نیروگاه چابهار

نیروگاه چابهار (چابهار، کیلومتر ۱۵ جاده چابهار - ایرانشهر، بهره‌برداری ۲۵ مرداد ۱۳۸۹)، یکی از نیروگاه‌های ایران از نوع گازی با ظرفیت تولید ۳۱۸ مگاوات است که شامل ۲ واحد گازی ۱۵۹ مگاواتی مدل V94.2 است.

قرار است در آینده یک واحد بخش بخار سیکل ترکیبی به ظرفیت ۱۶۰ مگاوات اضافه شود که پس از اجرای آن ظرفیت کل نیروگاه به ۴۷۸ مگاوات خواهد رسید. به همین دلیل در بعضی رسانه‌ها نیروگاه سیکل ترکیبی چابهار نیز خوانده می‌شود.

سوخت این نیروگاه گاز طبیعی و سوخت پشتیبان نفت گاز (گازوئیل) است. پست برق این نیروگاه ۲۳۰ کیلوولت است.

با راه‌اندازی این نیروگاه، امکان صدور برق به پاکستان وجود دارد.

کارفرمای پروژه، سازمان توسعه برق ایران، مشاور کارفرما در این پروژه شرکت مهندسین مشاور قدس نیرو و ناظر کارگاهی، شرکت تارا نیرو سپاهان بود و پیمانکار اصلی این پروژه شرکت مپنا بود.

قبلا این نیروگاه، یک نیروگاه گازی قدیمی ۱۰۰ مگاواتی شامل ۴ واحد ۲۵ مگاواتی بود که توسط شرکت مپنا نیروگاه جدید در این مکان احداث شد.[۱][۲][۳][۴][۵]

محتویات

    ۱ روزشمار ساخت و هزینه نیروگاه
    ۲ شرکت صنایع برق و انرژی صبا
    ۳ پیوند به بیرون
    ۴ جستارهای وابسته
    ۵ منابع

روزشمار ساخت و هزینه نیروگاه

عملیات اجرایی ساخت نیروگاه از ۲۸ فروردین ۱۳۸۵ شروع شد که حدود ۲۳ ماه به طول انجامید و اولین واحد آن ۱۰ اسفند ۱۳۸۷ و دومین واحد ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ سنکرون شد، آخرین واحد نیز ۲۵ مرداد ۱۳۸۹ به صورت دائم تحویل کارفرما شد.

سرمایه‌گذاری این نیروگاه بالغ بر ۶۶ میلیون یورو و ۳۳ میلیارد تومان ارزی و ریالی است.[۱][۶]
شرکت صنایع برق و انرژی صبا

شرکت صنایع برق و انرژی صبا از زیرمجموعه‌های بنیاد مستضعفان است. این شرکت از سال ۱۳۸۳ شروع به فعالیت در صنعت برق از طریق مشارکت بخش خصوصی کرده‌است. در حال حاضر این شرکت به همراه یازده شرکت زیر مجموعه خود و در اختیار داشتن چندین نیروگاه بزرگ کشور به عنوان یکی از شرکت‌های معظم و فعال در این حوزه به حساب می‌آید.

در حال حاضر این شرکت با تولید برق در نیروگاه‌های چابهار، خرمشهر، خرم‌آباد، زرگان اهواز، علی‌آباد کتول، قم و زنجان، بیش از ۴۱۰۰ مگاوات برق (تا سال ۱۳۹۳) را به شبکه سراسری عرضه می‌نماید.

منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار

منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار یکی از مناطق آزاد هفت گانه ایران است که در راستای اهداف اقتصادی این کشور، در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ در کنار چابهار و در پیرامون دریای عمان و اقیانوس هند بنیان گذاشته شده است.[۱]

منطقه آزاد چابهار با مساحت ۱۴ هزار هکتار در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در ۲۵ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۶۰ درجه و ۲۷ دقیقه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آبهای دریای عمان قرار دارد. این منطقه به‌وسیله شبکه حمل و نقل زمینی و هوایی از شمال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، از شرق به پاکستان و از جنوب به اقیانوس هند اتصال می‌یابد. دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و قرارداشتن در خارج از خلیج فارس و همینطور عدم آسیب پذیری در مواقع بروز بحران، موقعیت استراتژیکی را برای ایجاد یک گذرگاه ارتباطی بین کشورهای آسیای میانه و سایر کشورهای جهان فراهم آورده‌است.

بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آبهای آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیماو ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهمترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب بازرگانی جهانی است.

ساختن فرودگاه بین‌المللی، کشیدن راه‌آهن برای اتصال به راه‌آهن سراسری ایران و کشورهای ترکمنستان و افغانستان، و افزایش اسکله‌ها برای بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما از مهمترین برنامه‌های توسعهٔ چابهار است.[۲] [۳]
مزیت‌ها

در منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار مزایای فراوانی (مانند برخورداری از معافیت بر درآمد و دارایی ۱۵ ساله و بسیایر از معافیتها و مزایای گمرکی و بازرگانی و سرمایه‌ای) وضع شده است. جدا از اینها این منطقه، مزیتهای کلی دیگری نیز دارد، مانند:

    نزدیک‌ترین و آسانترین راه دسترسی به آبهای آزاد برای کشورهای آسیای میانه و افغانستان (بنا بر نظر سازمان ملل، چابهار یکی از مهمترین راههای کریدور شرق-غرب و جنوبی‌ترین راه این کریدور است)
    اتصال به خشکی و سرزمین مادر که هزینه‌های تخلیه و بارگیری را به مانند قشم و کیش ندارد.
    برخورداری از دو اسکله شهید کلانتری و اسکله شهید بهشتی با گنجایش حدوداً ۷۰ هزار تن
    دسترسی به فرودگاه بین‌المللی کنارک و جاده‌های مواصلاتی
    داشتن مراکز آموزش عالی
    دوری از منطقهٔ شلوغ و پرتنش خلیج فارس و اتصال مستقیم به اقیانوس هند
    وجود انواع تسهیلات و مزایا برای سرمایه‌گذاری و بازرگانی
    آب و هوای همیشه بهاری در همهٔ فصول سال
    داشتن جاذبه‌های فراوان طبیعی و تاریخی [۴]

نمایشگاه منطقه آزاد تجاری چابهار در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در ۲۵ درجه و 19دقیقه21 ثانیه عرض شمالی و ۶۰ درجه و 37دقیقه و 49 ثانیه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آبهای دریای عمان قرار دارد.

بندر چابهار

چابَهار دربارهٔ این پرونده تلفظ راهنما·اطلاعات (چاه‌بهار، چهاربهار) یکی از شهرهای جنوب خاوری استان سیستان و بلوچستان ایران و تنها بندر اقیانوسی این کشور می‌باشد که در کرانهٔ دریای عمان و اقیانوس هند قرار دارد. لنگرگاه آن قابلیت پهلوگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما را دارد و از مناطق آزاد بازرگانی ایران است.

بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آبهای آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما (در خلیج چابهار) و ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهمترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب بازرگانی جهانی است.

چابهار علاوه بر موقعیت بازرگانی، دارای جاذبه‌های فراوان تاریخی و طبیعی است. آب و هوای این شهر و پیرامون آن همیشه بهاری و معتدل است و به همین دلیل چابهار (چهاربهار) نامیده می‌شود. چابهار مرکز شهرستان چابهار است که در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در کنار آب‌های گرم اقیانوس هند قرار دارد.[۲][۳]

محتویات

    ۱ موقعیت اقتصادی و بازرگانی
    ۲ موقعیت جغرافیایی و وسعت
    ۳ نام
    ۴ آب و هوا
    ۵ دیدنی‌های طبیعی
    ۶ آثار تاریخی
        ۶.۱ ویرانه‌ها
        ۶.۲ قلعه‌ها
        ۶.۳ گورستان‌های تاریخی
        ۶.۴ ساختمانها
    ۷ فاصله چابهار با بنادر و شهرهای جهان
        ۷.۱ الف- فاصله دریایی بندر چابهار با بعضی از بنادر مهم جهان
        ۷.۲ ب- مسافت از دیگر نقاط به منطقه آزاد چابهار
    ۸ مراکز دانشگاهی و آموزش عالی
    ۹ توسعهٔ بندر چابهار و اسکله‌های آن
    ۱۰ جستارهای وابسته
    ۱۱ منابع
    ۱۲ پیوند به بیرون

موقعیت اقتصادی و بازرگانی

براساس پیش بینی محققان سازمان ملل در زمینه حمل و نقل بین‌المللی، حدود نیمی از حمل ونقل جهان میان خاور دور با سایر نقاط دنیا انجام می‌شود. از مجموع ۳ کریدور حمل ونقل جهانی که کارشناسان سازمان ملل برای این امر پیش بینی کرده‌اند، ۲ کریدور ازایران می‌گذرد و چابهار نقطه عبور جنوبی‌ترین کریدور شرقی–غربی جهان خواهد بود. این کریدور از «دروازه ابریشم» درچین آغاز می‌شود و قلب اقتصاد این کشور یعنی استان کانتون را تغذیه کرده و به سرزمین آسیای جنوب شرقی می‌پیوندد و پس از طی این مسیر وارد هندوستان شده و با پوشش مهم‌ترین شهرهای این ناحیه مانند کلکته، ناکپور، جایپور، حصیرآباد، کراچی و بن قاسم به چابهار می‌رسد.
بندر چابهار آسان‌ترین و راهبردی‌ترین راه دسترسی به آبهای آزاد برای ۶ کشور محاط در خشکی در آسیای میانه است.

بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آبهای آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیماو ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهمترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب بازرگانی جهانی است.

منطقه آزاد چابهار با مساحت ۱۴ هزار هکتار در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در ۲۵ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۶۰ درجه و ۲۷ دقیقه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آبهای دریای عمان قرار دارد. این منطقه به‌وسیله شبکه حمل و نقل زمینی و هوایی از شمال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، از شرق به پاکستان و از جنوب به اقیانوس هند اتصال می‌یابد. دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و قرارداشتن در خارج از خلیج فارس و همینطور عدم آسیب پذیری در مواقع بروز بحران، موقعیت استراتژیکی را برای ایجاد یک گذرگاه ارتباطی بین کشورهای آسیابی میانه و سایر کشورهای جهان فراهم آورده‌است. بنا بر نظر سازمان ملل، چابهار یکی از مهمترین راههای کریدور شرق-غرب و جنوبی‌ترین راه این کریدور است.[۴]
موقعیت جغرافیایی و وسعت

شهرستان چابهار با مساحتی حدود ۱۷۱۵۵ کیلومتر مربع در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در کنار آب‌های گرم دریای عمان و اقیانوس هند قرار گرفته‌است. این شهرستان از جانب شمال به شهرستانهای ایرانشهر و نیکشهر و از جنوب به دریای عمان و از شرق به پاکستان و از غرب به استان‌های کرمان و هرمزگان محدود است.

بندر چابهار-مرکز شهرستان- با وسعتی بالغ بر ۱۱ کیلومتر مربع در ارتفاع ۷ متر از سطح دریا قرارگرفته‌است و در ۶۰ درجه و ۳۷ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. فاصله هوائی شهرستان چابهار تا تهران ۱۴۵۶ کیلومتر و فاصله زمینی از طریق جاده ایرانشهر- کرمان ۱۹۶۱ کیلومتر است. فاصله بندر چابهار تا مرکزاستان ۷۳۸ کیلومتر می‌باشد. این شهرستان حدوداً دارای ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای عمان می‌باشد.

بندر چابهار هم‌عرض جغرافیایی بندر میامی در شبه‌جزیره فلوریدای آمریکا است و دارای شرایط آب و هوایی کاملاً همانند بندر میامی است. چابهار در ۲۲۸۶ کیلومتری تهران قرار گرفته است. فاصله آن تا زاهدان ۷۲۱ کیلومتر و تا بندر کراچی ۹۰۰ کیلومتر است.

خلیج چابهار با بریدگی طبیعی و استثنایی خود، بزرگترین خلیج ایران در پیرامون سواحل دریای عمان به شمار می‌رود و نزدیکترین آبراه به اقیانوس هند است.
نام

گمان غالب این است که نام چابهار تغییریافتهٔ چهاربهار است چرا که این منطقه همیشه آب و هوای بهاری دارد. گمانه دیگر این است که چون در قدیم مردم چابهار به این بندر چه بار می‌گفتند (به معنای اینکه از مسافران می‌پرسیدند که چه باری دارند) پس چابهار تغییریافتهٔ «چه بار» است..[۵] جابهار در گویش محلی مردم این منطقه به کسانی گفته می‌شود که در اطراف چاه آب سکنی گزیده‌اند در شهر چابهار جهت تامین آب مورد نیاز مردم در زمان قدیم از چاههایی که مردم حفر می‌کردند استفاده میشده است و چه به معنای چاه آب و بار به معنای پیرامون. این اصطلاح به مرور زمان با ورود غیربومیان به شهر و توسعه شهر آن به چابهارو چهار بهار تغییر یافته است.
تصویر سراسرنمای ادریای فیروزه‌ای مکرانچابهار
تصویر سراسرنما از دریای فیروزه‌ای مکران
آب و هوا

همجواری منطقهٔ آزاد چابهار با دریا، نزدیکی به مدار رأس‌السرطان و قرار گرفتن درمسیر بادهای موسمی شبه قاره هند و جبهه‌های استوایی موجب گردیده‌است که دارای آب هوایی گرمسیری معتدل با رطوبت نسبی باشد. این منطقه گرمترین نقطه کشور در زمستان وخنک‌ترین بندر جنوبی ایران در تابستان است. متوسط دمای بیشینه (در خرداد ماه) طی یک دوره ۷ ساله ۳۱ درجه سانتیگراد، متوسط دمای کمینه (در دی ماه) ۱۹ درجه سانتیگراد، و متوسط دما در طول سال ۲۶ درجه سانتیگراد است. حداقل رطوبت نسبی ۶۰ درصد و متوسط رطوبت نسبی ۷۰ درصد گزارش شده‌است. متوسط بارندگی سالانه کمتر از ۲۰۰ میلیمتر در سال است که ۶۴ درصد آن در زمستان می‌بارد.

به طور کلی آب و هوای چابهار دارای کمترین تغییرات در فصول چهارگانه سال است و درجه رطوبت تنها در دو ماه از سال (اردیبهشت و خرداد) بالا می‌رود. برای مثال، هوای شهر چابهار در تابستان از تهران خنک‌تر است.
یکی از نقاط تفریحی در ساحل چابهار
دیدنی‌های طبیعی

    خلیج چابهار با جلوه‌های طلوع و غروب خورشید در دریا.
    در کناره‌های دریای عمان و در قسمت جنوبی شهرستان چابهار صخره‌های بزرگی در اثر پیشروی آب دریا و فرسایش سنگ‌های رسوبی به وجود آمده که چشم‌اندازی زیبا را تشکیل داده‌است.
    بندر چابهار دارای دو اسکله بزرگ به نام‌های اسکله شهید کلانتری و اسکله شهید بهشتی با ظرفیت تخلیه و بارگیری ۱۵ تا ۱۰۰ هزار تن است.
    در چابهار چندین اسکله صیادی وجود دارد که سه اسکله صیادی تیس، رمین و بریس از بقیه دیدنی‌تر هستند. اسکله تیس در داخل محوطه منطقه آزاد و رمین در ۱۰ کیلومتری و بریس در ۶۰ کیلومتری چابهار قرار دارد.
    در بین دشت کهیر و تنگ و در ۲۰ کیلومتری روستای کهیر در مسیر جاده تنگ گالک به فاصله چند کیلومتری سه تپهٔ کوچک گل‌فشان به ارتفاع ۱۰-۲۰ متر وجود دارد که دو تای آنها همانند تپه بوده و از چندین سال پیش غیر فعال شده‌است و سومی شکل یک آتشفشان در حال حاضر فعال می‌باشد و از دهانه آن گل سرد طوسی رنگی تراوش می‌کند. نظیر آن در سه نقطه دیگر جهان گزارش شده‌است.

مجتمعی تفریحی در کنار این کوه در حال ساخت است. این پارک با حمایت مالی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان و توسط شرکت عمران و توسعه رهاورد ساخته شده است.

    تالاب لیپار در ۱۵ کیلومتری شهر چابهار بعد ا‎ز روستای رمین در مسیر جاده‌ای ساحلی گواتر و در تنگه‌ای صخره‌های مشرف به دره‌ای سبز قرار دارد. از بالای آن روستای لیپار در میان سبزه‌زارها پیدا است. در میان دو کوه که فاصله چندانی با هم ندارند آب‌بندی ایجاد شده که آبهای سرگردان اطراف را جمع نموده‌است و به آبگیری به طول ۱۴ کیلومتر تبدیل شده‌است. در این آبگیر انواع بوته‌ها و درختچه‌ها از نوع گز و کلیر و چش منطقه‌ای با اکو سیستم خاصی را به وجود آورده‌است. پرندگانی چون چنگر، فلامینگو، کشیم، انواع حواصیل، طاووسک، باقرقره، تیهو، عقاب دشتی، و خوتکا در منطقه دیده می‌شود.
    انجیر معابد (لور لول)، و به زبان محلی‌ها کرگ، درخت بزرگی است که در نوار ساحلی چابهار می‌روید. در آن شیره سفید رنگی جریان دارد و از درختان تیره کائوچوئی بشمار می‌آید. تاج این درخت بزرگ و پهن است و از انشعابات آن ریشه‌های نابجا می‌روید. پوست درخت صاف و خاکستری، برگهایش بیضی شکل ساده و درشت است، میوه‌های آن نارنجی رنگ و به درشتی فندق و قابل خوردن است. عموماً این درختان دارای قدمتی بالای صد سال هستند و اکثراً در نزدیکی زیارتگاه‌ها قرار دارند یا قبلاً زیارتگاه بوده‌اند، در حال حاضر در روستاهای رمین، تیس کوپان، ماشی، لیپار و کوپان سر از این درخت‌ها وجود دارد.
    در ناحیه ساحلی خلیج گواتر به ویژه در خور باهو و در نزدیکی محلی که رودخانه باهو کلات به دریای عمان می‌ریزد، جنگلی از گونه حرا پدیدار می‌گردد. حرا درختچه‌ای است که در مردابهای نواحی گرم کرانه‌های عربستان، مصر و جنوب ایران از جمله شهرستان چابهار می‌روید. از مشخصات حرا این است که دانه‌اش بر روی درخت مادر رشد اولیه را طی کرده و سپس نهال جوان حاصل از درخت جدا شده و به مرداب می‌افتد. برگهای حرا با دوام است و ظاهر بیضوی شکل و منتهی به یک خامه باریک می‌باشد. قسمت مورد استفاده پوسته شاخه آن می‌باشد.
    رودخانه باهوکلات در ۹۰ کیلومتری شرق چابهار به خلیج گواتر دریای عمان سرازیر می‌شود. این رودخانه بویژه به دلیل زیستگاه تمساح ایرانی از نظر گردشگری اهمیت دارد. گاندو یا تمساح پوزه کوتاه بطور طبیعی در این منطقه زندگی می‌کند.
    کوههای بدبوم یا مریخی نیز یکی از مناظری است که به موازات ساحل از منطقهً کچو تا خلیج گواتر کشیده شده‌اند و از پدیده‌های ژئومورفولوژی این ناحیه هستند.
    مجتمعی تفریحی-علمی موسوم به مجتمع نجوم در جاده ساحلی چابهار بریس در حال ساخت می‌باشد. این مجتمع که در خاور میانه بی نظیر است به علت موقعیت مکانی خاص خود برای منجمان قابل توجه می‌باشد.

این مجتمع با حمایت مالی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان و توسط شرکت فراز برج نما در حال ساخت می‌باشد مراحل اولیه این کار چندی پیش آغاز شده‌است.
آثار تاریخی
مسجد جامع تیس
ویرانه‌ها

    ویرانه‌های تیس کوپان در بخش مرکزی دهستان کمبل سلیمان روستای تیسکوپان آثاری از ویرانه‌های قدیمی در دره تیسکوپان باقی است و این دره از دره تیس بزرگ‌تر است.
    در محوطه باستانی کنارک در شمال غربی و جنوب شرقی کنارک ابزاری از دوران پارینه سنگی میانی بدست آمده که در یک سطح صاف به صورت پراکنده پخش شده‌اند و شبیه ابزار شمال غربی ایران و ابزار لادیزی می‌باشند و به آثار دوران پارینه سنگی شبیه هستند. در بخش جنوب شرقی ابزاری بدست آمده که در کنار آنها مقداری سفال ساده و منقوش مربوط به هزاره چهارم و اوایل هزاره سوم قبل از میلاد دیده می‌شود.
    بر فراز کوه شهباز بند آثار حصاربند و پی بندهای ساختمان و آثار شهرنشینی و خانه‌های مسکونی باقی‌مانده‌است. بنا بر باور بومی‌ها برفراز این کوه بازهای شکاری شاه تربیت می‌شده‌اند.
    شیرک سنت در شمال و شمال شرقی دره تیس واقع گردیده و دارای اثر دیواری است که از دیواری است که از پیروز گت عظیم‌تر و قطورتر به‌نظر می‌آید و شاید شهرک یا آبادی کوچکی در دره تیس بوده‌است.

قلعه‌ها

    قلعه تیس (قلعه پرتغالی‌ها) در ۵ کیلومتری شمال غربی چابهار، در روستای تیس قرار دارد. این قلعه از دوران اسلامی است و شماره ثبت ملی آن ۵۵۵ است.
    قلعه پیروز گت در بخش مرکزی پنج کیلومتری شمال غربی چابهار در روستای تیس قرار دارد. این اثر از دوره اشکانیان و ساسانیان است. این قلعه بر فراز تپه‌ای در وسط دره تیس واقع است. ارتفاع تپه از ارتفاع دو رشته کوه اطراف تپه بیشتر نیست.
    قلعه بلوچ گت در بخش مرکزی ۵ کیلومتری شمال غربی روستای تیس قرار دارد. این قلعه بر بالای کوهی مرتفع قرار گرفته‌است آثار دیوار قلعه و یک برج دیدبانی از آن بر جای مانده‌است بقایای دو مقبره هرمی شکل برجسته که با سنگ و ساروج بنا گردیده‌اند و از نوع مقابر اسلامی می‌باشند دیده می‌شود.
    قلعه انوشیروان سنگان در بخش دشتیاری دهستان باهوکلات دو کیلومتری روستای سنگان قرار دارد. قدمت آن ۳۰۰ سال است. این قلعه بر فراز کوهی قرار گرفته‌است. نوشیروان خان از قوم گیچکی ساکن در گیچ حدود ۳۱۱ سال پیش به باهوکلات مهاجرت کرده و قلعه را ساخته‌است.
    قلعه باتل در دبستان پلان روستای گتیگ بر روی تپه خاکی قرار دارد. لایه‌های سنگ عظیمی بر روی تپه نمایان است که با فرسایش خاک زیر آنها خالی شده‌است. آثاری از فسیل حیوانات و صدفهای دریایی در محل دیده می‌شود که بیانگر این است در سالیان کهن این ناحیه جزئی از دریا بوده‌است. در قسمت بالای کوه پاره‌هایی از ظروف سفالی جلب نظر می‌کند. آثاری از برج و باروها دیده می‌شود که به مرور زمان به کلی تخریب شده‌اند که تنها خرابه‌ای از آن باقی‌مانده‌است.

در محل آثاری از یک چاه به قطر یک متر و سی سانتیمتر و به شکل دایره در دل کوه کنده شده‌است دیده می‌شود.

    در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس آثار بارویی که چندین کیلومتر طول دارد و دره را از غرب به شرق در برگرفته وجود دارد که به فیل‌بند معروف است. این دیوار عظیم با سنگ گچ و ساروج ساخته شده‌است. مردم محلی بر این باورند که سطح نزدیک خط‌الراس این رشته کوه محل نگهداری فیل‌های شاه بوده و فیل بانان در آن جا فیل تربیت می‌کرده‌اند. در حال حاضر در طول رشته کوه فیل بند آثار پی‌ها، بندها و حفره‌ها و چا ه‌هایی وجود دارد که احتمال می‌رود شهر قدیمی تیس، تأسیسات ساختمانی، بازرگانی، شهری، انبارها و سراهای مشهورش در قسمت قدیمی و بر فراز ارتفاعات سراسری دره تیس قرار داشته و دره تیس محل زراعت و دامنه آن محل دفن اموات بوده‌است.

گورستان‌های تاریخی

    مقابر جنانی گچ در روستای تیس در دامنه کوه پیل بند در جنوب دره تیس واقع است. جنانی کچ محلی است که بنا بر باور مردم محل سکونت جن‌ها بوده‌است. مقابر جنانی کچ در یک سرازیری ملایم قرار دارند این مقابر با مقابر سیراف بوشهر شبیه هستند. با این تفاوت که تعداد قبرها کمتر و جهت آن‌ها تقریباُ شمالی جنوبی یا شمال شرقی جنوب غربی است. در میان قبرها چند قبر ایستاده بچشم می‌خورد و یک مقبره پلکانی با سرپوش صندوقچه‌ای از سنگ وگچ بصورت نیمه سالم بدون لوحه و تزئینات خارجی وجود دارد که به نظر می‌رسد از دوران اسلامی یا جدید باشد. تقریباً حدود ۲۰۰ قبر کهن درمحوطه قدیمی آن وجود دارد.
    محوطه باستانی دمب کوه در حدود ۹۰ کیلومتری شمال شرقی چابهار در بخش دشتیاری در فاصله ۵/۲ کیلومتری روستای بلور مچی در ناحیه باهوکلات قرار گرفته‌است.

در این محوطه باستانی حدود ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ تدفین تخمین زده می‌شود که این قبور به شکل اتاقکهایی به اندازه‌های ۱×۱ و ۲×۵/۱ و ۲×۲ متر بنا گردیده‌اند.

    گورستان تپه نهادی در پنج کیلومتری چابهار روستای تیس در دامنه کوه فیل بند ودر جنوب تیس در یک زمین با شیب ملایم قرار دارد. تعداد این قبرها زیاد نیست ولی سه مقبره در کنار هم قرار دارند که دو قبر بزرگ در دو طرف و یک قبر کوچک در میان آنها واقع شده‌است. جهت آنها شمالی جنوبی و شیب آنها رو به شمال است، بنا بر این سرمرده‌ها در جهت جنوبی شمالی واقع می‌باشد. هر سه قبر در سنگ کنده شده‌اند. احتمالاُ این مقابر متعلق به اعضای یک خانواده هستند که در یک حادثه از بین رفته‌اند چنین مقابری بصورت خانوادگی و دسته جمعی در قبرستانهای کارتار در لبنان دیده شده‌است.
    گورستان قدیمی دشتیاری در بخش دشتیاری قرار دارد. سر آوریل اشتین در ۱۹۳۲ میلادی این محل را کاوش کرده‌است. قدمت آن به پیش از تاریخ دوره آهن می‌رسد. قبور شناسایی شده در این منطقه دارای نوعی سفال خشن قرمز یا خودی با روکش سفید هستند که بعضی از آنها آثاری از قبیل مانده‌های غذا و یا آثار سنگی و فلزی دیگر مشاهده شده‌است و تعداد این قبور به ۳۰۰۰ قبر می‌رسد.
    غارهای بان مسیتی در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس در دامنه کوه شهبازبند قرار دارد. یک غار طبیعی و دو غار مصنوعی در کنار هم قرار دارند. مجموعه این غارها را مردم محل بنام بان مسیتی می‌شناسند.
    گودانگریز (گودال انگلیس) در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس در دامنه کوه فیل بند در جنوب دره تیس قرار دارد. مردم بومی نقل می‌کنند که در اواخر دوره قاجاریه و در اوایل دوره پهلوی انگلیسیها به کمک عده کثیری از کارگران بلوچ در این محل اقدام به حفاری نموده و مقادیری سفال، اشیاء برنزی، آهنی و سنگی پیدا کرده و غارت نموده‌اند.
    مقبره سید غلام‌رسول در پنج کیلومتری شمال غربی چابهار قرار دارد. شماره ثبت ملی آن ۱۵۵۹/۳ است. قدمت آن به ۴۶۵ ه. ق می‌رسد. این مقبره با دیواره‌های سفید رنگ به سبک معماری هندی که دروازه ورودی آن در ضلع غربی بنا واقع گردیده‌است. پس از درب ورودی صحن بزرگ حیاط مشاهده می‌شود امامزاده در ضلع غربی حیاط واقع گردیده‌است. بر پیشانی ورودی بنا تزئینات نقاشی الوان با طرحهای نقوش ستاره‌های مشبک وجود دارد.
    قدم‌گاه خضر در جنوب غربی چابهار در محلی بنام سپوزه واقع گردیده‌است. خواجه خضر از مشایخ مورد احترام بومیها بوده و وی مقبره‌ای ندارد زیرا مردم بر این باورند که او زنده و پاسدار لنج‌ها و قایقهایشان می‌باشد. درقدیم مراسم خاصی در این قدمگاه بر پا می‌شد، مردم قربانی و یا خرما و حلوا به مکان مورد نظر و در بین افراد تقسیم می‌کردند.

ساختمانها

    ساختمان قدیمی تلگرافخانه چابهار در خیابان مولوی قرار دارد. این ساختمان در سال ۱۲۸۱ ه. ق به وسیله انگلیسها ساخته شده‌است. از قدیمی‌ترین ساختمان‌های سنگی موجود در شهر چابهار است که به منظور رونق دریانوردی، تجارت و ایجاد ارتباط با هند، گواتر، چابهار، جاسک، بندر عباس توسط مجریان خط تلگراف انگلیس در دو طبقه ساخته شده‌است.
    چاه باستانی پلان در بخش پلان روستای پلان قرار دارد و از دوره هخامنشی (سلطنت کوروش) است. این چاه باستانی با آجر ساخته شده‌است.
    چاه باستانی تیس کوپان در دهستان کمبل سلیمان روستای تیس کوپان قرار دارد. این چاه در ارتفاعات شرقی غریی تیس کوپان قرار دارد که در کوه تراشیده شده‌است و به شکل مربع در اندازه‌های ۵/۱ در ۵/۱ متر احداث شده‌است.
    سدهای تیس در روستای تیس در دو طرف دماغه‌ای قراردارند که قلعه تیس بر روی آن واقع است. آثار این سدها به ارتفاع ۲۰ سانتیمتر باقی است ودر ساخت آنها از سنگهای تراشیده شده و سنگهای دریایی تیز وبلند ملات ساروج استفاده شده‌است. تقریباُ این سدها هشت متر ارتفاع داشته‌اند که ۶/۴ متر آن به مرور زمان در زیر ماسه‌های ساحلی مدفون شده‌است. انتهای یکی از آنها به کوه پیل بند و دیگری به کوه شهباز بند منتهی می‌شده که به عنوان مانعی از هدر رفتن آب شیرین ناشی از باران جلوگیری می‌کرده‌اند.

فاصله چابهار با بنادر و شهرهای جهان
الف- فاصله دریایی بندر چابهار با بعضی از بنادر مهم جهان

    بمبئی ۷۶۸ مایل دریایی
    پوسان ۵۶۴۵ مایل دریایی
    سیدنی ۶۶۵۵ مایل دریایی
    لندن ۵۶۸۶ مایل دریایی
    شانگهای ۵۳۷۹ مایل دریایی
    مسقط ۱۵۱ مایل دریایی
    هنگ کنگ ۴۶۰۲ مایل دریایی
    هامبورگ ۶۰۰۱ مایل دریایی
    یوکوهاما ۷۰۰ مایل دریایی
    شارجه ۳۷۵ مایل دریایی
    کیپ تاون ۳۰۰۰ مایل دریایی
    کویت ۸۹۵ مایل دریایی
    دبی ۳۶۴ مایل دریایی
    کراچی ۳۶۰ مایل دریایی

ب- مسافت از دیگر نقاط به منطقه آزاد چابهار

    تهران ۲۲۸۶ کیلومتر
    زاهدان ۷۳۱ کیلومتر
    مرز افغانستان ۹۰۰ کیلومتر
    مشهد ۱۶۴۷ کیلومتر
    کراچی ۷۰۰ کیلومتر
    عشق آباد ۱۹۱۹ کیلومتر
    دوشنبه ۲۹۵۷ کیلومتر
    تاشکند ۳۴۰۶ کیلومتر
    بیشکک ۳۸۹۲ کیلومتر
    آلماتی ۴۲۱۶ کیلومتر
    زابل ۹۴۶ کیلومتر
    نهبندان ۹۸۶ کیلومتر

مراکز دانشگاهی و آموزش عالی

دانشگاه بین‌المللی چابهار، هنرستان فنی و حرفه‌ای علوم دریایی فاروق اعظم (رض)، دانشگاه علمی کاربردی چابهار، دانشگاه آزادچابهار، دانشگاه علوم پزشکی چابهار، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهاردانشگاه پام نور از مراکز علمی چابهار هستند؛ و موسسه علمی آزاد البرز و نمایندگی گاج نقش مهمی در این منطقه به لحاظ فراگیری علوم (از دبیرستان تا آموزش عالی) داشته است و با دارا بودن کادر مجرب و آموزشگاه و لابراتوار زبان و کارگاه کامپیوتر و ماشینهای الکتریکی، موسسه علمی آزاد بهار اندیشه پذیرای علاقه‌مندان علم و دانش می‌باشد.
توسعهٔ بندر چابهار و اسکله‌های آن

در سال ۱۳۵۲ طرح جامع تاسیس بندر چابهار مطرح و قراردادهای مربوطه با پیمانکاران منعقد شد. پس از انقلاب اسلامی به دلیل کمبود منابع مالی، بخشی از طرح به تعویق افتاد و بخشی از طرح شامل اسکله نصب سریع و موج‌شکن به اتمام رسید. اسکله شهید بهشتی به عنوان بندر اصلی چابهار در سال ۱۳۶۱ با توجه به جنگ عراق و ایران و با تاکید دولت بر لزوم داشتن بندر در خارج از تنگه هرمز و خلیج فارس احداث گردید. اسکله شهید کلانتری نیز باتکمیل چهار پست اسکله فلزی در سال ۱۳۶۲ عملاً به بهره‌برداری رسید. با راه‌اندازی اسکله ۵ بندر شهید کلانتری و اسکله ۵ بندر شهید بهشتی در سالهای گذشته، در حال حاضر بندر چابهار ظرفیت پهلودهی کشتی‌ها با آبخور ۱۲٫۵ متر را دارد.

محمدرضا درویشی

محمدرضا درویشی(۲۵ مهر ۱۳۳۴ شیراز) آهنگ‌ساز، پژوهشگر موسیقی و مؤلف دائرةالمعارف سازهای ایران است.

        وی در سال ۱۳۵۷ در رشته آهنگسازی از دانشکده هنرهای زیبای تهران فارغ‌التحصیل شد. او علاوه بر آهنگسازی، از بیست سال پیش پژوهش در موسیقی نواحی مختلف را با سفر به شهرها و روستاهای ایران آغاز کرده‌است.[۱]

محتویات

    ۱ موسیقی کلیدر
    ۲ موسیقی فیلم
    ۳ کتاب‌شناسی
        ۳.۱ بیست ترانه محلی فارس
        ۳.۲ هفت اورنگ
        ۳.۳ نگاه به غرب
        ۳.۴ درباره هنر و ادبیات
        ۳.۵ مقدمه‌ای بر شناخت موسیقی نواحی ایران
        ۳.۶ نوروزخوانی
    ۴ فهرست کتاب
        ۴.۱ موسیقی و خلسه
    ۵ فهرست کتاب
        ۵.۱ از میان سرودها و سکوت‌ها
        ۵.۲ دائرةالمعارف سازهای ایران (۱)
        ۵.۳ دائرةالمعارف سازهای ایران (۲)
        ۵.۴ سازشناسی ایرانی
    ۶ منابع
    ۷ پیوند به بیرون

موسیقی کلیدر

موسیقی کلیدر که بر اساس رمان کلیدر محمود دولت آبادی ساخته شده‌است، یکی از شاخص‌ترین آثار درویشی است.[۲] این قطعه بر اساس فواصل نوا نوشته شده و در جاهایی مدلاسیون‌هایی به شور، دشتی، بیات اصفهان و... اتفاق می‌افتد؛ اما بخش آغاز و پایان در پرده‌های نوا نوشته شده‌است. سوییت کلیدر دارای موومان‌های هشتگانه با عناوین سوگنامهٔ دشت نیشابور، پگاه نیشابور، درو زمین دیمی سوزن ده، پشت دروازهٔ بیهق، رویارویی سیدشرضا تربتی با گل‌محمد، وداع گل‌محمد، نعش کشتگان و خاتمه است.[۳] درویشی درباره این قطعه می‌گوید:

    کلیدر یکی از تلخ‌ترین و سیاه‌ترین کارهایی است که در زندگی هنری خود نوشته‌ام. در خود رمان هم چنین است که هرچه داستان جلوتر می‌رود، نسبت‌های بیشتری با تاریکی پیدا می‌کند. نوشتن این قطعه مثل سیاه‌چاله‌ای بود که هر چه در آن جلوتر می‌رفتم، تلخ‌تر می‌شد. من تاکنون قطعه‌ای به این تلخی ننوشته‌ام. این موسیقی برایم عزیز است و آن را با همهٔ جانم نوشته‌ام.

موسیقی فیلم

درویشی موسیقی متن فیلم‌های زیر را ساخته‌است:[۴][۵]
سال     فیلم     کارگردان     توضیحات
۱۳۷۵     کیسه برنج     محمدعلی طالبی    
۱۳۷۸     تخته سیاه     سمیرا مخملباف    
۱۳۷۹     قطعه ناتمام     مازیار میری    
روزی که زن شدم     مرضیه مشکینی    
سفر قندهار     محسن مخملباف    
۱۳۸۰     بمانی     داریوش مهرجویی    
۱۳۸۱     دو فرشته     محمد حقیقت    
۱۳۸۲     بر بوم زمان (اپیزود اول)     محمدتقی راوندی    
بر بوم زمان (اپیزود دوم)     محمدتقی راوندی    
بر بوم زمان (اپیزود سوم)     محمدتقی راوندی    
پنج عصر     سمیرا مخملباف     انتخاب موسیقی
۱۳۸۳     اسامه     صدیق برمک    
۱۳۸۴     شهرآشوب     یدالله صمدی    
شاعر زباله‌ها     محمد احمدی    
به آهستگی     مازیار میری    
۱۳۸۶     حقیقت گمشده     محمد احمدی    
آتش سبز     محمدرضا اصلانی    
۱۳۸۷     وقتی همه خوابیم     بهرام بیضائی    
۱۳۸۸     کشتزارهای سپید     محمد رسول‌اف    
۱۳۸۹     پریناز     بهرام بهرامیان    
باد و مه     محمدعلی طالبی    

آلبوم‌های «گنبد مینا» و «جان عشاق» حاصل همکاری وی با پرویز مشکاتیان است.
کتاب‌شناسی
بیست ترانه محلی فارس

تاریخ انتشار: ۱۳۶۳
هفت اورنگ

تاریخ انتشار: ۱۳۷۰
نگاه به غرب
نگاه به غرب

تاریخ انتشار: ۱۳۷۳
درباره هنر و ادبیات
درباره هنر و ادبیات

تاریخ انتشار: ۱۳۷۳
مقدمه‌ای بر شناخت موسیقی نواحی ایران

تاریخ انتشار: ۱۳۷۳
نوروزخوانی

تاریخ انتشار: ۱۳۷۶ پژوهش: محمدرضا درویشی
ناشر: آروین
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۷۶
تعداد صفحات: ۶۲
کتابی متفاوت و با قطع کوچکتر از جیبی که شاید کمی عجیب به نظر آید. اما این نکته کتاب را نامتعارف و قابل توجه نموده است. کتاب نوروزخوانی گلچینی است از بیست و پنج نغمه بهاری و نوروزی از نواحی مختلف ایران.
فهرست کتاب

دیباچه
جشن نوروز
نوروز خوانی و نغمه‌های نوروزی
آئین نوروز خوانی
ترانه‌های بهاری
ردیف دستگاهی
نمایش‌ها و خرده‌نمایش‌های منسوخ شده
جدول آوانگاری
ترانه‌های نوروزی و بهاری (ترانه‌های مناطق گیلان، تالش، مازندران، جنوب خراسان و بستک هرمزگان)

در بخش جشن نوروز و نوروز خوانی، مؤلف به اجمال به شرح آئین‌ها، جشن‌ها و ترانه‌های نوروزی پرداخته و به تفکیک و مختصر موضوعات را بررسی نموده است.
در بخش ترانه‌ها، ۲۰ ترانه آوانویسی گردیده و ضمن نوشتن اشعار در زیر آوانویسی‌ها، اصل اشعار و ترجمه آن‌ها در صفحه مقابل آمده است.
همان‌گونه که در دیباچه کتاب آمده است:
نوروزخوانی دربرگیرنده بخشی از فرهنگ گرانبهای موسیقی نواحی ایران است، سبزدرسبز و تِذکارگونه از جشن بزرگ و آئین کهن ایرانیان، رستاخیز طبیعت و آفرینش حیات، زندگی و انسان. (صفحه ۵)
این کتاب به خاطر قطع متفاوت و موضوع آن، کتابی قابل توجه برای پژوهشگران، علاقه‌مندان به فرهنگ و ادبیات ایران و دانشجویان و محققان موسیقی به شمار می آید.
موسیقی و خلسه
موسیقی و خلسه

ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان
پژوهش: محمدرضا درویشی
ناشر: موسسه فرهنگی و هنری ماهور
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۷۸
تعداد صفحات: ۵۵
کتابی کم حجم که به زبانی ساده روایتی از مراسم گواتی بلوچستان و موسیقی آن را ارائه می دهد.
فهرست کتاب

مقدمه
یادها و خاطره‌ها
قصیده شیخ عبدالقادر گیلانی
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (کلیات)
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (آوانویسی و متن)
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (تصاویر)
نویسنده در مقدمه به انگیزه نگارش کتاب پرداخته و روش تدوین کتاب را تشریح نموده است.
در بخش یادها و خاطره‌ها، با روایتی توصیفی از یکی از سفرهای مؤلف به بلوچستان و برخورد او با مراسم گواتی مواجه می‌شویم: شبی بود فراتر از نیمه بر ساحل دریای عمان و بندر خموش که از روز زیباتر می‌نمود، زیرا دردها در هجوم تاریکی خاموش گشته و در انتظار فردایی دگر بودند. فردایی شاید بسان دیروز برای بیابان‌نشین‌های بلوچ.
(از فصل یادها و خاطره‌ها صفحه ۱۴)
در بخش کلیات، مؤلف به تشریح مراسم گواتی به زبانی ساده و روان پرداخته و نحوه انجام مراسم، مراحل آن و موسیقی و سازهای مورد استفاده در آن را بیان نموده است.
متن ذکرها و آوانویسی آن‌ها به روش خاص، از ذکرهای اجرا شده توسط خلیفه شهمیر بلوچ مالداری در چابهار بخش دیگر این کتاب را تشکیل می دهد.
پایان بخش کتاب، تصاویری از مراسم گواتی است که بر جذابیت کتاب و ارتباط با محتوای آن افزوده است.
از میان سرودها و سکوت‌ها
از میان سرودها و سکوت ها

گزیده‌ی نوشتار و گفتار محمدرضا درویشی
ناشر: موسسه فرهنگی و هنری ماهور
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۸۰
تعداد صفحات: ۲۹۶

این کتاب گزیده مقاله‌ها، سخنرانی‌ها و گفت‌گوهایی است که محمدرضا درویشی طی سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۹ در مطبوعات، همایش‌ها و کنفرانس‌ها با موضوعات گوناگون پیرامون موسیقی ارائه داده است.
خواستم فرازهایی از آنچه اندیشیده‌ام و تابلوهایی از آنچه در طول بیست سال در آن‌ها زیسته‌ام را به تماشا بگذارم. این نوعی فرافکنی است و نوعی خلاص شدن از انگاره‌های موزون و گاه ناموزون که خود پاره‌هایی از زندگی فکری و هنری یک انسان است.
(از مقدمه مؤلف در ابتدای کتاب)

کتاب از سه بخش اصلی تشکیل یافته است:
مقاله (مقاله‌های منتشر شده در مطبوعات و جراید از ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۹)
سخنرانی (سخنرانی در همایش‌ها، جشنواره‌ها و سمینارها)
گفتگو و اظهارنظر (گفتگو با خبرنگاران، روزنامه‌نگاران و منتقدین)

کتاب از میان سرودها و سکوت‌ها از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است. از سویی میتوان با مجموعه‌ای از آثار منتشرشده مؤلف طی ۱۵ سال گذشته در مطبوعات روبرو گردید. دغدغه‌ها، گرایش‌ها و سمت و سوی فکری محمدرضا درویشی از جمله مسایل دیگری است که در این کتاب می‌توان به‌خوبی با خط سیر مشخص و روشن آن‌ها آشنا شد. مباحثی از قبیل هویت، فرهنگ، لزوم شناخت و تفکر در عرصه موسیقی ایران مطالبی است که در این نوشتارها روی آن‌ها تأکید شده است.

عناوین برخی مقالات:
موسیقی محلی ایران، سنت یا نوآوری
آواز داد اختر، بس روشن است امشب
ریشه در زخمه‌های نهان
مجنون مائیم و لیلی معنویت فراموش شده

عناوین برخی از سخنرانی‌ها:
حماسه و حماسه‌سرایی در موسیقی ایران
سازی که مقدس شمرده می شود
آئین خنیاگری و نغمه‌های نوروزی

عناوین برخی گفتگوها:
زمستان؛ تلخ و یخ‌زده، یک موسیقی خاکستری
نیاز امروز و هویت دیروز
پوشالِ لای ظروف چینی
موسیقی ایرانی و هویت ملی

برای من پرداختن به موسیقی به منزله پرداختن به یک حرفه نیست، پرداختن به یک هنر به مفهوم مصطلح آن نیز نیست. یکی دانستن یا همسو پنداشتن هنر و حرفه نیز مورد نظر نیست. موسیقی برای من ابزاری نیست که بتواند صرفاً احساس را بیان کند و ابزاری نیست که بتواند صرفاً اندیشه را انتقال دهد. زیرا به گمان من بیان احساس و بیان اندیشه به تنهایی قلمروهای محدودی هستند که از پهنه بی‌پایان حیات. موسیقی برای من مهم‌ترین انگیزه برای تداوم زندگی است با همه ابعاد آن و شاید بدانیم که ابعاد زندگی - و نه تنها زنده بودن - بسیار پیچیده و رنگارنگ است.
... وقتی به گذشته می‌نگرم، می‌بینم که با وجود فراز و نشیب‌ها توانسته‌ام زندگی کنم و فقط زنده نباشم و تلاش من در راستای دستیابی به انعکاس‌ها و جنبه‌های متنوع وجود انسانی بوده است.
(از متن کتاب، صفحه ۴۴)
دائرةالمعارف سازهای ایران (۱)

سازهای زهی، مضرابی و آرشه‌ای نواحی ایران
تاریخ انتشار: ۱۳۸۰
دائرةالمعارف سازهای ایران (۲)

پوست‌صداها و خودصداهای نواحی ایران
تاریخ انتشار: ۱۳۸۴
سازشناسی ایرانی
سازشناسی ایرانی

نویسندگان: ارفع اطرایی٬ محمدرضا درویشی
تاریخ انتشار: ۱۳۸۸
تعداد صفحات: ۲۵۶
این کتاب که به مطالعه ی سازهای ایران می‍پردازد٬ براساس سطح نیاز و برنامه‌ی دوره‌ی متوسطه‌ی هنرستان‌های موسیقی کشور طراحی و تالیف شده است و از این رو در همه‌ی موارد سعی در ایجاز و حتا حذف پاره‌ای مسایل فراتر از سطح و نیاز هنرجویان دارد. کتاب سازهای ایران در دو فصل تنظیم شده است. فصل اول به مطالعه‌ی سازهای مورد استفاده در موسیقی کلاسیک ایرانی ـ یا مبتنی بر موسیقی کلاسیک ایرانی ـ اختصاص دارد و فصل دوم به مطالعه‌ی اجمالی سازهای مورد استفاده در موسیقی اقوام و نواحی مختلف ایران می‌پردازد. هدف این کتاب آشنایی با سازهای ملی و نواحی ایران از طریق مطالعه‌ی خصوصیات ظاهری٬ تکنیک‌های اجرایی٬ کوک٬ دستان‌بندی٬ جنس مواد به‌کاررفته در ساختمان ساز و موقعیت‌های اجرایی سازها به منظور درک بخش مهمی از سنت موسیقی ایرانی است.

رضا ژاله

محمدرضا ایلدار ژاله (زادهٔ ۱۳۲۶ خورشیدی در مشکین‌شهر) سازنده ساز ایرانی و شاعر.

محتویات

    ۱ زندگی
    ۲ فعالیت هنری
    ۳ سازهای مضرابی
    ۴ سازهای آرشه‌ای
    ۵ پانویس
    ۶ پیوند به بیرون

زندگی

رضا ژاله در در ۱۷ خرداد ۱۳۲۶ در مشکین‌شهر به دنیا آمد. وی کارمند بازنشسته بانک ملی ایران بوده و ساختن ساز را به طور رسمی از سال ۱۳۵۷ آغاز نمود. تخصص وی در ساختن تار و سه‌تار است. ولی در ساختن سازهای سنتور، تنبور، قیچک، کمانچه، دف و دایره مهارت دارد و نوآوری‌هایی نیز در زمینه ساخت و صدادهی این سازها به انجام رسانده‌است. او بر روی هر یک از سازهایی که می‌سازد، یک شماره سریالی حک می‌کند که نشان می‌دهد چندمین سازی است که توسط او ساخته شده‌است. وی تا اردیبهشت سال ۱۳۹۲ مجموعاً ۱۲۷۰ دستگاه ساز تولید نموده‌است. او مقیم تهران بوده و در یکی از محله‌های قدیمی تهران زندگی می‌کند.
فعالیت هنری

ژاله شاگردان بسیاری را تربیت نموده است. تشکیل محافل آموزشی از روشهای آموزش ژاله می‌باشد. وی در سرودن شعر نیز دستی دارد. از وی کتابی با عنوان ساز و راز و آیینه‌ای که دارم منتشر گردیده که شامل برگزیده غزلیات، دوبیتی‌ها و رباعیات او می‌باشد. او در جهت بهبود سازهای ایرانی و تولید صداهای نو دست به ابتکاراتی زده که منجر به اختراع چندین ساز مضرابی و آرشه‌ای گردیده‌است. ابداعات وی به قرار ذیل است:
سازهای مضرابی

    دلنواز: سازی مضرابی با صدایی ما بین تار و سه‌تار.

    مراژ: نام این ساز برگرفته از سرواژه‌های محمد رضا ایلدار ژاله می‌باشد.

    نسیم

سازهای آرشه‌ای

    دل‌آرام
    دل‌گشا-سل
    دل‌گشا-سوپرانو
    دل‌آویز : محمدرضا درویشی در موسیقی نمایش افرا به کارگردانی بهرام بیضایی از این ساز استفاده کرده‌است. درویشی علت استفاده از این ساز را صدای خش‌دار آن که یادآور موسیقی قدیم ایران است اظهار نمود.
    دل‌انگیز
    ژاله آلتو: محمدرضا درویشی در موسیقی نمایش هزار و یک شب به کارگردانی بهرام بیضایی از این ساز استفاده نموده‌است.
    ژاله سوپرانو

تار

تار از سازهای زهی و ایرانی[۱][۲][۳][۴][۵][۶] است که با زخمه نواخته می‌شود. تار در ایران و برخی مناطق دیگر خاورمیانه مانند افغانستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان و گرجستان و دیگر نواحی نزدیک قفقاز برای نواختن موسیقی کلاسیک این کشورها و بخش‌ها رایج است.[۷][۸][۹]واژه تار خودش در فارسی به معنی رشته است. هرچند که ممکن است معنی یکسانی در زبان‌های تحت تاثیر فارسی و یا دیگر زبان‌های ایرانی تبار مثل کردی داشته باشد. این باعث شده است که کارشناسان ایرانی بر این باور باشند که تار ریشه مشترکی میان همه اقوام ایرانی تبار در جایی که از سوی ایرانیکا با قاطعیت به نام قاره فرهنگی ایرانیان نامیده شده دارد.[۱۰]

در گذشته تار ایرانی پنج سیم (یا پنج تار) داشت. غلامحسین درویش یا درویش خان سیم ششمی به آن افزود که همچنان به کار می‌رود.

محتویات

    ۱ تاریخچه تار
    ۲ ساختار تار
        ۲.۱ شکل ظاهری
    ۳ کوک تار
    ۴ ثبت اجرای آذربایجانی تار در یونسکو
    ۵ نوازندگان تار
        ۵.۱ نوازندگان پیشین
        ۵.۲ نوازندگان حاضر
    ۶ سازندگان تار
    ۷ پانویس
    ۸ منابع
    ۹ منابع برای مطالعهٔ بیشتر

تاریخچه تار

تار در لغت ایرانی به معنی زه، سیم و از لحاظ ساز شناسی از گروه سازهای زهی مضرابی است.[۱۱] بنابر روایتی تار از زمان فارابی(حدود سال ۲۶۰ هجری – سال ۳۳۹ هجری) موسیقیدان معروف ایرانی وجود داشته و بعد از وی توسط صفی الدین ارموی و دیگران به سمت کمال پیش رفته است. بر این اساس نمونه سلف تار مربوط به عهد صفوی (سال ۱۰۸۰ هجری) در تصویر بالا مربوط به نقاشی‌های کاخ هشت بهشت اصفهان[۱۲] مشاهده می‌شود .[۱۳] دو تصویر که یکی در سال ۱۷۷۵ میلادی و دیگری در سال ۱۷۹۰ میلادی در شیراز از تار نقاشی شده است نشان می‌دهد نواختن این ساز در دورهٔ زندیه در شیراز متداول و مرسوم بوده است. با این همه، نام نوازندهٔ مشخصی از این ساز در منابع دورهٔ زندیه دیده نمی‌شود و از این‌رو، احتمالاً این ساز در آن دوره نام دیگری داشته است.[۱۴]سازِ تار با شمایل و مشخصات کنونی (کاسه و نقاره شبیه به دل روبروی هم، با دسته‌ای متصل دارای ۶ سیم طبق تصویر بالا) از زمان قاجار دیده شده است. مرتضی حنانه (استاد موسیقی ایرانی) در کتاب گامهای گمشده، تار را ساز ملی ایرانیان میداند.[۱۵] مرحوم روح‌الله خالقی (استاد موسیقی ایرانی) در کتاب سرگذشت موسیقی می‌گوید: ساز (تار) بهمراه نام سازهایی دیگر در شعر فرخی سیستانی شاعر ایرانی (۳۷۰-۴۲۹) ذکر شده است (هر روز یکی دولت و هر روز یکی غژ * هر روز یکی نزهت و هر روز یکی تار).[۱۶] ساز تار ساخته و پرداخته ذوق ایرانی است (منحنی و قوس‌هایی که در ساخت تار دیده می‌شود در خوشنویسی و نقاشی و مینیاتور و معماری ایرانی جاری و ساری است) و طی سالهای متمادی کامل و کاملتر گشته است.[۱۷]آخرین اصلاحات توسط درویش خان استاد موسیقی ایرانی(۱۲۵۱تهران_۲ آذر ۱۳۰۵تهران) با افزودن سیم ششم جهت تکمیل و وسعت دامنه صوتی تار انجام پذیرفته است. تار دارای ۲۸ پرده است (یعنی کمتر از سه اکتاو). آخرین الگوی منحصربه‌فرد ساخت تار نیز متعلق به سازگر مشهور ایرانی استاد یحیی دوم(۱۲۵۴-۱۳۱۰ه. ش) می‌باشد چه به لحاظ شاخص فنی و چه از لحاظ ذوقی همچنان که گره چوب را به شکل متقارن روی کاسه تار (در اصطلاح چهار گل) طراحی مینموده است. جنس چوب کاسه تار از درخت توت، دسته آن گردو می‌باشد.
زنی در حال نواختن تار
نقاشی در هشت بهشت اصفهان ۱۶۶۹.
ساختار تار

کاسهٔ تار بیشتر از کنده کهنه چوب توت ساخته می‌شود که هرچه این چوب کهنه‌تر باشد به دلیل خشک بودن تارهای آن چوب تار دارای صدای بهتری خواهد بود. پرده‌ها از جنس روده گوسفند و دسته و پنجه معمولاً از چوب گردو تهیه می‌شوند. شکل کاسهٔ تار مانند دو دل به هم چسبیده و از پشت شبیه به انسان نشسته‌ای است. تار قفقازی شکل کمی متفاوتی دارد و سیم‌های آن بیشتر است. جنس خرک از شاخ بز کوهی است. در دو طرف دسته از استخوان شتر استفاده می‌شود. از لحاظی ساز تار به سه‌تار نزدیک است. از لحاظ شیوهٔ نوازندگی زخمهٔ عادی در تار به صورت راست (از بالا به پایین) است ولی در سه‌تار بالعکس است (از پایین به بالا). همچنین از نظر تعداد پرده‌ها نیز با هم شباهت دارند. صدای تار به دلیل وجود پوستی که روی آن است از شفافیت خاصی برخوردار است این پوست معمولاً پوست جنین گاو می‌باشد ولی از پوست ماهی نیز می‌توان استفاده کرد. به خصوص سازهایی که ساخت قدیم هستند از شیوهٔ صدای دیگری برخوردارند.
شکل ظاهری

قسمت کاسه (شکم) به دو قسمت بزرگ و کوچک تقسیم می‌شود که قسمت کوچک را نقاره می‌گویند. روی کاسه و نقارهٔ تار پوست کشیده می‌شود. خرک تار بر پوست کاسه تکیه کرده است. قسمت نقاره در انتهای بالایی به دسته (گردن) متصل شده است. دستهٔ تار بلند و حدود ۴۵ تا ۵۰ سانتی‌متر است و بر کناره‌های سطح جلویی آن دو روکش استخوانی چسبانده شده است که این استخوان معمولاً از استخوان شتر تهیه می‌شود. دور دسته، پرده‌هایی عمود بر طول آن با فواصل معین بسته شده است. تعداد پرده‌ها امروزه ۲۸ است. سازهای قدیمی با تعداد ۲۵ پرده ساخته می شده است. جعبه گوشی (سر) در انتهای بالایی دسته قرار گرفته و از هر طرف سه گوشی بر سطوح جانبی جعبه کار گذاشته شده است. تعداد سیم‌های تار شش است که از انتهای تحتانی کاسه شروع شده، از روی خرک عبور می‌کند و در تمام طول دسته کشیده شده، تا بالاخره به جعبه گوشی‌ها داخل و در آنجا به دور گوشی‌ها کشیده می‌شوند. سیم‌های شش‌گانه عبارتند از دو سیم سفید (پائین) که همصدا کوک می‌شوند، دو سیم زرد (همصدا)، یک سیم سفید نازک (بنام زیر) و بالاخره یک سیم زرد (بم)، که دوتای آخری غالباً به فاصله اکتاو کوک می‌شوند
کوک تار

فاصله سیم‌های هم صوت سفید، نسبت به سیم‌های زرد غالباً «چهارم» و سیم‌های سفید نسبت به سیم بم معمولاً فاصله اکتاو یا هشتم را تشکیل می‌دهند (به این ترتیب اگر سیم‌های همصدای سفید را «دو» کوک کنیم، سیم‌های زرد باید غالباً «سل» و سیم بم «دو» یا «ر» کوک شوند). کوک تار در دستگاه‌ها و آوازهای مختلف تغییر می‌کند.
ثبت اجرای آذربایجانی تار در یونسکو
نوشتار اصلی: ادعاهای دیگران درباره میراث فرهنگی و معنوی ایران

در دسامبر ۲۰۱۲، یونسکو هنر اجرای آذربایجانی تار را در فهرست میراث فرهنگی و معنوی خود ثبت کرد. البته این امر مورد اعتراض جامعه هنری ایران (از جمله خانه موسیقی ایران)[۱۸] واقع شده است.[۱۹]

داریوش پیرنیاکان سخنگوی خانه موسیقی نسبت به ثبت ساز تار در فهرست میراث معنوی کشور آذربایجان در یونسکو، اعتراض کرد. وی که مسئولین فرهنگی ایران را مقصر می‌دانست، در واکنش به سخنان مسئولین فرهنگی کشور آذربایجان که گفته بودند «ما تار آذربایجان را ثبت کردیم نه تار ایرانی» ،[۲۰] گفت: «تبدیل شدن تار ایرانی به ترکی یک جعل تاریخی است. این ساز از ایران به جمهوری آذربایجان رفت و با برداشتن ربع پرده‌ها و کمی تغییر شکل، عنوان ساز ترکی را بر تار گذاشتند. حال سوال من این است اگر این ساز ترکی است چرا از مقام‌های موسیقی ایران و دستگاه‌های این موسیقی استفاده می‌کنند.»[۲۱]

تار قفقازی یا تار یازده رشته تاری کمی متفاوت با تار است و در حدود سال ۱۸۷۰ میلادی توسط صادق‌جان در شهر شوشا به وجود آمده است. ساخت آن کمی متفاوت است و رشته‌های آن بیشتر است.[۲۲]
نوازندگان تار
نوازندگان پیشین

    آقا علی‌اکبر خان فراهانی
    آقا حسینقلی
    میرزاعبدالله
    درویش خان
    علینقی وزیری
    موسی معروفی
    نصرالله زرین‌پنجه
    علی‌اکبر شهنازی
    مرتضی نی‌داوود
    عبدالحسین شهنازی
    غلامحسین بیگجه‌خانی
    لطف‌الله مجد
    عطا جنگوک
    فریدون حافظی
    جلیل شهناز

    محمدرضا لطفی

نوازندگان حاضر
فهرست
0:00
به گوش جان بشنوید: تار استادانه جلیل شهناز بهمراه تمبک اسماعیلی (مایه حجاز ابوعطا)

    فرهنگ شریف
    هوشنگ ظریف
    حسین علیزاده
    محسن نفر
    داریوش طلایی
    کیوان ساکت
    داریوش پیرنیاکان
    حمید متبسم
    ارشد تهماسبی
    مجید درخشانی
    شهرام میرجلالی
    علی بیانی

سازندگان تار

از سازندگان به نام این ساز در دوران قاجار می‌توان از یحیی اول و یحیی دوم و عباس و جعفر صنعت و بعد از آنها به رمضانعلی شاهرخ و در دوران ما به استاد ابراهیم قنبری مهر و حسین قلمی[۲۳] و رضا ژاله و پژوهشگر سازهای ایرانی استاد تسنیمی اشاره کرد.

مجید خلج

مجید خلج، (۲۰ آبان ۱۳۴۱ قزوین) نوازنده تمبک و زنگ سرانگشتی به عنوان ساز تخصصی و دف و بم دایره به عنوان ساز دوم است.

از وی بعنوان صاحب سبک و خالق شیوه جدیدی در بداهه پردازی و همراهی سازو باز گرداننده "زنگ سرانگشتی " به موسیقی ایرانی یاد می‌شود. کار موسیقی را از هفت سالگی در خانه فرهنگ قزوین شروع کرد. در ۲۵ سالگی با تشویق و معرفی داریوش طلایی به مرکز مطالعات موسیقی شرق دانشگاه سوربن پاریس راه یافت. اشنایی و همکاری وی در سال ۱۳۷۰ با حسین علیزاده نقطه عطفی در عرصه هنری وی به حساب می اید.

روزنامه "لوموند" از وی بعنوان یکی از شاخص ترین و خلاق ترین نوازندگان سازهای ضربی ایران در سه ده اخیر یاد کرده است. همچنین همکاری ۱۵ ساله مجید خلج با دانشکده موسیقی بازل درسوئیس یکی از مهمترین فعالیت‌های وی در زمینه اکادمیک و ترویج و معرفی سازهای ضربی ایران در اروپا به حساب می اید.

وی با اساتیدی همچون حسین علیزاده، داریوش طلائی، محمد رضا شجریان، حسین عمومی، محمد رضا لطفی... همکاری کرده ونتیجه این همکاریها از جمله آثاری همچون، لنسرت همایون و نوا، سایه و روشن، چشمه نوش، سرود گل، نوای نور.. می‌باشد. وی همچنین فارغ تحصیل در رشته معماری از دانشکده معماری پاریس می‌باشد.

هما نیکنام

هما نیکنام خواننده زن موسیقی سنتی ایرانی می‌باشد.[۱]
زندگی‌نامه و فعالیت‌هنری

هما نیکنام که ساکن خارج از ایران است،با گروه‌ها و نوازنده‌های مطرحی از جمله: حسین علیزاده، رضا قاسمی، محمود تبریزی‌زاده، مجید خلج و گروه مشتاق و گروه هم‌آوایان همکاری کرده است.
آثار

    آلبوم پرنده‌ها به‌همراه حسین علیزاده و مجید خلج
    آلبوم مادران زمین به‌همراه حسین علیزاده، حسین حمیدی، افسانه جهانگیری, پروین نمازی و مجید خلج
    آلبوم گروه نوازی ماهور-دشتی به همراه گروه مشتاق (رضا قاسمی، محمود تبریزی‌زاده، مجید خلج)

حسین حمیدی

حسین حمیدی (زاده ۱۳۳۶ اردبیل) آهنگساز و نوازنده اهل ایران می‌باشد.
زندگی‌نامه و فعالیت‌هنری

حسین حمیدی در سال ۱۳۴۸ وارد هنرستان موسیقی در تهران شد و تحصیلات خو را در استانبول ادامه داد. از سال ۱۳۷۱ به تحقیق و باز شنوایی موسیقی محلی ایران تحت سرپرستی خانم فوزیه مجد پرداخت. او گروه شمشال را در سال ۱۳۷۹ تشکیل داد که از اهداف برجسته آن ارائه نمونه‌های مختلف سازبندی در موسیقی اقوام ایران است. ساز بندی خاص این مجموعه شامل سازهای قانون، آکاردئون، عود، دایره، گارمون و … است که همراه با ملودی های قدیمی حاصل کار را گوش نوازتر کرده است.[۱]
آثار

    آلبوم شاباش ۱۳۷۴
    آلبوم بالابان ۱۳۷۹
    آلبوم اوجاداغلار ۱۳۸۴[۲]
    آلبوم کولی ۱۳۸۹
    آلبوم چهار راه ۱۳۹۰
    آلبوم هفت رِنگ و یک تصنیف غمگین ۱۳۹۰
    آلبوم لالایی ۱۳۹۱
    آلبوم مادران زمین به‌همراه حسین علیزاده، پروین نمازی، افسانه جهانگیری و هما نیکنام

افسانه جهانگیری

افسانه جهانگیری خواننده قشقایی اهل ایران می‌باشد.[۱]

محتویات

    ۱ زندگی‌نامه و فعالیت‌هنری
    ۲ جهانگیری از زبان همسرش فرود گرگین‌پور
    ۳ آثار
    ۴ منابع

زندگی‌نامه و فعالیت‌هنری

افسانه جهانگیری از طوایف ایل قشقایی می‌باشد.وی در موسیقی متن فیلم گبه به کارگردانی محسن مخملباف و آهنگسازی حسین علیزاده آوا و آواز خواند سپس در کارهای دیگر از جمله آلبوم مادران زمین با حسین علیزاده به همکاری پرداخت. او همچنین با حسین حمیدی در آلبوم اوجاداغلار به هنرمندی پرداخته است.ایشان همسر فرود گرگین‌پور نوازنده مشهور قشقایی می‌باشند.
جهانگیری از زبان همسرش فرود گرگین‌پور

افسانه، همسرم ایلیاتی است. زنِ رشیدِ ایل قشقاییم که مادری میکند برای دِنا و صبا و کاوه. افسانه صدایش، مخملِ تازه رُستة سبزِ بهار است. افسانه صدایش رنج دارد. به زبان ایلیاتیها میخواند و تمام خانه تصویر ایل میشود؛ رفته های دور، کوههای بلندِ پُربرف و تابستانهای داغ که تمام خانه پُر میشود از آوازِ لای لایِ مَشک. با ویولُن و پیانو موسیقی ایل مینوازم. دستهایم میلغزد روی نرمی ساز. بچه ام، کودکم. نُتهای غنوده بیدار میشوند. یک به یک، گام به گام. افسانه دَم میگیرد به لالاییهای دور. صبا و کاوه سراغ سازهایشان میروند. رسمِ عشق میگیریم به شکوهِ نوا. میزنیم و میزنیم. رنجهایمان در اشکهایمان رها میشود. دلمان شورِ عشق میگیرد. دشتی و همایون و بیات و افشار، سه گاه و چهارگاه. خوشیم با عشق. سودایی دارد این عالم.[۲]
آثار

    آلبوم گبه - اثر حسین علیزاده
    آلبوم مادران زمین به‌همراه حسین علیزاده، حسین حمیدی، هما نیکنام و پروین نمازی
    آلبوم اوجاداغلار به‌همراه حسین حمیدی (موسیقی قشقایی)[۳]
    آلبوم لالایی به‌همراه حسین حمیدی

حسین بهروزی‌نیا

حسین بهروزی‌نیا، (۲۱ خرداد ۱۳۴۱ تهران ) آهنگ‌ساز، ردیف‌دان و نوازندهٔ بربط اهل ایران است.
زندگی‌نامه و فعالیت‌هنری

حسین بهروزی‌نیا از سن ۹ سالگی وارد هنرستان موسیقی ایران شد و زیر نظر رضا وهدانی نواختن تار را آغاز نمود و نزد منصور نریمان نواختن عود را فرا گرفت و ردیف موسیقی ایران را از محمدرضا لطفی آموخت.

شکوفایی استعداد بهروزی‌نیا به سرعت نمایان شد تا جایی که در سن ۱۷ سالگی از او دعوت شد که در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران به کار و تدریس بپردازد.

موقعیت‌ها و پیشرفت‌ها به سرعت دنبال هم آمدند و از او درخواست شد که مسوولیت تولید و آموزش آن مرکز را بپذیرد.

او همواره در جهت آموزش بربط و تربیت هنرجویان همت گمارده او سفرهای زیادی در سراسر اروپا، آسیا و شمال آمریکا داشته است و کنسرت های زیادی را برگزار نموده همچنین با گروه ها و ارکسترهای برجسته ایرانی مانند ارکستر مضرابی ایران، گروه عارف، گروه مولانا همکاری داشته و از سال ۱۹۹۲ به عنوان نوازنده بربت با گروه دستان همکاری مستمر داشته است.

در طی این سال ها با تعدادی از خوانندگان برجسته از جمله محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، پریسا، سیما بینا، علیرضا افتخاری، همایون شجریان و سالار عقیلی همکاری نموده است.

بهروزی‌نیا بربط را به شیوه ایرانی می نوازد که این وجه تمایز او با عود نوازان عرب یا ایرانی است که به شیوه عرب‌ها عود می نوازند.

او در سال ۲۰۰۳ از وزیر فرهنگ نشان ( اولین مرتبه ی هنرها ) را بالاترین احترام ها دریافت نمود .

حسین بهروزی‌نیا بعد از قرن ها با همکاری استاد ابراهیم قنبری‌مهر ساز بربت را دوباره احیا نمود و وارد جامعه موسیقی ایران کرد.
آثار
آثار
نام آلبوم     سال انتشار     آهنگساز     نوازنده     خواننده     ناشر     توضیحات
بامداد     ۱۳۶۸     حمید متبسم     Yes     بیژن کامکار         به‎همراه گروه عارف
افق مهر     ۱۳۶۹     پرویز مشکاتیان     Yes     ایرج بسطامی     سروش     به‎همراه گروه عارف
کنسرت ایرج بسطامی و گروه دستان     ۱۳۷۱     حمید متبسم، محمدعلی کیانی نژاد     Yes     ایرج بسطامی         به‎همراه گروه دستان، به صورت رسمی از سوی هیچ ناشری منتشر نشده است
بوی نوروز     ۱۳۷۱     حمید متبسم     Yes     ایرج بسطامی         به‎همراه گروه دستان
شب، سکوت، کویر     ۱۳۷۷     کیهان کلهر     Yes     محمدرضا شجریان     دل آواز    
سفر به دیگر سو     ۱۳۷۷     شهرام ناظری     Yes     شهرام ناظری         ضبط اجرای زندهٔ واشنگتن ۱۹۹۸
ساز نو آواز نو     ۱۳۷۷         Yes     شهرام ناظری         به‎همراه گروه دستان
سرو سیمین     ۱۳۷۸     محمدعلی کیانی‌نژاد     Yes     علی‌رضا افتخاری     فارس نوا    
کوهستان     -     Yes     Yes     -     سروش     گلچینی از ملودی‌های بومی ایران، به‌همراه بیژن کامکار (دف) و کامبیز گنجه‌ای (تنبک)
سه‌نوازی     -     Yes     Yes     -         به‌همراه حمید متبسم (تار، سه‌تار) و پژمان حدادی (تنبک)
بربت     -     Yes     Yes     -         به‌همراه کامبیز گنجه‌ای (تنبک)
حنایی     ۱۳۸۱         Yes     سیما بینا        
آفتاب نیمه‌شب (وجد)     ۱۳۸۲     Yes     Yes     -         به‌همراه پژمان حدادی (تنبک)
شوریده     ۱۳۸۲         Yes     پریسا         به همراه گروه دستان، با آواز پریسا
گل بهشت     ۱۳۸۴     حمید متبسم، حسین بهروزی‌نیا     Yes     پریسا         به همراه گروه دستان، با آواز پریسا
لولیان     ۱۳۸۴     حمید متبسم     Yes     شهرام ناظری         به‎همراه گروه دستان
از سنگ تا الماس     ۱۳۸۵     Yes     Yes         سروش     به‌همراه پژمان حدادی (تنبک)
دریای بی پایان     ۱۳۸۵     سعید فرج‌پوری     Yes     سالار عقیلی     موسسه فرهنگی هنری آوا خورشید     به‌همراه گروه دستان
سعدی نامه     ۱۳۸۶     ارشد طهماسبی     Yes     سالار عقیلی     حوزه هنری     به‌همراه گروه دستان
به‌نام گل‌سرخ     ۱۳۸۷     حمید متبسم     Yes     سالار عقیلی     موسسه فرهنگی هنری نقطه تعریف     به‌همراه گروه دستان
قیژک کولی     ۱۳۸۷     حمید متبسم     Yes     همایون شجریان     دل آواز     به‌همراه گروه دستان
خورشید آرزو     ۱۳۸۷     سعید فرجپوری     Yes     همایون شجریان     دل آواز     به‌همراه گروه دستان
یادستان     ۱۳۸۸     Yes     Yes         سروش     به‌همراه بیژن کامکار (دف) و کامبیز گنجه‌ای (تنبک)
نغمه‌ای زیر خاکستر     ۱۳۸۹     Yes     Yes         موسسه فرهنگی هنری نقطه تعریف     به‎همراه گروه دستان
در سرای تنهایی     ۱۳۹۱     Yes     Yes         نغمه حصار     به‎همراه بهنام معصومی