رژیم غذایی

رژیم غدایی مجموعه خوراکی است که یک موجود زنده مصرف می‌کند.

گاه انسان‌ها از رژیم غذایی ویژه‌ای پیروی می‌کنند. این رژیم غذایی ممکن است به علت بیماری آنها توسط پزشک یا متخصص تغذیه به آنها توصیه شده باشد که به آن رژیمِ درمانی می‌گویند (مثلاً در بیماری دیابت). گاهی فرد برای لاغر شدن یا چاق شدن از رژیم لاغری یا رژیم چاقی (رژیم افزایش وزن) پیروی می‌کند. همچنین برخی از افراد مایلند در رژیم غذایی خود تنها از گیاهان استفاده کنند که به رژیم خوراکی آنها گیاهخواری گفته می‌شود.

محتویات

    ۱ رژیم غذایی سالم
    ۲ رژیم غذایی گیاهی
    ۳ رژیم لاغری
    ۴ رژیم چاقی
    ۵ رژیم درمانی
    ۶ جستارهای وابسته
    ۷ منابع

رژیم غذایی سالم

رژیم غذایی سالم، رژیمی است که به حفظ و بهبود سلامت عمومی بدن کمک می‌کند. رژیم غذایی سالم مواد مغذی لازم، مایعات کافی، آمینو اسید و اسیدهای چرب لازم، ویتامین ها و مواد معدنی کافی و همچنین کالری لازم را برای بدن فراهم آورد. رژیم غذایی سالم نیازهای اساسی بدن را بدون اینکه شما را دچار اضافه وزن و بیماری کند، برای شما فراهم می‌کند. همچنین رژیم غذایی سالم به همراه ورزش می‌تواند خطر ابتلا به بیماریهایی از جمله چاقی، بیماریهای قلبی، دیابت نوع 2، فشارخون بالا و سرطان را در شما کاهش دهد.[۱]
رژیم غذایی گیاهی

در این رژیم غذایی کلیه محصولات حیوانی از برنامه غذایی حذف و مواد و منابع گیاهی جایگزین آنها می شوند. [۱] سطح کلسترول پایین و فشار خون نرمال،عدم ابتلا به بیماری های قلبی /عروقی،چاقی و دیابت در نتیجه پیروی از دستورهای غذایی گیاهی برنامه ریزی شده می باشد.[۲]


رژیم لاغری

این روش تغذیه برای سلامتی افراد چاق لازم و حیاتی است ولی می‌تواند برای افراد معمولی خطرناک باشد. اینکه چه کسی باید رژیم لاغری بگیرد را پزشک یا متخصص تغذیه مشخص می‌کند.

پس از مرگ چند دختر جوان مانکن بر اثر سوء تغذیه، اعتراض‌های اجتماعی ، به خصوص از جانب فعالان حوزهٔ زنان، به وضعیت زندگی این افراد و تأثیر نامطلوب آنها بر جامعه شدت گرفته است و کمپین ضدلاغری تشکیل شده است. در برخی از کشورهای اروپایی نیز قوانینی تصویب شده‌است تا مانکن‌ها مجبور به داشتن مدرک پزشکی باشند.

بچه گربه

بچه گربه (به انگلیسی: Kitten) بچه اهلی گربه محسوب می‌شود که هنوز به اندازه یک گربه بالغ رشد نکرده‌است.[۱]

بچه‌های گربه‌سانان بزرگ همچون ببر، توله نامیده می‌شوند که از بچه‌گربه بزرگ‌تر و سریع‌تر هستند،[۲] گربه‌ها معمولاً دو تا پنج بچه‌گربه می‌زایند که دوران حاملگی بیش‌تر بین ۶۴ تا ۶۷ روز است که میانگینش معمولاً ۶۶ روز است.[۳]

بچه‌گربه‌ها هفت تا ده روز پس از تولد چشمانشان را باز می‌کنند، در ابتدای تولد شبکیه و دیدگانشان ضعیف است، بچه‌گربه‌ها تا ۱۰ هفته پس از تولدشان نمی‌توانند به‌خوبی یک گربه بالغ ببینند.[۴]

بچه‌گربه‌ها نیازمند کالری بالایی و رژیم غذایی حاوی پروتئین بیش‌تر نسبت به گربه‌های بالغ هستند.[۵]

در پرورش بچه‌گربه‌ها به‌دست انسان بستگی دارد که آنان قبلاً توسط مادرانشان پرورش یافته‌اند یا خیر، در این‌صورت ممکن است آنان نوسانات رفتاری و پرخاشگری از خود نشان دهند.

پستانداران

پستانداران رده‌ای از جانوران مهره‌دار هستند که با غدهٔ پستانیشان (که در جنس ماده، شیر برای تغذیهٔ نوزاد تولید می‌کند)، مو یا خز و خون‌گرم بودنشان مشخص می‌شوند.

مغز پستانداران دما و دستگاه گردش خون را که شامل یک قلب چهار حفره‌ایست کنترل می‌کند. دستهٔ پستانداران شامل ۵۵۰۰ گونه(از جمله انسان) است که در ۱۲۰۰ تیره، ۱۵۲ خانواده و ۴۶ راسته توزیع شده‌اند، هر چند این به نوع رده‌بندی علمی نیز بستگی دارد.

به دلیل خطرات و آلودگی‌های زیست‌محیطی، بسیاری از پستانداران در معرض خطر انقراض هستند. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست در گزارش سال ۲۰۱۱ خود اعلام کرد که ۲۵٪ از پستانداران زمین در شرف نابودیند.[۱]

محتویات

    ۱ پیشینه
    ۲ کالبدشناسی پستانداران
        ۲.۱ استخوان‌بندی
        ۲.۲ پوست
        ۲.۳ دستگاه تنفسی
        ۲.۴ زادآوری
        ۲.۵ پرواز
    ۳ پس گردن
    ۴ نگارخانه
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون
    ۷ طبقه‌بندی‌ها

پیشینه

از ویژگی‌های خونگرمی، مو، میانپردهٔ تنفسی، چابکی زیاد و ماهیچه‌های صورت که به جانور اجازهٔ شیر خوردن می‌دهد پستانداران باید در دست‌کم برخی از این خصوصیات با نیاکان ددکاو (تراپسیدی) خود سهیم بوده باشند. این ویژگی‌ها در پستانداران یک مجموعهٔ سازگاری واحد را تشکیل می‌دهد.[۲]

پستانداران در طی همزیستی درازمدت خود با دایناسورها پیشرفت‌هایی حاصل کردند که آنها را در موقعیت خوبی قرار داد. پستاندارانی که جنینشان دارای جفت است در طی دورهٔ کرتاس پدید آمدند و به آرامی شاخه-شاخه شدند. راستهٔ نخستی‌سانان که انسان نیز در آن قرار می‌گیرد زمانی پدید آمد که دایناسورها هنوز بر زمین چیرگی داشتند. بدین‌ترتیب، چند دودمان از پستانداران بیش از دایناسورها زنده ماندند. این دودمان‌ها طی دوران نوزیستی به‌طرز مؤثری شاخه-شاخه شدند. تعدادی از دودمان‌هایی که در آن موقع به‌وجود آمدند، اکنون منقرض شده‌اند، به‌طوری که تعداد راسته‌های پستانداران امروزی از اوایل دوران نوزیستی کمتر است.[۳]

هنگامی که دایناسورها از میان رفتند، پستانداران به داخل مناطق مسکونی خالی راه یافتند تا به نوبهٔ خود بر محیط خشکی چیرگی یابند.[۴]

فعالیت تکاملی پستانداران طی دو میلیون سال گذشته به اوج خود رسید و این شاید به‌خاطر گوناگونی زیادی بود که همراه با یخبندان اواخر دوران نوزیستی در آب و هوا پدید آمد. واپسین رویداد مهم برای پستانداران موج انقراضی بود که به‌ویژه در مورد پستانداران بزرگ، که شامل گونه‌های انسان‌ریخت هم می‌شد، روی داد.[۵]
Mammaliaformes    

   

مورگان‌دندان‌سانان


   

   

تیرک‌دندان‌سانان


   

   

Haldanodon

Mammalia    

   

آسترالوسفنیدا (incl. تک‌سوراخیان)


   

   

فروتاکاونده


   

   

   

Haramiyavia


   

چندتکمیزه‌ایان



   

Tinodon


   

Eutriconodonta (incl. گوبی‌قیف‌دندان‌سانان)


   

ترچنوثریا (incl. ددان)







کالبدشناسی پستانداران
استخوان‌بندی

اکثر پستانداران از جمله انسانها، زرافهها، والها و خفاشها هفت مهرهٔ گردنی دارند ولی استثناءهایی همچون گاو دریایی وجود دارد که ۶ مهرهٔ گردنی دارد. پستانداران ۳ استخوان در هر گوش، دو استخوان در آرواره پایین دارند.
مورچه‌خوار غول
پوست

دستگاه پوششی پستانداران سه لایه دارد: بیرونی‌ترین لایه روپوست یا اپیدرم، پوست حقیقی یا میان‌پوست (درم) و زیرپوست یا هایپودرم. البته این ۳ لایه ویژه پستانداران نیست و همهٔ مهره‌داران همچین پوستی دارند.

روپوست معمولاً ۱۰ تا ۳۰ یاخته ضخامت دارد و کار اصلی آن ایجاد لایه‌ای ضدآب است. سلول‌های بیرونی‌تر همواره در حال جدا شدن و سلول‌های داخلی در حال تقسیم شدن و به بالا آمدن هستند. لایهٔ میانی پانزده تا چهل برابر از روپوست ضخیم‌ترند. این لایه از اجزای زیادی از جمله ساختارهای استخوانی و رگهای خونی تشکیل شده. لایهٔ زیرپوست از بافت‌های چرب تشکیل شده که نقش چرب کننده پوست و لایه‌ای عایق را دارد. هیچ پستانداری موی آبی یا سبز ندارد. هر چند در برخی موارد رشد جلبک یا سایه‌ٔ رنگ خاکستری باعث می‌شود رنگ موی بعضی از آنها سبز یا آبی به نظر برسد.

    خرس قطبی

    خفاش

    شتر

    گاو دریایی

دستگاه تنفسی

پستانداران از شُش برای تنفس استفاده می‌کنند
زادآوری

اکثر پستانداران نوزاد را زنده به دنیا می‌آورد هر چند برخی از آنان تخم‌گذاری می‌کنند، مانند پلاتی پوس، و برخی نوزاد نارس به‌دنیا آورده و در کیسه جلوی شکم از آن نگهداری می‌کنند، مانند کانگورو.

نوزاد زنده به دنیا آوردن در برخی از گونه‌هایی که پستاندار نیستند نیز وجود دارد و در نتیجه جزو مشخصه‌های پستانداران نیست.
پرواز

خفاش تنها پستانداری است که می تواند پرواز کند. سنجاب پرنده و میمون پرنده در واقع در هوا سر می‌خورند و قدرت پرواز ندارند.
پس گردن

در بسیاری از پستانداران پس گردن جایی نرم، کم احساس و شل است که مادرها برای انتقال توله‌هایشان و به وسیله دندان از آن استفاده می‌کنند. در گربه‌های خانگی مادر برای انتقال بچه گربه‌ها به لانه جدید از پس گردن آنها استفاده می‌کند. گربه نر در هنگام آمیزش پس گردن ماده را با دندان محکم می‌گیرد تا گربه ماده تکان نخورد.

هاری

هاری بیماریی است که در اثر ویروسی از خانواده رابدو ویریده ایجاد می‌شود. این ویروس در تمام حیوانات خون‌گرم از جمله در انسان می‌تواند ایجاد بیماری کند. ویروس از بزاق حیوان هار و محل گازگرفتگی وارد بدن شده در ماهیچه‌ها به سمت اعصاب انتهایی می‌رود و شروع به تکثیر می‌نماید.

هاری هر سال ۵۵ هزار نفر (۳۱ هزار نفر در آسیا و ۲۴ هزار نفر در آفریقا) را می‌کشد.[۱] حدود ۴۰ درصد آن‌ها زیر سن پانزده سالگی دچار گازگرفتگی می‌شوند. مبتلایان اغلب کودکانی هستند که شاید بدون ترس یا آگاهی به طرف سگ‌های آلوده رفته باشند. از آنجا که بسیاری از کودکان پس از گاز گرفته شدن قادر به توضیح حادثه برای والدین نیستند، این نگرانی برای سازمان‌های بهداشتی وجود دارد که آمار واقعی مرگ بسیار بالاتر از آمار رسمی باشد.[۲]

مرگ در صورت ابتلا به هاری تقریباً قطعی است و در طول تاریخ تنها ۶ انسان از هاری جان سالم به‌در برده‌اند. نجات یک دختر ۱۵ ساله از هاری در ویسکانسین، ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۴ اولین مورد گزارش شده از غلبه دستگاه ایمنی انسان بر این بیماری بدون استفاده از درمان‌های خاص ضدهاری بود.[۳]

رئیس سازمان جهانی بهداشت حیوانات می‌گوید: «تا ۷۰ هزار کودک هستند که هر سال به طور دردناکی می‌میرند و رسانه‌ها آن را پوشش نمی‌دهند اما وقتی بیماری مرس ۲۰۰ آدم پیر را می‌کشد به آن توجه می‌شود.»[۲]

محتویات

    ۱ عامل
    ۲ مخازن بیماری
    ۳ راه‌های سرایت بیماری
    ۴ درمان
    ۵ منابع
    ۶ مطالعهٔ بیشتر

عامل

عامل بیماری هاری نوعی ویروس RNA دار است و نوروتروپ یعنی تمایل به سیستم عصبی دارد و وقتی به سیستم عصبی مرکزی حمله نماید تقریباً همیشه موجب مرگ میزبان می‌گردد.

ویروس هاری در حرارت ۵۰ درجه سانتی گراد در مدت ۱۵ دقیقه و در حرارت ۶۰ درجه در مدت ۳۵ ثانیه و در حرارت ۱۰۰ درجه سانتی گراد در مدت چند ثانیه از بین می‌رود. بنابراین برای ضدعفونی وسایل آلوده کافی است چند دقیقه آنها را جوشاند یا با فنل و الکل شستشو داد.
مخازن بیماری

کلیه حیوانات خونگرم پستاندار چه وحشی و چه اهلی به این بیماری حساس می‌باشند. البته در پرندگان ابتلا به این بیماری فقط به‌طور مصنوعی در آزمایشگاه گزارش شده‌است.
راه‌های سرایت بیماری

    گاز گرفتن حیوانات
    راه پوست
    راه مخاط‌ها (لب، چشم، بینی)
    دستگاه گوارش

درمان

درمان پس از بروز علائم بیماری هاری، دیگر امکان‌پذیر نیست و بیمار —با وجود مراقبت‌های کامل— طی یک یا دو هفته جان خود را از دست خواهد داد. برای مبارزه با بیماری می‌توان واکسیناسیون ضد هاری برای پیشگیری از بیماری انجام داد.

واکسن

واکسن (گویش ایرانی: واکسَن، گویش افغانی: واکسین) (به فرانسوی: vaccin) سوسپانسیونی است از ریزاندامگان‌های کشته یا ضعیف‌شدهٔ ویروس یا باکتری یا پروتئین‌های آنتی‌ژنیک به‌دست‌آمده از آن‌ها که برای پیشگیری یا بهبود یا درمان بیماری‌های عفونی تجویز می‌شود. واکسن معمولاً برای پیشگیری از بیماری‌ها استفاده می‌شود.

محتویات

    ۱ نحوه استفاده
    ۲ تاریخچه
    ۳ بیماریهای قابل پیشگیری
    ۴ منابع

نحوه استفاده

واکسن‌ها اغلب تزریقی هستند (عضلانی یا زیرجلدی) و گاه حتی خوراکی (مانند فلج اطفال). اغلب برای ایمنی کامل و دائم در برابر بیماری نیاز به چندبار تزریق یک واکسن می‌باشد. گاه برخی از واکسنها را میتوان همراه هم تزریق کرد مانند واکسن سه گانه ، دوگانه و MMR .
تاریخچه

ادوارد جنر (Edward Jenner)‏ (تولد ۱۷ مه ۱۷۴۹ - مرگ ۲۶ ژانوبه ۱۸۲۳) پزشک انگلیسی اولین کسی بود که کاربرد واقعی واکسیناسیون را کشف کرد.او را پدر ایمنی شناسی می دانند و گفته می شود کار او بیش از هر کس دیگری جان انسان ها را نجات داده است. وی پسری را در برابر بیماری آبلهٔ گاوی واکسینه کرد. این بیماری مانند بیماری آبله ولی کم‌خطرتر از آن است. پس از آنکه جنر میکروب بیماری آبله را به آن پسر تزریق کرد؛ چون واکسن آبلهٔ گاوی در وی مصونیت ایجاد نموده بود، به بیماری آبله مبتلا نگردید.
بیماریهای قابل پیشگیری

معروفترین بیماریهایی که واکسن موثر دارند عبارتند از آبله ، سه گانه (دیفتری ، کزاز ، سیاه سرفه) ، فلج اطفال ، سل ، MMR (سرخک، اوریون و سرخجه) ، هپاتیت بی ، مننژیت مننگوکوکی ، آنفلوآنزا ، تب زرد ، تیفوس و هاری.

بهداشت و سلامت در ایران

خدمات درمانی در ایران و ارزش خدمات بخش‌های پزشکی در سال ۲۰۰۲ تقریباً ۲۴میلیارد دلار آمریکا بود. و پیش بینی شده بود تا سال ۲۰۰۷ به ۳۱ میلیارد دلار آمریکا افزایش یابد.

ایران با جمعیت تقریباً ۷۰میلیون نفری یکی از کشورهای پرجمعیت خاورمیانه‌است. ایران در مواجهه با مشکلات معمول کشورهای از نظر جمعیت شناسی جوان منطقه‌است که تاکنون همگام با رشد، درخواستهای زیادی برای خدمات عمومی متنوع داشته‌است.

جمعیت به زودی به سن کافی برای تشکیل خانوادهٔ جدید می‌رسند که سطح رشد جمعیت و بعد از آن نیاز به زیربنای سلامت عمومی و خدمات را افزایش می‌دهد.

انتظار می‌رود تمام هزینه‌های خدمات درمان از ۲۴٫۳هزار میلیارد دلار در سال ۲۰۰۸ به ۵۰هزار میلیارد تا سال ۲۰۱۳ افزایش داشته باشند که نشان دهنده افزایش درخواست در خدمات پزشکی می‌باشد.

کل هزینه‌های درمانی ایران در سال ۲۰۰۵ برار با ۲۰/۴ درصد از تولید ناخالص ملی بود. ۷۳ درصد از ایرانیان تحت پوشش بیمه درمانی می‌باشند.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) در آخرین گزارش خود عملکرد سطح سیستم بهداشتی در ایران را پنجاه و هشتمین سطح بهداشتی و عملکرد کلی سیستم سلامتی در ایران را رتبه ۹۳ را در میان دولتهای جهان اعلام کرد.

وضعیت بهداشتی در ایران نسبت به دو دهه قبل بهبود یافته‌است. ایران به واسطه برپایی شبکه وسیع خدمات بهداشتی اولیه توانست خدمات پیشگیری بهداشت عمومی را عرضه کند , در نتیجه سطح مرگ و میر مادر و کودک به طور قابل توجهی کاهش یافته و جالب اینکه متوسط طول عمر زندگی از زمان تولد افزایش یافته‌است. مرگ و میر نوزادان و کودکان زیر ۵ سال در سال ۲۰۰۰ در مقایسه با سال ۱۹۷۰ که از هر ۱۰۰۰ نوزاد ۱۲۲ نفر و از ۱۰۰۰ کودک زیر ۵ سال ۱۹۱ نفر می‌مردند، به ترتیب ۲۸٫۶ و ۳۵٫۶ از هزار تولد زنده کاهش یافته‌است.

دسترسی به ایمن سازی کودکان در اکثریت جمعیت شهری و روستایی امکان پذیر است.

محتویات

    ۱ بخش‌های خدمات درمانی
        ۱.۱ پوشش دهی
        ۱.۲ نیروی کار
        ۱.۳ شبکه بهداشت
        ۱.۴ توسعه
            ۱.۴.۱ گردشگری درمانی
    ۲ آب و فاضلاب
    ۳ تغذیه
    ۴ اعتیاد و بیماری‌های واگیر
        ۴.۱ وبا
        ۴.۲ ایدز/اچ‌آی‌وی
        ۴.۳ مواد مخدر
        ۴.۴ سیگار و دخانیات
        ۴.۵ آلودگی هوا
        ۴.۶ مصرف الکل
    ۵ تنظیم خانواده
    ۶ علل عمده مرگ و میر
    ۷ صنایع داروسازی
        ۷.۱ محصولات
    ۸ تجهیزات پزشکی
    ۹ پانویس
    ۱۰ منابع

بخش‌های خدمات درمانی
نوشتار(های) وابسته: وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ایران و جمعیت ایران
جمعیت ایران - هرم جمعیت
ایران: بهداشت (منبع: EIU)     ۲۰۰۵     ۲۰۰۶     ۲۰۰۷     ۲۰۰۸     ۲۰۰۹     ۲۰۱۰
متوسط امید به زندگی (سال)     ۷۰٫۰     ۷۰٫۳     ۷۰٫۶     ۷۰٫۹     ۷۱٫۱     ۷۱٫۴
هزینه بهداشت (% of GDP)     ۴٫۲     ۴٫۲     ۴٫۲     ۴٫۲     ۴٫۲     ۴٫۲
هزینه بهداشت ($ per head)     ۱۱۳     ۱۳۲     ۱۵۰     ۱۹۱     ۲۲۳     ۲۶۱
پوشش دهی
نوشتار(های) وابسته: بیمه خدمات درمانی و سازمان تامین اجتماعی

ایران در خدمات درمانی قانونی را معین کرده‌است که بر طبق آن به داروهای نسخه شده و برنامه‌های واکسیناسیون یارانه تعلق می‌گیرد.

شبکه گسترده‌ای از کلینیک‌های عمومی که اساس درمانی در سطح پایین‌تر به عهده دارند و بیمارستان‌های خصوصی و عمومی که بوسیله وزارت بهداشت و آموزش پزشکی اداره می‌شود باعث بهبود سطح بالایی از درمان شده‌است.

در اغلب شهرهای بزرگ افراد مرفه به کلینیک‌های خصوصی و بیمارستان‌هایی مراجعه می‌کنند که هزینه بالایی از آنها دریافت می‌شود.

۷۳ درصد از کارگران ایرانی مشمول خدمات درمانی و امنیت اجتماعی می‌باشند.

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی ۹۴ درصد از جمعیت در سال ۲۰۰۰ به خدمات بهداشتی محلی دسترسی داشته‌است. این سطح دسترسی ۸۶ درصد در مناطق روستایی و ۱۰۰ درصد در مناطق شهری بوده‌است.

بین ۸۰ تا ۹۴ درصد از جمعیت قابلیت دسترسی به داروهای ضروری را در سال ۱۹۹۹ داشته. از سال ۲۰۰۹ قانون جدید دولت که برنامه جامع بیمه‌ای نامیده می‌شود , پوشش پایه‌ای برای تمام ایرانیان را فراهم می‌آورد.
نیروی کار
نوشتار(های) وابسته: آموزش عالی در ایران

ایران در آموزش منابع انسانی ضروری در سیستم بهداشتی موفقیتهای زیادی بدست آورده‌است.

این سیتم از حدود ۳۰ سال قبل در حالی که کشور با کمبود کارمندان ماهر در بخش بهداشت و پزشکی مواجه بود شروع به کار کرد و به گونه‌ای تغییر کرد که در حال حاضر محققان لازم برای نیازهای کشور کاملاً کافی است.

در حال حاضر ۴۸۸ بیمارستان دولتی در ایران داریم.

بنابر محاسبات گوناگون در سال ۲۰۰۴ برای هر ۱۰۰نفر ۵/۰ تا ۱٫۱ پزشک وجود داشت. (۴۶ در صد از پزشکان زن بودند)
سیتم‌های خدمات درمانی در ایران (۲۰۱۱)[۱] دانشگاه‌های پزشکی     ۵۱
دانشجویان پزشکی     ۱ میلیون
استادان پزشکی     ۲۰٬۰۰۰
تخت بیمارستان     ۱۲۰٬۰۰۰
درمانگاههای روستایی     ۲۰٬۰۰۰
پزشک     ۱۰۰٬۰۰۰
پرستار     ۱۷۰٬۰۰۰
شبکه بهداشت

امروز مهمترین شبکهٔ ارائه مراقبت‌های بهداشتی در تملک و کنترل وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ایران است که از طریق شبکه‌های بهداشتی و دانشکده‌های پزشکی در کشور ارائه می‌کند. وزارت بهداشت و آموزش پزشکی مسئول ارائه سرویسهای خدمات درمانی در سرتاسر شبکه، بیمه درمانی، آموزش پزشکی، نظارت و تنظیم آیین نامه سیستم خدمات درمانی در کشور، سیاستگذاری، ساخت و توزیع داروها و پژوهش و گسترش توسعه پیشرفت می‌باشد.

علاوه براین، سازمانهای موازی دیگری از جمله سازمان بیمه و خدمات درمانی که به عنوان پایه و اساس رفاه اجتماعی ایجاد شده‌اند و بیش از یک شرکت بیمه عمل می‌کنند.

برخی بیمارستانها به وسیله موسسات خیریه راه اندازی شده‌اند مانند بیمارستان محک برای کودکان سرطانی توسط موسسه محک. بر طبق آخرین سرشماری مرکز آمار ایران، در سال ۲۰۰۳ متعهد شده که دارای ۷۳۰ ساختمان پزشکی (برای مثال بیمارستان-کلینیک) و مجموع ۱۱۰٬۷۹۷ تخت می‌باشند که ۴۸۸ بیمارستان (۷۷٬۳۰۰) کاملاً مربوط به وزارت بهداشت و آموزش پزشکی می‌باشد و توسط این سازمان راه اندازی شده‌است و ۱۲۰بیمارستان (۱۱٬۳۰۱ تخت) متعلق به بخش‌های خصوصی و الباقی به دیگر سازمانها از جمله سازمان تامین اجتماعی ایران متعلق می‌باشد، برای هر هزار نفر از جمعیت ۷ پرستار و ۱۷ تخت بیمارستانی وجود دارد.

یک سیستم شفاف از شبکه بهداشتی تاسیس شده‌است که اقدام‌های لازم و مراقبتهای بهداشتی اولیه را برای اکثریت جامعه تضمین می‌کند، با این وجود دسترسی و فراهم بودن مراقبتهای بهداشتی تا حدودی در برخی استانهای کمتر توسعه یافته در برخی استانهای کمتر توسعه یافته که شاخص‌های بهداشتی آن نسبت به متوسط کشوری کمتر است، محدود می‌باشد

کشور در گذار اپیدمیولوژیک و با مشکلات دو برابری از بیماریها مواجه‌است. همچنین تهدیدات جدید بوجود آمده باید مورد توجه قرار گیرد.

گذار اپیدمیولوژیک و جمعیت شناسی تاثیر قابل توجهی بر الگوی عوارض و مرگ و میر در آینده‌ای نزدیک و دور بویژه در پدید آمدن بیماری‌های مزمن، غیرواگیر و مشکلات یک جامعه سالخورده خواهد داشت.
توسعه
    این مقاله دقیق، کامل و صحیح ترجمه نشده است. لطفاً این ترجمه را با توجه به نسخهٔ اصلی اصلاح کنید و سپس این الگو را از بالای صفحه بردارید.
نوشتار(های) وابسته: دانش و فناوری در ایران و اقتصاد ایران

با وجود مجموعه پیشرفت‌های بدست آمده در زمینه‌های بهداشتی از انقلاب ۱۳۵۷، زمانی که کشور موقعیت اقتصادی مخاطره انگیزی داشته‌است، همزمان با پیشرفت سریع در فناوری پزشکی، تکنولوژی اطلاعات، انتظارات افراد و جمعیت شناسی جوان بدون شک امکان تداوم گرایش به پیشرفتهای بالاتر را به مخاطره می‌انداخت، اینها نوسانات قابل توجهی در راس پیشرفتها و شاخص توسعه انسانی در حوزه‌های مختلف کاری در کشور می‌باشند. در زمینه تحقیقات پزشکی ایران کشور نوزدهم بوده و در طی ده سال در رتبه دهم قرار گرفته‌است.
گردشگری درمانی
نوشتار(های) وابسته: گردشگری در ایران

ایران با فناوری پزشکی زیستی از جمله ۱۲ کشوری است که می‌تواند مرکز مناسبی برای گردشگری درمانی باشد. هر ساله ۳۰۰۰ نفر به ایران برای دریافت درمان پزشکی مراجعه می‌کند.
آب و فاضلاب
نوشتارهای اصلی: آب و فاضلاب در ایران‎ و فهرست سدهای ایران


تصفیه فاضلاب یک کمبود قابل توجه‌است. برای مثال اکثریت جمعیت تهران تصفیه فاضلاب ندارند، و پساب تصفیه نشده مستقیماً به آبهای زیرزمینی تزریق می‌شود. افزایش جمعیت بحران آب را تشدید کرده، این آلودگی آب‌های زیر زمینی موجب افزایش خطر سلامتی می‌شود.

جمعیت ایران بالاترین درصد دستیابی به آب آشامیدنی سالم را در خاورمیانه دارد. تخمین زده شده‌است که ۹۲ درصد از جمعیت به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند (نزدیک به ۱۰۰ درصد در مناطق شهری و ۸۰ درصد در مناطق روستایی در سال ۲۰۰۷).
تغذیه
نوشتار(های) وابسته: کشاورزی در ایران، آشپزی ایرانی، فهرست کشورها بر پایه درصد جمعیت مبتلا به سوء تغذیه و ورزش در ایران
کشورها بر پایه درصد جمعیت مبتلا به سوء تغذیه، طبق سر شماری سازمان ملل.

طبق سر شماری سازمان ملل درصدی از جمعیت ملی از سوء تغذیه رنج می‌برند. توجه جدی به جایگاه تغذیه در بین مردم ایران از زمان تاسیس آموزشگاه علم تغذیه و غذا بوده که توسط دکتر حبیب الله هدایت در سال ۱۹۶۱ دایر شده بود.[نیازمند منبع]

با وجود این حقیقت که ایران دارای یک اقتصاد وابسته به کشاورزی می‌باشد[نیازمند منبع]، درجات بالایی از سوء تغذیه در کشور وجود دارد.

حدوداً یک چهارم کودکان یا گرسنگی کشیده‌اند و یا فاکتورهای کاهش رشد را به دلیل سطح پایین تغذیه تجربه کرده‌اند. با این وجود شاخص‌های قابلیت توزیع غذا در سطح پایینی است، درصد کودکانی که از سوء تغذیه رنج می‌برند در روستاها بیشتر است.

به عنوان یک اندازه گیری سلامت اجتماعی و توزیع غذایی ناکافی با توجه به منابع سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) ۱۳در صد افراد جوان به عنوان چاق طبقه بندی می‌شوند.

با توجه به اعلام دولت ایران حدود ۶۰درصد از ایرانی‌ها وزنی بیش از نرمال و ۳۵ درصد از زنان و ۱۵ درصد از مردان از چاقی رنج می‌برند.

کمیسیون مواد غذایی کدکس درسال ۲۰۰۲ به عنوان مسئول تنظیم و تعیین استانداردها، کیفیت و قوانین سلامت مرتبط با تولید وتجارت، تولیدات کشاورزی خام و مواد غذایی با توجه به استانداردهای مختلف جهانی تاسیس شد.[نیازمند منبع]

صنایع نوشیدنی‌های بدون الکل ارزشی در حدود ۲۰میلیارد دلار در سال دارند. امروزه ایران در حدود ۳ میلیارد لیتر انواع مختلف نوشیدنی‌های غیر الکلی تولید می‌کند که نشان دهنده مصرف ۴۶ لیتر در پایتخت می‌باشد و بیش از ۱۲ درصد تولیداتش را صادر می‌کند. افزایش آگاهی نسبت به آسیب‌های نوشابه‌های گازدار و تند و درجات بالای دیابت، حرکتی را به سمت مواد غذایی سالم‌تر ایجاد کرده‌است.
اعتیاد و بیماری‌های واگیر
وبا

وبا یک مشکل ماندگار در ایران است.

تلویزیون دولتی به مردم هشدار میداد که سبزیجات نخورند و قالبهای یخ موجود در خیابان را خریداری نکنند. همچنین در برخی رستورانها سرو سالاد ها ممنوع شدند.[۲]

در اپیدمی سال 1998 شمار قابل ملاحظه ای درگیر و جانشان را از دست دادند.
ایدز/اچ‌آی‌وی
نوشتارهای اصلی: ایدز در ایران، تن‌فروشی در ایران، و برادران علایی


راه‌های اصلی انتقال ایدز در ایران، آمیزش جنسی و استفادهٔ معتادان تزریقی از سرنگ مشترک است. اگر چه میزان مبتلایان به بیماری ایدز در ایران کم بوده‌است،[۳] ولی به گفته سازمان بهداشت جهانی بر اساس داده‌های گزارش شده، نرخ رشد اپیدمی ایدز در ایران به صورت هشدار دهنده‌ای در حال افزایش است.[۴]

براساس آمار جمع‌آوری شده از دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی، تا پاییز سال ۱۳۹۰ حدود ۲۴ هزار نفر (در مجموع ۲۳٬۹۰۲ نفر) افراد مبتلا به ویروس اچ‌آی‌وی (عامل بیماری ایدز) به طور رسمی در بانک اطلاعاتی وزارت بهداشت ثبت شده‌اند. بنابراین با فرمول تخمین موارد واقعی بر اساس موارد ثبت شده، هم اکنون حدود ۸۰ هزار HIV مثبت در ایران وجود دارد. اما بر اساس آمار غیر رسمی، ۱۲۰ هزار ناقل HIV در ایران وجود دارد. از میان افراد ثبت شده، ۹۱ درصد مرد و ۹ درصد زن هستند و حدود نیمی از مبتلایان در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال قرار دارند. براساس این گزارش در میان علل ابتلا به HIV، تزریق با وسایل مشترک در مصرف کنندگان مواد، رتبه نخست و ابتلا از طریق رابطه جنسی رتبه دوم را دارد. با این حال، به گفتهٔ دکتر مینو محرز رئیس مرکز تحقیقات ایدز وزارت بهداشت، «مهم‌ترین مسئله‌ای که از این آمار می‌توان استنباط کرد، افزایش شیوع جنسی بیماری ایدز است که در این آمار ۱۰٫۳ درصد ذکر شده که البته واقعیت موجود در مراکز درمانی بسیار بیش از این است.»[۵][۶] بیش از ۹۰ درصد زنان مبتلا بدون اینکه آگاه باشند، از طریق شوهرانشان مبتلا به اچ‌آی‌وی می‌شوند.[۷] این بیماری در میان جوانان، زنان و همچنین کودکان کار در حال افزایش است.

حرف زدن از بیماری ایدز در ایران با محدودیت‌های اخلاقی و عرفی همراه‌است. بحث و گفتگو درباره بلوغ، بهداشت جنسی و بیماری‌های آمیزشی در خانواده‌ها محدود است. مبتلایان به ایدز همواره نگران واکنش‌های جامعه بوده‌اند. ابراز ابتلا به این بیماری موجب «انگ اخلاقی» و طرد بیمار از خانواده، اطرافیان و جامعه می‌شود. این امر باعث پنهان‌کاری و مخفی کردن بیماری می‌گردد، بنابراین ایدز در خفا گسترش می‌یابد و کنترل بیماری را دشوار می‌کند.[۸][۵][۹][۷]

نخستین مورد گزارش و ثبت شده ابتلا به ایدز در ایران مربوط به سال ۱۳۶۶ و در مورد یک کودک شش ساله مبتلا به بیماری هموفیلی است که فراورده‌های خونی آلوده دریافت کرده بود. در سال‌های اولیهٔ شیوع بیماری، وجود ایدز در ایران اساساً انکار می‌شد. در ارتباط با این بیماری دو پروندهٔ قضایی عمده وجود دارد. پروندهٔ بیماران هموفیلی، که به موجب آن سازمان انتقال خون ایران مقصر شناخته شد و پروندهٔ برادران علایی پزشکانی که برای فعالیت‌هایشان در زمینه شناساندن و مبارزه با بیماری ایدز در ایران شهرت بین‌المللی دارند و به اتهام مخالفت با حکومت در سال ۱۳۸۷ بازداشت و حبس شدند که اعتراضات گستردهٔ بین‌المللی را در پی داشت.[۱۰]
مواد مخدر
نوشتارهای اصلی: تریاک در ایران و قانون ضدپول‌شویی در ایران

اعتیاد به مواد یک بخش مهم مشکلات بهداشتی را تشکیل می دهد. ایران یکی از مسیر های اصلی قاچاق هشیش ، هروئین ، تریاک و مورفینی است که در افغانستان تولید می شود. همچنین سازندگان مواد راه خود را به بازار منطقه ای در سالهای اخیر یافته اند.

ایران رشد نخست را در شیوع اعتیاد به مواد مخدر در سراسر دنیا دارد.

8/2 در صد جمعیت ایرا ن معتاد می باشند . سن آغاز اعتیاد برای اغلب ایرانیان در دهه دوم زندگی آنان است. صدها کارگاه ساخت مواد در پاکستان و افغانستان تشکیل شده است.

از زمانی که خروجی تولید مواد در افغانستان نسبت به قبل از تهاجم ایالات متحده به این کشور در سال 2001 جهل برابر شده است.

پلیس ایران در سال 2009 اعلام کرد که از 7.700 تن مواد مخدری که در سال 2008 در افغانستان تولید شده بود و 3.000 تن آن وارد ایران شده می افزاید که مدیریت این نیرو موجب کاهش هزار تنی در قاچاق تریاک شده است. ایران بالغ بر 600میلیون دلار در حدود 2سال گذشته صرف کرده است تابا حفر کانال ساختن سد و نصب سیم خاردار مرزی مملو از جرم کشور رو مسدود کند.

ایران روزانه 3 تن مواد کشف می کند درسال 2005 موارد تخمین زده شد معتاد به مواد مخدر در حدود 2تا 4 میلیون نفر قرار داشت .(1.2 میلیون نفر با توجه به اعلام دولت)

دلایل اعتیاد شامل کمبود جنبه های اقتصادی در میان جوانان و نبود آزادی بود.

40 درصد از زندانیان در ایران به علت جرایم مرتبط با مواد دستگیر شدند . با توجه به آمار ارائه شده ایران نزدیک به 3500 نیروی پلیس امنیتی در ستاد مبارزه با مواد مخدر دارد که سالیانه مبلغی نزدیک به 1میلیارد دلار هزینه در بر دارد و تاثیر مخرب سالانه آن بر اقتصاد ایران حدود 8.5 میلیارد دلار بر آورد می شود.
سیگار و دخانیات

ایران ممنوعیت استفاده از دخانیات را در مکانهای عمومی سختگیرانه اجرا می کند.

مطابق با قوانین جدید استفاده از دخانیات در همه سازمانهای عمومی ، هتل ها ، رستورانها ، چایخانه ها و کافی شاپها ممنوع می باشد.

همچنین ارائه و کشیدن قلیان ( قلیان که سنتی فارسی و امر ضروری در چایخانه های ایرانی است) ممنوع می باشد.

از مارچ 2006 کشیدن دخانیات برای همه رانندگان ماشین در سراسر کشور ممنوع شد و همچنین می توانند متخلفین را جریمه کنند این ممنوعیت به صورت گسترده ای توسط رانندگان نادیده گرفته می شود.

و همچنین در صورت فروش محصولات توتون به همه افراد زیر 18 سال تمام محصولات دخانیات مصادره و ضبط و جریمه نقدی می شوند.

تکرار تخلف منجر به پرداخت مبالغ سنگین جریمه می شود.

نزدیک به 20% از مردان و 4.5 % از زنان بزرگسال در کشور تنباکو استفاده می کنند. ( بر طبق برخی از ارزیابی ها 12 میلیون مصرف کننده دخانیات داریم). هرساله 60.00نفر ایرانی به طور مستقیم یا غیر مستقیم در اثر استفاده دخانیات جان خود را از دست می دهد. دخانیات عامل 25 درصد از مرگ در کشور می باشد. عقیده بر این است که حدوداً 54 تا 60میلیارد سیگار سالانه در ایران مصرف می شود با توجه به اعلام رسمی شرکت دخانیات ایران سالانه حدود 7/2 میلیارد سیگار به ایران قاچاق می شد که در مقابل 7/26 میلیارد سیگار دیگری قرار دارد که بطور قانونی وارد می شود .

واردات سیگار ، تنباکو ، سیگار برگ ، کاغذ سیگار و فیلتر سیگار تنها به قدرت یکتای دولت بستگی دارد.(مربوط است) ایرانی ها سالانه 8/1 میلیارد دلار صرف تنباکو می کنند.

ایرانیان بیش از 8/1 میلیون دلار برای دخانیات در سال هزینه می کنند / با توجه به قوانین 2010 سیگاری ها از این پس در کارهای بزرگ دولتی گماشته نمی‌شوند.
آلودگی هوا

به دلیل آلودگی هوا در تهران شیوع بیماریهای تنفسی و سرطان سرعت قابل توجهی را در ایران داشته است . طبق تخمین بانک جهانی زیان وارد شده به ایران بر اثر مرگهایی که علت آن آلودگی هوا بوده 640.میلیون دلار که برابر با 1/5 تریلیون ریال یا 57% از درصد از Gppاست.
مصرف الکل
نوشتار اصلی: نوشیدنی‌های الکلی در ایران


الکل و آبجو در ایران ممنوع می باشد زیرا قوانین اسلامی استثنایی برای هیچ یک از مسلمانان که بتوانند به صورت قانونی مشروبات الکلی مصرف کنند را ندارد.

قاچاق الکل در ایران طبق محاسبات در سال 2010 نزدیک به یک میلیون دلار بوده است .
تنظیم خانواده
نوشتارهای اصلی: تنظیم خانواده در ایران، فرزند کمتر زندگی بهتر، جمعیت ایران، سقط جنین در ایران، و حقوق زنان در ایران

در سال ۱۳۳۷ اولین برنامه‌های تنظیم خانواده در ایران به اجرا گذاشته شد.[۱۱] این برنامه‌ها از سال ۱۳۴۸ به صورت متمرکز آغاز گشت.[۱۲] سیاست «فرزند کمتر، زندگی بهتر»(از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵) و سیاست «تنظیم خانواده» از سال ۱۳۶۸ از جمله سیاست‌های تنظیم خانواده درایران هستند.[۱۳] از دست آوردهای سیاست‌های تنظیم خانواده، افزایش نرخ رواج پیشگیری از بارداری از ۳۷ درصد درسال ۱۹۷۶ به ۷۵ درصد در سال ۲۰۰۰ می باشد.[۱۴] در سال ۱۳۸۹ محمود احمدی نژاد از سیاست‌های کنترل جمعیت انتقاد و نسبت به عواقب آن هشدار داد.[۱۵] او همچنین شعار «دو بچه کافیست» را زیر سوال برد و آن را یک شعار غربی دانست.[۱۶] احمدی نژاد همچنین اعلام کرد که ایران می تواند جمعیتی معادل ۱۵۰ میلیون نفر داشته باشد.[۱۷]

ایران در گذار اپیدمیولوژیک و با مشکلات دو برابری از بیماری‌ها مواجه‌است. همچنین تهدیدات جدید بوجود آمده باید مورد توجه قرار گیرد. گذار اپیدمیولوژیک و جمعیت شناسی تاثیر قابل توجهی بر الگوی عوارض و مرگ و میر در آینده‌ای نزدیک و دور بویژه در پدید آمدن بیماری‌های مزمن، غیرواگیر و مشکلات یک جامعه سالخورده خواهد داشت.
علل عمده مرگ و میر

در اوایل 2006 علت اصلی مرگ طبیعی بیماریهای قلبی و سرطان بوده است.

طبق اعلام وزارت بهداشت و آموزش پزشکی از 4% از همه مرگ ها در سال 2003 ناشی از بیماریهای سیستم گردش خون بوده است.
صنایع داروسازی
نوشتارهای اصلی: صنایع داروسازی در ایران‎ و هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران

صنایع داروسازی در ایران در شکل مدرن خود هنگامی که انستیتو پاستور بوجود آمد در سال ۱۹۲۰ شروع به کار کرد. ایران قابلیت تولیدات دارویی پیشرفته مناسبی دارد. با این وجود کشور همچنان وابسته به واردات مواد خام و بسیاری از داروهای تخصصی می‌باشد.

استانداردهای مرتبط با ساختارهای دارویی در ایران توسط نظام فارما کوپه (راهنمای دارویی کشور) ایجاد و اصلاح می‌شود. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران مسئولیت فراهم کردن مقادیر سالم بر موثر و با کیفیت بالای داروها که برای تمام مردم قابل دستیابی باشد به عهده دارد. از زمان انقلاب ۱۳۵۷ ایران یک سیاست ملی (nnp) دارویی کامل بر پایه ژنریک با تولید منطقه‌ای داروهای ضروری و واکسن‌ها به عنوان یکی از اهداف اصیلش را ایجاد کرده‌است.

اگر چه که بیش از ۸۵ درصد جمعیت از یک سیستم بیمه‌ای برای تامین هزینه‌های دارویی خود استفاده می‌کنند. دولت به شروط یارانه تولیدات و واردات دارویی را افزایش می‌دهد به منظور افزایش دسترسی که این منجر به مصرف بیش از حد به تجویز بیش از حد و استفاده ناصحیح از داروها مانند آنتی بیوتیکها می‌گردد.

شرایط محیطی کشور سخت گیری‌هایی را بر واردات داروها و صنایع دارویی ویه نسبت به شرکتهای که قصد ورود برای نخستین بار در بازار دارند.

وزارت بهداشت مسئول اصلی تلاشهای دارویی در کشور می‌باشد.
محصولات

سطح وسیعی از داروها برای درمان سرطان، دیابت و عفونت و افسردگی در ایران تولید می‌شود. جمهوری اسلامی ایران اولین کشور در شرق مدیترانه توانایی در صادرات واکسن به کشورهای مختلف جهان دارد. ایران قصد دارد خودکفایی در تولید واکسن را تا سال ۲۰۱۴ بدست آورد.

بهداشت

بهداشت به زبان فارسی دری «صحت»[۱] علم و هنر پیشگیری از بیماریها، طولانی کردن عمر و بالا بردن سلامتی به‌وسیلهٔ کوشش‌های اجتماعی است. بر همین اساس، برای بهداشت فردی، عمومی، روانی و غذایی تعریف‌هایی وجود دارد.

محتویات

    ۱ پیشینهٔ بهداشت
        ۱.۱ بهداشت در جهان اسلام
    ۲ سطوح بهداشت
        ۲.۱ پیشگیری سطح اول
            ۲.۱.۱ ارتقای بهداشت
            ۲.۱.۲ حفاظت ویژه در مقابل وقایع بهداشتی و بیماری‌ها
        ۲.۲ پیشگیری سطح دوم
        ۲.۳ پیشگیری سطح سوم
    ۳ بهداشت عمومی(Public Health)
    ۴ بهداشت فردی
    ۵ بهداشت غذایی
    ۶ بهداشت حرفه ای
    ۷ جستارهای وابسته
    ۸ پانویس

پیشینهٔ بهداشت
سه زن جوان در حال حمام، ۴۳۰ تا ۴۴۰ پیش از میلاد، یونان باستان.

بیماریها تا حدود ۳۹۰۰ سال قبل از مسیح، صرفاً بلای آسمانی به شمار می‌آمدند و کسی به درمان و رسیدگی به حال بیماران اقدام نمی‌کرد[۲].

با این وجود، مردم دوران پیشاتاریخ با توجه به تجربیات و نیز، اعتقادات مذهبی یا خرافی خود، به گونه‌ای از بیمار شدن جلوگیری می‌کردند[۳].

در روم باستان، بهداشت به عنوان نماد سلامتی شناخته می‌شد. به همین منظور، حمام‌های عمومی متعددی در شهرهای مختلف ساخته می‌شدند، . علاوه بر استحمام که تا حدودی مفهومی تزکیه‌کننده داشت، ماساژ و کرم‌های معطر نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. منشأ کلمهٔ بهداشت [۴] نیز به همان دوره، و به الههٔ سلامتی و پاکیزگی، هیجیا (به یونانی باستان: Ὑγιεία)، دختر اسقلبیوس بازمی‌گردد. [۳][۵]

در ابتدای قرون وسطی، استحمام به عنوان پاک‌کنندهٔ روح، در میان بسیاری از مردم متداول شد. ولی به مرور زمان و با گسترش اعتقادات خرافاتی مبنی بر این که آب موجب باز شدن منافذ پوست و ورود بیماری‌ها به بدن می‌شود، استحمام از رواج افتاد؛ و حمام‌های عمومی منبعی برای ابتلا به بیماری‌ها شناخته شد. در مقابل، چرک بدن لایهٔ محافظی در برابر بیماری‌ها پنداشته شد. به‌علاوه، توالتها در مکان عمومی و در ملأعام قرار داشتند (حتی در قلعهٔ پادشاهان)، و فضولات در کوچه‌ها منظره‌ای طبیعی شناخته می‌شد. دست‌ها و صورت تنها بخش‌هایی از بدن که در این دوره به طور منظم شست‌وشو می‌شدند. به این ترتیب، برای پوشاندن بوی بد بدن تنها از انواع عطر استفاده می‌شد.

این وضع در دوران رونسانس به علت شیوع بیماری‌هایی خطرناک، چون سیفیلیس و طاعون بدتر شد. مردم برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری‌ها، استفاده از آب را به حداقل رسانیدند، و برای شست‌وشو تنها از پارچه‌هایی خشک استفاده می‌کردند.

در دورهٔ پادشاهی لویی شانزدهم، استفاده از آب، دوباره و به تدریج متداول شد. توالت و دست‌شویی‌ها به اتاق‌هایی جداگانه منتقل شد و استحمام به دور از چشم دیگران انجام گرفت. داشتن حمام در خانه رواج یافت؛ هرچند هدف از آن‌ها در درجهٔ اول استراحت بود، و نه شست‌وشو.

در قرن نوزدهم، استحمام لازمهٔ رعایت بهداشت فردی شد و شستن دست و صورت با صابون در میان اغلب مردم رواج یافت. در اواخر قرن نوزدهم، اکثر ساختمان‌ها در اروپا دارای حمام و دست‌شویی بودند. ایجاد شبکه‌های فاضلاب زیرزمینی و تصفیه‌خانه نیز در قرن بیستم موجب ارتقای سطح بهداشت عمومی در شهرها شد. به علاوه، سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۴۶، به منظور هماهنگی و ارتقای وضعیت بهداشت عمومی در سطح جهان تأسیس یافت.[۵] [۳] [۶]
بهداشت در جهان اسلام

با ظهورش در قرن هفتم پس از میلاد، اسلام تأکید زیادی بر رعایت بهداشت و پاکیزگی داشت. علاوه بر ضرورت پاکیزگی در حین نمازهای پنجگانه با وضو و غسل، واجبات و توصیه‌های دیگری (از جمله رعایت بهداشت غذایی، مسواک زدن، استحمام، تطهیر نجاسات...) در رابطه با رعایت بهداشت در دین اسلام وجود دارد. [۷]
سطوح بهداشت

بر اساس تقسیم بندی سازمان جهانی بهداشت، بهداشت به بر سه سطح استوار است: پیشگیری سطح اول، سطح دوم و سطح سوم.
پیشگیری سطح اول

این مرحله عبارت است از مجموعهٔ اقداماتی که برای جلوگیری از بروز بیماری انجام می‌شود. این اقدامات موجب بالا رفتن میزان قدرت جسمی و روانی افراد جامعه و سالم‌تر شدن محیط زندگی می‌شود؛ و خود به دو مرحله تقسیم می‌شود:
ارتقای بهداشت
آموزش شیوهٔ صحیح مسواک کردن دندان در عراق.

شامل آموزش همگانی بهداشت، بهبود رژیم غذایی بر اساس گروه‌های سنی، فراهم آوردن شرایط مناسب مسکن، کار، و تأمین تفریحات سالم می‌شود.
حفاظت ویژه در مقابل وقایع بهداشتی و بیماری‌ها

شامل روش‌هایی اختصاصی است که از بروز برخی بیماری‌ها جلوگیری می‌کند؛ همچون تزریق واکسن برای پیشگیری از ابتلا به سرخک، کزاز، سیاه‌سرفه، فلج اطفال و...، سمپاشی برای مبارزه با پشهٔ مالاریا، استفاده از کپسول ویتامین A برای جلوگیری از ابتلا به شبکوری، کم کردن گردوغبار در معادن برای پیشگیری از بیماری‌های ریوی نزد کارگران، و مبارزه با آلودگی هوا و استعمال دخانیات برای پیشگیری از سرطان ریه.
پیشگیری سطح دوم

این مرحله شامل تشخیص به موقع بیماری و درمان مناسب و به سرعت است. این اقدامات برای جلوگیری از سیر بیماری به طرف مراحل پیشرفته، به وجود آمدن نقص و ناتوانی و سرایت بیماری به افراد سالم ضرورت دارد.
پیشگیری سطح سوم

در این مرحله، هدف متوقف کردن سیر بیماری و جلوگیری از ناتوانی کامل یا مرگ است. فیزیوتراپی برای برگرداندن حرکت به یک عضو عارضه‌دیده، نمونه‌ای از این اعمال است. عمل‌های جراحی، استفاده از عینک، سمعک و ورزش‌های مخصوص، مثال‌هایی دیگر از اقداماتی هستند که برای بازگرداندن قسمتی از توانایی‌های از دست رفته یا جلوگیری از ناتوانایی بیش‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند.[۸]
بهداشت عمومی(Public Health)

بهداشت عمومی علم و هنر پیشگیری از بیماریها و ارتقای سلامت و افزایش طول عمر بشر با استفاده از اقدامات سازماندهی شده مردمی و سازمانهای دولتی و خصوصی است که براساس آموزه های دینی بر آن توجه و تاکید فراوانی شده است. بسیاری از نکات بهداشتی که نقش بسزایی در سلامتی انسان دارند، در تعالیم دین مبین اسلام تحت عنوان واجب یا مستحب بیان شده است که به عنوان نمونه می توان به شرایط صحیح بودن نماز ، از جمله به طهارت بدن و لباس اشاره کرد که همه این موارد در جایگاه خود تاثیر به سزایی در سلامت فرد و در وسعت بیشتر در سلامت جامعه دارد. "بهداشت عمومی" مترادف عبارت "سلامت عمومی" می باشد و سلامت به معنای تامین رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی که معنای آن تنها به نبودن بیماری و نقص عضو، محدود نشده بلکه شامل محورهای جسم، روان و جامعه می باشد. لذا هرگونه نقص و آسیبی که به هریک از این محورهای وارد شود، تعادل فرد را بر هم زده و منجر به نبود سلامت در فرد و جامعه می شود. تمامی شاخه های بهداشت در اصل از گروه منشعب می شوند شامل: بهداشت محیط، بداشت حرفه ای، بهداشت مدارس، بهداشت تغذیه، بهداشت مواد غذایی، بهداشت فردی، بهداشت دهان و دندان، بهداشت مادر و کودکف پیشگیری از بیماریها، بهداشت خانواده، بهداشت سالمندان و ... نگاه ابعادی بهداشت عمومی به سلامت فرد و جامعه بهداشت عمومی به فرد در جامعه، نگاه می کند و بصورت ابعادی به سلامت فرد توجه دارد. تاثیر سلامت جسم بر سلامت روان و تاثیر سلامت روان بر سلامت جسم و نقش سلامت فرد بر سلامت جامعه و نقش سلامت جامعه بر سلامت فرد.


بهداشت فردی
شستن دست‌ها یکی از مهم‌ترین شیوه‌های رعایت بهداشت فردی و جلوگیری از انتقال بیماری‌های واگیردار است.

بهداشت فردی متشکل از روش‌ها و اصولی جهت پیشگیری از بروز انواع بیماری‌ها و پاکیزه نگه‌داشتن اعضای بدن است. ساده‌ترین کارها مانند شستشوی دست‌ها یا کل بدن، پاکیزگی مو و ناخن و رعایت اصول پاکیزگی لباس و پوشش‌های فردی می‌تواند سلامت یک فرد را تا حدود بسیار زیادی تأمین کند.

بهداشت فردی پایهٔ اصلی سلامت فرد و در نهایت یک جامعه را تشکیل می‌دهد. با رعایت چندین نکتهٔ ساده و روزمره در زندگی فرد، امنیت بالایی برای وی حاصل می‌شود که نتیجهٔ آن پیشگیری بهتر از درمان خواهد بود.
بهداشت غذایی

بهداشت مواد غذایی شاخه ای از علم بهداشت عمومی است با هدف بهداشت غذایی پیشگیری از آلودگی غذایی، گسترش بیماری‌ها، و جلوگیری از مسمومیت غذایی است. قوانین بهداشتی غذایی راه‌های امنی را برای آماده کردن و نگهداری مناسب مواد غذایی، و خوردن درست غذا ذکر می‌کنند.[۹]
بهداشت حرفه ای

بهداشت حرفه ای شاخه ای از علم بهداشت عمومی است که با شناسایی ، ارزشیابی و کنترل عوامل زیان آور در محیط کار از بروز بیماریها و عوارضی که ممکن است توسط عوامل زیان آور فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژ یکی ، ارگونومیکی بوجود آید ، جلوگیری می کند .

آیورودا

آیورودا (به سانسکریت: आयुर्वेद به معنی «علم زندگی») یک علم باستانی و کهن است که در هند مرکز توجه‌است، اگر چه در کشورهای دیگر نیز در قالب طب جایگزین استفاده می‌شود. در آیوردا از گیاهان طبی، ماساژ و یوگا برای درمان بیماران استفاده می‌شود.
اصول آیورودا
یک چشمه آب معدنی در گوا که در آن آیورودا ارائه می‌شود

آیورودا از تعالیم هندو و بودا تاثیر زیادی گرفته‌است. یکی از مفاهیمی که از این طریق به آیورودا راه یافته مفهوم «تعادل» است، که بر اساس آن مقابله با نیازهای طبیعی باعث از بین رفتن تعادل در بدن و ایجاد بیماری می‌شود.

توصیه به رژیم‌های غذایی جایگاه ویژه‌ای در آیوردا دارد. هم‌چنین بهداشت — هم‌چنان که یکی از ارکان مذهبی هندویان است — در آیوردا از اهمیت زیادی برخوردار است. آیورودا یک واژه سانسکریت است و به معنای علم زندگی است. ودا نام اولین کتابی است که به انسان‌ها از جانب خداوند نازل شده‌است اما تا کنون به درستی مشخص نشده توسط چه کسی به زمین فرستاده شده‌است. تعالیم آیورودا بر اساس چند بخش از کتاب آسمانی ودا مثل ریگ ودا می‌باشد. آیورودا تنها سیستم طبی است که هدف آن از طبابت و تعلیم رسیدن به خدا است. یک دانش همه جانبه که شامل جیوتیشا (علوم کیهانی)، داروسازی، آزمایش طبی، طب سوزنی، ماساژ، جراحی، گیاه پزشکی، دامپزشکی و هر آنچه مربوط به طب باشد است. آیوردا به چند دلیل علمی مقدس به شمار می‌آید و در دانشگاه‌های هندوستان به عنوان یک رشته پزشکی جامع و کامل در حال تدریس است. به پزشک آیورودایی، آیورودیک یا ویــد می گویند.

وداها

وداها (سانسکریت वेद) (دانش)،[۱] کهن‌ترین کتاب‌های آریاییان و قدیمی‌ترین نوشته به زبان هند و اروپایی است که تاریخ نگارش آنها را در دوره‌ای بین سالهای ۱۷۵۰ و ۶۰۰ قبل از میلاد می‌دانند[۲]. کتاب ودا از چهار کتاب ریگ‌ودا یا نیایش‌ها، یجورودا یا کتاب نیایش‌کنندگان، سامه‌ودا یا کتاب سرودها و آتارواودا تشکیل شده‌است.[۱] هر کدام از این چهار کتاب دارای چهار قسمت است:سمهیتا (سرود)، براهمنه‌ها (دستورات مراسم قربانی کردن)، آرنیکه‌ها (دستورات قربانی کردن در مراسم‌های خطرناکتر) و اوپانیشاد (فلسفه). وداها مهمترین نوشتار موثر در شکل‌گیری فرهنگ کنونی شبه قاره هند می‌باشند. سرودهای کتاب ودا در جشنها و مراسم دینی، مراسم ازدواج و نمازهای هندو خوانده می‌شود. وداها مهمترین کتاب این آئین هستند.

وداها
           
                   
ریگ‌ودا
(ستایش‌نامه)     یاجورودا
(قربانی‌نامه)     سامه‌ودا
(نغمه‌نامه)     آتارواودا
(روحانی‌نامه)
           

محتویات

    ۱ ریگ‌ودا
    ۲ سرودها
        ۲.۱ یجنا
        ۲.۲ آغاز جهان
    ۳ اوپانیشاد
    ۴ جایگاه وداها
    ۵ اوپاودا
    ۶ پیوند به بیرون
    ۷ منابع

ریگ‌ودا

ریگ‌ودا در بر گیرندهٔ سرودهای مذهبی آریاییان و کهن‌ترین ودا است. ریگ‌ودا شامل ۱۰۱۷ قطعه شعر و ۱۰۵۰۰ بیت است و در ۱۰ کتاب تنظیم شده‌است. این نوشته در دوره ودایی که ایرانیان و هندیان (فرهنگ آندرونوو) با هم می‌زیستند نگاشته شده‌است؛ و از نظر لفظ و معنا شباهت بسیاری با اوستا دارد. بخش بیشتر یجورودا و ساماودا بر گرفته شده از ریگ ودا است.
سرودها

سرودها (سمهیتا) و دعاهای وداها خطاب به ایزدان بسیاری هستند. از مهمترین ایزدان این سرودها اگنی است. اگنی خدای آتش است و پیغام بر بین انسانها و باقی ایزدان است. به همین سبب است که قربانی‌ها را در مراسم مذهبی بر روی آتش می‌گذاشتند.
ماه ایزد مرد است و به نام سوماً از آن یاد می‌شود. از ایزد بانوان می‌توان از "ساراسواتی" نام برد. در نوشته‌های قدیمیتر از آن به عنوان "رود" یا "آموختن" یاد می‌شود. ولی در جدیدترین نوشتها از او به عنوان ایزد سخن (وک) نام برده می‌شود. او نمایان گر نیروی سخن و مادر تمام وداها است.
یجنا

زندگی دینی وداها بر محور مراسم قربانی، چه خانگی و چه در جامعه می‌گردد و به آن "یجنا" گفت می‌شود. ریشهٔ واژه یجنا با "یسنا" در اوستا یکی است. داشتن آتش (یا همان ایزد اگنی) یکی از مهمترین بخش این مراسم‌ها است و تصور بر این است که آتش یا اگنی قربانی را به خدایان می‌رساند. ماده اهدایی به آتش می‌تواند روغن، شیر، گندم، حیوان و یا سوماً (نوعی نوشیدنی گیاهی مقدس که در مراسم‌های قربانی از آن استفاده می‌شد) باشد. مراسم به وسیلهٔ یک روحانی سرپرستی می‌شد.
آغاز جهان

بخشی از این سرودها داستان آغاز جهان را بازگو می‌کنند. این سرودها از یک واقعه که مشمول قربانی کیهانی است به عنوان آغاز جهان هستی یاد می‌کنند. این سرودها از به وجود آمدن همهٔ جهان هستی از هیچ ابراز شگفتی می‌نمایند و عنوان می‌کنند که شاید هیچکس نداند که جهان چگونه پایان می‌پذیرد.
اوپانیشاد

اوپانیشادها بخش فلسفی وداها و آخرین بخشهای اضافه شده به آنها هستند. زمانی که در قرن ۶ و ۷ قبل از میلاد آرین یکاها و اوپانیشادها نگارش شدند دید فلسفی نسبت به جهان و مسائل مهم زندگی اهمیت پیدا کرد. پیش از آن نگرش به جهان بر اساس اهمیت مراسم قربانی بود و قربانی کردن مهمترین بخش زندگی روزانه و زندگی اجتماعی به شمار می‌آمد. این طرز تفکر و زندگی جای خود را به دید فلسفی داد. این دوره، که شاید کمی پیش از تولد بودا و مهاویرا است، زمان دگرگونی فرهنگی، تفکر وپرسش، و رد کردن عقاید پیشین است.

البته اوپانیشادها سرودهای اولیه که برای مراسم قربانی به کار می‌رفت را کاملاً رد نمی‌کنند. اوپانیشادها با نگاهی متفاوت به این سرودها نگاه می‌کنند و آنها را از دید سمبلیک برسی می‌کنند. این بدین معنی است که به جای قبول کردن لفظ به لفظ این سرودها، آنها را سمبلی برای معانی عمیقتر میدانند.

طرز نوشتاری اوپانیشادها به صورت گفتگو، چه میان شاگرد و استاد، میان دو همسر، یا میان دو فیلسوف است. از جمله مفاهیم مطرح شده در اوپانیشادها می‌توان از برهمن، دارما، کارما، و سمساره نام برد.
جایگاه وداها

وداها مهمترین نوشتار موثر در شکل گیری فرهنگ کنونی شبه قاره هند هستند. وداها سندی تاریخی از جهش فرهنگی مردمی که قربانی کردن را مهمترین بخش زندگی خود می‌دانستند به سوی مردمانی با تفکرات ضد خشونت و فلسفی می‌باشد. وداها همچنین در شکل گیری ۳ دین بزرگ به پا خواسته از فرهنگ هند، آئین هندو، آئین بودا و آیین جین نقشی اساسی دارند. آئین بودا و آئین جین به دلیل مختلف (به خصوص به خاطر دید افراطی این ۲ دین علیه هر گونه از خشونت) سرودهای مراسم قربانی وداها را کاملاً رد می‌کنند. در آئین هندو وداها کماکان مهمترین نوشتار دینی به شمار می‌آیند و سرودها سمبلی برای معنی عمیقتر فلسفی هستند. اگرچه هیندویسم هم دینی است ضد خشونت، اما خشونت را برای دفاع شخصی مجاز میداند و در نتیجه این نگرش منفی را به وداها ندارد.
اوپاودا

از آنجا که برهمنان برای انجام وظایف دینیاری خود علاوه بر موضوعات دینی نیازمند علوم فرعی دیگری نیز بودند، متونی با عنوان وداهای فرعی (اوپاوداها=اوپه‌وِده‌ها) شکل گرفت. این دانش‌ها مستقیماً به دانش وداها مربوط نمی‌شود، اما در کل در خدمت این سنت بود. موضوعات سنتی این متون عبارت است از: پزشکی، موسیقی و رقص، کمان‌کشی و معماری، که به ترتیب متون زیر را شکل داده‌است[۳]:

    آیورودا (پزشکی)
    دنورودا (=دْهَنور وده، کمان‌کشی)
    گاندرواودا (گانْدهَرْوه وده) (موسیقی و رقص)
    شستراشسترا (دانش جنگاوری)

سرسوتی

سَرَسْوَتی(سانسکریت:सरस्वती؛ تایلندی:สุรัสวดี؛ ژاپنی:弁才天/ 弁財天) ایزدبانو آموزش، هنر، خنیاگری و رودخانه در آئین هندو است. سرسوتی را به نام رودخانه سرسوتی در ودا، بدین نام خوانده اند. هندوان وی را همسر برهما، خدای آفرینش می‌دانند. وی به همراه پروتی و دورگا، از سه ایزدبانوی جاودانه آئین هندو است که همسران سه خدای آیین هندو برهما، ویشنو و شیوا هستند. فرزندان سرسوتی، وداها هستند که کهن‌ترین نوشته‌های مینوی آئین هندو به شمار می‌آیند.

دوی

دِوی واژه سانسکریت برابر ایزدبانو است. این واژه در آئین هندو به جای شاکتی یا نمود مادینه خداوند به کار می‌رود. او همتای مادینه‌ای است که بدون وی نمود نرینه، که نمایانگر هوشیاری و پرواگری است، ناتوان و ناپایاست. دِوی گوهر و هسته همه ایزدبانوان هندوست. سه نمودگار شناخته شده مادر جاودانه در آئین هندو، لاکشمی (خدای دارایی و توانگری)، پروتی (خدای مهر و امید مینوی) و ساراسواتی (خدای دانش، شناخت و هنر) هستند.