و کاوک‌ها و شکاف‌های سنگ‌ها را پر می‌کنند.

        کانسارهایی با خاستگاه گرمابی:

گوگرد در این کانسارهای از واکنش شیمیایی بین هیدروکربنها و انیدریت در حرارت و فشار زیاد ایجاد می‌گردد.[۳۵]

    کانسارهای سولفیدی گوگرد:
        کانسارهای سولفورهای آهن:

گوگرد به صورت ترکیبی همراه با دیگر عناصر به صورت سولفید (مانند:پیریتPyrite)[۳۶][۳۷] یافت می‌شود. گوگرد در این کانسارها، از کانی‌های غیرآهنی همراه با پیریت و پیروتیت بدست می‌آید. همچنین در کانسارهای رسوبی آهن لایه‌ای که دارای زون سولفیدی می‌باشند، گوگرد یافت می‌شود.

        کانسارهای سولفورهای فلزی غیر آهنی:

گوگرد همراه با کانی‌های سولفوره مانند اسفالریت[۳۸] بازیابی می‌شود.

    کانسارهای سولفاتی:

از بزرگترین منابع گوگرد به شمار می‌روند. گوگرد در این نوع کانسارهای همراه با مواد معدنی مانند گچ(CaSO4·2H2O)[۳۹] و انیدریت است. همچنین همراه با سولفات باریوم[۴۰] یافت می‌شود.
پودر گوگرد

    گاز طبیعی و نفت:

مهمترین ذخایر گوگرد در جهان امروز به شمار می‌آیند. از این منابع، گاز طبیعی بهمراه گاز ترش یا هیدروژن سولفوره گازی (H2S) استخراج شده و گوگرد آزاد بعنوان محصول همراه بازیابی می‌گردد. گوگرد همچنین در نفت خام[۴۱][۴۲] و گازهای طبیعی[۴۳][۴۴] وجود دارد. از جهتی دیگر نکته شایان ذکر در مورد وجود ترکیبات گوگرددار در مواد نفتی قابلیت خورندگی آنها و صدمه زدن به تجهیزات توزیع است.[۴۵]

    ماسه‌های قیری و نفتی:

گوگرد به صورت کمپلکس آلی در آنها وجود داشته و به عنوان محصول همراه به هنگام پالایش آنها، بدست می‌آید.

    زغال سنگ و شیل نفتی:

این عنصر در مقادیر کم نیز از زغال سنگ و نفت که در هنگام سوختن دی‌اکسید گوگرد تولید می‌کنند بدست می‌آید.[۴۶] استانداردهای سوختی بصورت فزاینده‌ای به گوگرد برای استخراج سوختهای فسیلی نیاز دارند، لیکن دی اکسید گوگرد با قطرات آب ترکیب شده و باعث بوجود آمد باران اسیدی می‌شود.[۴۷]

    اقیانوس ها:

گوگرد در آب اقیانوسها به صورت سولفات‌های محلول کلسیم، منیزیم و پتاسیم وجود دارد.[۴۸]

بنا بر آمار سال ۲۰۰۱ میلادی، کشورهای کانادا، هلند، اسپانیا، چین و آمریکا بیشترین میزان ذخایر گوگرد دنیا را بخود اختصاص داده‌اند.[۴۹]
کانسارهای گوگرد در ایران

بیشتر کانسارهای گوگرد ایران به صورت ترکیب با گازهای ترش و منابع نفتی همراه‌است که امروزه از این منابع مقادیر نسبتاً زیادی گوگرد تولید و صادر می‌گردد.

از مهمترین کانسارهای دگرگونی گوگرد در ایران می‌توان به کانسار بستانه در غرب بندر لنگه (ذخیره ۵۰۰ هزار تن)، کانسار خمیر در شمال غرب بندر خمیر (ذخیره ۴۰۰ هزار تن)، کانسار دستکده در پایانه غربی جزیره قشم (ذخیره ۲۵ هزار تن)، کانسار لاتیدان در غرب بندرعباس (ذخیره ۶ هزار تن)، کانسار غرب بندرعباس (ذخیره ۱۲۰ هزار تن) و کانسار دلازیان در جنوب شرق سمنان (ذخیره ۱ میلیون تن) اشاره نمود.

تعداد کانسارهای معدنی گوگرد ایران حدود ۵۰ واحد است که از این تعداد هیچ معدنی فعال نیست. ذخیره اعلام شده این معادن حدود ۵،۷ میلیون تن می‌باشد.[۵۰]
کاربردها

گوگرد به صورت آزاد و به صورت ترکیبی موارد مصرف بسیاری دارد ولی بیشترین کاربرد آن برای ساخت ترکیبات شیمیایی و فراورده‌های میانی در چرخه صنعت است. بیشترین مصرف گوگرد در سال‌های پیشین در صنایع کشاورزی و تهیه کودهای فسفاتیک بوده‌است.[۵۱]
گوگرد صنعتی بازیافت شده از هیدروکربن‌ها در ونکوور

گوگرد یکی از اجزای باروت می‌باشد. همچنین گوگرد برای جوشکاری لاستیک به کار می‌رود.[۶] گوگرد به عنوان ماده از بین برنده قارچ و همچنین ضدعفونی کننده و کود به کار می‌رود گوگرد برای تهیه اسید سولفوریک نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۵۲][۵۳] گوگرد همچنین برای ساختن چندین نوع کاغذ، ماده سفیدکننده و به عنوان عایق الکتریکی مورد استفاده‌است.

ترکیبات گوگرد بسیار سمی است، برای مثال مقدار کمی سولفید هیدروژن می‌تواند متابولیسم بدن را دگرگون کند اما مقادیر بیشتر آن می‌تواند به سرعت باعث مرگ از راه فلج تنفسی شود. سولفید هیدروژن با سرعت حس بویایی را از بین می‌برد. دی‌اکسید گوگرد آلوده‌کننده مهم جوی می‌باشد.[۵۴][۵۵] این عنصر برای استفاده‌های صنعتی مانند تولید (H2SO4)اسید سولفوریک برای باتریها تولید باروت و حرارت دادن لاستیک تولید می‌شود. گوگرد در فرایند تولید کودهای فسفاتی به عنوان ماده ضد قارچ عمل می‌کند. سولفاتها در کاغذهای شستشو و خشک‌بار نیز کاربرد دارند. همچنین گوگرد در ساخت کبریت و در آتش‌بازی نیز به‌کار گرفته می‌شود. تیوسولفات آمونیوم یا سدیم به عنوان عامل ثابت کننده در عکاسی کاربرد دارد. سولفات منیزیم می‌تواند به عنوان ماده ضد خشکی و ملین که یک مکمل منیزیم گیاهی است به کار گرفته شود.[۶]
بهره برداری و تولید
استخراج سنتی گوگرد در جزیره جاوا اندونزی

بر حسب نوع کانسارها، گوگرد را هم به روش روباز و هم زیرزمینی می‌توان بدست آورد. روشهای استخراج و کانه آرایی گوگرد با دیگر مواد معدنی تفاوت دارد و روش و تکنولوژی مخصوص به خود را دارد.

در کانسارهای گوگرد طبیعی (آزاد) از روش‌های معدنکاری سنتی جهت استخراج این ماده معدنی استفاده می‌شود.

استخراج گوگرد از گنبدهای نمکی بیشتر با روش فراش Frasch انجام می‌گیرد. در این روش آب داغ را از طریق چاه به بخش گوگرد دار تزریق می‌کنند، سپس گوگرد به صورت مایع از داخل زمین به خارج رانده می‌شود.[۵۶]

در مرحله فرآوری گوگرد، با استفاده از روشهای مختلف پرعیارسازی (تغلیظ) اقدام به عنی سازی ماده معدنی می‌نمایند. این روشها شامل موارد زیر است:

    پرعیار سازی نسبی با فلوتاسیون و سپس پالایش گوگرد
    ذوب توسط اتوکلاو، قبل یا بعد از پرعیارسازی نسبی و سپس پالایش
    ذوب و پالایش بدون پرعیارسازی نسبی و صاف کردن
    تقطیر سنگهای معدنی در ظروف چدنی و انصال آنها به اتاق کندانسه در بیرون از محیط کوره و تهیه گوگرد در اتاق کندانسه (کاربرد در ژاپن)[۵۷]

اقتصاد معدنی[۵۸]

گوگرد در ۷۰ کشور پراکنده در سطح جهان تولید می‌شود.

آرژانتین با تولید کمتر از هزار تن در سال کوچک‌ترین تولیدکننده در جهان است. ۱۱ کشور عمده تولیدکننده گوگرد به ترتیب حجم تولید عبارت‌اند از ایالات متحده، کانادا، روسیه، عربستان سعودی، ژاپن، آلمان، امارات متحده عربی، قزاقستان، ایران، مکزیک و لهستان که در مجموع در سال ۲۰۰۲ مقدار ۳۴ میلیون تن گوگرد تولید نموده‌اند که ۷۹ درصد کل تولید جهانی گوگرد در سال مذکور است.[۵۹]

گوگرد عنصری حیاتی است که در بخش‌های کشاورزی و صنعت در تمامی کشورهای جهان مصارف گوناگون دارد. ۱۲ کشور عمده مصرف کننده (به ترتیب مقدار مصرف) عبارت‌اند از: ایالات متحده، چین، مراکش، روسیه، هندوستان، برزیل، تونس، کانادا، ژاپن، مکزیک، آلمان و استرالیا که در جمع در برگیرنده ۷۰ درصد میانگین جهانی مصرف گوگرد در سه سال گذشته بوده‌اند. ایران با مصرف ۲۷۶ هزار تن گوگرد در سال ۱۳۸۱ در رده ۲۱ فهرست کشورهای مصرف کننده گوگرد قرار داشت. تا سال ۲۰۰۶ بیش از ۶۵ درصد (معادل ۲/۸ میلیون تن) به گوگرد مازاد بر مصرف در منطقه خاورمیانه افزوده شده‌است.
اقسام گوگردهای صنعتی

    گوگرد آلی: حاوی ۶۰ درصد گوگرد و ۴۰ درصد مواد آلی (مواد کمپوست شده، کود حیوانی ـ مرغی).[۶۰][۶۱][۶۲]
    بیوفسفات طلایی: حاوی ۶۰ درصد خاک فسفات تغلیظ شده، ۲۰ درصد گوگرد، ۱۶ درصد مواد آلی، ۴ درصد روی و ۳۰۰ گرم مایه تلقیح تیوباسیلوس است. این کود در ایران مورد استفاده‌است.[۶۳]

گوگرد در ادبیات فارسی و تاریخ علمی ایران
در لغت‌نامه دهخدا

بر پایهٔ لغت‌نامه دهخدا[۶۴][۶۵][۶۶] نام گوگیرد در اوراق مانوی(به زبان پهلوی) برای آن ذکر شده‌است.

منجیک ترمذی:
گر برفکند گرم دم خویش به گوگرد         بی‌پود ز گوگرد زبانه زند آتش
بدان ماند بنفشه بر لب جوی         که بر آتش نهی گوگرد بفخم
بنفشهٔ طبری خیل خیل سربر کرد         چو آتشی که ز گوگرد بردویده کبود

واندر کوه‌های وی (ماوراءالنهر) همه داروها است که از کوه خیزد، چون ناک و زرنیخ و گوگردو نشادر.[۶۷]

فردوسی:
همی ریخت گوگردش اندر میان         چنین باشد افسون و رای کسان
چو آتش که گوگرد یابد خورش         گرش در نیستان بود پرورش

خاقانی:
از امل بیمار دل را هیچ نگشاید از آنک         هرگز از گوگرد تنها کیمیایی برنخاست[۶۸]

نظامی:
همانا که بر جای ترکیب خاک         ز ترکیب گوگرد بود آن مغاک
دوزخ گوگرد شد این تیره دشت         ای خنک آن کس که سبک‌تر گذشت

گلستان سعدی:

گفتم آن سفر کدام است گفت گوگرد پارسی خواهم به چین بردن.

ضرب‌المثل‌ها:

گوگرد به فارس بردن. (مانند زیره به کرمان بردن.)[۶۹]

مثل گوگرد احمر؛ کنایه از نایاب بودن.[۷۰]

گوگرد سرخ زردشتی؛ کنایه از آتش است.[۷۱]

گوگرد احمر یا سرخ: از جواهر است و معدن آن در وادی موران می‌باشد و موران آنجا مقابل بزی می‌شوند گویند در شب مانند آتش می‌درخشد چنان‌که روشنایی آن چند فرسخ می‌رود، و چون از معدن بیرون آورند این خاصیت ندارد و آن جزو اعظم اکسیر است چنانکه سیماب را ابوالارواح خوانند و آن را ابوالاجساد نامند. گرم و خشک است در چهارم و اقسام آن منافع بسیار دارد.[۷۲] و در کبریت احمر اقوال بسیار است و به اصطلاح اهل صناعت کیمیا اکسیر مصنوع در غایت سرخی را کبریت احمر نامند.[۷۳] کنایه از اکسیر، چرا که اکسیر از او ساخته شود و آن جزو اعظم اکسیر است.[۷۴] لقب زر است در اصطلاح کیمیاگران.[۷۵]

منوچهری:
گر خاک بدان دست یک استیر بگیرد         گوگرد کند سرخ همه وادی و کهسار

اسدی طوسی:
به مثقال سی سرخ گوگرد پاک         به‌یکباره چون اختری تابناک

خاقانی:
لشکرگهت بر حاشیت گوگرد سرخ از خاصیت         بر تو ز کنج عافیت عیش مهنا ریخته
بود چو گوگرد سرخ کز بر چرخ کبود         داد مس خاک را گونهٔ زر عیار
دل گوهر بقاست به دست جهان مده         گوگرد سرخ تعبیه در خاکدان مخواه
کرد چو مشک سیاه خاک چو گوگرد سرخ         هردو حنوط و حنا از پی خصم و خدم

نظامی:
زر که گوگرد سرخ شد لقبش         سرخی آمد نکوترین سلبش
نه گوگرد سرخی نه لعل سپید         که جوینده گردد از او ناامید

[۷۶]
در فرهنگ معین[۸]

سعدی:
گر کیمیای دولت جاویدت آرزوست         بشناس قدر خویش که گوگرد احمری

ناصر خسرو:
که بود آنکه او ساخت شنگرف رومی         ز گوگرد سرخ و ز سیماب لرزان؟

در هفت پیکر می‌خوانیم:
آتشی زو نشاط را پشتی         کان گوگرد سرخ زردشتی

ناصر خسرو در سفرنامه‌اش نوشته‌است: گویند بر سر دماوند چاهی است که نشادر و کبریت (گوگرد) از آن گیرند.[۷۷]

محمد زکریای رازی را کاشف اسید سولفوریک یا همان جوهر گوگرد می‌دانند.

استاندارد آلایندگی اروپا

استانداردهای آلایندگی اروپا میزان بیشینه‌ی مجاز برای انتشار گازهای آلاینده‌ی خودروهای نو که در کشورهای اتحادیه اروپا فروخته می‌شوند را، تعریف می‌کند. این استاندارد، انتشار اکسیدهای نیتروژن (NOx)، هیدروکربن‌ها (THC)، هیدروکربن‌های بدون متان (NMHC)، مونوکسید کربن (CO) و ذرات معلق (PM) را در بر دارد. برای گونه‌های مختلف خودرو استانداردهای گوناگونی در نظر گرفته می‌شود.

استاندارد بودن یک موتور با تست موتور در یک چرخه آزمون معین، بررسی می شود. موتورهایی که با این استاندارد مطابقت نداشته باشند قابل فروش در اروپا نیستند. اما استانداردهای جدید برای خودروهای قبلی اعمال نمی‌شود. هیچ اجباری برای به کارگیری یک تکنولوژی خاص وجود ندارد؛ اگرچه برای تعیین استاندارد، قابلیت‌های تکنولوژی‌هایی که در دسترس هستند در نظر گرفته می‌شود. مدل‌های کاملاً جدید تکنولوژی باید آخرین استانداردها را رعایت کنند، اما تغییر اندک در یک تکنولوژی که در حال تولید است می‌تواند با همان استاندارد قبلی کار کند.

محتویات

    ۱ انتشار CO۲
    ۲ انتشارهای سمی: مراحل و چارچوب قانونی در اتحادیه اروپا
    ۳ مراحل استاندارد در ایران
    ۴ معیارهای آلایندگی برای خودروها
    ۵ معیارهای آلایندگی برای کامیون ها و اتوبوس ها
    ۶ معیارهای انتشار برای وسایل نقلیه محصولات بزرگ
    ۷ منابع
    ۸ جستارهای وابسته

انتشار CO۲

در اتحادیه اروپا حمل و نقل جاده‌ای ٪۲۰ از کل CO۲ را منتشر می‌کنند، که سهم خودروهای سواری در آن ۱۲٪ است. در پیمان کیوتو کاهشی ۸ درصدی از سال ۱۹۹۰ تا سال ۲۰۰۸ - ۲۰۱۲ برای انتشار این گاز تعیین شده‌است. نسبت مشارکت حمل و نقل جاده‌ای برای انتشار گاز CO۲ به تندی رو به افزایش ، از ۲۱٪ در سال ۱۹۹۰ تا ۲۸٪ در سال ۲۰۰۴، اما تاکنون هیچ محدودیتی برای انتشار CO۲ برای خودروها تعیین نشده‌است. امروزه سهم حمل و نقل جاده‌ای اروپا در انتشار این گاز نسبت به کل انتشار در دنیا ۳٫۵٪ است. البته باید اطلاعات مربوط به هر خودرو به مشتریان داده شود تا مشتریان بتوانند برای خرید تصمیم‌گیری کنند. در انگلستان این اطلاعات با تصاویر رنگی نمایش داده می‌شوند تا عموم مردم متوجه شوند.
انتشارهای سمی: مراحل و چارچوب قانونی در اتحادیه اروپا

مراحل عبارتند از استانداردهای سوخت یورو ۱، یورو ۲، یورو ۳، یورو ۴ و یورو ۵ برای خودروهای سبک. برای خودروهای سنگین به جای عدد از شماره‌های رومی استفاده می‌شود (یورو I، یورو II و غیره).

خلاصه‌ای از استانداردها، زمان اجرا در اتحادیه اروپا و وسایل نقلیهٔ هدف در ادامه می‌آیند:

    یورو ۱ (۱۹۹۳) برای خودروهای سواری و تراکتورهای سبک
    یورو ۲ (۱۹۹۶) برای موتور سیکلت
    یورو ۳ (۲۰۰۰) برای موتور سیکلت
    یورو ۴ (۲۰۰۵) برای همهٔ وسایل نقلیه
    یورو ۵ (۲۰۰۸/۹)
    یورو ۶ (۲۰۱۴) برای سواری‌های سبک و وسایل تجاری

در زمینه سوخت‌ها، رهنمودهای زیست‌سوخت (biofuel) سال ۲۰۰۱ می‌گوید ‎۵٫۷۵٪ سوخت فسیلی باید به تا پایان سال ۲۰۱۰ با زیست‌سوخت جایگزین شود.
مراحل استاندارد در ایران

دولت جمهوری اسلامی ایران در راستای حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از آلودگی هوا، جدول زمانی استاندارد حد مجاز آلایندگی انواع خودروهای بنزینی، گازوئیلی و دو گانه سوز ساخت داخل و وارداتی و موتورسیکلت‌ها را تعیین کرد. بر این اساس، استاندارد حد مجاز آلایندگی خودروهای سبک، سنگین و نیمه سنگین در سال‌های ١٣٨٩ و ١٣٩٠ یورو ٢ خواهد بود. اما طی سال‌های ١٣٩١، ١٣٩٢ و ١٣٩٣ این خودروها باید استاندارد یورو ٤ را کسب کنند. موتورسیکلت‌های چهار زمانه نیز تا سال ١٣٩٣ فرصت دارند استاندارد یورو ٢ را کسب کنند.پس از آن یعنی از سال ١٣٩۴ استاندارد جاری کشور مطابق با استاندارد حد مجاز آلودگی جاری در کشورهای اروپایی، یورو ۶ خواهد بود. [۱]

همه خودروسازان مکلفند از ۲۹ دی ماه ۱۳۹۰ تا پایان سال ۹۱ استاندارد تولید خودرو خود را از یورو ۲ به یورو ۴ ارتقا دهند.[۲] پیش از این بنابر مصوبه قبلی در سال ۱۳۸۴ هیات وزیران، برای خودروهای سبک و سنگین تا سال ۱۳۸۸ یورو ۲، از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ یورو ۳ و از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۳ یورو ۴ در نظر گرفته شده‌بود.[۳]

به همین منظور پروژه‌های افزایش کیفیت سوخت، تعریف و در حال اجرا می‌باشند و قرار است از نیمه دوم سال ۱۳۹۰ به تدریج محصولات با کیفیت EU IV (یورو ۴) و EU V (یورو ۵) به بازار عرضه شود.[۴] البته قرار بود حداقل به میزان ۸ میلیون لیتر در روز سوخت مطابق با یورو ۵ حداکثر تا پایان خرداد سال ۱۳۹۰ در تهران در جایگاه‌های سوخت عرضه شود. در این صورت میزان بنزن موجود در بنزین و گوگرد موجود در گازوییل نیز بسیار کاهش می‌یابد.[۵] البته این مساله محقق نشد ولی پیش بینی می‌شود از اوایل سال ۱۳۹۱ با اجرا، تکمیل و بهره برداری از چند طرح جدید پالایشگاهی بخش عمده‌ای از بنزین کشور با استاندارد یورو ۴ توزیع شود.[۶]
معیارهای آلایندگی برای خودروها

در جدول‌های زیر استانداردهای آلایندگی برای خودروهای سواری و وسایل نقلیه‌ی تجاری فهرست شده‌اند.

معیارهای آلایندگی برای خودروهای سواری

European emission standards for passenger cars (Category M*), g/km
ردیف     تاریخ     CO     THC     NMHC     NOx     HC+NOx     PM     P***
Diesel
Euro 1†     July 1992     2.72 (3.16)     -     -     -     0.97 (1.13)     0.14 (0.18)     -
Euro 2     January 1996     1.0     -     -     -     0.7     0.08     -
Euro 3     January 2000     0.64     -     -     0.50     0.56     0.05     -
Euro 4     January 2005     0.50     -     -     0.25     0.30     0.025     -
Euro 5     September 2009     0.500     -     -     0.180     0.230     0.005     -
Euro 6 (future)     September 2014     0.500     -     -     0.080     0.170     0.005     -
Petrol (Gasoline)
Euro 1†     July 1992     2.72 (3.16)     -     -     -     0.97 (1.13)     -     -
Euro 2     January 1996     2.2     -     -     -     0.5     -     -
Euro 3     January 2000     2.3     0.20     -     0.15     -     -     -
Euro 4     January 2005     1.0     0.10     -     0.08     -     -     -
Euro 5     September 2009     1.000     0.100     0.068     0.060     -     0.005**     -
Euro 6 (future)     September 2014     1.000     0.100     0.068     0.060     -     0.005**     -

معیارهای آلایندگی برای خودروهای تجاری کم وزن، سبکتر از 1305 کیلوگرم

European emission standards for light commercial vehicles ≤1305 kg (Category N1-I), g/km
ردیف     تاریخ     CO     THC     NMHC     NOx     HC+NOx     PM     P
Diesel
Euro 1     October 1994     2.72     -     -     -     0.97     0.14     -
Euro 2     January 1998     1.0     -     -     -     0.7     0.08     -
Euro 3     January 2000     0.64     -     -     0.50     0.56     0.05     -
Euro 4     January 2005     0.50     -     -     0.25     0.30     0.025     -
Euro 5     September 2009     0.500     -     -     0.180     0.230     0.005     -
Euro 6 (future)     September 2014     0.500     -     -     0.080     0.170     0.005     -
Petrol (Gasoline)
Euro 1     October 1994     2.72     -     -     -     0.97     -     -
Euro 2     January 1998     2.2     -     -     -     0.5     -     -
Euro 3     January 2000     2.3     0.20     -     0.15     -     -     -
Euro 4     January 2005     1.0     0.10     -     0.08     -     -     -
Euro 5     September 2009     1.000     0.100     0.068     0.060     -     0.005*     -
Euro 6 (future)     September 2014     1.000     0.100     0.068     0.060     -     0.005*     -

معیارهای آلایندگی برای خودروهای تجاری کم وزن، 1305 تا 1760 کیلوگرم

European emission standards for light commercial vehicles 1305 kg – 1760 kg (Category N1-II), g/km
ردیف     تاریخ     CO     THC     NMHC     NOx     HC+NOx     PM     P
Diesel
Euro 1     October 1994     5.17     -     -     -     1.4     0.19     -
Euro 2     January 1998     1.25     -     -     -     1.0     0.12     -
Euro 3     January 2001     0.80     -     -     0.65     0.72     0.07     -
Euro 4     January 2006     0.63     -     -     0.33     0.39     0.04     -
Euro 5 (future)     September 2010     0.630     -     -     0.235     0.295     0.005     -
Euro 6 (future)     September 2015     0.630     -     -     0.105     0.195     0.005     -
Petrol (Gasoline)
Euro 1     October 1994     5.17     -     -     -     1.4     -     -
Euro 2     January 1998     4.0     -     -     -     0.6     -     -
Euro 3     January 2001     4.17     0.25     -     0.18     -     -     -
Euro 4     January 2006     1.81     0.13     -     0.10     -     -     -
Euro 5 (future)     September 2010     1.810     0.130     0.090     0.075     -     0.005*     -
Euro 6 (future)     September 2015     1.810     0.130     0.090     0.075     -     0.005*     -

معیارهای آلایندگی برای خودروهای تجاری کم وزن، سنگینتر از 1760 کیلوگرم

European emission standards for light commercial vehicles>1760 kg max 3500 kg. (Category N1-III & N2), g/km
ردیف     تاریخ     CO     THC     NMHC     NOx     HC+NOx     PM     P
Diesel
Euro 1     October 1994     6.9     -     -     -     1.7     0.25     -
Euro 2     January 1998     1.5     -     -     -     1.2     0.17     -
Euro 3     January 2001     0.95     -     -     0.78     0.86     0.10     -
Euro 4     January 2006     0.74     -     -     0.39     0.46     0.06     -
Euro 5 (future)     September 2010     0.740     -     -     0.280     0.350     0.005     -
Euro 6 (future)     September 2015     0.740     -     -     0.125     0.215     0.005     -
Petrol (Gasoline)
Euro 1     October 1994     6.9     -     -     -     1.7     -     -
Euro 2     January 1998     5.0     -     -     -     0.7     -     -
Euro 3     January 2001     5.22     0.29     -     0.21     -     -     -
Euro 4     January 2006     2.27     0.16     -     0.11     -     -     -
Euro 5 (future)     September 2010     2.270     0.160     0.108     0.082     -     0.005*     -
Euro 6 (future)     September 2015     2.270     0.160     0.108     0.082     -     0.005*     -
معیارهای آلایندگی برای کامیون ها و اتوبوس ها

معیارهای آلایندگی برای موتورهای دیزل

EU Emission Standards for HD Diesel Engines, g/kWh (smoke in m−1)
ردیف     تاریخ     Test cycle     CO     HC     NOx     PM     دود
Euro I     1992, <85 kW    

ECE R-49
    4.5     1.1     8.0     0.612    
1992,> 85 kW     4.5     1.1     8.0     0.36    
Euro II     October 1996     4.0     1.1     7.0     0.25    
October 1998     4.0     1.1     7.0     0.15    
Euro III     October 1999 EEVs only     ESC & ELR     1.0     0.25     2.0     0.02     0.15
October 2000    

ESC & ELR
    2.1     0.66     5.0     0.10
0.13*     0.8
Euro IV     October 2005     1.5     0.46     3.5     0.02     0.5
Euro V     October 2008     1.5     0.46     2.0     0.02     0.5
Euro VI     January 2013     1.5     0.13     0.4     0.01    
معیارهای انتشار برای وسایل نقلیه محصولات بزرگ

معیارهای انتشار برای وسایل نقلیه گروه N2
Euro norm emissions for category N2, EDC, (2000 and up) استاندارد     تاریخ     CO (g/kWh)     NOx (g/kWh)     HC (g/kWh)     PM (g/kWh)
Euro 0     1988–1992     12.3     15.8     2.6     none
Euro I     1992–1995     4.9     9.0     1.23     0.40
Euro II     1995–1999     4.0     7.0     1.1     0.15
Euro III     1999–2005     2.1     5.0     0.66     0.1
Euro IV     2005–2008     1.5     3.5     0.46     0.02
Euro V     2008–2012     1.5     2.0     0.46     0.02

معیارهای انتشار برای وسایل نقلیه محصولات بزرگ قدیمی‌تر
Euro norm emissions for (older) ECE R49 cycle استاندارد     تاریخ     CO (g/kWh)     HC (g/kWh)     NOx (g/kWh)     PM (g/kWh)
Euro 0     1988–1992     11.2     14.4     2.4     none
Euro I     1992–1995     4.5     8.0     1.1     0.36
Euro II     1995–1999     4.0     7.0     1.1     0.15

پالایشگاه نفت امام خمینی شازند

پالایشگاه امام خمینی شازند، یکی از پالایشگاه‌های ایران است، که در استان مرکزی و در شهرستان شازند واقع شده‌است. این پالایشگاه از شرکتهای فرعی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران می‌باشد، که به عنوان بزرگترین پالایشگاه تک واحدی ایران، در سال ۱۳۷۲ با ظرفیت اسمی ۱۵۰ هزار بشکه در روز، راه اندازی گردید.این پالایشگاه نخستین پالایشگاهی است که کار مطالعه و عملیات اجرای آن در نخستین سال پس از جنگ ایران و عراق آغاز شد.[۱]

محتویات

    ۱ نامگذاری
    ۲ طرح‌ افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت
    ۳ جستارهای وابسته
    ۴ منابع
    ۵ منابع

نامگذاری

نام این پالایشگاه، در گذشته شرکت پالایش نفت شازند اراک بود، تا اینکه در سال ۱۳۸۹ با پیشنهاد پالایشگاه و تصویب در هیات مدیره شرکت ملی پالایش و پخش و استناد به نامه اداره کل ثبت شرکتها و موسسات غیرتجاری، به نام شرکت پالایش نفت امام خمینی شازند تغییر پیدا کرد.[۲]
طرح‌ افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت

بزرگترین طرح تولید بنزین کشور در این پالایشگاه، در حال بهره برداری است.[۳] این طرح پالایشگاه امام خیمنی شازند را به بزرگترین پالایشگاه تولید بنزین در کشور تبدیل می‌کند.[۴][۵][۶] با بهره برداری کامل از این طرح که بنابر برنامه‌ریزی قبلی در بهمن ۱۳۹۱ عملی می‌شود، ظرفیت استحصال گوگرد از فرآورده هاینفتی این پالایشگاه حدود ۱۱ برابر افزایش می‌یابد که به کاهش آلایندگی بنزین و گازوییل این پالایشگاه منجر شده و کیفیت این محصولات را تا حد استاندارد آلایندگی اروپا افزایش خواهد داد.[۷]


پس از مدتی با تلاش و کوشش نیروهای متعهد و متخصص ظرفیت تولید پالایشگاه به 171 هزار بشکه در روز رسید.با توجه به تغییر الگوی مصرف محصولات نفتی کشور از محصولات میان تقطیر به بنزین و همچنین ارتقاء کیفیت محصولات تولیدی مطابق با الزامات زیست محیطی و استانداردهای بین المللی مسئولان را بر آن داشت که طرح افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت فرآورده های پالایشگاه امام خمینی(ره)شازند را تصویب و ابلاغ نمایند.با اجرای این طرح ظرفیت تولید پالایشگاه از 170.000 بشکه در روز به 250.000 بشکه در روز افزایش یافته است.همچنین تولید بنزین به میزان 12 میلیون لیتر در روز در ازاء کاهش تولید نفت کوره افزایش می یابد.درحالیکه خوراک پالایشگاه از 100 درصد نفت خام شیرین و سبک به مخلوط 55 درصد سبک و 45 درصد نفت خام سنگین تغییر می یابد.از سوی دیگر محصولات پالایشگاه با مشخصات و کیفیت استانداردهای 2004 و 2005 اروپا به بازار عرضه خواهد شد.

پالایشگاه نفت

پالایشگاه نفت یک واحد صنعتی است که در آن نفت خام به مواد مفیدتری مانند گاز مایع، نفت سفید، بنزین، گازوئیل، نفت کوره، آسفالت و قیر و دیگر فرآورده‌های نفتی تبدیل می‌گردد. پالایشگاه‌های نفت به طور معمول واحدهای صنعتی بزرگ و پیچیده‌ای می‌باشند که در آنها واحدهای مختلف توسط مسیرهای لوله کشی متعددی به هم پیوند داده شده‌اند.

محتویات

    ۱ مقدمه
    ۲ محصولات
    ۳ فرایندهای رایج
    ۴ تاریخچه
    ۵ پالایشگاه‌های نفت ایران
    ۶ منابع

مقدمه
پالایشگاه حیفا و دو برج خنک‌کننده آن

نفت به صورت خام یا فراورش نشده خیلی مفید نیست و به صورتی که از دل زمین بیرون آمده کاربرد چندانی ندارد. با اینکه نفت شیرین (با لزجت کم و نیز با گوگرد کم) به صورت تصفیه نشده در وسایل محرکه با قوه بخار به کار برده می‌شد، گازها و سایر محلول‌های سبک تر آن معمولاً داخل مخزن سوخت جمع شده و باعث بروز انفجار می‌گردید. غیر از مورد گفته شده برای استفاده از نفت برای تولید محصولات دیگر مانند پلاستیک، فوم‌ها و ... نفت خام به طور حتم باید پالایش گردد. فرآورده‌های سوختی نفتی در گستره وسیعی از کاربردها، سوخت کشتی، سوخت جت، بنزین و بسیاری دیگر موارد استفاده می‌شود. هر کدام از مواد فوق الذکر دارای نقطه جوشی متفاوت می‌باشند از این رو می‌توان آنها را توسط فرآیند تقطیر از همدیگر جدا نمود. از آنجائیکه تقاضای زیادی برای اجزای مایع سبک تر وجود دارد از این رو در یک پالایشگاه مدرن نفتی هیدروکربن‌های سنگین و اجزای گازی سبک در طی فرآیندهای پیچیده و انرژی بری به مواد با ارزش تری تبدیل می‌شوند.

نفت به خاطر دارا بودن هیدروکربن‌هایی با وزن و طول‌های مختلف مانند پارافین، آروماتیک‌ها، نفتا، آلکن‌ها، دین‌ها و آلکالین‌ها می‌تواند در موارد متعددی مفید واقع گردد. هیدروکربن‌ها مولکول‌هایی با طول‌های متفاوت هستند که تنها از هیدروژن و کربن تشکیل شده‌اند، ساختارهای مختلف به آنها خواص متفاوتی می‌دهد. فن پالایش نفت در واقع عبارت است از جداکردن و بالابردن درجه خلوص اجزا تشکیل دهنده نفت از هم.

همینکه اجزا از هم جدا گردیده و خالص شدند می‌توان ماده روغنکاری یا سوخت را به طور مستقیم روانه بازار مصرف کرد. می‌توان با ترکیب مولکول‌های کوچک‌تر مانند ایزوبوتان و پروپیلن و یا بوتیلن طی پروسه‌هایی همانند آلکالنین کردن یا دیمرازسیون می‌توان سوختی با اکتان موردنظر تهیه نمود. همچنین درجه اکتان بنزین را می‌توان طی فرآیند بهسازی توسط کاتالیزور بهبود بخشید که طی آن هیدروژن از هیدروکربن جداشده و هیدروکربن آروماتیکی تشکیل می‌گردد که درجه اکتان بسیار بیشتری دارد. تولیدات میانی برج جداکننده را می‌توان طی پروسه‌های کراکینگ گرمایی، هیدروکراکینگ و یا کراکینگ کاتالیزوری سیالی به محصولات سبک تری تبدیل نمود. مرحله نهایی در تولید بنزین ترکیب مواد هیدروکربن مختلف با درجه‌های اکتان متفاوت با همدیگر است تا به مشخصات محصول موردنظر دست یابیم.

معمولاً پالایشگاه‌های بزرگ توانایی پالایش از صدهزار تا چندین صدهزار بشکه نفت در روز را دارا می‌باشند. به دلیل ظرفیت بالای مورد نیاز، بسیاری از پالایشگاه‌ها به صورت دائم برای مدت طولانی از چندین ماه تا چندین سال بطور مداوم کار می‌کنند.

پالایشگاه‌های نفت بسته به نوع خوراکی که بر مبنای آن طراحی شده اند دارای پیچیدگی‌های متفاوتی هستند که بر اساس آن میزان و نوع محصولات متفاوتی تولید می‌کنند. میزان سرمایه گذاری برای احداث یک پالایشگاه با پیچیدگی متوسط بین ۱۸ تا ۱۹ هزار دلار به ازای هر بشکه ظرفیت پالایش است و با افزایش درجه پیچیدگی گاه تا ۲۴ تا ۲۵ هزار دلار در هر بشکه سرمایه گذاری نیاز دارد.
محصولات
نفت خام در برج تقطیر گرما داده می‌شود و با تقطیر جزء به جزء فراورده‌های آن بر اساس نقطه جوش از هم جدا می‌شوند.

تولیدات پالایشگاه به ترتیب سبک به سنگین عبارتند از:

    گاز مایع (ال‌پی‌جی)
    بنزین
    نفتا (برشی که بین بنزین و نفت سفید قرار می‌گیرد و خصوصیات آن ترکیبی از این دو است)
    نفت سفید و سوخت‌های جت مرتبط به آن
    گازوئیل (نفت‌گاز) و به طور کلی سوخت‌های دیزل
    نفت کوره معروف به مازوت یا نفت سیاه
    روغن‌های نفتی
    واکس پارافین
    آسفالت و قیر
    کُک نفتی
    گوگرد

فرایندهای رایج

PFDoilrefi.JPG

در شکل پروسس‌های معمول در یک پالایشگاه نفت نشان داده شده‌است. پالایشگاه‌های نفت شامل واحدهای پروسس مختلفی است که در ذیل به توضیح مختصر هر یک از موارد می‌پردازیم:

    واحد نمک زدایی(Desalter Unit) (طی عملیات شستشو قبل از آنکه نفت خام به واحد جداسازی اتمسفریک منتقل گردد نمک از نفت جدا می‌گردد.).
    واحد جداسازی اتمسفریک (Atmospheric Distillation Unit) (نفت خام به برش‌های مختلف تقطیر می‌شود).
    واحد جداسازی خلا (Vacuum Distillation Unit) (باقیمانده مواد از واحد جداسازی اتمسفریک بیشتر از هم جدا می‌گردند).
    واحد بهبود هیدروتریتور نفتا (Naphta Hydrotreator Unit) (با استفاده از هیدروژن از نفتای حاصل از برج تقطیر گوگردزدایی می‌شود).
    واحد اصلاح کاتالیستی (Catalytic Reformer Unit) (این واحد دارای کاتالیست می‌باشد که برای تبدیل رنج تبخیر نفتا به محصولات بهینه با اکتان بالا استفاده می‌گردد. یکی از تولیدات جانبی واحد اصلاح کاتالیستی هیدروژن می‌باشد که در هیدروتریتور و هیدروکراکر استفاده می‌گردد).
    واحد هیدروتریتور چگالشی (Distillate Hydrotreator) (سوخت دیزل چگالیده را پس از برج جداکننده گوگردزدایی می‌کند).
    واحد شکافت کاتالیستی سیالی (Fluid Catalytic Cracking Unit) (برش‌های سنگین تر برج تقطیر را به برش‌های سبک تر و با ارزش تر ارتقا می‌دهد).
    واحد شکافت هیدروکراکر (Hydrocracker Unit) (با استفاده از هیدروژن برش‌های سنگین تر را به برش‌های سبک تر با ارزش بیشتر تبدیل می‌کند).
    واحد اصلاح مرکس (Merox Treater) (در برخی موارد ویژه همانند اصلاح سوخت جت یا یک پروسه مرکس برای اکسیداسیون مرکاپتان‌ها به مواد آلی استفاده می‌گردد).
    فرآیند کک سازی (Caking Process) (طی این پروسه آسفالت به بنزین و سوخت دیزل تبدیل می‌شود و کک به عنوان باقیمانده می‌ماند).
    واحد آلکالیشن (Alkylation Unit) (برای پروسه ترکیب و اختلاط اجزایی با عدد اکتان بالا تولید می‌کند).
    واحد دیمرزاسیون (Dimerization Unit)
    واحد ایزومریزاسیون (Isomeration Unit) (مولکول‌های خطی را به مولکول‌های حلقوی که دارای اکتان بالاتری می‌باشند تبدیل می‌کند و محصول جهت اختلاط به درون واحد الکالیشن و یا بنزین هدایت می‌گردد).
    واحد تغییر بخار (Steam Reforming Unit) (هیدروژن مورد نیاز برای واحدهای هیدروکراکر و هیدروتریتور را تامین می‌کند).
    واحدهای گاز مایع شده پروپان و سوخت‌های گازی مشابه (این واحدها به صورت مدور می‌باشند تا توانایی تامین سوخت‌های مزبور را به صورت مایع داشته باشند).
    مخازن ذخیره نفت خام و فرآورده‌های پالایش شده.
    واحدهای یوتیلیتی همانند برج‌های خنک کن، واحد آب، واحد بخار، واحد جمع آوری و تصفیه فاضلاب.

تاریخچه
پالایشگاه میسیسیپی در نزدیکی نیو اورلئان آمریکا

اولین پالایشگاه جهان در پولشیتی، رومانی در سال ۱۸۵۶ ساخته شده، تا قبل از اشغال رومانی توسط نازی‌ها چندین پالایشگاه دیگر نیز با سرمایه گذاری شرکت‌های آمریکایی در همان محل تأسیس گردید. اکثر این پالایشگاه‌ها در طی بمباران نیروی هوایی آمریکا در عملیات تیدال ویو در ۱۹۴۳ از کار افتادند. پس از این حادثه این پالایشگاه‌ها دوباره سازی گردیده‌اند. پالایشگاه قدیمی دیگر پالایشگاه Oljeon می‌باشد که هم اکنون به عنوان موزه در میراث جهانی یونسکو به عنوان سایت انگلسبرگ (Engelsberg) ثبت شده‌است. این پالایشگاه در ۱۸۷۵ افتتاح گردیده‌است. پالایشگاه‌های اولیه درایالات متحده تنها نفت سفید را پالایش می‌کردند و مابقی محصولات پالایش نشده به نزدیک‌ترین رودخانه تخلیه می‌گردید. با اختراع اتومبیل پالایشگاه‌ها به سمت تولید بنزین و سوخت دیزل هدایت شدند که تا به امروز به عنوان اصلی‌ترین فرآورده پالایشگاه شناخته می‌شوند. پس از نیمه دوم قرن بیستم در ایالات متحده سازمان‌های محیط زیست قوانین بسیار محدودکننده‌ای برای احداث پالایشگاه‌های جدید (از نظر آلودگی‌های آب و هوا) وضع نموده‌اند. این شرایط احداث پالایشگاه‌های جدید در آمریکا را بسیار محدود و پرهزینه کرده‌است بطوریکه آخرین پالایشگاه نفت احداث شده در ایالات متحده مربوط به سال ۱۹۷۶ می‌باشد. تشخیص اینکه کدام پالایشگاه هم اکنون بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان است کار مشکلی است. زمانی ادعا می‌شد پالایشگاه راس التانورا در عربستان سعودی متعلق به آرامکو صاحب این عنوان است. با این حال می‌توان ادعا نمود که در قرن بیستم پالایشگاه آبادان واقع در ایران بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بوده‌است. این پالایشگاه در طی جنگ ایران و عراق متحمل خسارات فراوانی شد. هم اکنون کتاب ثبت رکوردهای گنیس (اکتبر ۲۰۰۶) پالایشگاه BP Ameco واقع در تگزاس ایالات متحده را به عنوان پالایشگاه دارای بیشترین ظرفیت پالایش (با ظرفیت ۴۳۳،۰۰۰ بشکه در روز) ثبت کرده‌است.
پالایشگاه‌های نفت ایران

    پالایشگاه نفت آبادان
    پالایشگاه نفت تهران
    پالایشگاه نفت اصفهان
    پالایشگاه نفت شیراز
    پالایشگاه نفت تبریز
    پالایشگاه نفت کرمانشاه
    پالایشگاه نفت جزیره لاوان
    پالایشگاه نفت بندر عباس
    پالایشگاه نفت امام خمینی (شازند)

دمیتری مندلیف

دمیتری ایوانویچ مِندِلیف (به روسی: Дмитрий Иванович Менделеев) ، (به انگلیسی: Dmitri Ivanovich Mendeleev) شیمی‌دان معروف اهل روسیه است. وی پایه‌گذار جدول تناوبی عناصر شیمیائی موسوم به «جدول مندلیف» است، او بوسیله این جدول توانست وجود تعداد زیادی از عناصر کشف نشده را پیش‌بینی نماید.

محتویات

    ۱ زندگی نامه
    ۲ ایده ارتباط جرم اتمی با خواص مواد
    ۳ پایه‌گذاری جدول تناوبی
    ۴ دیگر دست آوردها
    ۵ منابع
    ۶ پانویس

زندگی نامه

دمیتری ایوانویچ مِندِلیف، فرزند یکی از مدیران مدرسه محلی در ۸ فوریه ۱۸۳۴ در روستایی نزدیک شهر توبوسک در کشور روسیه متولد شد.پدربزرگ وی، پاول مکسیمویچ سوکودوف، یک کشیش در کلیسای ارتدکس[۱] و پدر وی معلم علوم سیاسی، فلسفه و هنرهای زیبا بود. تصور می شود که مندلیف کوچکنرین فرد خانواده در میان ۱۱ ، ۱۳ ، ۱۴ و یا ۱۷ فرزند بوده است. بعد از نابینا شدن پدر مندلیف و از دست دادن شغل تدریس ، مادر وی مجبور به کار شد و کارخانه ی شیشه ای را که متعلق به آنها ولی رها شده یود احیا نمود.در سن ۱۳ سالگی در پی درگذشت پدرش و تخریب کارخانه ی شیشه در آتش سوزی دمیتری وارد مدرسه ی ژیمناسیم (به انگلیسی: Gymnasium) در توبوسک (به انگلیسی: Tobolsk) شد.

مندلیف دو بار - یک بار در سال ۱۸۶۲ و دیگر بار در سال ۱۸۸۲ - ازدواج کرد که ازواج اول او در سال ۱۸۸۲ به جدایی انجامید. او از همسر اول خود یک پسر و دو دختر و از همسر دوم خود دو پسر و یک دختر داشت.

وی در سال ۱۸۶۵ دکترای علوم را به خاطر رساله‌اش با عنوان "درباره ی ترکیبات آب با الکل" دریافت کرد. در سال های ۱۸۶۴ و ۱۸۶۵ به ترتیب استاد شیمی در موسسه ی تکنولوژی سن پترزبورگ و دانشگاه ایالتی سن پترزبورگ شد.

با وجود اینکه مندلیف افتخارات زیادی در سازمان های علمی سرتاسر اروپا از جمله انجمن سلطنتی انگلستان داشت، در ۱۷ آگوست ۱۸۹۰ از دانشگاه سن پترزبورگ استعفا داد. او در ۱۸۹۳ به عنوان مدیر اداره ی اوزان و مقادیر منصوب شد.

در سال ۱۹۰۵ مندلیف به عنوان عضو آکادمی سلطنتی علوم سوئد انتخاب شد. یک سال بعد از آن کمیته ی جایزه ی نوبل شیمی ، مندلیف را به خاطر کشف ساخنار تناوبی عناصر برای جایزه نوبل سال ۱۹۰۶ به آکادمی سوئد توصیه نمود. بخش شیمی آکادمی سوئد این پیشنهاد را به صورت مشروط پذیرفت، اما بر خلاف انتظار در جلسه اصلی آکادمی ، یک مخالف از اعضای کمیته ی نوبل، پیشنهاد انتخاب هانری مواسان ، فرد مورد نظر خود را مطرح نمود.سوانت آرنیوس نیز با وجود اینکه عضو کمیته ی نوبل نبود با بیان این که کشف ساختار تناوبی عناصر، برای جایزه نوبل سال ۱۹۰۶ قدیمی است با انتخاب مندلیف مخالفت نمود. به گفته برخی از معاصران او ، آرنیوس به دلیل انتقاد مندلیف از نظریه تفکیک وی، با انتخاب او مخالفت کرد. سرانجام پس از بحثی طولانی، اکثریت آکادمی به هانری مواسان رای دادند. تلاش برای انتخاب مندلیف برای جایزه نوبل سال ۱۹۰۷ نیز با مخالفت کامل آرنیوس بی فرجام ماند.[۲]
سرانجام در سال ۱۹۰۷ دمیتری ایوانویچ مِندِلیف در سن ۷۲ سالگی بر اثر آنفلوآنزا در سن پترزبورگ درگذشت.
ایده ارتباط جرم اتمی با خواص مواد

در آن زمان فقط شصت و سه عنصر از نظر شیمی‌دان‌ها شناخته شده بود. مندلیف در این فکر بود که خواص فیزیکی و شیمیایی عناصر تابعی از جرم اتمی آن‌ها است. بدون قانون تناوبی نه پیش‌بینی خواص عناصر شیمیایی ناشناخته میسر بود و نه پی بردن به فقدان یا غیبت برخی از عناصر .کشف عناصر منوط به مشاهده و بررسی بود.قانون تناوبی راه جدیدی در این زمینه گشود.

جدول تناوبی پایه‌ای برای این کار شد. حتی ساخت این جدول نشان می‌داد که در چه جاهایی مکان خالی باقی می‌ماند که باید بعداً اشغال شود. با آگاهی از خواص عناصر موجود در جوار این مکان‌های خالی می‌شد خواص مهم عناصر ناشناس را تخمین زد و چند مشخصه مقداری آنها (جرم‌های اتمی، چگالی، نقطه ذوب و نقطه جوشش و مانند آن‌ها را) به کمک نتیجه گیری‌های منطقی و چند محاسبه ریاضی ساده، تعیین کرد.
جدول تناوبیِ نوشته شده توسط مندلیف

او جدولی درست کرد و شصت و سه عنصر شناخته شده را به ترتیب جرم اتمی‌شان در جدول قرار داد. تعداد عناصر در سطرهای جدول یکی نبود مثلاً سطر پنجم ۳۲ عنصر داشت در حالی که سطر ششم فقط شامل ۶ عنصر بود. ولی عناصری که خواص آن‌ها شبیه به هم بود در این جدول نزدیک هم قرار داشتند و بدین علت مقداری از خانه‌های جدول خالی ماند. مندلیف در مورد خانه‌های خالی اظهار داشت که خانه‌های خالی متعلق به عناصری است که تاکنون شناخته نشده‌اند. وی این نتیجه را در سال ۱۸۶۹ به جامعه شیمی روسیه تقدیم کرد .
پایه‌گذاری جدول تناوبی
تمبر یادبود دمیتری مندلیف - انتشار در سال ۱۹۳۴ - روسیه
تمبر یادبود دمیتری مندلیف - انتشار در سال ۱۹۳۴ - روسیه

جدول مندلیف که پیش بینی وجود ۹۲ عنصر را می‌نمود جز لوتر مایز که یک سال بعد از مندلیف جدولی مشابه با جدول مندلیف انتشار داده بود، طرفداری نداشت. پیش‌بینی‌های عجیب مندلیف زمان درازی به صورت مثال‌های موجود در همه کتاب‌های شیمی در آمده بود و کمتر کتاب شیمی وجود دارد که در آن از «اکاآلومینیوم» و «اکابور» و «اکاسیلیسیم» یاد نشده باشد، عناصری که بعدها پس از کشف به نام‌های گالیوم، اسکاندیم ژرمانیوم نامیده شدند.

در میان سه عنصری که مندلیف پیش‌بینی کرده بود «اکاسیلیوم» (ژرمانیوم) بعد از سایرین کشف شد (۱۸۸۷) و کشف آن بیش از کشف دو عنصر دیگر مرهون یاری بخت و تصادف مساعد بود. در واقع کشف گالیوم توسط بوابودران (۱۸۷۵) مستقیماً توسط روش‌های طیف سنجی بود و جدا کردن اسکاندیم توسط نیلسون و کلو (۱۸۷۹) مربوط به بررسی دقیق خاک‌های نادر بود که درآن زمان اوج گرفته بود. اندک اندک همه پیشگویی‌های مندلیف تحقق یافتند. آخرین تأیید در مورد وزن مخصوص سکاندیوم فلزی بود. در سال ۱۹۳۷، فیشر شیمیدان آلمانی موفق به تهیه سکاندیوم با درجه خلوص ۹۸ درصد شد. وزن مخصوص آن سه گرم بر سانتی‌متر مکعب بود و این دقیقاً همان رقمی است که مندلیف پیش‌بینی کرده بود.

در پاییز سال ۱۸۷۹، انگلس کتاب جامعی به دست آورد که نویسندگانش روسکو و شورلمر بودند. در آن کتاب برای نخستین بار به پیشگویی «اکاآلومینیوم» توسط مندلیف و کشف آن تحت نام گالیوم اشاره شده بود. در مقاله‌ای که بعدها انگلس در کتابی هم نقل کرده است، اشاره به مطلب آن کتاب شیمی شده‌است و نتیجه گرفته است که: «مندلیف با به کار بردن ناخودآگاه قانون تبدیل کمیت به کیفیت هگل، واقعیتی علمی را تحقق بخشید که از نظر تهور فقط قابل قیاس با کار لوریه در محاسبه مدار سیاره ناشناخته نپتون بوده‌است.»

با کشف آرگون (در ۱۸۹۴)، هلیوم، و استفادهٔ رمزی از جدول مندلیف برای پیش‌بینی وجود عناصر نئون، کریپتون و گزنون، جدول مندلیف شهرت عجیب و فوق العاده‌ای کسب نمود. در این سال‌ها بود که تمام آکادمی‌های کشورهای جهان او را به عضویت دعوت نمودند.

از هنگامی که جدول مندلیف بوجود آمد خانه‌های خالی آن یکی پس از دیگری با کشف عناصر پر می‌شد و آخرین خانه خالی جدول در سال ۱۹۳۸ با کشف آکتینوم در پاریس پر شد.
دیگر دست آوردها
Sankt Petersburg Dmitri Iwanowitsch Mendelejew.jpg

مندلیف همچنین در مطالعات دیگری در شیمی سهم مهمی داشته است. شیمیدان و مورخ علم روس، لو چوگائف از با عنوان "یک شیمیدان نابغه، فیزیکدانی تراز اول، پژوهشگری پرثمر در زمینه های هیدرودینامیک، هواشناسی، زمین شناسی، برخی زمینه های فناوری شیمی نظیر مواد منفجره، نفت و سوخت؛ و دیگر مباحث نزدیک به فیزیک و شیمی؛ یک متخصص در صنایع شیمیایی و به طور کلی متخصص در صنعت و نیز یک متفکر اصیل در اقتصاد" یاد کرده است. مندلیف در زمینه ی علوم کشاورزی نیز کار کرد و در مورد اتر نیز فرضیاتی طرح نمود.
در مطالعات خود در زمینه ی شیمی فیزیک، مندلیف انبساط مایعات با گرما را بررسی نمود و یک رابطه شبیه به قانون گی لوساک درمورد یکنواختی انبساط گازها به دست آورد.

او منشا پیدایش نفت را مورد بررسی قرار داد و نتیجه گرفت که هیدروکربن ها در اعماق زمین تشکیل شده‌اند. مندلیف همچنین ترکیبات تشکیل دهنده ی نفت را بررسی کرد و در ساخت اولین پالایشگاه نفت در روسیه کمک نمود.وی متوجه اهمیت نفت به عنوان منبع مشتقات نفتی و مواد حاصل از نفت شده بود.این تعبیر معروف از اوست که سوزاندن نفت به عنوان سوخت "همانند برافروختن اجاق گاز با اسکناس است".