بربط

بربط یا عود سازی زهی است که در خاورمیانه و کشورهای عربی رواج دارد و از قدیمی‌ترین سازهای شرقی به شمار می‌رود. درباره تاریخ پیدایش و خاستگاه عود، نظرات متفاوتی وجود دارد. عده‌ای با استناد به تصاویر حجاری شده، ریشه آن را در هند و برخی دیگر بلخ را خاستگاه آن می‌دانند. البته گسترش این ساز در میانه عصر اشکانی و سراسر عصر ساسانی در فلات ایران، باعث شده بسیاری آن را سازی ایرانی بدانند.[۱]

محتویات

    ۱ تاریخچهٔ بربط
    ۲ عود
    ۳ ساختار بربط
    ۴ احیاء عود (عود معاصر)
    ۵ عود نوازهای معروف جهان
    ۶ عود نوازان معروف ایران
    ۷ عودسازان ایران
    ۸ در ادبیات
    ۹ جستارهای وابسته
    ۱۰ پانویس
    ۱۱ پیوند به بیرون

تاریخچهٔ بربط

این ساز را می‌توان آن را از اصیل‌ترین سازهای موسیقی ایران زمین به شمار آورد. آثار باستانی میان‌رودان متعلق به هزارهٔ دوم پیش از میلاد، نگارهٔ مردی ایستاده را نشان می‌دهد که به نواختن بربط مشغول است.

در حقیقت سومری‌های باستان نخستین مردمی هستند که در آثار به جای مانده از آن‌ها ردپایی از این ساز در دیده می‌شود. ساز عود در ایران پیش از اسلام به نام بربط شناخته می‌شد و پس از سومری‌ها و در دوران هخامنشیان رواج داشته‌است. این ساز در عهد ساسانی بیش از همه ادوار رواج داشته‌است.

گویا در اوایل اسلام به کشورهای عربی راه یافته و جانشین سازی به نام «مزهر» شده است. بر پایهٔ برخی از اسناد «ابن سریح ایرانی نژاد» نخستین کسی است که در عربستان و در قرن یکم هجری عود فارسی یا بربط را نواخته و نوازندگی آن را آموزش داده‌است. الاغانی می‌گوید:آشنایی او با عود از آنجا شروع شد که «عبدالله ابن زبیر» جمعی از ایرانیان را به مکه دعوت کرده بود تا خانهٔ کعبه را تعمیر کنند. دیوارگران ایرانی عود می‌زدند و اهل مکه از ساز و موسیقی ایشان لذت می‌برند و آن را تحسین می‌کردند، ابن سریح پس به عود زدن پرداخت و در این صنعت سرآمد هنرمندان زمان گشت.
عود
«مجلس شعر» در دربار اندلس

چون سطح ساز بربط از چوب پوشیده شده ست، در زبان عربی آن را عود نامیده‌اند (العود در زبان عربی به معنای چوب است). به باور برخی پژوهشگران موسیقی مانند اکارد نوبوئر (Eckhard Neubauer) این واژه در اصل عربی شدهٔ واژهٔ «رود» فارسی می‌باشد که هم نام دیگر بربط است و هم به معنای سیم در سازهای زهی می‌باشد.

بربط امروزه نقش بسیار کمتری در موسیقی ایرانی دارد. عود عربی بر خلاف بربط ایرانی از اصلی‌ترین سازهای موسیقی عربی است. این ساز پس از اینکه به اروپا برده شد، نام لوت بر آن نهادند. واژه لوت از نگارش کلمهٔ العود به وجود آمده و به تدریج به لوت تبدیل شده است. ابن خلدون در قرن ۸ هجری قمری آن را به ترکه‌های چوبینی که انعطاف‌پذیر است معنی نموده.

خود کلمهٔ بربط در واقع از دو کلمهٔ "بر" و بط" ساخته شده یعنی "مانند بط" و بط به معنی مرغابی است. در کل شکل این ساز به مرغابی تشبیه شده چون سینهٔ جلو داده و گردن کوچکی دارد. دیدگاه دیگر این واژه را برگرفته از نام "باربد" نوازندهٔ رود در دربار خسرو پرویز می‌داند. این واژه به صورت بربت نیز نوشته شده است از جمله در بیتی از منوچهری با واژهٔ بی‌دولت هم‌قافیه شده است:
تاک رز را گفت ای دختر بی‌دولت         این شکم چیست چو پشت و شکم بربت

اصولاً بربط یا همان عود در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شود که اندازه متداول و معمول همان عودهای ساخت ایران است. نمونه‌های ساخت کشورهای عربی دارای کاسه‌ای بزرگ و عودهای ترکیه کوچک و عودهای ایرانی متوسط است.
ساختار بربط
نحوه نواختن

شکم این ساز بسیار بزرگ و گلابی شکل و دسته آن بسیار کوتاه است. به طوری که قسمت اعظم طول سیم‌ها در امتداد شکم قرار گرفته‌است. سطح رویی شکم از جنس چوب است که بر آن پنجره‌هایی مشبک ایجاد شده‌است. بربط فاقد «دستان» است و خرک ساز کوتاه و تا اندازه‌ای کشیده‌است. بربط دارای ده سیم یا ۵ سیم جفتی است البته در برخی مواقع استادان قالب شکنی کرده و دو یا یک سیم در قسمت پایین قبل از سیم دو به ساز اضافه می‌کنند که این سیم‌ها فا زیر کوک می‌شود. سیم‌های جفت با هم همصدا (کوک) می‌شوند و هر یک از سیم‌های دهگانه، یک گوشی مخصوص به خود دارد؛ گوشی‌ها در دو طرف جعبه گوشی (سر ساز) قرار گرفته‌اند.

بربط (عود) بم‌ترین ساز بین سازهای زهی ایرانی است؛ نت نویسی آن با کلید سل است (در واقع نت نویسی آن با توجه به وسعت و بمی صدای ساز بر اساس کلید فا می‌باشد که برای سهولت نت خوانی و نوازندگی یک اکتاو بالاتر نوشته می‌شود) که جمعاً دو اکتاو است. «اکتاو» بم‌تر از نت نوشته شده حاصل می‌شود. سیم بم (سُل پائین) معمولاً نقش «واخوان» دارد و گاه این سیم جفت نیست. صدای بربط (عود) به نحوی است که صدای اکتاو چهارم پیانو از راست به چپ برابری دارد و در اصل باید بربط (عود) را با کلید «فا» نواخت یعنی صدای اصلی بربط یک اکتاو پایین‌تر از آن است که امروز متداول شده‌است.

مضراب بربط از پر مرغ (یا پر طاووس و شاه‌پر عقاب و حتی پر لاشخور) تهیه شده‌است و گاه نیز نوازنده با مضراب دیگری ساز را می‌نوازد. نوازنده‌های امروزی از مضراب‌های پلاستیکی استفاده می‌کنند.

صدای بربط بم، نرم و در عین حال گرم و جذاب و نسبتاً قوی است. این ساز نقش تک‌نواز و هم‌نواز هر دو را به خوبی می‌تواند ایفا کند. همانگونه که مستحضرید بربت صدایی بم و تا حدودی تو دماغی داردکه دلیل آن نوع زه (سیم) ساز و عدم وجود پرده بندی (مانند ویلن) روی دستهٔ ساز است. پرده بندی موسیقی ایرانی بخوبی روی این ساز قابل بیان است.
احیاء عود (عود معاصر)

با تشکیل هنرستان عالی موسیقی در پنجاه سال پیش، استادانی چون اکبر محسنی، کاموسی و منصور نریمان که اکثرشان سه‌تار می‌نواختند، سعی کردند با تهیهٔ عود و همنوایی آهنگ‌های پخش شده از رادیوهای عربی، شیوه صحیح نواختن عود را یاد بگیرند و به این ترتیب عود در عصر معاصر دوباره احیا شد.
عود نوازهای معروف جهان

ساز عود در یک‌صد سال اخیر کاملاً در قبضهٔ عرب‌ها و به‌خصوص مصری‌ها بوده است.

از جمله نوازندگان معروف این ساز منیر بشیر بود. در کنار او می‌توان به نام‌هایی چون ریاض سنباطی، فرید الاطرش، ناصر شمه و انور براهم اشاره کرد.
عود نوازان معروف ایران

در ایران نیز پس از احیای ساز عود تلاش‌های مثمرثمری صورت گرفت. از جملهٔ عود نوازان معروف می‌توان به منصور نریمان، حسن منوچهری، محمود رحمانی پور، اکبر محسنی و عبدالوهاب شهیدی اشاره کرد. در سال‌های اخیر هم که استادان دیگری به این جمع اضافه شدند و اکثر از کسانی هستند که در نواختن ساز عود نوآوری‌هایی داشتند، از جمله این افراد ارسلان کامکار، حسین بهروزی‌نیا، محمد فیروزی و جمال جهانشاد هستند. از عود نوازان معروف خطه هرمزگان استادانی مانندشجاع الدین اشعری قشمی, علی محبوب, علی میرشکال, محمد رفیع اشعری، همچنین از عود نواز معروف خطه استان مرکزی می‌توان به امین یساولی نام برد و البته ایشان عود نوازی را نزد مجید ناظم پور فراگرفتند.
عودسازان ایران

عودسازانی مانند شجاع الدین اشعری قشمی, برادران محمدی, محمد اژدری, عرفاتی, عابدینی, مازیار ملکشاهی و نریمان آبنوسی در ساخت عود تبحر دارند و باعث رواج بیشتر این ساز اصالتاً ایرانی شده‌اند.

هم چنین ابراهیم قنبری مهر با ایجاد تغییراتی در ساختار عود عربی از جمله کوچک‌تر کردن کاسه و بلند تر کردن دسته به قالب جدیدی دست یافته و نام آن را بربط گذاشت.[نیازمند منبع] این تغییرات مورد استقبال نوازندگانی چون حسین بهروزی‌نیا قرار گرفته است.[۲]
در ادبیات

    فردوسی:

چو نوروز شد هرمز فرودین         بیاسود از رنج تن، دل ز کین
بزرگان به شادی بیاراستند         می و رود و رامشگران خواستند

    حافظ:

با شاهد شوخ و شنگ و با بربط و نی         گنجی و فراغتی و یک شیشه می
چون گرم شود ز باده ما را رگ و پی         منت نبریم یک جو از حاتم طی

    خیام:

من هیچ ندانم که مرا آن که سرشت         از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت         این هر سه مرا نقد و ترا نسیه بهشت

    مولانا:

ای لولی بربط‌زن، تو مست‌تری یا من         ای پیش چو تو مستی، افسون من افسانه

اکبر محسنی

اکبر محسنی (زاده: سال ۱۲۹۱ خورشیدی در شهر تهران - متوفی ۶ مرداد ۱۳۷۴ خورشیدی)، آهنگساز و نوازنده صاحب نام عود (بربط)، تار و ویولن، و معلم موسیقی ایرانی بود.

او هنر آموختهٔ شعبهٔ موزیک نظام و بهره برده از درس های علینقی وزیری محسوب می‌شد و سال ها زیر نظر روح الله خالقی به تدریس در انجمن موسیقی ملی و نوازندگی در ارکسترهای آن پرداخته بود. وی همچنین سابقه طولانی تدریس موسیقی و سرپرستی ارکسترها در رادیو ایران را داشت و در طی دوران فعالیت خود آثار بسیاری را از خود به جای گذاشت. او در عین حال از اولین نوازندگان عود در موسیقی ایران محسوب می‌شود و نواختن این ساز کهن ایرانی را طی اقامت در عراق، از اساتید برجستهٔ عرب فراگرفته بود . از آثار شاخص او ترانه بسیار معروف الهه ناز، با شعر کریم فکور و خوانندگی غلامحسین بنان می‌باشد که نزد توده‌های مردم، شهرت و محبوبیتی کم مانند کسب کرد.

محتویات

    ۱ سال های نخست زندگی
    ۲ فعالیت در رادیو و انجمن موسیقی ملی
    ۳ سفر به عراق و اقامت در این کشور
    ۴ احیاء ساز عود در ایران
    ۵ نکاتی از زندگی شخصی او
    ۶ تعدادی از آهنگ های او
    ۷ فیلم‌شناسی
    ۸ جستارهای وابسته
    ۹ منابع
    ۱۰ پیوند به بیرون

سال های نخست زندگی

سید اکبر حاج محسن تهرانی مشهور به اکبر محسنی در سال ۱۲۹۱ خورشیدی در شهر تهران دیده به جهان گشود. پدرش سیدحسین محسنی، از افسران هنگ توپخانه و مردی متدین و نمازخوان بود و نظر خوشی نسبت به موسیقی نداشت. با این وجود اکبر محسنی از کودکی شیفتهٔ موسیقی شد و این شیفتگی او به حدی بود که در طفولیت به تقلید از دستهٔ موزیک نظامی که در نزدیکی خانه‌شان مشق می‌کرد، سر قلیان شکسته‌ای را به دست می‌گرفت و آهنگ های مارش را با دهان می‌نواخت.

شوق و ذوقی که اکبرمحسنی از کودکی در موسیقی داشت، باعث شد که پس از مرگ پدر، بوسیلهٔ شوهرخواهرش در مدرسهٔ موسیقی نظام که زیر نظر سالار معزز اداره می‌شد، ثبت نام کند و عاشقانه در این مدرسه، به فراگیری فنون موسیقی در خدمت اساتید بزرگ بپردازد.

نخستین سازی که وی در مدرسهٔ موسیقی می‌نواخت، آلتو برنجی بود، امّا بعد به تدریج ترومپت و فلوت را به عنوان ساز تخصصی خود انتخاب کرد و در همان مدرسه، به فراگیری نُت نیز پرداخت.

شیفتگی و شور او نسبت به موسیقی و شوق و علاقه اش نسبت به یادگیری آن، سبب شد که اکبر محسنی در کنار فعالیت در شعبهٔ موزیک مدرسهٔ نظام، برای یادگیری تار نیز اقدام کند و برای آموختن این ساز، نزد رحمت الله صفا که از شاگردان موسی معروفی بود، برود. محلی که رحمت الله خان صفا در آن تعلیم ساز می‌داد، در میدان توپخانه تهران واقع بود و اکبر محسنی که در فاصلهٔ نسبتاً زیادی از این محل زندگی می‌کرد، ناچار بود که هر روز صبح غذای مختصری برای ناهار خود، همراه بردارد و با پای پیاده مسیر طولانی منزل تا میدان توپخانه را بپیماید.وی سرانجام موفق شد نزد این استاد ردیف موسیقی ایرانی را بیاموزد و با نواختن تار به خوبی آشنا گردد.

وی در همین سال ها، به اتفاق تعدادی از دانش آموزان مدرسهٔ نظام، دستهٔ موزیکی درست کرد که در آن بیشتر از سازهای بادی استفاده می‌شد. اکبر محسنی همچنین از همین زمان به عنوان معلم موسیقی، کار تعلیم هنرجویان را نیز آغاز کرد.

در سال ۱۳۱۵ خورشیدی، وزارت فرهنگ وقت، اکبر محسنی و جمع کوچک دوستانش در دستهٔ موزیک فوق‌الذکر را، به نام «هنرآموز موسیقی» با حقوق ماهیانه ۲۴ تومان استخدام کرد.
فعالیت در رادیو و انجمن موسیقی ملی

با تأسیس و افتتاح رادیو ایران، اکبر محسنی اقدام به تشکیل ارکستری نمود که این ارکستر زیر نظر علینقی وزیری فعالیت می‌کرد و تعلیم می‌گرفت. محسنی در این ارکستر با حقوق ماهیانه ۷۰ تومان استخدام شده بود و نوازندهٔ تارباس در این ارکستر محسوب می‌شد. برنامه‌هایی که اکبر محسنی در این زمان و به اتفاق ارکستر مذکور اجرا می‌کرد، به طور مرتب و به صورت زنده از رادیو ایران پخش می‌گردید.

بعد از انحلال ارکستر مذکور، اکبر محسنی در ارکستر انجمن موسیقی ملی که به رهبری روح الله خالقی برنامه اجرا می‌کرد، مشغول به کار شد و به نوازندگی پرداخت .از آنجا که روح الله خالقی همواره به موسیقیدانان همکار خود، اهمیت فراوان می‌داد و برای پیشرفتشان ارزش فراوان قائل بود، همین همکاری نقطهٔ شروعی برای موفقیت اکبر محسنی گردید.

بدین ترتیب اکبر محسنی بعنوان یکی از اولین معلمان انجمن موسیقی ملی شروع به فعالیت کرد و علاوه بر نوازندگی در ارکستر این انجمن به رهبری روح اله خالقی، به آهنگسازی نیز مشغول شد.

«سه تار و ستاره» اولین آهنگی بود که اکبر محسنی ساخت. این آهنگ که در مایهٔ سه گاه ساخته شده و شعر آن توسط کریم فکور سروده شده بود، نخستین بار در سال ۱۳۲۶ خورشیدی با خوانندگی ناهید سرافراز و حمید قنبری، در رادیو ایران پخش گردید.

محسنی از سال ۱۳۲۶ تا سال ۱۳۳۶ خورشیدی به طور مداوم همکاری خود را، با رادیو ایران ادامه داد و علاوه بر ساخت تعداد زیادی آهنگ برای خوانندگان مختلف، در زمینهٔ ساخت موسیقی برای فیلمفارسی‌های آن روزگار نیز، فعال شد. بدین ترتیب اکبر محسنی را می‌توان یکی از نخستین سازندگان موزیک متن در سینمای ایران تلقی نمود. وی آهنگساز فیلم‌هایی همچون واریتهٔ بهاری، چهرهٔ آشنا، زندگی شیرین است و بلبل مزرعه بوده‌است.

اما از جملهٔ دیگر فعالیت های شاخص اکبر محسنی در این دوران، ساخت آهنگ جاودانه و ماندگار الهه ناز، می‌باشد که با تنظیم استادانهٔ روح الله خالقی، شعر کریم فکور و صدای غلامحسین بنان اجرا شد و گرچه برخی از صاحبنظران این ترانه را از برخی ظرافت های فنی عاری می‌شمردند، در سطح جامعه و نزد توده‌های مردم، شهرت و محبوبیتی بی مانند یافت. این ترانه که یکی از دلپسندترین و روح نوازترین آهنگ های اکبر محسنی محسوب می‌شود، در سال ۱۳۳۳ و به مناسبت تولد تنها دختر وی ساخته شده‌است. در همین دوران وی همچنین برای ترانه‌های معروف دیگری نیز آهنگ ساخت که از آن جمله : بخت بیدار، دل شکن، دگرچه می‌خواهی؟، دختر فال بین، دختر رامشگر (همگی با صدای مخملین بنان) و ستاره، پشیمانی، او نیامد، درد جدایی و ... (با صدای خوانندگان دیگر)، قابل ذکرند که تنها نمونه‌هایی از آثار متعدد برجای مانده از اکبر محسنی می‌باشند.

اکبر محسنی همچنین برای مدتی به کسوت استاد موسیقی و سرود در وزارت فرهنگ درآمد، که تجارب او در این زمینه، در کنار شهرت و آگاهی او در رشتهٔ موسیقی موجبات سفر او را به کشور عراق فراهم آورد .
سفر به عراق و اقامت در این کشور

در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، وزارت فرهنگ وقت، اکبر محسنی را جهت تدریس موسیقی و سرود در مدارس ایرانیان مقیم عراق برگزید و در عین حال به وی مأموریت داد که در طول خدمت خویش در عراق، نسبت به یادگیری ساز عود (بربط) و جمع آوری تکنیک های نواختن آن اقدام کند تا بتواند در مراجعت به ایران، این تکنیک‌ها را منتشر کرده و تعلیم دهد.

بدین ترتیب وی در طی مدت چهار سال به سر بردن در عراق، علاوه براینکه سرودهای میهنی و موسیقی را به کودکان ایرانی که در مدارس مخصوص ایرانیان در بغداد و کاظمین درس می‌خواندند، آموزش می‌داد، خود نیز مشغول به یادگیری ساز عود شد و این ساز را از استادان معروفی، همچون جمیل بشیر، سلیمان شکور، گل خماش، وکیل (موسیقیدان ایرانی مقیم عراق) و حکمت فاضل عراقی به خوبی یاد گرفت و همچنین به جمع آوری تکنیک‌های مصری و عراقی در نواختن عود اقدام نمود و سرانجام در سال ۱۳۴۰ خورشیدی، با دستی پر به ایران بازگشت.
احیاء ساز عود در ایران

اکبر محسنی در واقع، ساز عود که در اصل یکی از سازهای اصیل ایرانی بود و به اشتباه به اعراب منتسب شده بود را، دوباره به همراه خود به ایران آورد و موجبات استفاده از آن در ارکسترهای بزرگ را فراهم ساخت. خود وی در این مورد، طی مصاحبه‌ای با مهشید فرحبخش در مجله تماشا (شمارهٔ ۶۹، مورخه: ۵ بهمن ماه ۱۳۵۱) می‌گوید:

«پس از بازگشت از عراق به ایران، آنچه را که از ساز عود یاد گرفته بودم، در رادیو عنوان کردم، شورای موسیقی تشکیل شد و من در حضور دکتر برکشلی، مشیرهمایون شهردار و چند نفر از استادان موسیقی، عود نواختم.

مشیرهمایون [پس از مشاهده نوازندگی من با این ساز]، دستی روی عود زد و از من پرسید: «این پوست دارد؟»، گفتم : «نه! تخته‌است»، گفت: «بسیار صدای عالی دارد. این ساز را باید احیا کرد و در ارکستر جای داد»......»

بدین ترتیب وی از اولین نوازندگان عود در موسیقی معاصر ایران محسوب می‌شود و نه فقط نتیجهٔ سال ها تلاش خویش در زمینهٔ نواختن عود و همچنین تجاربی که از یادگیری تکنیک‌های نوازندگی عود اندوخته بود را، به هنرجویان متعددی تدریس کرد، بلکه این ساز ایرانی را دوباره در سرزمین اصلی و خاستگاه خود (ایران) احیاء نمود و جایگاه ویژه‌ای برای آن در ارکسترهای رادیو ایران پدید آورد.

اکبر محسنی پس از بازگشت از عراق و در حدفاصل سال های ۴۰ تا ۵۰ به کار در رادیو نیز، به عنوان آهنگ ساز و نوازنده ادامه داد و همچنین پس از تأسیس تلویزیون در ایران، برای چند سال با تلویزیون ملی ایران نیز همکاری‌هایی نمود که از آن جمله تهیهٔ آهنگ ها و سرپرستی ارکستر در برنامه تلویزیونی «هفت شهر عشق» قابل ذکر می‌باشد.

پس از انقلاب اسلامی، اکبر محسنی برای سال های زیادی در خارج از ایران اقامت داشت و فعالیتهای هنری وی بسیار کاهش یافت، امّا با این وجود ساخت چند آهنگ را در همین سال ها نیز به وی نسبت می‌دهند. بدین ترتیب از آنجا که خود او طی مصاحبه‌ای در سال ۱۳۵۱ خورشیدی، تعداد آهنگ های خود را، متجاوز از ۴۰۰ آهنگ دانسته بود، شاید بتوان تمامی آهنگ های او در طی دوران زندگیش را حدود ۵۰۰ قطعه تخمین زد. از وی همچنین تعداد زیادی ضبط‌های رایویی و برخی ضبط‌های خصوصی نیز به یادگار مانده‌است.

اکبر محسنی سرانجام در بامداد روز ششم مرداد ماه ۱۳۷۴، دور از وطن به عالم باقی شتافت و مشتاقان موسیقی اصیل ایرانی را داغدار کرد. خانواده و فرزندان وی پس از مرگش، کتابی موسوم به الههٔ ناز را در شرح احوال و آثار او و در بزرگداشت یاد و خاطره اش انتشار دادند.
نکاتی از زندگی شخصی او

سید اکبر محسنی از سادات اصیل تهران و انسانی باصفا، صمیمی و خلیق با چهره‌ای خندان و رویی گشاده بود. نماز و روزه و عبادتش هرگز ترک نمی‌شد و در میان هنرمندان به «حاجی» شهرت داشت.

وی هر روز پس از نماز صبح شروع به کار می‌کرد و تا ساعت ۱۱ شب می‌نوشت و آهنگ می‌ساخت و با خواننده‌ها تمرین می‌نمود و ارکسترها را برای اجرای برنامه‌های گوناگون آماده می‌ساخت.

محسنی ایمان خویش به خدای یگانه را عامل دلگرمی خود، درکارهای هنریش تلقی می‌کرد و خویش را غرقهٔ در خدا می‌دانست و می‌گفت:«شما با کسی طرف هستید که ۴۵ سال است زندگیش را روی هنر گذاشته و ایمان و اعتقاداتش را فراموش نکرده‌است...»

او آهنگ های خودش را، مثل بچه‌های خویش می‌دانست و همه آنها را دوست داشت، اما از میان متجاوز از ۴۰۰ آهنگی که ساخته بود، دو آهنگ «الهه ناز» و «انتظار» را به خاطر اثر خاصی که بر روی او داشتند، ترجیح می‌داد. (ترانهٔ انتظار را ، «فرح» خوانده‌است : «به یاد وی تا سحر ماندم، او نیامد»....) همچنین آهنگ "ساقیاً نیز که حالت اپرا داشت، از ساخته‌های او بود که در جشن هنرشیراز اجرا شد و وی این آهنگ را نیز، جزو آثار برگزیدهٔ خویش محسوب می‌نمود.

اکبر محسنی به حق یکی از مفاخر موسیقی ایران محسوب می‌شود و مشقات بسیار زیادی برای اعتلای موسیقی این سرزمین متحمل گردیده‌است. وی حرمت استادان را به جا می‌آورد و زحمات آنان را پاس می‌داشت و از آن میان برای مرحوم روح الله خالقی که حق بسیار بر گردن وی داشت، احترام ویژه‌ای قائل بود.

ساز اصلی محسنی تار بود، اما با نواختن سه تار و همانطور که گفته شد عود(بربط) نیز، آشنایی کامل داشت .وی همچنین در نواختن ویولن نیز مسلط بود و چون در شعبه موزیک نظام تحصیل کرده بود، نواختن سازهای بادی در ارکسترهای نظامی و غیر آن را نیز فراگرفته بود. به همین دلیل گرچه شهرت اصلی او به خاطر ساخت آهنگ های زیبایی است که خوانندگان بسیاری آنها را خوانده‌اند، امّا در نوازندگی نیز شخصیت جامع الاطرافی محسوب می‌شد.

تمامی هنرمندانی که اکبر محسنی را از نزدیک می‌شناخته‌اند، مراتب والای هنری و ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی بارز او را می‌ستایند. از جمله اسدالله ملک، که خود از نوازندگان مشهور ویولن و آهنگسازان توانای معاصر می‌باشد، در مورد اکبر محسنی مطلب مفصلی نوشته که مشتمل بر زندگینامهٔ او نیز هست. وی در بخشی از نوشته اش در توصیف وی می‌نویسد:

«...استاداکبر محسنی هفت شهر عشق را عطاروار گشت و رمز و رموز عاشقی را با سیمهای عود بر ملا کرد. حلاوت موسیقی را به جان‌های محرمی چشاند که اهلیت داشتند و حرمت نگه می‌داشتند و قدر می‌دانستند....»

از اکبر محسنی (سید اکبر حاج محسن تهرانی) سه فرزند پسر و یک دختر باقی ماند که البته هیچکدام از آنها اهل ساز و موسیقی نبودند. هرچند که یکی از این فرزندان، یعنی «دکتر سید رضا حاج محسن تهرانی»، پس از مرگ او، در زمینهٔ جمع آوری کتاب یادبود و بزرگداشت او تلاش بسیار نمود . کتاب مذکور که سایر فرزندان و اعضای خانواده اکبر محسنی در تدوین و تألیف و چاپ و انتشار آن سهم داشته‌اند، به یاد شاخص‌ترین و به یادماندنی‌ترین اثر او، الهه ناز نام دارد.
تعدادی از آهنگ های او

اکبر محسنی چنانکه گفته شد، متجاوز از ۴۰۰ آهنگ و ترانه در طی دهها سال فعالیت هنری خود ساخته‌است که برخی از شاخصترین آنها عبارتند از :

    تصنیف انتظار(او نیامد) با شروع : «به یاد وی تا سحر ماندم، او نیامد» به خوانندگی فرح و با شعر ایرج تیمورتاش (تصنیف زیبای «او نیامد» اثر اکبر محسنی، که اصل آن با صدای فرح می‌باشد، بعدها با اجرای خوانندگان دیگری چون: هوشمند عقیلی و علیرضا افتخاری نیز ضبط و ارائه شده‌است.)
    ترانه بازآ (بخت بیدار) با شروع : «بخت بیدار منی، حُسن گلزار منی...»، به خوانندگی غلامحسین بنان با شعراسماعیل نواب صفا
    ترانه الهه ناز، با تنظیم :روح الله خالقی به خوانندگی غلامحسین بنان با شعرکریم فکور
    ترانه الهه ناز-۲ (اجرایی دیگر)، به خوانندگی غلامحسین بنان با شعر کریم فکور
    ترانه دگر چه می‌خواهی، به خوانندگی غلامحسین بنان با شعرایرج تیموتاش
    ترانه دل شکن، به خوانندگی غلامحسین بنان، با شعر بیژن ترقی (این ترانه با نام تصنیف یار بیگانه نواز، در آلبوم بداهه خوانی و بداهه نوازی با صدای شادروان ایرج بسطامی نیز اجرا شده است).
    ترانه دخترک فال بین، به خوانندگی غلامحسین بنان با شعر کریم فکور
    ترانه دختر رامشگر، به خوانندگی غلامحسین بنان
    ترانه مرا بوسه‌ای ده، به خوانندگی اکبر گلپایگانی، با شعر ابوالقاسم حالت
    ترانه شوق دیدار، به خوانندگی کوروس سرهنگ زاده، با شعر لعبت والا
    ترانه چه شود، به خوانندگی کوروس سرهنگ زاده، با شعرمعینی کرمانشاهی

    بازسازی برخی آهنگ های او :

    ترانه شب فروردین، به خوانندگی علیرضا افتخاری، با شعر اکبر آزاد
    ترانه دو یار قدیمی، به خوانندگی علیرضا افتخاری، با شعر مسعود فردمنش

    همچنین شش ترانه از هشت ترانه موجود در آلبوم «صیاد»، با صدای علیرضا افتخاری، از ساخته‌های اکبر محسنی است.

فیلم‌شناسی

برخی از فیلم هایی که اکبر محسنی برایشان موسیقی متن ساخته‌است، عبارتند از:

    واریتهٔ بهاری(ساخته پرویز خطیبی، ۱۳۲۸)
    چهرهٔ آشنا (ساخته حسن خردمند،۱۳۳۲)
    زندگی شیرین است (ساخته مجید محسنی ، ۱۳۳۵)
    بلبل مزرعه (ساخته مجید محسنی ، ۱۳۳۶)

علی رستمیان

علی رستمیان (متولد ۱۳۲۸، اصفهان[۱])، خواننده در سبک سنتی ایرانی است.
زندگی

علی رستمیان در سال ۱۳۲۸ خورشیدی در شهر اصفهان به دنیا آمد.[۱] او آموزش آواز را نزد جلال‌الدین تاج اصفهانی آغاز کرد. وی بعدتر ردیف‌های موسیقی ایرانی را نزد محمود کریمی آموخت و از آموزش‌های محمدرضا شجریان، حسن کسائی، حسین علیزاده و هوشنگ ابتهاج نیز استفاده کرد.[۱]
فعالیت هنری

پس از آشنایی استاد فرامرز پایور با علی رستمیان در سال ۱۳۶۳، همکاری علی رستمیان با گروه اساتید موسیقی ایران آغاز شد که حاصل این همکاری، آلبوم‌های چهارباغ، مویه، حکایت دل و ارغوان بود. آلبوم ارغوان، آخرین اثر استاد پایور بود که در زمستان ۱۳۷۶ منتشر شد.[۱]

آثار بعدی رستمیان، آلبوم‌های بامدادان، خزان عشق، دل من، واله و شیدا، شب مهتاب، یوسف کنعان، جام عشق، بوی پرچین، کُنج صبوری (با آهنگ‌سازی استاد پرویز مشکاتیان)، از بودن و سرودن، مجموعهٔ دفتر تار و آواز ۱ و ۲ (همراه با تار استاد جلیل شهناز) و سیه‌چشم هستند.[۱] آخرین اثر رستمیان نغمه نوروزی می‌باشد که در سال ۱۳۹۲ منتشر شده است. در این اثر استاد جلیل شهناز نیز حضور دارند. این آلبوم توسط گروه موسیقی قمر به سرپرستی نوید دهقان و به یاد روح اله خالقی اجرا شده است و روح اله خالقی و اکبر محسنی آهنگ سازان این اثر می‌باشند.

علی رستمیان، هم اکنون در آموزشگاه موسیقی چهارباغ به تدریس آواز می‌پردازد.

پانزده قطعه برای تار (آلبوم)

پانزده قطعه برای تار نام یک آلبوم موسیقی اثر جلیل شهناز، هنرمند ایرانی است که در سبک سنتی تهیه شده و دارای ۱۵ آهنگ است. [۱]
فهرست آهنگ‌ها
ردیف     آهنگ
۱     پیش درآمد شور
۲     چهار مضراب شور
۳     چهار مضراب نوا
۴     ضربی دشتی
۵     چهار مضراب دشتی
۶     چهار مضراب بیات ترک
۷     پیش درآمد اصفهان
۸     چهار مضراب اصفهان
۹     چهار مضراب سه گاه
۱۰     پیش درآمد ماهور
۱۱     (چهار مضراب ماهور (سی بمل
۱۲     (چهار مضراب ماهور (فا
۱۳     چهار مضراب چهار گاه
۱۴     ضربی چهار گاه
۱۵     چهار مضراب چهار گاه

چهارباغ (آلبوم)

چهارباغ نام یک آلبوم موسیقی اثر جلیل شهناز، هنرمند ایرانی است که در سبک سنتی تهیه شده و دارای ۱۲ آهنگ است. [۱]
فهرست آهنگ‌ها
ردیف     آهنگ
۱     ابوعطا
۲     بیات راجه
۳     دلپذیر
۴     اصفهان ۲
۵     اصفهان
۶     همایون
۷     مخالف سه‌گاه
۸     عشاق
۹     سه‌گاه ۲
۱۰     مویه
۱۱     سه‌گاه
۱۲     شور

جلیل شهناز

جلیل شهناز (۱ خرداد ۱۳۰۰ اصفهان - ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ تهران) یکی از سرشناس‌ترین نوازندگان تار و سه تار سدهٔ اخیر در ایران بود.

محتویات

    ۱ زندگینامه
    ۲ درباره شیوه نوازندگی جلیل شهناز
    ۳ درگذشت
    ۴ آثار
    ۵ پانویس
    ۶ منابع
    ۷ پیوند به بیرون

زندگینامه
فهرست
0:00
تار جلیل شهناز به‌همراه تمبک محمد اسماعیلی (مایه حجاز ابوعطا)

جلیل شهناز، در سال ۱۳۰۰ در اصفهان به دنیا آمد. تقریباً همه اعضای خانواده وی با موسیقی آشنایی داشتند و در رشته‌های مختلف هنر از جمله تار، سه‌تار، سنتور و کمانچه به مقام استادی رسیدند. پدرش «شعبان‌خان» علاقه وافری به موسیقی اصیل ایرانی داشت و علاوه بر تار که ساز اختصاصی او بود، سه‌تار و سنتور هم می‌نواخت. عموی او غلامرضا سارنگ (سارنج) هم از نوازندگان کمانچه بود.[۱]

جلیل شهناز، از کودکی به موسیقی علاقه‌مند شد و نواختن تار را در نزد عبدالحسین شهنازی و برادر بزرگ خود حسین شهناز که به خوبی ساز می‌نواخت، آغاز کرد. پشتکار زیاد و استعداد شگرف جلیل به حدی بود که در سنین جوانی از نوازندگان خوب اصفهان شد.[۲]

در کتاب «موسیقی‌دانان ایرانی» نوشته پژمان اکبرزاده آمده است: «شهناز نوازندگی در رادیو اصفهان را از سال ۱۳۲۸ آغاز کرد و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان رادیو به تهران آمد و در برنامه‌های گوناگونی مانند برنامه گلها، ارکستر حسین یاحقی و... به عنوان تکنواز و همنواز به فعالیت پرداخت. وی همچنین در گروه «یاران ثلاث» (همراه با تاج اصفهانی و حسن کسایی) و گروه اساتید موسیقی ایران کنسرت‌های بسیاری را در داخل و حارج از ایران اجرا نمود. شهناز در برنامه‌های جشن هنر شیراز نیز حضوری فعال داشت.»

این نوازنده تار در طول زندگی هنری خود با هنرمندان والای کشور از جمله فرامرز پایور، حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم، علی تجویدی، منصور صارمی، رضا ورزنده، امیر ناصر افتتاح، جهانگیر ملک، اسدالله ملک، حسن کسائی، محمد موسوی، تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، محمودی خوانساری، عبدالوهاب شهیدی، اکبر گلپایگانی، حسین خواجه امیری، محمد رضا شجریان و حسن زیرک(خواننده بزرگ کرد) -شاهزیدی-طباطبائی -محمد اصفهانی همکاری داشته‌است.

وی در دههٔ ۱۳۶۰ همراه با فرامرز پایور (سنتور)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعیلی (تنبک) و محمد موسوی (نی) «گروه اساتید موسیقی ایران» را تشکیل داد و با این گروه، مسافرت‌های متعددی به کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکا داشت.[۳]

وی در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسیقی برگزیده شد.[۴] همچنین در ۲۷ تیر سال ۱۳۸۳، مدرک درجه یک هنری (معادل دکترا) برای تجلیل از یک عمر فعالیت هنری به جلیل شهناز اهدا شد.[۵]

در سال ۱۳۸۷، محمدرضا شجریان، گروهی که با آن کار می‌کرد را به افتخار جلیل شهناز، گروه شهناز نام گذاشت.

جلیل شهناز، علاوه برنواختن تار، که ساز اختصاصی اوست، با نواختن ویولون، سنتور و تمبک و اواز -سه تار نیز آشنایی کامل دارد؛ که تمام فایلهای صوتی استاد موجود و در درجه استادانی چون یاحقی -پایور-ووو می‌نوازد[۶] معروف است که او در شیوه نوازندگی می‌تواند با ساز خود علاوه برنواختن، آواز هم بخواند.[۷]

کیومرث، علیرضا، فرشته، فریبا، فروزنده و نوشین از فرزندان استاد شهنار هستند که در کشورهای آمریکا، فرانسه و ایران اقامت دارند.
درباره شیوه نوازندگی جلیل شهناز
    این بخش از مقاله فاقد منبع و مأخذ است. شما می‌توانید با افزودن منابع برطبق اصول تأییدپذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع، به ویکی‌پدیا کمک کنید. مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند‌ شد.

«شهناز موسیقی ایران»، قطعه‌ای نواخته که در هیچکدام از آوازها و دستگاههای موسیقی ایرانی نیست. این قطعه به «شوردشت» معروف است.» (چیزی میان شور و دشتی) ...

در آیین نکوداشت جلیل شهناز و درویش خان در فرهنگسرای هنر در سال ۱۳۸۵ گفته شده است:

    حسن کسائی: شناخت موسیقی کار هرکسی نیست. همه موسیقی را گوش می‌دهند و دوست می‌دارند اما کسی که سره را از ناسره تشخیص بدهد و بتواند درک مقاماتی را که استاد شهناز نواخته‌اند داشته باشد بسیار نادر است. همه ساز می‌زنند و همه خوب ساز می‌زنند ولی قدرت نوازندگی و محفوظات و لحظات موسیقی که آقای شهناز می‌دانند و اجرا کرده‌اند، چیزی که در دست همگان باشد نیست. یعنی ردیف موسیقی ایران نیست. قدرت آقای شهناز در جواب دادن و دونوازی خارق العاده‌است. من ۶۰ سال با ایشان همنوازی کرده‌ام و ساز بنده با ساز شهناز گره خورده‌است.

    محمدرضا شجریان: ساز شهناز در من زندگی می‌کند و من با ساز شهناز زندگی می‌کنم. من تنها خواننده‌ای هستم که خودم را شاگرد جلیل شهناز می‌دانم. ساز این نوازنده بی بدیل، یک ساز آوازی است؛ برخلاف دیگر نوازنده‌ها که ۸۰ درصد سازی می‌زنند و فقط ۲۰ درصد آوازی. جلیل شهناز به بیان واقعی در نوازندگی تار رسیده است؛ چرا که در گیرودار ردیف و تقلید از دیگران نماند و مانند آبشاری خروشان در جریان است.

    داریوش پیرنیاکان: جلیل شهناز هنرمندی است که زاوایای بسیاری در سازش نهفته‌است. وی علاوه براشراف کامل بر ردیف و رموز آن، ویژگی منحصربه‌فردی دیگری نیز داشت. جواب آوازهای شاهکار و بی نظیر، استفاده از تمام امکانات ساز، نواختن بسیاری از گوشه‌های مهجور، رعایت جمله‌بندی در نوازندگی از جمله ویژگی‌های نوازندگی جلیل شهناز است.

استادپرویز یاحقی:شهناز دفتر تار بست
یک عمر توان به ساز دمساز شدن         وز ساز نواختن سرافراز شدن
صد سال توان به تار مضراب زدن         اما نتوان جلیل شهناز شدن
درگذشت

جلیل شهناز پس از یک دوره بیماری صبح روز دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در بیمارستان آراد درگذشت[۸] محمدرضا شجریان پس از درگذشت جلیل شهناز گفت: "استاد جلیل شهناز در من شور و عشق آفرید و من با صدای تار شهناز بدین جا رسیدم و کلمهٔ استاد فقط لایق شهناز و استاد جلیل شهناز را بسان حافظ که تکرار ناشدنی‌ست و با احترام به تمام نوازندگان تار پس از استاد شهناز باید دفتر تار ایران بسته شود."

پس از درگذشت جلیل شهناز، رامیز قلی اف نوازنده برجسته تار در جمهوری آذربایجان پیام تسلیتی به همین مناسبت از طریق سفارت جمهوری اسلامی ایران ارسال نمود.[۹]
آثار

- آلبوم "عطرافشان" (همراه با تمبک محمد اسماعیلی)."زبان تار" (تا تمبک جهانگیر ملک)...

- کتاب «گل‌های جاویدان» (پانزده قطعه برای تار و سه تار). نت نگاری: هوشنگ ظریف. انتشارات سرود، تهران، ۱۳۷۹. برخی از آلبوم‌های جلیل شهناز:[۱۰]

    حضور در برخی شماره های مجموعه آلبوم آشنایی با شیوه آواز استاد غلامحسین بنان
    غم‌زده (همایون خرم، جلیل شهناز، امیرناصر افتتاح)
    پانزده قطعه برگزیده برای تار
    تار و ترمه
    شور و زندگی
    عشق و زندگی
    انتظار دل، خلوت گزیده (باصدای استاد محمدرضا شجریان)
    نرگس مست (باصدای حسام الدین سراج)
    سکوت (باصدای شادروان ایرج بسطامی)
    گل من (باصدای ایرج (حسین خواجه امیری))
    تمنای وصال (باصدای عبدالحسین مختاباد)
    کنسرت اساتید موسیقی ایران (باصدای شهرام ناظری و اجرای گروه اساتید موسیقی ایران)
    کرشمه نرگس (باصدای سیامک شجریان، برادر استاد محمدرضا شجریان)
    شمع لرزان (اسدالله ملک، جلیل شهناز، منصور صارمی، جهانگیر ملک)
    دل شیدا (باصدای شهرام ناظری و اجرای گروه اساتید موسیقی ایران)
    دفتر تار
    عطرافشان
    افتخار آفاق
    باغ نوا
    رهاورد
    زبان تار
    آوای جان
    آوای شهناز
    قطره شبنم (اسدالله ملک، منصور نریمان، مجید نجاحی، جلیل شهناز، فرهنگ شریف، فضل‌الله توکل، جهانگیر ملک)
    حماسه ایران (ادیب برومند، جلیل شهناز، پرویز یاحقی، جهانگیر ملک)
    چهارباغ (گروه اساتید موسیقی ایران)
    نوبهار (باصدای علی رستمیان)
    دل من (باصدای علی رستمیان)
    یاران زنده‌رود (جلال‌الدین تاج اصفهانی)
    به اصفهان رو (جلال‌الدین تاج اصفهانی)
    موج آتش (همایون خرم، جلیل شهناز، امیرناصر افتتاح)
    صد سال تار (هنرمندان مختلف از جمله جلیل شهناز، محمدرضا لطفی و...)
    چهار مضراب
    شب مهتاب (باصدای علی رستمیان)
    نغمه نوروزی (باصدای علی رستمیان)
    راز (جواد معروفی، پرویز یاحقی، جلیل شهناز، جهانگیر ملک، محمد اسماعیلی)
    مهر (پرویز یاحقی، جلیل شهناز، امیرناصر افتتاح)
    نوید بهاری
    شهناز شهنواز
    پانزده قطعه برای تار
    چهارباغ

همایون خرم

امیرهمایون خرم(۹ تیر ۱۳۰۹ بوشهر[۱] - ۲۸ دی ۱۳۹۱ تهران)، نوازندهٔ ویولن، موسیقی‌دان و آهنگساز موسیقی ایرانی بود. او یکی از اعضای شورای عالی خانه موسیقی ایران بود.[۲]

محتویات

    ۱ زندگینامه
    ۲ موسیقی همایون خرم
    ۳ سمت‌ها
    ۴ ترانه شناسی
    ۵ کتاب‌ها
    ۶ درگذشت
    ۷ جستارهای وابسته
    ۸ پیوند به بیرون
    ۹ منابع

زندگینامه

از آنجا که مادرش از شیفتگان موسیقی اصیل ایرانی بود و از بین مقام‌های موسیقی ایرانی، به دستگاه همایون علاقه‌ای وافر داشت، نام همایون را برای فرزند خود انتخاب کرد.[۳] خرم در سن ۱۰-۱۱ سالگی به مکتب استاد صبا راه یافت و چند سال بعد به عنوان نوازندهٔ ۱۴ ساله، در رادیو به تنهایی به اجرا پرداخت. بعدها در بسیاری از برنامه‌های موسیقی رادیو، خصوصاً در برنامه گلها، به عنوان آهنگساز، تکنواز ویولن و رهبر ارکستر آثاری ارزشمند ارائه داد.[۳]
موسیقی همایون خرم

ساز همایون خرم سازی پر صلابت، سنگین و عاری از هر نوع خودنمایی بود. گر چه در شیرین نوازی خرم را نمی‌توان با پرویز یاحقی و حبیب الله بدیعی هم تراز دانست با این حال توانایی او در آفرینش آنی ملودی­های جاندار و جذاب، بافت تکنوازیهای او را به مراتب از کارهای دیگران خوش ساخت­تر و پرمایه ­تر می‌سازد. از این بابت خرم و علی تجویدی را می‌توان در یک گروه قرار داد چون قابلیت آهنگسازی این دو بر نوازندگیشان چیره بود، درست عکس آنچه در مورد بدیعی و یاحقی می‌توان گفت. نباید از قلم انداخت که خرم، همانگونه که تجویدی، آهنگسازی تجربی و منحصراً ذوقی نبود. وی بنیادهای علمی آهنگسازی را آموخته بود و بر آنها تسلط داشت. از جمله اینکه هارمونی را با فریدون فرزانه و با شیوه " سارلی " فراگرفته و در سازبندی از کورساکف متأثر بود. خوش سلیقگی و نوآوریهای خرم در تنظیم کارهایش جدا شنیدنی است. شیوه تقسیم ملودی و همراهی سازها نزد خرم بسیار حساب شده و پرداخت کار بی­خدشه و نقص است. قدر مسلم اینکه بخش گسترده‌ای از آثار خرم حافظه موسیقایی حداقل سه نسل از ایرانیان را در سیطره خود دارد. دشوار می‌شود ایرانی­ای را یافت که نتواند ترانه "امشب در سر شوری دارم " را زمزمه کند. گر چه باید تاکید کرد که اعتبار خرم هرگز در ترانه‌های ساده و همه پسندش خلاصه نمی‌شد و نمی‌شود. کارهای ارکستری او که غالباً جمله بندیهایی مرکب و پیچیده توام با ضرب آهنگهای بسیار متنوع دارند نمونه­ های گاه سمفونی گونه­ ایی از موسیقی ایرانی به دست می­دهند که کمتر آهنگسازی یارای برابری با آن‌ها را داشته است. خرم با تواناترین و حرفه ­ای ترین خوانندگان دوران دو دهه طلایی موسیقی ایران همکاری نزدیک داشته است. حسین قوامی، الهه، مرضیه،گلوریا روحانی، دلکش، شجریان، گلپا و ایرج از آنانند. با این حال نباید از یاد برد که " پروین زهرایی منفرد" تا چندین سال خواننده انحصاری آثار خرم محسوب می­شد. سنگینی و بی­پیرایگی صدای پروین قرینه سنگینی و بی­پیرایگی ساز و نغمه خرم بود. علی‌رغم آن­ که برخی از کارهای خرم با صدای خوانندگان دیگر بازخوانی شده است، مشکل می­توان گفت که درخشش و ظرافت بازخوانیها به پای اجراهای گذشته می‌رسد. طی بیش از سه دهه تدریس، جوانان بسیاری از محضر درس خرم بهرمند شدند که امروز امانتدار مکتب استاد خود هستند. اما خرم در مصاحبه‌ای با علی دهباشی در نشریه بخارا از مانی فرضی، پژمان پورزند و بابک شهرکی به عنوان زبده ­ترین شاگردان خود نام می‌برد[۴][۵][۶]

وی همچنین تحصیلات دانشگاهی خود رادردانشگاه علم و صنعت ایران در رشته مهندسی برق ادامه داد. در جلد سوم کتاب موسیقی‌دان ایرانی نوشته پژمان اکبرزاده آمده است: «پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران، فعالیت‌های اجرایی همایون خرم دچار وقفه‌ای چندین ساله شد. اوقات او از آن پس، بیشتر صرف تدریس خصوصی ویلن و فعالیت‌های پژوهشی درباره موسیقی ایرانی شد.»[۷]

از فعالیت‌های دیگر ایشان می‌توان به سخنرانی درباره:

    موسیقی ایرانی در مراکز هنری و فرهنگی اروپا و آمریکا مانند دانشگاه UCLA
    استاد صبا و موسیقی ایرانی دانشگاه گیلان، دانشگاه پزشکی شیراز
    استاد ابوالحسن صبا انجمن موسیقی فارس
    مقامات موسیقی ایرانی دانشگاه علامه طباطبایی
    استاد علی نقی وزیری فرهنگسرای ارسباران
    مشخصات موسیقی ایرانی دانشگاه صنعتی اصفهان
    سخنرانی‌های متعدد دیگر در تالار رودکی تهران به مناسبت‌های مختلف اشاره کرد.

سمت‌ها

    آهنگ‌ساز در برنامه‌های موسیقی ایرانی و برنامه گلها
    استاد دانشکده موسیقی ملی
    دارای درجه ۱ هنری معادل مدرک دکترا از شورای ارزشیابی هنرمندان ایران[۳]
    رهبری ارکستر سازهای ملی
    عضویت در شورای عالی موسیقی رادیو

ترانه شناسی
نوشتار اصلی: ترانه شناسی همایون خرم‎

از ماندگارترین و مشهورترین آثار همایون خرم که در میان مردم ماندگاری و جاودانگی یافته به قرار زیر است:[۸][۹][۱۰][۱۱]

    غوغای ستارگان با صدای پروین
    سرگشته با صدای حسین قوامی
    طاقتم ده با صدای مرضیه
    رسوای زمانه با صدای الهه
    آتش با صدای سیمین غانم
    آیا همه شما بی‌گناهید (از من بگذرید) با صدای مرضیه
    اشک من هویدا شد با صدای مرضیه
    افسانه شیرین با صدای هایده
    ای ماه من با صدای مرضیه
    بعد از تو هم در بستر غم می‌توان با صدای مهستی
    پیک سحری با صدای پروین
    تا به کی با صدای پوران
    خدا کند عاشق شوم با صدای دلکش
    در میان گلها با صدای مرضیه
    دلم شکستی با صدای حسین قوامی[۱۲]
    ساقی ببین با صدای مهستی
    شهزاده رویا با صدای یاسمین
    عالم تنهایی با صدای دلکش[۱۳]
    قصه‌گو با صدای هوشمند عقیلی
    یارم گره بر مو زده با صدای الهه

و در سال‌های اخیر:

    آهنگسازی آلبوم تنها ماندم با صدای محمد اصفهانی در سال ۱۳۷۹
    آهنگسازی آلبوم رسوای زمانه با صدای علیرضا قربانی در سال ۱۳۸۸
    ترانه بوی باران از آلبوم نون و دلقک با صدای محمد اصفهانی

نام خواننده     نام ترانه     ترانه سرا     آهنگساز     تنظیم
مرضیه     طاقتم ده     معینی کرمانشاهی     همایون خرم     همایون خرم
الهه     رسوای زمانه         همایون خرم     همایون خرم
پروین     غوغای ستارگان     کریم فکور     همایون خرم     همایون خرم
هایده     رانده شده     محمدعلی شیرازی     همایون خرم     همایون خرم
حسین قوامی     سرگشته     هوشنگ ابتهاج     همایون خرم     همایون خرم
کتاب‌ها

    غوغای ستارگان (خاطرات هنری مهندس همایون خرم) انتشارات بدرقه جاویدان ۱۳۸۹ این کتاب توسط علی وکیلی که از شاگردان خرم بوده، ابتدا به صورت شفاهی روی نوار تهیه و سپس نوشته و ویرایش شده است.
    ردیف اول چپ کوک (نوای مهر)؛ شامل آوازها، چهارمضراب‌ها (به اهتمام بابک شهرکی)
    ردیف دوم راست کوک؛ شامل تعدادی از پیش درآمدها، چهارمضراب‌ها و رِنگ‌ها که هم‌اکنون در حال آماده‌سازی و چاپ است.

درگذشت

او که در اواخر عمر به بیماری سرطان روده مبتلا شده بود و تحت شیمی‌درمانی قرار داشت، در سن ۸۲ سالگی در روز پنجشنبه ۲۸ دی ماه ساعت ۲۳ شب سال ۱۳۹۱ در بیمارستان دی تهران بر اثر سرطان روده درگذشت.[۱۴][۱۵][۱۶] پیکر ایشان، یکشنبه اول بهمن از مقابل تالار وحدت با حضور اهالی موسیقی و دوستداران ایشان به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا تشییع شد.

محمد اصفهانی

محمدمهدی واعظی‌اصفهانی معروف به محمد اصفهانی (زاده: ۱۴ تیر ۱۳۴۵ در تهران)، پزشک، خواننده و آهنگساز پاپ و سنتی ایرانی است. او از خانوده‌ای اصالتاً اصفهانی در تهران متولد شد. محمد اصفهانی با شرکت در کنکور سراسری با رتبه ۱۷۸ به دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران راه یافت و در سال ۱۳۷۶ فارغ‌التحصیل گردید. او را با بهره‌مندی از مکتب محمدرضا شجریان و علی جهاندار موسیقی ایرانی آموخت. اصفهانی ابتدا با اجرای آثاری روی اشعار شعرای معاصر مانند فریدون مشیری و همچنین اجرای تیتراژ سریال، پا به عرصه خوانندگی گذاشت.

او در سال ۱۳۷۳ به عنوان اولین تجربه کاری خود تیتراژ سریال آوای فاخته با ترانه‌سرایی ساعد باقری و کارگردانی بهمن زرین‌پور را به عنوان اولین تیتراژ اجرا کرد که از شبکه ۱ پخش شد. او تا به امروز بیش از ۱۵ تیتراژ سریال‌های تلویزیونی و فیلم‌های سینمایی را اجرای نموده که از این مجموعه می‌توان به تیتراژ سریال‌های یه تیکه زمین، ارمغان تاریکی، ولایت عشق، زیر هشت، تا ثریا، معصومیت از دست رفته، آخرین دعوت، پهلوانان نمی‌میرند، وفا و فیلم سینمایی بوسیدن روی ماه و اخراجی‌ها اشاره کرد.

اصفهانی تا به امروز ۱۴ آلبوم منتشر کرده‌است. او در آلبوم‌های خود با اساتید بزرگ موسیقی چون همایون خرم، بابک بیات، فریدون شهبازیان کار کرده‌است. در میان آلبوم‌های او، آلبوم النور اولین آلبوم او بود که بدون موسیقی منتشر شد که شامل مجموعه ادعیه، مناجات و تواشیح می‌­باشد که تک­‌خوان آن عباس سلیمی و محمد اصفهانی هستند و با گروه تواشیح اهل­ بیت ضبط شده‌­است و سه آلبوم تنهاترین سردار، ولایت عشق و اخراجی‌ها به ترتیب موسیقی متن سریالهای تنهاترین سردار، ولایت عشق و فیلم سینمایی اخراجی‌ها می‌باشد و آلبوم تنها ماندم، آلبوم باسازی‌­شده از هفت اثر خاطره‌­انگیز و ماندگار با آهنگسازی همایون خرم می‌باشد و آلبوم نون و دلقک در مورد چارلی چاپلین می‌باشد که طبق آمار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی پاپ تا به امروز در ایران می‌باشد.[۱] آلبوم حسرت نیز به علت پخش هم‌زمان نماهنگ آن در صدا و سیما به فروش و محبوبیت بالایی دست یافت، آلبوم برکت نیز به خاطر همکاری با مجموعه‌ای حرفه‌ای، به نسبت آثار گذشته‌اش، توانست در بین طرفداران حرفه‌ای‌تر، شوری بپا کند.

بی‌واژه نام یکی‌دیگر از آثار محمد اصفهانی است که در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۰ برابر با ۲ مه ۲۰۱۱ توسط شرکت نشر موسیقی ایران‌گام انتشار یافت، بی‌واژه در فضایی کاملاً جدید منتشر شد، بی‌واژه با نماهنگی درباره امام رضا همراه بوده که در این آلبوم منتشر شده‌است. شرکت پخش‌کننده آلبوم اعلام کرده‌است که در ۲ هفته اول انتشار این اثر ۲۰۰،۰۰۰ هزار نسخه از آن فروش رفته و آلبوم در بازار نایاب شده‌است و این برای محمد اصفهانی یک رکورد محسوب می‌شود.

اصفهانی در سال ۹۳ نیز آلبومی ۵ قطعه‌ای به نام شِکوه منتشر کرد آهنگسازهای آن‌ها نیز مجید اخشابی، علی‌رضا کهن‌دیری و پدرام کشتکار حاوی دو دیسک صوتی و تصویری است که شامل پنج ترک صوتی و چهار ترک تصویری می باشد.

محمد اصفهانی از جمله چهره‌های موفق، مجرب و موجه موسیقی پاپ پس از انقلاب است. او به عنوان بهترین خواننده پاپ دهه ۸۰ از سوی مجله ترانه‌ماه، نشریه موسیقی پاپ ایران و به عنوان بهترین خواننده تیتراژ سال ۹۱ از طرف موسیقی ما به خاطر تیتراژ سریال یه تیکه زمین انتخاب شد.

محتویات

    ۱ زندگینامه
        ۱.۱ زندگی شخصی
            ۱.۱.۱ ۱۳۴۵ تا ۱۳۷۳: اوایل زندگی تا شروع کار حرفه‌ای
            ۱.۱.۲ ورود امام خمینی
            ۱.۱.۳ دخترخاله محمد اصفهانی
        ۱.۲ زندگی حرفه‌ای
            ۱.۲.۱ ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷: شروع کار حرفه‌ای
            ۱.۲.۲ ۱۳۷۷: آلبوم حسرت
            ۱.۲.۳ ۱۳۷۹: آلبوم تنها ماندم
            ۱.۲.۴ ۱۳۸۱: آلبوم نون و دلقک
            ۱.۲.۵ ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴: آلبوم برکت
            ۱.۲.۶ ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰: آلبوم بی‌واژه
            ۱.۲.۷ ۱۳۹۳: آلبوم شکوه
            ۱.۲.۸ کنسرت‌ها
                ۱.۲.۸.۱ کنسرت با رهبری پویا نیکپور
                ۱.۲.۸.۲ کنسرت با رهبری میثم مروستی
                ۱.۲.۸.۳ کنسرت در ۲۹‌مین جشنواره موسیقی فجر
    ۲ جایزه‌ها و افتخارات
        ۲.۱ نشان فرهنگ و هنر بنیاد آکادمیک جهانی پرفسور یلدا
        ۲.۲ مجله ترانه‌ماه
        ۲.۳ موسیقی ما
        ۲.۴ ساعت ۲۵
        ۲.۵ تقدیر سیاوش قمیشی
    ۳ ترانه‌شناسی
        ۳.۱ آلبوم‌های استودیویی
        ۳.۲ تیتراژ فیلم و سریال
        ۳.۳ تک‌آهنگ‌ها
            ۳.۳.۱ غم غفلت
            ۳.۳.۲ زائر بهار
            ۳.۳.۳ امیر میخانه
            ۳.۳.۴ رزین کلاه
            ۳.۳.۵ وصل و هجران
            ۳.۳.۶ بهانهٔ تو
            ۳.۳.۷ سفر
    ۴ جستارهای وابسته
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون

زندگینامه
زندگی شخصی
۱۳۴۵ تا ۱۳۷۳: اوایل زندگی تا شروع کار حرفه‌ای

در سحرگاه روز ۱۴ تیر ماه سال ۱۳۴۵[۲] همزمان با میلاد پیامبر اکرم و امام جعفر صادق حوالی اذان صبح، محمدمهدی واعظی‌اصفهانی در خیابان ۱۷ شهریور تهران به دنیا آمد. پدر او اهل اصفهان بود و مادر او نیز متولد تهران بود. محمدمهدی تحصیلات ابتدایی را در دبستان علوی به پایان برد و در مسابقات قرآن قبل از انقلاب در رده نوجوانان مقام کسب کرد. به خاطر کسب مقام در مسابقات قرآن قرار شد به کویت اعزام شود که این سفر به خاطر مخالفت مادرش لغو شد. او از اوایل کودکی قرائت قرآن کریم را به سه روایت نزد اساتید وقت آموخته و از شیوه‌های مختلف این فن به ویژه شیوه مصطفی اسماعیل بهره‌مند شده‌است.[۳] محمدمهدی با شرکت در کنکور سراسری با رتبه ۱۷۸ به دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران راه یافت و در سال ۱۳۷۶ فارغ‌التحصیل گردید.[۴]
ورود امام خمینی

۱۲ بهمن ۱۳۵۷، مراسم استقبال از امام خمینی با حضور هزاران نفر از مردم سراسر ایران در بهشت زهرا تهران، در کنار مزار شهدای انقلاب اسلامی برگزار شد. در این مراسم تلاوت آیات قرآن کریم توسط محمد اصفهانی که توسط حمید شاهنگیان برای تلاوت قرآن هنگام ورود امام خمینی به فرودگاه مهرآباد انتخاب شد،[۵] که در آن زمان نوجوان بود، صورت گرفت.[۶][۷][۸][۹][۶][۱۰] گفته‌های زهرا شجاعی رئیس سازمان مشارکت زنان را از ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ اینگونه است:

    روزی که قرار بود امام وارد ایران شود، دوازدهم بهمن، کمیته‌ای برای استقبال اولیه از ایشان در فرودگاه شکل گرفت. کمیته، نمایندگانی از اقشار مختلف مردم را برای حضور در سالن فرودگاه انتخاب کرد. از میان دانشجویان نیز ۱۵۰ نفر انتخاب شدند، از هر دانشکده‌ای یک خانم و یک آقا انتخاب می‌شد. من هم به عنوان نماینده خانم دانشکده خودمان برای استقبال انتخاب شدم و مهندس علاقه‌مندان از میان آقایان، دانشجویان و دانش‌آموزان چون از نظر سنی از همه کوچکتر بودند، به بالکن برده شدند، اتفاقاً بالکن مشرف به سالن بود. اول قرآن توسط دکتر محمد اصفهانی‌واعظی که آن موقع ۷،۸ ساله بود، قرائت شد و بعد پیام دانشجویان اجرا شد. آنگاه سرود خمینی ای امام را دانشجویان و دانش‌آموزان اجرا کردند.
    — [۱۱]

دخترخاله محمد اصفهانی

مراسم روز جهانی بهداشت سال ۱۳۹۱ در حالی با اجرای محمد اصفهانی همراه بود که محمد اصفهانی پیش از اجرای برنامه خود، در سخنانی غیررسمی با تقدیر از تلاش‌های وزیر بهداشت، اظهار کرد:

    خانم دستجردی به خانواده ما محبت بسیاری دارند و به من خیلی کمک کرده‌اند و در دوران بیماری مادرم نیز همراهی و کمک زیادی داشتند. ما نسبت فامیلی با خانم دکتر داریم و مادر بنده، خاله خانم وزیر بهداشت هستند.[۱۲]

این جملات اصفهانی با تشویق همراه با هیجان حضار مواجه شد.[۱۳] مرضیه وحید دستجردی اولین وزیر زن جمهوری اسلامی ایران،[۱۴] فرزند سیف‌الله وحید دستجردی رئیس پیشین هلال احمر است و الهه وحید دستجردی، رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رئیس کلینیک دندانپزشکی خبرنگاران، نیز خواهر وزیر بهداشت است. مرضیه وحید دستجردی اگر چه در تهران متولد شده‌است اما خانواده او اصالتاً اصفهانی هستند.[۱۵]
زندگی حرفه‌ای
۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷: شروع کار حرفه‌ای

اصفهانی را با بهره‌مندی از مکتب محمدرضا شجریان و علی جهاندار موسیقی ایرانی آموخت.[۱۶] او در سال ۱۳۷۳ به عنوان اولین تجربه کاری خود تیتراژ سریال آوای فاخته[۱۷] با ترانه سرایی ساعد باقری[۱۸] و کارگردانی بهمن زرین‌پور[۱۹] را به عنوان اولین تیتراژ اجرا کرد که از شبکه ۱ پخش شد،[۲۰][۲۱][۲۲] سپس از اساتیدی چون همایون خرم، فریدون شهبازیان و بابک بیات در زمینه تصنیف‌خوانی، ترانه و زیبایی‌شناسی در الحان موسیقی ملی ایران بهره‌برد.[۲۳] اصفهانی ابتدا با اجرای آثاری روی اشعار شعرای معاصر مانند فریدون مشیری و همچنین اجرای تیتراژ سریال، پا به عرصه خوانندگی گذاشت.[۲۴] با گذشت زمان و تغییرات عمده در سطح فرهنگی جامعه و ورود فرم‌های غربی با کلام فارسی، تیتراژ خوانی در سریال‌های ایرانی هویت دیگری یافته بود[۲۵] و خود، پله‌ای بود برای در چشم نگه داشتن هنرمندان عرصه پاپ. محمد اصفهانی در این عرصه جزء اولین‌ها بود و البته با تلاشی مضاعف، از این حیث نیز از دیگران عقب نماند.[۲۶] استفاده هوشمندانه از این نوع نگرش باعث می‌شد هر ترانه‌ای که برای سریال‌ها خوانده شود، بعد از ژایان آن در اولین اثر صوتی وی نیز منتشر گردد و با یک تیر دو نشان زده شود.[۲۷]
۱۳۷۷: آلبوم حسرت
نوشتار اصلی: حسرت (آلبوم)

به جرات می‌توان گفت که محمد اصفهانی از قابل توجه‌ترین دستاوردهای سیاست فضای باز صدا و سیمای دهه هفتاد و هشتاد بود. حضور آهنگسازان جوان و تحصیل‌کرده در صدا و سیما، ارکسترهای خوب و همچنین ساده بودن ورود به جرگه هنرمندان صدا و سیما، باعث شد طیفی که زیر خاکستر عرف، در منازل خود به ساز زدن مشغول بودند حال با امکانات بیشتر، برون ده هنری قابل توجهی داشته باشند. استقبال از موج نو پاپ در بین مردم و علی‌الخصوص نسل جوان، باعث اقبال بعضی خوانندگان طیف سنتی نیز به این فرم شد. حاصل این همکاری‌ها در مورد محمد اصفهانی منجر به تولید آلبوم‌هایی همچون حسرت که در سال ۱۳۷۷[۲۸] توسط پیام اسلام[۲۹] منتشر شد، گردید[۳۰][۳۱] که به علت پخش همزمان ویدئوکلیپ آن در صدا و سیما به فروش و محبوبیت بالایی دست یافت. شرایط آسان برگزاری کنسرت و همچنین کمتر کپی‌شدن آثار صوتی نیز به جلوگیری از افت جذابیت نسل نو پاپ کمک می‌نمود. در ابتدا، صدا و سیما نیز، راسا، اقدام به انتشار تک‌ترانه‌های این نسل در مجموعه یک آلبوم می‌نمود که شاید سه، چهار اثر در آرشیوها موجود باشد.[۳۲]
۱۳۷۹: آلبوم تنها ماندم
نوشتار اصلی: تنها ماندم

اصفهانی روند رو به رشد خود را مدیون بعضی اساتید موسیقی سنتی ایران نیز هست. بازخوانی آثار همایون خرم[۳۳][۳۴] در آلبوم تنها ماندم که در سال ۱۳۷۹ منتشر شد[۳۵] و ترانه‌های خاطره‌انگیزی همچون غوغای ستارگان[۳۶][۳۷] که البته با تنظیمی مدرسه‌ای ارائه شد، تلاشی بود که کفه ترازو را در مورد ریشه هنری وی (موسیقی سنتی) در مقایسه با آثار تولیدی موسیقی پاپ، برابر نگه دارد.[۳۸]
۱۳۸۱: آلبوم نون و دلقک
نوشتار اصلی: نون و دلقک

در این میان نگاه به سبک‌های جدید، می‌توانست به مقبولیت یک خواننده در میان نسل کم سن‌تر کمک نماید. این نوع نگاه شاید باعث تولید اثر همچون نون و دلقک که در سال ۱۳۸۱[۳۹] منتشر شد، گردید.[۴۰] اثری که کلیپ تصویری آن روی تصاویری از هنرمند جاودان صحنه چارلی چاپلین[۴۱] باعث انتقادات فراوانی گردید ولی هر چه بود به معروفیت بیشتر برای خواننده اثر منتهی گشت.[۴۲] طبق آمار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این آلبوم پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی پاپ تا به امروز در ایران شده‌است. همایون خرم و بابک بیات نیز در این آلبوم با اصفهانی همکاری داشتند.[۴۳]
۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴: آلبوم برکت
نوشتار اصلی: برکت (آلبوم)

آلبوم برکت البته به مدد تفکر بیشتر و از زاویه بهتر و همکاری با مجموعه‌ای حرفه‌ای، (به نسبت آثار سه سال گذشته‌اش) توانست در بین طرفداران حرفه‌ای‌تر، شوری بپا کند. اثری که در طیف آثار محمد اصفهانی در موسیقی سنتی و پاپ باعث ایجاد تلفیقی قابل قبول گردید. سبکی که فواد حجازی به نوعی از پایه‌گذاران آن بود.[۴۴] آلبوم برکت در مهر ۱۳۸۴ برابر با اکتبر ۲۰۰۵ انتشار یافت.[۴۵][۴۶] برای اولین بار نماهنگ در این آلبوم قرار داده شده که مربوط به قطعه باتو می‌باشد.[۴۷]
۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰: آلبوم بی‌واژه
نوشتار اصلی: بی‌واژه

بی‌واژه نام یکی‌دیگر از آثار اصفهانی است. این آلبوم در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۰ برابر با ۲ مه ۲۰۱۱ توسط شرکت نشر موسیقی ایران‌گام انتشار یافت.[۴۸][۴۹] در آلبوم بی‌واژه آهنگ‌سازان جوان و خلاقی هم‌چون پویا نیک‌پور، تویجان آتابای، پدرام کشت‌کار[۵۰] و آهنگسازانی هم چون پوریا حیدری، علی‌رضا کهن‌دیری و آریا عظیمی‌نژاد حضور دارند. ترانه‌ها نیز توسط ترانه‌سرایان معروف کشور چون اهورا ایمان، ترانه مکرم، مرجان محمدی، عبدالجبار کاکایی، رویا میرفخرایی و علی معلم سروده شده‌است.[۵۱] بی‌واژه آخرین آلبوم محمد اصفهانی در فضایی کاملاً جدید منتشر شد.[۵۲] دقت اصفهانی در تدارکات این آلبوم قابل توجه است. ضبط چند اثر در استانبول ترکیه[۵۳] و استفاده از آنسامبل‌های زهی ترک که تکنیک‌شان زبانزد است، کیفیت ضبط و نهایی‌سازی و همچنین همکاری با چند نوازنده ترک از این نکات است. قطعات ترکی استانبولی است که همه‌شان ساخته تویجان نیازی آهنگساز با ذوق ترک است که به همراه تیمش قطعاتی چون غم دوری، اگه باشی و فردای پنهانی را آهنگسازی کرده‌است.[۵۴] در این آلبوم دو قطعه نیز از تیتراژ دو سریال رستگاران و شکرانه به عاریت گرفته شده‌است که این نیز در خور توجه است.[۵۵][۵۶] بی‌واژه با نماهنگی درباره امام رضا همراه بوده که در این آلبوم منتشر شده‌است.[۵۷] شرکت پخش کننده آلبوم اعلام کرده‌است که در ۲ هفته اول انتشار این اثر ۲۰۰،۰۰۰ هزار نسخه از آن فروش رفته و آلبوم در بازار نایاب شده‌است و این برای محمد اصفهانی یک رکورد محسوب می‌شود.[۵۸] محمد اصفهانی خود در مورد این آلبوم این گونه می‌گوید:

    «این آلبوم با سبکی متفاوت با همکاری ۱۵ نفر از نوازنده‌های ترکیه‌ای صورت می‌گیرد که دو نوازندهٔ کلارینت و گیتار برقی این گروه از بزرگترین نوازنده‌های بین‌المللی هستند که تا به حال برای هیچ خواننده ایرانی ننواخته‌اند.»[۵۹]

او در مورد نام این آلبوم و وقفه‌ای که ایجاد شد این گونه می‌گوید:

    «چون خیلی از حرف‌هایی را که باید می‌زدیم، بی‌واژه گفته‌ایم دیگر! این وقفه عوامل زیادی داشت که خیلی‌هایش دست من نبود. واقعاً قصد نداشتم فاصله‌ام با مخاطب تا این حد زیاد بشود ولی شد. اگر از من بپرسید که پنج سال دیر نیست؟ جواب می‌دهم چرا، واقعاً دیر است.»[۶۰]

این نیز گفتنی است که قرار بود بی‌واژه در اسفند ۱۳۸۹ منتشر شود و روی پوسترها و ویدئوهای تبلیغاتی این تاریخ ثبت شده بود ولی به دلیل فراهم نشدن تیراژ لازم برای توزیع مرحلهٔ اول، به تأخیر افتاد و انتشار آن به سال جدید یعنی ۱۳۹۰ مؤکول شد.[۶۱]
۱۳۹۳: آلبوم شکوه
نوشتار اصلی: شکوه (آلبوم محمد اصفهانی)

شِکوه، چهاردهمین آلبوم محمد اصفهانی است که در شامگاه ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ در برج میلاد، همزمان با بیست و پنجمین سالگرد ارتحال امام خمینی رونمایی شد. در این آلبوم ۵ قطعه غزل موجود است .[۶۲] [۶۳] [۶۴] این ۵ قطعه قاب، دیدار، سراب، ابر و ماهیا نام دارند که در قالب پکیجی با دو دیسک ارائه می‌شود که حاوی یک سی‌دی صوتی و یک دی‌وی‌دی تصویری که شامل کلیپ ترانه‌ها است. آهنگ‌ ترانه‌های قاب و سراب را علی‌رضا کهن‌دیری، دیدار و ابر را مجید اخشابی و ماهیا را پدرام کشتکار آهنگ‌سازی کرده‌اند. [۶۵]
کنسرت‌ها
نوشتار اصلی: کنسرت‌های محمد اصفهانی‎
کنسرت با رهبری پویا نیکپور
نوشتار اصلی: کنسرت محمد اصفهانی با رهبری پویا نیکپور‎

محمد اصفهانی در کنسرت خود با گرامیداشت یاد و خاطرات بزرگان عرصه موسیقی کشور در سالن همایش‌های برج میلاد تهران به روی صحنه رفت. محمد اصفهانی به رهبری ارکستر پویا نیک‌پور و میزبانی موسسه آوای هنری پنجشنبه ۱۳ تیر ماه ۱۳۹۲[۶۶][۶۷] در دو سانس ۱۸:۰ و ۲۱:۳۰،[۶۸] در شبی که میزبان هنرمندانی همچون رضا صادقی، پدرام کشتکار، آریا عظیمی‌نژاد و روزبه بمانی بود، با گرامیداشت یاد و خاطرات هنرمندانی همچون جلیل شهناز، محمد نوری، همایون خرم و بابک بیات به اجرای برنامه پرداخت.[۶۹][۷۰] کنسرت محمد اصفهانی همزمان شده بود با شب تولد این خواننده بزرگ ایرانی. پس از اجرای آخرین سانس کنسرت در پشت صحنه با حضور اعضای ارکستر و مهمانان برنامه جشن تولدی برای محمد اصفهانی برگزار شد.[۷۱] حسرت، آفتاب مهربانی، ملا ممد جان، دل بردی از من به یغما، سیاه و سپید و ولایت عشق از جمله آثاری بودند که در این قطعه تلفیقی برای مخاطبان اجرا شد.[۷۲]دلواپسی، نون و دلقک، آسیمه‌سر، تیتراژ سریال تکیه بر باد و من و دریا قطعات دیگری بودند که در کنسرت ۱۳ تیرماه محمد اصفهانی اجرا شدند.[۷۲][۷۳][۷۴] یکی از نکات قابل توجه این کنسرت این است که اصفهانی برای اولین بار قطعه جدایی را به صورت زنده اجرا کرد. این آهنگ یکی از آثار بابک بیات است و بابک صحرایی هم ترانه آن را سروده که پیش از این توسط یکی از خواننده‌های قدیمی ایرانی یعنی معین، خوانده شده‌است.[۷۵] بابک صحرایی در صفحه شخصی‌اش در فیس‌بوک درباره این اجرا نوشت: «این اجرا با رضایت قلبی من، خانواده استاد بابک بیات و معین همیشه بزرگ انجام شد. به دعوت دکتر محمد اصفهانی با وجود مشغله کاری فراوان در سانس اول کنسرت نیز حضور پیدا کردم و محمد اصفهانی بسیار زیبا و دلنشین این قطعه را اجرا کرد. محمد اصفهانی جدا از آن که یکی از بهترین و تواناترین خواننده‌های تاریخ موسیقی ایران است یکی از شریف‌ترین و اصیل‌ترین هنرمندان این سرزمین است.»[۷۶][۷۷]
کنسرت با رهبری میثم مروستی
نوشتار اصلی: کنسرت محمد اصفهانی با رهبری میثم مروستی‎

کنسرت محمد اصفهانی به سرپرستی میثم مروستی و با حضور ۴۰ نوازنده از بهترین نوازنده‌های ایران و ترکیه[۷۸] توسط موسسه آوای هنر در ۱۳ و ۱۴ مرداد ۸۹[۷۹]در تالار وزارت کشور برگزار شد.[۸۰] اولین شب کنسرت در حالی برگزار شد که با یک ساعت تاخیر، در ساعت ۲۲ آغاز شد[۸۰] و ضعف صدابرداری و ناهماهنگی گروه در اجرای قطعات مشهود بود. در اواسط اجرای چند قطعهٔ ابتدایی بارها صداهای گوش خراشی به خاطر ضعف صدابرداری به گوش می‌رسید که کلاً صدای بعضی از سازها هم قطع شده بود، صدابرداری آنقدر پرایراد و فاجعه بود که بعضی از نوازندگان مخصوصا مروستی و حتی اصفهانی در کارشان دچار اشکال و ناهماهنگی شدند و مخصوصا در قطعات ابتدایی بارها فالش زدند و فالش خواندند و از ریتم انداختند که البته همهٔ این اشکالات با توجه به مشکلات صدابرداری و استرس گروه قابل توجیه بود. در این کنسرت اصفهانی گلچینی از آلبوم‌های قبلی اش بعلاوهٔ ترانهٔ محمد سامی یوسف را به زبان انگلیسی و عربی اجرا کرد،[۸۱] که قبل از اینکه اصفهانی آخرین قطعه را اجرا کند، مردم از او خواستند که ترانه گل گلدون را بخواند که وی نیز با مشورت کردن با نوازندهٔ کیبوردش، تصمیم گرفت این ترانه را بدون تمرین و بداهه اجرا نماید که بعد از شروع نواختن کیبورد کم‌کم نوازنده‌های دیگر سازها هم شروع به نواختن کردند و این آهنگ بصورت کاملاً بداهه توسط اعضای گروه اجرا شد. آخرین ترانهٔ اجرا شده توسط اصفهانی ترانهٔ ای ایران ای مرز پرگوهر بود که مردم به احترام این ترانه از صندلی‌ها برخاستند[۸۲] که در هر دو قطعهٔ پایانی مردم با او همخوانی کردند.[۸۳]

اصفهانی و گروهش برخلاف اجرای شب اول، توانستند شب دوم را با موفقیت به پایان برسانند، در این کنسرت همایون خرم استاد موسیقی حضور داشت که بارها اصفهانی از او قدردانی کرد و حتی او را بر روی صحنه دعوت کرد و در حرکتی عجیب با اصرار او را در دو بار اجرای امشب در سر شوری دارم[۸۰] در کنار خود نشاند تا حق شاگردی را به جای آورد که خرم در صحبتی که بر روی صحنه انجام داد از اصفهانی تشکر کرد و گفت: «صدای دکتر اصفهانی بسیار خوب است و جلای دیگری به کارها می‌دهد، تنظیم و اداره ارکستر توسط مروستی هم خیلی خوب انجام شد.»[۸۴]محمد اصفهانی در مورد کنسرتش در تهران می‌گوید: «در کنسرت امسال که در ۱۴ و ۱۵ مرداد بعد از چهار سال برگزار می‌شود، ۱۴ قطعه از قطعات آلبوم‌های قبلی ام اجرا خواهد شد. همچنین در این کنسرت یک قطعه از سامی یوسف که خیلی به حسم نزدیک است به زبان انگلیسی و عربی اجرا خواهم کرد.»[۸۵]
کنسرت در ۲۹‌مین جشنواره موسیقی فجر

محمد اصفهانی در ۲۶ بهمن ۱۳۹۲ در ۲۹‌مین جشنواره موسیقی فجر در تالار وحدت در دو سانس و در ساعت‌های ۱۸:۱۵ و ۲۱ کنسرت موسیقی برگزار نمود.[۸۶][۸۷] او قطعاتی از آخرین آلبومش یعنی بی‌واژه اجرا نمود.[۸۸]
جایزه‌ها و افتخارات
نشان فرهنگ و هنر بنیاد آکادمیک جهانی پرفسور یلدا

سومین جایزه بنیاد آکادمیک جهانی پرفسور یلدا در دانش پزشکی در تاریخ ۹ آبان ۹۱ در شش رده به برگزیدگان اهدا شد. این مراسم که هر ساله در اختتامیه کنگره بین‌المللی تازه‌ترین دستاوردهای پژوهش در دانش پزشکی برگزار می‌شود، شب گذشته با حضور پروفسور علیرضا یلدا، دکتر مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت، دکتر باقر لاریجانی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر رنجبر، رئیس بنیاد آکادمیک جهانی پروفسور دکتر علیرضا یلدا و جمعی دیگر از استادان و محققان برجسته کشور در سالن ابن سینای دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد. دکتر محمد اصفهانی برای نخستین‌بار برندهٔ جایزه بخش فرهنگ و هنر بنیاد آکادمیک جهانی پروفسور یلدا شد.[۸۹][۹۰][۹۱]
مجله ترانه‌ماه

انتخاب بهترین‌های دهه ۸۰ موسیقی پاپ ایران، یک پروژهٔ بزرگ و پیچیده بود که روند اجرایی آن، از ابتدای سال ۹۰ و با حضور نویسندگان و کارشناسان مجله ترانه‌ماه آغاز شد.[۹۲] بهترین‌های دههٔ ۸۰ موسیقی پاپ ایران در ۲۲ رشته مختلف، شامل: بهترین خواننده، ترانه سرا، آهنگساز، تنظیم کننده اُرکسترال، تنظیم کننده مُدرن، نوازنده، گروه موسیقی، آلبوم، قطعه، قطعهٔ پاپ- سنتی، قطعهٔ مناسبتی، قطعهٔ لایت آرام، قطعهٔ شاد، خواننده تیتراژ تلویزیونی، خواننده فیلم سینمایی، بهترین کنسرت، مهندسی صدا، رسانه موسیقی و تهیه کننده، برگزیده خواهند شد. ضمن اینکه محبوب‌ترین «خواننده» و «قطعه» دهه و چهره برتر موسیقی پاپ ایران در دههٔ ۸۰ نیز از انتخاب‌های ویژهٔ این رأی گیری تخصصی موسیقی پاپ خواهد بود.[۹۳] انتخاب بهترین‌های موسیقی پاپ ایران در دههٔ ۸۰ به صورت رأی گیری تخصصی موسیقایی و با حضور ۸۰ نفر از فعالان عرصهٔ موسیقی پاپ ایران اعم از خواننده، ترانه‌سرا، آهنگساز، نوازنده، تنظیم کننده، تهیه کننده و اهالی رسانه صورت گرفته است. این نظرسنجی در چند مرحله و با انتخاب باز هنرمندان و کارشناسان موسیقی و در مرحله پایانی با انتخاب هیات داوران نهایی به نتایج که زیر منجر شد.[۹۴] هیات نهایی داوری را این افراد تشکیل می‌دادند: دکتر سیمون آیوازیان (پدر گیتار کلاسیک ایران و عضو شورای پاپ دفتر موسیقی وزارت ارشاد)، تورج شعبانخانی (آهنگساز و خواننده پیشکسوت موسیقی)، اکبر آزاد (ترانه‌سرا و آهنگساز)، ناصر فرهودی (مدیر استدیو پاپ، مهندس صدا و میکس و مسترینگ)، مسعود جاهد (استاد موسیقی سنتی و نوازنده نی)، رضا مهدوی (موزیسین و رئیس مرکز موسیقی حوزه هنری)، علیرضا میرعلی‌نقی (مورخ، محقق و منتقد موسیقی) و سامان احتشامی (مدرس و نوازنده پیانو).[۹۴] بهترینهایی که محمد اصفهانی در آنها حضور دارد به عبارت زیر است:[۹۵]

    بهترین قطعه پاپ‌سنتی:

    آسیمه‌سر از آلبوم نون و دلقک محمد اصفهانی

    قطعه هیت دهه:

    گل هیاهو از فریدون آسرایی و نون و دلقک از محمد اصفهانی
    وایسا دنیا رضا صادقی و منو ببخش ناصر عبداللهی

    بهترین خواننده:

    محمد اصفهانی
    رضا صادقی
    مانی رهنما و احسان خواجه‌امیری

موسیقی ما

شامگاه نهم تیرماه مراسم تجلیل از برگزیدگان نخستین جشن سالانه موسیقی ما با حضور خیل هنرمندان و برخی از هنرمندان در تالار وحدت تهران برگزار شد. برگزیدگان نظر سنجی مردمی و کارشناسی موسیقی ما با حضور علاقه‌مندان به موسیقی و برخی هنرمندان مشخص شدند. در این مراسم که اجرای آن بر عهده احسان علیخانی بود[۹۶] از عبدالوهاب شهیدی و کیخسرو پورناظری تجلیل شد و برگزیدگان بخش‌های مختلف موسیقی نیز تقدیر شدند.[۹۷] محمد اصفهانی در نخستین جشن سالانه سایت موسیقی ما موفق به دریافت تندیس بهترین تیتراژ تلویزیونی سال ۹۱ به انتخاب کارشناسان شد،.[۹۸][۹۹] این تیراژ متعلق به تیتراژ سریال یه تیکه زمین است و در بخش مردمی نیز قطعه واسه آبروی مردمت بجنگ اثر مشترک فرزاد فرزین و محسن چاووشی برگزیده شد.[۱۰۰][۱۰۱] ترانه‌سرای قطعه یه تیکه زمین، این قطعه بسیار زیبا و تأمل برانگیز از روزبه بمانی است و موسیقی و آهنگسازی آن نیز توسط علیرضا کهن‌دیری ساخته شده است.[۱۰۲]محمد اصفهانی بعد از دریافت جایزه خود گفت:

    امروز بسیار خوشحالم که در حضور همایون شجریان که به حق گرانقدری را از پدرش وام گرفته از استاد عبدالوهاب شهیدی تقدیر شد. اما امروز چقدر جای خالی استاد حسین خواجه‌امیری در این مراسم خالی است که امیدوارم هرجا هستند تندرست و سلامت باشند و باز تشکر می‌کنم از روزبه بمانی و علیرضا کهن‌دیری که امشب با افتخار جایزه‌ام را به آن‌ها تقدیم می‌کنم.[۱۰۳][۱۰۴]

ساعت ۲۵

ساعت ۲۵ عنوان یکی از برنامه‌های تلویزیون است که از فروردین ۹۲ پخش آن با محوریت موسیقی از شبکه تهران آغاز شد. این برنامه هر شب حدود ساعت سی دقیقه بامداد به روی آنتن شبکه تهران می‌رود.[۱۰۵] ساعت ۲۵ از ابتدای تابستان نسبت به برگزاری نظرسنجی انتخاب بهترین تیتراژ تلویزیونی اقدام کرد که با استقبال اهالی موسیقی و طرفداران همراه شد و هنوز هم در جریان است. تهیه کننده برنامه ساعت ۲۵؛ محمود محمودی در مورد نظرسنجی این گونه توضیح می‌دهد: ما ابتدا از بین ۲۷۳ تیتراژ تلویزیونی، ۱۰۰ تیتراژ را انتخاب کردیم و تا ابتدای ماه مبارک رمضان ۵۰ تیتراژ از این مجموعه به انتخاب مردم به مرحله دوم راه پیدا کردند. پس از عید فطر تا پایان تابستان مرحله دوم با ۵۰ تیتراژ پیگیری شد و نهایتاً مردم به ۸ تیتراژ بیشترین رای را دادند[۱۰۶] و ۴۲ اثر نیز از این رقابت کنار رفت.[۱۰۷] از ۱۰۰ تیتراژ انتخابی توسط خود برنامه ۱۱ تیتراژ آن متعلق به محمد اصفهانی است[۱۰۵] و در مرحله نهایی نظرسنجی به آرای مردمی، از ۸ تیتراژ انتخابی یکی از آن متعلق به محمد اصفهانی به نام تیتراژ ارمغان تاریکی می‌باشد.[۱۰۸][۱۰۹] لیست ۸ تیتراژ این نظرسنجی به ترتیب حروف الفبا، به اتفاق زیر است:[۱۱۰][۱۰۷][۱۱۱]

    آسمان همیشه ابری نیست با صدای محسن یگانه
    ارمغان تاریکی با صدای محمد اصفهانی
    پشت صحنه با صدای محسن چاووشی و فرزاد فرزین
    دختران حوا با صدای حمید عسکری
    شهر باران با صدای محمد علیزاده
    فاصله‌ها با صدای علی لهراسبی
    ماه عسل با صدای مهدی یراحی
    نابرده رنج با صدای احسان خواجه‌امیری

تقدیر سیاوش قمیشی

سیاوش قمیشی خواننده محبوب ایرانی در مصاحبه‌ای با شبکه پی‌ام­سی، محمد اصفهانی را بهترین خواننده مرد ایرانی و بهترین خوانندهٔ زن را گوگوش، بهترین رپر هیچ کس و بهترین تنظیم کننده سیروان خسروی معرفی کرد.[۱۱۲][۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵]
ترانه‌شناسی
نوشتار اصلی: ترانه‌شناسی محمد اصفهانی
آلبوم‌های استودیویی

تمام آلبوم­های محمد اصفهانی ۱۳ آلبوم است که از این میان سه آلبوم تنهاترین سردار، ولایت عشق و اخراجی‌ها به ترتیب موسیقی متن سریالهای تنهاترین سردار، ولایت عشق و فیلم سینمایی اخراجی‌ها می‌باشد که با آهنگساز آنها به ترتیب مجید انتظامی، بابک بیات، فریدون شهبازیان مشترک می‌باشد و تماماً متعلق به محمد اصفهانی نمی‌باشد. در خردادماه ۱۳۹۳ آلبوم تازه‌ای با نام شِکوه منتشر کرد.[۱۱۶] فهرست این آلبوم‌ها به عبارت زیر است:[۱۱۷][۷۶][۱۱۸][۱۱۹][۱۲۰][۱۲۱][۱۲۲]

    ردیف     نام آلبوم     تاریخ انتشار     ناشر آلبوم     توضیحات
    ۱     تنهاترین سردار     ۱۳۷۵     سروش     موسیقی متن سریال تنهاترین سردار با آهنگسازی مجید انتظامی
    ۲     گلچین     ۱۳۷۶     سروش     اولین آلبوم استودیویی مستقل
    ۳     حسرت     ۱۳۷۷     پیام اسلام     دومین آلبوم استودیویی مستقل
    ۴     فاصله     ۱۳۷۸، زمستان     پیام اسلام     سومین آلبوم استودیویی مستقل
    ۵     ولایت عشق     ۱۳۷۹     سروش     موسیقی متن سریال ولایت عشق با آهنگسازی بابک بیات
    ۶     النور     ۱۳۷۹[۱۲۳]     سروش     مجموعه ادعیه، مناجات و تواشیح به همراهی عباس سلیمی
    ۷     تنها ماندم     ۱۳۷۹، دی     پیام اسلام     آلبوم باسازی‌­شده از هفت اثر خاطره‌­انگیز و ماندگار با آهنگسازی همایون خرم
    ۸     ماه غریبستان     ۱۳۸۰، شهریور     هم‌آواز آهنگ     آلبومی درباره‌ٔ حضرت علی
    ۹     نون و دلقک     ۱۳۸۱     ایران‌گام     به گفته وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی پاپ تا به امروز است.
    ۱۰     هفت سین     ۱۳۸۱     مشکات     مجموعهٔ هفت اثر کلاسیک ایرانی به آهنگ‌سازی کامبیز روشن‌روان
    ۱۱     برکت     ۱۳۸۴، مهر     هم‌آواز آهنگ     -
    ۱۲     اخراجی‌ها     ۱۳۸۶، فروردین     ایران‌گام     موسیقی متن فیلم سینمایی اخراجی‌ها به آهنگسازی فریدون شهبازیان
    ۱۳     حضور ۱     ۱۳۸۶، ۸ دی     هم‌آواز آهنگ     اولین آلبوم تصویری از کنسرت باغ غدیرِ اصفهان به رهبری بهروز صفاریان[۱۲۴]
    ۱۴     حضور ۲     ۱۳۸۹، خرداد     هنر اول     دومین آلبوم تصویری از کنسرت سالن میلادِ تهران به رهبری پویا نیک‌پور [۱۲۵]
    ۱۵     بی‌واژه     ۱۳۹۰، ۱۲ اردیبهشت     ایران‌گام     -
    ۱۶     شِکوه     ۱۳۹۳، ۸ دی[۱۲۶]     هنراول     -

تیتراژ فیلم و سریال

ابتدای سال‌های دهه۷۰ بود که بار دیگر ساخت موسیقی با کلام تیتراژ آغاز شد و خوانندگان جدیدی از دل همین تیتراژها به جامعه موسیقی معرفی شدند که از جمله آنها می‌توان از محمد اصفهانی به عنوان خواننده تیتراژ سریال پهلوانان نمی‌میرند به آهنگسازی بابک بیات یاد کرد.[۱۲۷] این خواننده به خواندن موسیقی تیتراژ سریال‌های مختلف پرداخته که باعث جذابیت بیشتر برای سریال‌ها شده است. از جمله این سریال‌ها می‌توان از: سریال تنهاترین سردار، سریال پهلوانان نمی‌میرند،[۱۲۸] سریال شکرانه،[۱۲۹] سریال ولایت عشق،[۱۳۰] سریال تا ثریا،[۱۳۱] سریال آوای فاخته،[۱۳۲] سریال تکیه بر باد،[۱۳۳] سریال رستگاران،[۱۳۴] سریال یه تیکه زمین،[۱۳۵] سریال وفا،[۱۳۶] سریال زیر هشت،[۱۳۷] سریال معصومیت از دست رفته،[۱۳۸] سریال ارمغان تاریکی،[۱۳۹] سریال ستاره سهیل،[۱۴۰] سریال آخرین دعوت،[۱۴۱] سریال آتش و شبنم[۱۴۲] و ... نام برد.[۱۴۳] آنونس فیلم سینمایی بوسیدن روی ماه به کارگردانی همایون اسعدیان و به تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی با ترانه‌ای درباره مادران ایرانی ساخته شده‌است که ترانه آن با صدای محمد اصفهانی، دکلمه نگار جواهریان و سرودهٔ عبدالجبار کاکایی است و موسیقی آن را آریا عظیمی‌نژاد ساخته است.[۱۴۴] این همکاری مشترک هنرمندان سرشناس ایرانی عاشقانه‌ای برای مادران ایرانی است و به این ترتیب برای نخستین بار تجربه‌ای بدیع در ساخت آنونس یک فیلم اتفاق می‌افتد.[۱۴۵] سریال باب‌المراد سریالی به کارگردانی فهد میری است پیرامون زندگی امام جواد امام نهم مسلمانان شیعه، که محمد اصفهانی به عنوان خواننده تیتراژ اول در این سریال همکاری می‌کند.[۱۴۶] متن این تیتراژ شعری به زبان عربی از شاعر عرب، فیصل دویسان است.[۱۴۷][۱۴۸]
تک‌آهنگ‌ها
غم غفلت

محمد اصفهانی تا به امروز نزدیک به ۷۰ تک آهنگ منتشر کرده است؛[۱۴۹] او در مهر ۹۱ ترانه غم غفلت را منتشر نمود که به آهنگسازی بهروز صفاریان و شاعری بیدل دهلوی در استودیوی شخصی بهروز صفاریان ضبط شده بود.[۱۵۰][۱۵۱][۱۵۲][۱۵۳] خود محمد اصفهانی در مورد این ترانه این‌گونه می‌گوید:

    آواز غم غفلت را که با همراهی دوست خوب و همکارم بهروز صفاریان؛ بر غزل تابناک شاعر بزرگ؛ بیدل دهلوی در استودیوی بهروز اجرا نمودم، پیشکش می‌کنم به پیشگاه اسوه و نمونهٔ اخلاق و محبت و جذب؛ یعنی پیامبر گرامی اسلام. این اثر؛ وصف‌الحال این روزهای کسی است که متاسفانه فقط نامش شبیه به محمد مصطفی است و درد دل اوست با هم‌وطنانش.
    — [۱۵۴]

زائر بهار

او در اسفند ۹۱ برای نوروز ۹۲ تک‌آهنگ زائز بهار را منتشر کرد.[۱۵۵][۱۵۶] شعر این ترانه از شعر‌های حافظ شیرازی است که علاوه بر حال و هوای نوروزی، گذری هم بر حرم امام رضا و زائران آن بارگاه مطهر دارد.[۱۵۷]
امیر میخانه

اصفهانی در رمضان و مرداد ۹۲ تک‌آهنگ امیر میخانه را که برای حضرت علی خوانده بود به رئیس‌جمهور حسن روحانی تقدیم کرد.[۱۵۸] شاعر این آهنگ میرزا حبیب خراسانی و آهنگ‌ساز آن نیز محمدرضا چراغعلی است.[۱۵۹]
رزین کلاه

اصفهانی در ۱۲ بهمن ۹۲ ترانه زرین کلاه را که توسط خود آهنگسازی شده و با سنتور و تنظیم مجید اخشابی درست شده را منتشر نمود.[۱۶۰][۱۶۱] [۱۶۲][۱۶۳]
وصل و هجران

اصفهانی باز برای نوروز و این بار در سال ۹۳ تک‌آهنگ دیگری به نام وصل و هجران را در ۱۲ اسفند ۹۲ منتشر نمود. او این قطعه را سال‌ها پیش در استودیو پژواک ضبط نموده‌بود. صدابرداری اثر از مهدی اردستانی، سنتور از مجید اخشابی، تنبک آن نیز از همایون شجریان بود و اشعار آن نیز از مولانا بود.[۱۶۴][۱۶۵][۱۶۶][۱۶۷][۱۶۸]
بهانهٔ تو

بهانهٔ تو یا یاد تو، نام ترانه‌ای دیگر از اصفهانی است که با موسیقی غلام‌رضا صادقی و شعر سیاوش انور در خرداد ۱۳۹۳ منتشر شد.[۱۶۹] نماهنگ تصویری این آهنگ، با نام یاد تو نیز در سالروز ولادت امام مهدی در صدا و سیما رونمایی شد.[۱۷۰][۱۷۱][۱۷۲][۱۷۳][۱۷۴]
سفر

سفر نام یکی دیگر از تک‌آهنگ‌های اصفهانی است که در ۲۰ مهر ۱۳۹۳ از وب‌گاه رسمی ایشان منتشر شد. شعر آن از فیض کاشانی بوده و آهنگسازی آن نیز از خود محمد اصفهانی است.

مهدی باقری

مهدی باقری (آهنگساز ، نوازندهٔ کمانچه و سه تار).

محتویات

    ۱ زندگی
    ۲ آثار و فعالیتها
        ۲.۱ کنسرتهای داخل و خارج از کشور
        ۲.۲ همکاری در موسیقی فیلم
        ۲.۳ آثار منتشر شده
    ۳ منابع

زندگی

در سال ۱۳۵۹ شمسی در کرمانشاه به دنیا آمد، از سال ۱۳۷۱ فعالیت موسیقی خود را با فراگیری ساز تنبک نزد رامین تفضلی آغاز کرد ، سپس جهت آشنایی بیشتر با موسیقی ایرانی و آهنگسازی ایرانی به آموختن دیگر سازها از جمله : سه تار و کمانچه پرداخت و ساز کمانچه را به عنوان ساز تخصصی خود برگزید و نزد استاد اردشیر کامکار به فراگیری این ساز پرداخت، او در سال ۱۳۸۲ از دانشکده تئاتر مقطع کارشناسی فارغ التحصیل شد .

مهدی فعالیت‌های گسترده ای در زمینهٔ موسیقی فیلم ، موسیقی تلفیقی و موسیقی اصیل ایرانی در ایران و خارج از ایران انجام داده و آثار متعددی با خوانندگان و نوازندگان مختلف منتشر کرده است .

وی هم اکنون در کشور آمریکا اقامت دارد .
آثار و فعالیتها
کنسرتهای داخل و خارج از کشور

    ( فستیوال جهانی موسیقی در نروژ ) Oslo Word Music Festival
    ( فستیوال موسیقی شرق در اوزنابروک آلمان ) Morgenland Festival
    ( فستیوال کورسال در سن سباستین اسپانیا ) Kursaal Festival
    ( تئاتر دولاویل پاریس ) Theatre De La Ville
    (میشیگان - آمریکا) Michigan Festival Of Sacred Music
    ( اپرای لیل فرانسه ) Lille Opera
    (دانشگاه مارک بلوخ - استراسبورگ فرانسه) Marc Bloch University
    کنسرت مشترک به همراه گروه کر رادیو برلین و اجرای آثاری از وی در تالار RBB (آلمان)
    دانشگاهEFRI (فرانسه)
    (فورد تئاتر - لس آنجلس) Ford Theater
    (کاخ هنرهای زیبا - سان فرانسیسکو) Palace Of Fine Arts
    (دانشگاه کلمبیا - نیویورک) Columbia University
    (ایگلوبال کرک فستیوال - نیو مکزیکو آمریکا) Globalquerque Festival!

و ... به اجرای برنامه پرداخته است .
همکاری در موسیقی فیلم

    فرش ایرانی (کمال تبریزی)
    میم مثل مادر (رسول ملاقلی پور)
    رئیس (مسعود کیمیایی)
    چند کیلو خرما برای مراسم تدفین
    فرزند خاک
    همیشه پای یک زن در میان است (کمال تبریزی)
    آخرین ملکه زمین آهنگساز : علیرضا کهن دیری
    او یک فرشته بود
    پریدخت
    مروارید سرخ
    روزهای اعتراض
    نیمکت
    روز حسرت
    شمس‌العماره (مجموعه تلویزیونی)
    پایان نمایش علیرضا کهن دیری
    آب پریا (بهرام دهقانیار)

و ...
آثار منتشر شده

    اجرای ردیف‌های دورهٔ عالی علی اکبر شهنازی
    آلبوم برکت (محمد اصفهانی)
    از یادگار کهن
    در ابرهای دور

اردشیر کامکار

اردشیر کامکار (زاده ۱۳۴۱، سنندج[۱]) نوازندهٔ ویولن و کمانچه و از اعضای گروه کامکارها است.

وی از کودکی، ویولن را نزد پدرش فرا گرفت. چندی بعد، وی به عنوان نوازندهٔ ویولن و کمانچه به عضویت ارکستر فرهنگ و هنر سنندج درآمد.[۱] او دارای استعداد موسیقایی شگرفی بود و قطعات دشوار ویلن ابوالحسن صبا را با کمانچه اجرا می‌کرد.وی جدا از نواختن کمانچه، ویلن و قیچک را به زیبایی تمام مینوازد حتی وی را جزء برترین نوازندگان ویولن هم دانسته اند.

اردشیر کامکار، در حدود سال ۱۳۶۰ به تهران آمد و همکاری خود را با گروه‌های عارف و شیدا وبا بسیاری از خوانندگان به نام ایران از جمله استاد شجریان و علیرضا افتخاری آغاز کرد. همچنین مطالب تکمیلی را نزد محمدرضا لطفی و پشنگ کامکار آموخت.[۱]

اردشیر کامکار همواره برای گسترش هر چه بیشتر قابلیّت‌های ساز کمانچه کوشیده‌است. وی با استفاده از تکنیک های خاص ویلن و پوزیسین های ویلن بروی ساز کمانچه توانست چهره ای دیگر از این ساز به نمایش بگذارد. در این راستا، قطعات استاد صبا را در دو اثر به یاد صبا و بر تارک سپیده، به کمک کمانچه و ارکستر به اجرا در آورده. وی در «بر تارک سپیده»، با تکیه بر توانایی‌های خود دست به ابتکارات بدیعی زده و از این رهگذر کمانچه را به سازی فوق‌العاده تأثیرگذار و وجدآور مبدل کرده‌است. بر اساس گفته بزرگان موسیقی ایران نوع وسبک نوازندگی استاد اردشیر کامکار و تلاش های وی برای شناساندن تکنیک های ناشناخته ی ساز کمانچه، سرمشق والهام بخش نوازندگان جوان کمانچه و ویلن در ایران شده است به طوری که ساز کمانچه در میان نوازندگان و مردم جایگاه ویژه ای پیدا کرده است.

درحدود یک قرن پیش بعد از ورود ویلن به ایران کمانچه مهجور ماند و مورد بی مهری قرار گرفت تا سال 1360 کمانچه مورد استقبال قرار نمیگرفت وبعد از ان به همت و تلاش استادانی چون اردشیر کامکار وشناساندن صدای گرم و دلنشین کمانچه، تعداد نوازندگان این ساز رو به افزایش قرار گرفت.

از شاخصه‌های مهم او در نوازندگی به لحن و بیان مستقل، صدای زیبا ی ساز وارشه کشی شفاف وبدون برخورد ارشه به سیم های دیگر (که در سبک دیگر نوازندگان مشهور هم این گونه نیست) و تکنیک فوق‌العاده و اجرای قوی و تمییز پوزیسین های 7 به بالا واجرای صداهای هارمونیک که این تکنیک ها مختص ساز ویلن میباشد و تقریباً برای ساز کمانچه به سختی قابل اجرا است می‌توان اشاره کرد.

. کمانچهُ خوش صدا ، شفاف و مورد تاُیید ایشان که با آن می نوازند ساختهُ دستان هنرمند قدرت الله کردی است .[۲]

از آلبوم‌های مستقل او می‌توان ناشکیبا با خوانندگی همایون شجریان، راز نگاه و آلبوم بی غبار عادت که با همنوازی شاگردش، شروین مهاجر و عرضه شده را نام برد. از جمله شاگردان او می‌توان از همایون شجریان و مهدی باقری شروین مهاجر و بابک شهرکی و سینا جهان ابادی نام برد.

قدرت‌الله کردی

قدرت الله کردی یکی از سازندگان ساز در موسیقی ایرانی است. به غیر از ساز سه تار تخصص اصلی او در ساخت کمانچه می‌باشد. وی متولد ۱۳۳۰ شهر بروجرد است و همواره خود را مرهون راهنمایی‌های اساتیدی همچون علی اکبر شکارچی و اردشیر کامکار می‌داند.