خیانت ملی

بر پایه قوانین کشورها، به عدم وفاداری مجرمانه اشخاص نسبت به منافع میهن خود، خیانت بزرگ یا خیانت ملی گفته می‌شود.

شرکت کردن در جنگ علیه کشور خود، کوشش در براندازی حکومت کشور، جاسوسی در نیروهای نظامی کشور، دیپلمات‌ها یا سرویس‌های اطلاعاتی کشور برای نیروهای بیگانه و سوءقصد به رهبر یا رئیس کشور از جمله موارد خیانت بزرگ به شمار می‌آید.

خیانت بزرگ از جرایم سنگین به‌شمار می‌آید و کیفر آن در بسیاری کشورها مرگ است.

برای موارد و مصادیق خیانت بزرگ در قوانین اساسی و کیفری هر کشور موارد جداگانه یا مختلفی درج شده‌است.
در قانون اساسی افغانستان

قانون جرایم افغانستان علیه امنیت داخلی و خارجی، خیانت به وطن را خیانت ملی قلمداد کرده و گفته‌است: اعمال عمدی تبعه جمهوری اسلامی افغانستان علیه حق حاکمیت مردمی، صیانت، تمامیت ارضی، استقلال و امنیت ملی و قابلیت دفاعی کشور می‌باشد که عبارت است از: پیوستن به دشمن، فعالیت مسلحانه علیه حاکمیت مردمی، جاسوسی، تسلیمی نیروها، واگذاری سلاح، تخنیک محاربوی، استحکامات و سایر وسایل پیشبرد جنگ، در اختیار گذاشتن معلومات حاوی اسرار دولتی و نظامی به کشورها یا سازمان‌ها و یا گروه‌های ضد دولتی، تشریک مساعی و همکاری با کشورهای خارجی یا سازمانها یا گروه‌های ضد دولتی در اجرای فعالیت خصمانه شان علیه جمهوری اسلامی افغانستان توطئه به منظور کسب قدرت دولتی، مرتکب جرم خیانت به وطن به جزای حبس دوام یا اعدام و مصادره دارایی محکوم می‌گردد.[۱]

همچنین در قانون اساسی افغانستان آمده‌است: «اگرانتخابات به تعویق انداخته شود، و رئیس جمهور به کار خود ادامه دهد، این به معنی کسب قدرت ازطریق غیرقانونی تلقی شده، مطابق به مادهٔ دوم قانون جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی، خیانت ملی به حساب می‌آید.»

خیانت

در قانون، خیانت دلالت بر جرم‌هایی دارد که بر علیه حاکمیت یا ملتی رخ می‌دهد. به صورت تاریخی خیانت بر علیه حاکم یا پادشاه خیانت ملی نامیده شده‌است. و به کسی که عمل خیانت از وی سرزده، خائن اتلاق می‌گردد. خیانت به کشور عبارت است از سوء قصد بر ضد امنیت کشور به وسیلهٔ ایجاد ارتباط با کشور دیگری که دارای سلطه و استقلال است. باید توجه داشت که مبنای جرم بودن این عمل در حقیقت پیمان‌شکنی، بی‌وفایی، و زیر پا گذاشتن حقی است که یک کشور و دولت به عهده شهروندان خود دارد[۱]. در واقع تعریف دیگری از خیانت عبارت است از سوء استفاده از اعتماد شخص یا یک گروه و انجام عملی که آن ها را از لحاظ مادی یا معنوی متضرر سازد.

خیانت در لغت مشتق از «خَوَن» به معنای مخالفت با حق و پیمان در پنهانی است. [۲] اهل لغت خیانت را از جمله مخالفت با حق از طریق نقض عهد مخفیانه معنا کرده‌اند. ولتر خالی کردن خزانه، افشای اسرار، تحویل دوست به خصم یا افشای محل او به دشمن را به خائن نسبت می‌دهد.

از دید حکومتگران، خیانت فعل عمدی یک فرد یا گروهی است که منافع یک قدرت بیگانه را در زمان صلح یا جنگ به زیان میهن خویش تأمین، و امنیّت کشور و نظام حکومتی را به مخاطره اندازد و مهم‌ترین مصادیق آن همکاری با دولت خارجی و گِرا دادن به بیگانه است. میلان کوندرا، در کتاب «هنر رمان» می‌گوید: «خیانت از صف خارج شدن و به سوی نامعلوم رفتن است.

خیانت در زمینه‌های متفاوت به کار می‌رود اما در تمام آن‌ها، یک کاربرد معین دارد: حذف و نابود کردن کسیکه قرار است خائن معرفی شود.

«خیانت»، اگرچه در زندگی روزمره و در ادبیات (از جمله ادبیات دینی، مثلاً مورد یهودا) مطرح بوده، اما کمتر موضوع اندیشه‌ورزی جدی قرار گرفته‌است. با توجه به سیالیت مفهوم خیانت، برای تثبیت آن بایستی به مفهوم «قرارداد» رجوع کنیم. خیانت همواره زیرپاگذاشتن یک قرارداد است و در نهایت نظر به یک قرارداد است که نظر نسبت به خیانت به آن را تعیین می‌کند. از این زاویه هم باز به یک مفهوم نسبی می‌رسیم. خائن به مفهوم پیمان‌شکن است. مسئله آینجاست که پیمان بعنوان قراردادی جمعی و گروهی امری فرهنگی اجتماعی است و در نتیجه تاریخی. بنابراین پیمانها قراردادی هستند و پیمان‌شکنی نیز امری قراردادی است و مفهوم آن به نسبت زمان و مکان تغییر می‌کند. پیمانها می‌توانند برسر ارزشهایی خانوادگی، سیاسی، اخلاقی، مذهبی، ایدئولوژیک و غیره باشند. می‌توانند پیشرفته، روادار و به نفع حقوق و آزادی انسانها باشند یا بعکس، ارزشهایی تنگ نظرانه و واپسگرا را نمایندگی کنند. قراردادها حتی می‌توانند ارزشهایی تحمیلی و ناخواسته باشند و به زور و جبر اِعمال شوند.

درد مختصر (نمایش‌نامه)

درد مختصر (به انگلیسی: A Slight Ache) نمایشنامه‌ای است به نویسندگی هارولد پینتر و ترجمه رضا دادویی.

محتویات

    ۱ نمایش‌نامه
    ۲ ترجمه اثر
    ۳ منابع
    ۴ پیوند به بیرون

نمایش‌نامه

نمایشنامه‌ی «درد مختصر» چهارمین نمایشنامه‌ی پینتر است. اجرای این نمایش در صحنه‌ی تئاتر به‌دلیل وجود شخصیتی متفاوت به‌نام «کبریت‌فروش» بسیار مشکل می‌نماید. به همین‌خاطر متن نمایشی «درد مختصر» تاکنون بیشتر به‌صورت رادیویی اجرا شده است. «درد مختصر» مانند اغلب آثار پینتر با یک اضمحلال کامل به‌پایان می‌رسد.

شخصیت‌های نمایش: ادوارد فلورا کبریت فروش
ترجمه اثر

مجموعه آثار هارولد پینتر توسط رضا دادویی به فارسی برگردانده شده است.

    درد مختصر (۱۹۵۷) مترجم فارسی: رضا دادویی، انتشارات سبزان.

کلکسیون (نمایش‌نامه)

کلکسیون (به انگلیسی: The Collection) نمایشنامه‌ای است به نویسندگی هارولد پینتر و ترجمه رضا دادویی.

محتویات

    ۱ نمایش‌نامه
    ۲ شخصیت‌های نمایش
    ۳ ترجمه اثر
    ۴ منابع
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون

نمایش‌نامه

کلکسیون را نخستین بار تلویزیون لندن، در ۱۱ مه ۱۹۶۱ نمایش داد و بعدها در تئاتر آلویچ لندن، در ۱۸ ژوئن ۱۹۶۲ به روی صحنه رفت.
شخصیت‌های نمایش

هری کین ــ مرد چهل ساله، مالک یک خانهٔ اعیانی در بلگراویا که با بیل لوید در آن زندگی می‌کند.

جیمز هرن ــ مرد سی ساله، شوهر استلا؛ در طراحی لباس کار می‌کند.

بیل لوید ــ مردی در اواخر بیست سالگی که شریکی در خانهٔ هری کین زندگی می‌کند؛ او نیز در کار طراحی لباس است.
ترجمه اثر

مجموعه آثار هارولد پینتر توسط رضا دادویی به فارسی برگردانده شده است.

    کلکسیون (۱۹۵۷) مترجم فارسی: رضا دادویی، انتشارات سبزان.

هارولد پینتر

هارولد پینتر (به انگلیسی: Harold Pinter) (زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۰ در لندن- مرگ ۲۵ دسامبر ۲۰۰۸) نویسنده، نمایش نامه نویس، بازیگر، کارگردان و فعال سیاسی انگلیسی بود. نخستین آثار او را در دسته تئاتر پوچی قلمداد کرده‌اند. او نویسنده آثاری برای رادیو، تلویزیون، تئاتر و سینما است. پینتر در سال ۲۰۰۵ میلادی برنده جایزه نوبل ادبیات شد.

محتویات

    ۱ زندگی
        ۱.۱ تولد و کودکی
        ۱.۲ کار هنری
        ۱.۳ جایزه نوبل ادبیات
        ۱.۴ ازدواج
    ۲ اجرای آثار در ایران
    ۳ ترجمه آثار به فارسی
    ۴ جوایز
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون

زندگی
تولد و کودکی

هارولد پینتر تنها فرزنذ پدر و مادری یهودی در اکتبر ۱۹۳۰ در محلة هاکنی شمال لندن متولد شد. پدرش خیاط بود. او در فضایی سرشار از اظهارات یهودی ستیزی بزرگ شد که اهمیت به سزایی در نمایش‌نامه‌نویس شدنش داشت. در شروع جنگ جهانی دوم، در ۹ سالگی مجبور به ترک لندن شد و در دوازده سالگی به لندن بازگشت. پینتر می‌گوید تجربة بمباران‌های جنگ هیچ‌وقت او را رها نکرده‌است. در لندن به مدرسة گرامر هاکنی رفت و در آن‌جا با گروهی از معلمان و دانش‌آموزان خوش‌فکر، پرانرژی و به لحاظ عقلی ماجراجو، آشنا شد. همین باعث شد تأتر و ضدفاشیسم مهم‌ترین تأثیر را روی او بگذارد. فضای سال‌های بلافاصله بعدازجنگ لندن سرشار از خشونت‌های ضد یهود بود که صدای تأتری پرشور و حرارت، و ارعابی که به تدریج رخنه می‌کند و در واقع نمایش‌نامه‌های اولیه‌اش را شکل می‌بخشد، چیزی از این فضا در خود دارد. در این مدرسه نقش مکبث و رومئو و چند نقش دیگر را به کارگردانی ژوزف بررلی (Joseph Brearly) بازی کرد که در انتخاب حرفه هنرپیشگی ترغیبش کرد. در سال ۱۹۴۸ بعداز مدرسه به آکادمی سلطنتی هنرهای نمایشی (Royal Academy of Dramatic Art) رفت که به دلیل نارضایتی پس از دو ترم تحصیل، آن‌جا را ترک کرد. در سال ۱۹۴۹ دو بار به دلیل سرپیچی از خدمت نظام‌وظیفه جریمه شد که اشارات زود هنگامی بر عزم مقاومت و مخالفت‌گرایی‌اش دارد که در جهت‌گیری کلی و شکل‌گیری بسیاری از نمایش‌نامه‌هایش اثر گذاشته‌است.
کار هنری

در سال ۱۹۵۰ اولین اشعارش را منتشرکرد و به خاطر اجراهای شکسپیر مشهور شد. از سال۱۹۵۱ تا ۱۹۵۷ با تورهای تأتر سنتی سفر و نقش‌های تاریخی و عمدتاً شکسپیر را بازی کرد. در این سال‌ها با نام دیوید بارون (David Baron) بازی می‌کرد. هارولد پینتر در سال ۱۹۵۷ با نوشتن نمایش‌نامة اتاق (The Room) که توسط دپارتمان هنرهای نمایشی دانشگاه بریستول چاپ شد، خود را به عنوان نویسنده تثبیت کرد. اولین نمایش‌نامه‌اش، جشن تولد ۱۹۵۷(Birthday Party)، در ۱۹۵۸ در تأتر لیریک لندن به روی صحنه رفت و به دلیل ابعاد افسانه‌ای‌اش با شکست فاحشی مواجه شد و فقط یک هفته روی صحنه بود. اما بعدها بیش‌تر از دیگر نمایش‌نامه‌هایش به روی صحنه رفت. از ابتدای دهه شصت پینتر به عنوان نمایش‌نامه‌نویس مشهور شد گرچه هنرپیشگی و کارگردانی تأتر را هم هم‌زمان ادامه می‌داد. هارولد پینتر نمایندة تأتر بریتانیا در نیمه دوم قرن بیستم است و احتمالاً بیش از هر نمایش‌نامه‌نویس زندة دیگری موضوع گزارشات آکادمیک می‌باشد. او را به عنوان مبتکر سبک نمایش جدیدی به نام کمدی آزارنده (The Comedy of Menace) می‌شناسند و نامش، پینترسک(Pintersque)، برای توصیف فضایی خاص به صورت صفت وارد زبان انگلیسی شده‌است. تأتر پینترسک در ابتدا روایتی از تأتر پوچی تلقی می‌شد اما صحیح‌تر آن است که به عنوان چیزی منحصربه‌فرد تلقی شود. همانThe Comedy of Menace که نوعی نمایش روان‌شناسی است که درآن فاصله‌های مشخصی را بگومگوی شخصیت‌ها پر می‌کنند که ممکن است تجسم ترس‌های یک‌دیگر، احساس ناامنی یا تمایلات جنسی پنهان باشند یا نباشند. این کمدی ژانری است که در آن نویسنده، تسلط و اطاعت پنهان را در پیش پا افتاده‌ترین گفتگوها نشان می‌دهد. مجموعه آثار پینتر ناهمگن است. تقریباً نمایش‌هایی که در اوائل کارش نوشته پینترسک است مثل (The Caretaker(۱۹۶۰), Birthday Party, The Homecoming(۱۹۶۵)) که بیش از همه به روی صحنه رفته و در برنامه درسی دپارتمان‌های زبان گنجانده شده‌اند. پینتر تأتر را به عوامل بنیادی‌اش بازگرداند: فضای بسته و گفتگوی غیرقابل پیش‌بینی که در آن آدم‌ها اسیر دست یک‌دیگرند و از هم پاشیده شدن را بهانه می‌کنند. با حداقل طرح (plot)، نمایش‌نامه از کش‌مکشی نیرومند و قایم‌موشک‌بازی بیان ِ متقابل شکل می‌گیرد. هارولد پینتر می‌گوید به دنبال دورة اولیه رآلیسم روان‌شناسی، مرحله دوم را که تغزلی‌تر بود با نمایش‌نامه‌هایی از قبیل چشم انداز ۱۹۶۷(Landscape) و سکوت ۱۹۶۸ ادامه داده‌است و بالاخره به مرحله سیاسی رسیده‌است. با کارهایی چون یکی برای جاده ۱۹۸۴ (One for The Road)، زبان کوهستان ۱۹۸۸(Mountain Language)، نظم نوین جهانی ۱۹۹۱(The New World Order). ولی این تقسیم‌بندی به صورت دوره‌ای به نظر ساده کردن موضوع می‌رسد زیرا بعضی نوشته‌های پرقدرتش را نادیده گرفته‌است. مثلاً ناکجاآباد ۱۹۷۴ (No Man’s Land). از سال ۱۹۷۴ در کنار نویسندگی فعالیت‌هایی در زمینه حقوق بشر داشته‌است و اغلب مواضع جنجالی اتخاذ می‌کند.
جایزه نوبل ادبیات

پینتر در سال ۲۰۰۲ به سرطان مبتلا شد؛ با این حال از تلاش نایستاد و در سال ۲۰۰۵ کاندیدای جایزة نوبل ادبیات شد. رقیبان او نویسندة ترک «اورهان پاموک» و شاعر سوری «آدونیس» بودند که به نظر از او جلوتر می‌آمدند زیرا در ۱۰سال اخیر ۹ جایزه ادبیات نوبل به اروپا تعلق گرفته بود و از طرفی اگر جایزه به ادیبی انگلیسی اهدا می‌شد دومین جایزه نوبل ادبیات برای انگلستان ظرف ۵ سال بود. بنابراین از آکادمی سوئد انتظار می‌رفت که به قارة دیگری به خصوص آسیا توجه کند. پینتر با بردن جایزة ادبیات نوبل باعث درگیری بحث‌های گوناگونی شد که تصمیم آکادمی را از جهاتی انتخابی گریزناپذیر از عوامل سیاسی می‌دانستند زیرا این‌طور گمان می‌رود که جایزة نوبل اغلب به کسانی مثل «آلکساندر سولژنیتسین» از شوروی و «گونترگراس» نویسندة صریح‌الهجة آلمانی تعلق می‌گیرد که در زمانی مشخص موضع سیاسی دل‌سوزانه‌ای گرفته باشند. با این حال گرچه ممکن است عقاید سیاسی پینتر عاملی به شمار آمده باشد، اما این جایزه از نظر هنری بسیار موجه‌است و دستاوردهای نمایشی و ادبی پینتر، یک سروگردن بالاتر از سایر نویسندگان انگلیسی است. در هر حال، انتقاد صریح پینتر از سیاست خارجی آمریکا و مخالفتش با جنگ عراق، بدون شک او را از جنجالی‌ترین برندگان جایزه افتخارآمیز نوبل ادبیات کرده‌است. پینتر فردای روزی که مطلع شد برندة جایزه نوبل شده در مصاحبه‌ای تلفنی با روزنامه‌نگاری سوئدی گفت که نمی‌تواند حرف بزند و این خبر او را از پای درآورده‌است و برای دریافت جایزه و سخنرانی به استکهلم خواهد رفت. اما حالش رو به وخامت گذاشت و سخنرانی خود را با عنوان «هنر، حقیقت، سیاست» ضبط کرد و به آکادمی فرستاد که هم‌زمان در دنیا پخش شد. پینتر سخنرانی‌اش را این طور شروع می‌کند:

«در سال ۱۹۵۸ نوشتم: «تشخیص بین این‌که چه چیز واقعی و چه چیز غیرواقعی است سخت نیست، همین‌طور بین چیزی که درست است و چیزی که غلط است. لازم نیست چیزی درست باشد یا غلط، می‌تواند هم درست باشد هم غلط. اعتقاد دارم که این تأکیدها هنوز هم در کشف واقعیت از طریق هنر، کاربرد دارد. بنابراین به عنوان یک نویسنده از این تأکیدها حمایت می‌کنم ولی به عنوان یک شهروند باید بپرسم: «درست چیست؟ غلط چیست؟»
«دولتمردان آمریکا باید چند نفر را بکشند تا به عنوان جنایتکار جنگی و قاتل شناخته شوند؟ صد هزار؟ ما برای ملت عراق شکنجه آوردیم، بمب آوردیم، کشتار بی هدف و بی دلیل آوردیم، بدبختی و مرگ را آوردیم، و با این همه ادعا می‌کنیم برای ملت‌های خاورمیانه آزادی و دموکراسی را آوردیم»

ازدواج

پینتر دوبار ازدواج کرده‌است:

    «ویوین مرچنت» هنرپیشه ۱۹۵۶
    «لیدی آنتونیا فریزر» ۱۹۸۰

اجرای آثار در ایران

    نظم نوین جهانی: این نمایشنامه در اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ به کار گردانی و ترجمه امین اسکندری در فرهنگسرای شهرداری کازرون به روی صحنه رفته است.[۱]
    خیانت: این نمایشنامه در ۳۰ آذر ۱۳۷۸ به کارگردانی محمد یعقوبی و بازی آیدا کیخایی، علی سرابی و اشکان جنابی در خانه هنرمندان ایران خوانش شد.[۲]
    خیانت: این نمایشنامه در آگوست ۲۰۱۳ به کارگردانی سیدعلی مرتضوی فومنی و بازی ثمانه باقرزاده، شادی خانبابایی، مهرداد سوداگر و امیرسجاد حکیمی در امارات متحده عربی (دبی) و در سالن‌های Alliance Francaise، Courtyard Playhouse و AM Studio به روی صحنه رفت.[۳]
    درد مختصر:این نمایشنامه در 17 دی 1391 به کارگردانی حمید دشتی در دانشگاه سوره به زبان اصلی اجرا شد.

ترجمه آثار به فارسی

نمایشنامه‌ها:

    اتاق (۱۹۵۷) مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۶ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    جشن تولد (۱۹۵۷) مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۸ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    بالابر غذا (۱۹۵۷) مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۶ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    درد مختصر () مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۷ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    آسایشگاه () مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۷ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    چند نمایشنامه کوتاه () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    شبی بیرون از خانه () مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۸ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    سرایدار () مترجم فارسی: رضا دادویی سال ۱۳۸۸ توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    مدرسه شبانه () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۷ ترجمه شده‌است و در انتظار مجوز چاپ می‌باشد.
    کوتوله‌ها () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    کلکسیون () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۷ ترجمه شده‌است و در انتظار مجوز چاپ می‌باشد.
    فاسق () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۷ ترجمه شده‌است و در انتظار مجوز چاپ می‌باشد.
    مهمانی چای () مترجم فارسی: رضا دادویینشر آدورا
    بازگشت به خانه () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۶ ترجمه شده‌است و در انتظار مجوز چاپ می‌باشد.
    زیرزمین () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    منظره () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    سکوت () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    شب مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    روزگار سپری شده () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۷ ترجمه شده‌است.
    تک‌گویی () مترجم فارسی: رضا دادویی توسط انتشارات سبزان به چاپ رسیده‌است.
    خیانت () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۶ ترجمه شده‌است.
    وقت ضیافت () مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا سال ۱۳۸۶ ترجمه شده‌است.
    پیک آخر هارولد پینتر مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا
    خاکستر به خاکستر مترجم فارسی: رضا دادویی نشر آدورا

کتابهای هارولد پینتر در ایران توسط انتشارات سبزان و با ترجمه رضا دادویی به چاپ رسیده‌است
جوایز

    Commander of the British Empire (CBE)
    جایزه شکسپیر (هامبورگ)
    جایزه اروپایی برای ادبیات (وین)
    جایزه پیراندلو (پالرمو)
    جایزه بریتانیایی ادبیات دیوید کوهن
    جایزه لورنس الویر
    جایزه ویلفرد اوئن برای شعرجنگ (War) که علیه امریکا است
    جایزه یک عمر دستاوردهنری به افتخار مولیر
    جایزه نوبل ادبیات

۲۰۰۸ (میلادی)

فهرست برگزیده


سده:     سده ۲۰ - سده ۲۱ - سده ۲۲
دهه:     ۱۹۷۰  ۱۹۸۰  ۱۹۹۰  ۲۰۰۰  ۲۰۱۰  ۲۰۲۰  ۲۰۳۰
سال:     ۲۰۰۵ ۲۰۰۶ ۲۰۰۷ - ۲۰۰۸ - ۲۰۰۹ ۲۰۱۰ ۲۰۱۱
۲۰۰۸ در گاه‌شماری‌های دیگر هجری خورشیدی     ۱۳۸۶ – ۱۳۸۷
هجری قمری     ۱۴۲۸ – ۱۴۳۰
میلادی     ۲۰۰۸
کبیسه است؟     بله
از تاریخ پیدایش رم     ۲۷۶۱
ارمنی     ۱۴۵۷
ԹՎ
بهائی     ۱۶۴ – ۱۶۵
بربری     ۲۹۵۸
بودایی     ۲۵۵۲
برمه‌ای     ۱۳۷۰
رومی     ۷۵۱۶ – ۷۵۱۷
قبطی     ۱۷۲۴ – ۱۷۲۵
اتیوپیایی     ۲۰۰۰ – ۲۰۰۱
عبری     ۵۷۶۸ – ۵۷۶۹
هندی    
 - ویکرم سموت     ۲۰۶۳ – ۲۰۶۴
 - گاه‌شماری ملی هند     ۱۹۳۰ – ۱۹۳۱
 - کالی یوگا     ۵۱۰۹ – ۵۱۱۰
هولوسین     ۱۲۰۰۸
کره‌ای     ۴۳۴۱
تایلندی     ۲۵۵۱

    ن
    ب
    و

۲۰۰۸ (سال دوهزار و هشت، در عددنویسی رومی:MMVIII) میلادی هشتمین سال از سده ۲۱ میلادی و نیز هشتمین سال از هزاره سوم میلادی است. بر اساس تقویم گریگوری این سال از ابتدای روز سه شنبه ۱ ژانویه ۲۰۰۸ شروع شده و در پایان چهارشنبه ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ به پایان می‌رسد. در تقویم چینی این سال سال موش نام گرفته است. در تقویم ایرانی سال ۲۰۰۸ از ۱۱ دی ۱۳۸۶ شروع می‌شود و در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۷ پایان می‌یابد. سال ۲۰۰۸ مطابق سال‌های ۱۴۲۸، ۱۴۲۹، و ۱۴۳۰ هجری قمری است.

مهم‌ترین رویدادهای این سال را می‌توان، ادامه بحران مالی بین‌المللی، اعلان استقلال کوزوو از صربستان، انتخابات ریاست جمهوری در روسیه و انتخاب دیمیتری مدودف، وقوع چرخند پر تلفات نرگس در برمه، حل بحران سیاسی لبنان و امضای توافقنامه دوحه، رکورد شکنی قیمت نفت خام، بازداشت رادوان کاراجیچ به اتهام نسل کشی در دهه ۹۰ میلادی، جنگ گرجستان و روسیه، برگزاری المپیک تابستانی در پکن، انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده و انتخاب باراک اوباما به عنوان چهل و چهارمین رئیس جهور این کشور، حملات تروریستی در بمبئی و جنگ اسرائیل و غزه دانست

محتویات

 
نام‌گذاری‌ها

    سال بین‌المللی کره زمین[۱]
    سال بین‌المللی سیب‌زمینی[۲]
    سال بین‌المللی زبان‌ها[۳]
    سال بین‌المللی قورباغه[۴]

رویدادها
MMVIII Review.jpg

مهم‌ترین رویدادهای این سال را می‌توان، ادامه بحران مالی بین‌المللی، اعلان استقلال کوزوو از صربستان، انتخابات ریاست جمهوری در روسیه و انتخاب دیمیتری مدودف، وقوع چرخند پر تلفات نرگس در برمه، حل بحران سیاسی لبنان و امضای توافقنامه دوحه، رکورد شکنی قیمت نفت خام، بازداشت رادوان کاراجیچ به اتهام نسل کشی در دهه ۹۰ میلادی، جنگ گرجستان و روسیه، برگزاری المپیک تابستانی در پکن، انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده و انتخاب باراک اوباما به عنوان چهل و چهارمین رئیس جهور این کشور، حملات تروریستی در بمبئی و جنگ اسرائیل و غزه دانست، در ادامه این مقاله بجز موارد بالا به تفضیل به موارد بسیار دیگری نیز پرداخته شده است.

تنها چهار روز پیش از شروع سال ۲۰۰۸ میلادی، بی‌نظیر بوتو به قتل رسیده بود و این موضوع باعث افزایش نگرانی از دست رفتن ثبات سیاسی دولت حاکم در پاکستان شده بود. این موضوع باعث افزایش حضور نظامیان خارجی در افغانستان شد. افزایش میزان خشونت‌ها در هفته‌های اول سال ۲۰۰۸ در عراق خوشبینی‌های قبلی نسبت به محدود شدن خشونت در عراق که پس از افزایش شدید نیروهای آمریکا در عراق به دست آمده بود را کمرنگ کرد. اما به صورت تصور عمومی‌ای که دولت بوش توجهش را از عراق به سمت افغانستان برده وجود داشت.[۵]
ژانویه

ها و بارهای کشورهای اروپایی به اجرا درآمد.]]

    ۱ ژانویه - اسلوانی به عنوان رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپا انتخاب شد.[۶]
    ۱ ژانویه - پیوستن قبرس و مالت به کشورهای استفاده کننده از یورو.[۷][۸]
    ۱ ژانویه - ممنوعیت کشیدن سیگار در رستورانها و بارهای کشورهای اروپایی.
    ۲ ژانویه - قیمت نفت برای اولین بار به بیش از ۱۰۰ دلار رسید.
    ۲ ژانویه - استعفای چوآ سوی لک وزیر بهداشت مالزی در پی انتشار فیلم روابط جنسی با یک زن.[۹]
    ۵ ژانویه - میخائیل ساکاشویلی، در انتخابات ریاست جمهوری گرجستان دوباره به سمت رئیس جمهوری برگزیده شد.[۱۰]
    ۱۲ ژانویه - انتخابات پارلمانی تایوان و پیروزی قاطع حزب کومینتانگ.[۱۱]
    ۱۳ ژانویه - لغو محدودیت‌های اجتماعی از اعضای سابق حزب بعث و طرفداران سابق صدام حسین توسط پارلمان عراق.[۱۲][۱۳]
    ۱۴ ژانویه - اعلام برندگان جوایز گلدن گلوب.[۱۴]
    ۱۴ ژانویه - بابی جیندال، از حزب جمهوری‌خواه، به عنوان اولین فرماندار آمریکایی با تبار هندی در ایالت لوئیزیانا قسم فرمانداری یاد کرد.[۱۵]
    ۱۴ تا ۲۷ ژانویه - مسابقات تنیس آزاد استرالیا[۱۶] و قهرمانی نواک جاکویچ در رده مردان و ماریا شاراپووا در رده زنان.[۱۷]
    ۱۵ ژانویه - سازمان مواد دارویی و غذایی آمریکا اعلام کرد که گوشت حیوانات تاگ‌سازی شده «بی‌خطر است».[۱۸]
    ۲۰ ژانویه - انتخابات ریاست جمهوری صربستان.[۱۹]

پرچم جدید عراق.

    ۲۰ ژانویه - معرفی شهر دمشق به عنوان «پایتخت فرهنگی جهان عرب در سال ۲۰۰۸» توسط میراث جهانی یونسکو و اتحادیه عرب.[۲۰]
    ۲۰ ژانویه - انتخابات پارلمانی در کوبا.
    ۲۱ تا ۱۰ فوریه - بازی‌های جام ملت‌های آفریقا در کشور غنا[۲۱] و قهرمانی تیم ملی فوتبال مصر.[۲۲]
    ۲۲ ژانویه - بانک مرکزی آمریکا، در پی سقوط جهانی قیمت سهام در بازارهای مالی آسیا و اروپا، نرخ بهره وام را سه چهارم یک درصد کاهش داد و به سه و نیم درصد رساند.[۲۳]
    ۲۲ ژانویه - اعلام رسمی فهرست نامزدان هشتادمین جوایز اسکار توسط آکادمی علوم و صنایع سینمایی آمریکا.[۲۴]
    ۲۳ تا ۲۷ ژانویه - اجلاس سالیانه مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس.[۲۵]
    ۲۴ ژانویه - تصویب تغییر طرح پرچم عراق در پارلمان عراق.[۲۶]
    ۲۴ ژانویه - استعفای رومانو پرودی، نخست وزیر ایتالیا پس از شکست در رأی‌گیری طرح سیاست خارجی در سنای ایتالیا.[۲۷]
    ۲۵ ژانویه - آتش‌سوزی در هتل مونت‌کارلو در شهر لاس‌وگاس.[۲۸]
    ۲۸ ژانویه - تحویل هشتمین و آخرین محموله سوخت اتمی نیروگاه اتمی بوشهر توسط روسیه به ایران.[۲۹]
    ۲۸ ژانویه - سخنرانی سالیانه جورج دبلیو بوش در کنگره و سنا.[۳۰][۳۱]
    ۲۹ ژانویه - اعلام محکومیت ۵۴ بهائی ایرانی به جرم «تبلیغ علیه نظام» در شهر شیراز به «یک تا چهار سال زندان».[۳۲]
    ۳۰ ژانویه - کناره‌گیری رودی جولیانی و جان ادواردز از نامزدی انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا.[۳۳][۳۴]

فوریه

    ۱ فوریه - مرگ حداقل ۴۳ نفر و ۸۵ زخمی در پی بمب‌گذاری تروریستی در یک بازار بغداد که توسط دو زن عقب‌افتاده ذهنی انجام گرفت.[۳۵]
    ۲ فوریه - کارنوال ریو دوژانیرو، بزرگ‌ترین کارنوال جهان در برزیل.[۳۶]
    ۲ فوریه - حمله شورشیان به انجامنا، پایتخت چاد.[۳۷]
    ۳ فوریه - بازی فینال چهل و دومین مسابقه سوپربول برای انتخاب قهرمان لیگ فوتبال ملی (NFL) در استادیوم دانشگاه فینکس، در ایالت آریزونا.
    ۳ فوریه - انتخابات ریاست جمهوری صربستان و پیروزی بوریس تادیچ با بیش از ۵۰ درصد آرا اخذ شده.[۳۸]
    ۴ فوریه - افتتاح سازمان فضایی ایران و پرتاب اولین موشک ماهواره‌بر ساخت صنایع هوافضای ایران به نام ماهواره‌بر سفیر به فضا.[۳۹]
    ۴ فوریه - حمله انتحاری در شهر اسرائیلی دیمونا توسط دو عضو گردان‌های عزالدین قسام.[۴۰][۴۱]
    ۵ فوریه - «سه‌شنبه فوق‌العاده» و رقابت فشرده نامزدهای انتخابات مقدماتی ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا در ۲۴ ایالت آن کشور.[۴۲]
    ۶ فوریه - گردباد و توفان‌های موسمی در ایالت‌های جنوبی آمریکا، دست کم ۴۸ کشته و بیش از ۱۵۰ مجروح برجای گذاشت.[۴۳]
    ۷ فوریه - آغاز سال موش (سال نو چینی)
    ۷ فوریه - میت رامنی از ادامه رقابت بر سر تصاحب کاندیداتوری حزب جمهوریخواه آمریکا در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا کنار کشید.[۴۴]
    ۷ فوریه - پرتاب فضاپیمای آتلانتیس در عملیات اس‌تی‌اس-۱۲۲ برای انتقال و نصب لابراتوار اروپائی کلمبوس در ایستگاه فضایی بین‌المللی.[۴۵]
    ۷ فوریه - تصویب طرح محرک‌های اقتصادی به میزان ۱۶۷ میلیارد دلار در کنگره ایالات متحده آمریکا به منظور پرهیز از وارد شدن به عصر رکود اقتصادی.[۴۶]
    ۹ فوریه - «لغو ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌های ترکیه» در پی تصویب دو اصلاحیه در قانون اساسی، توسط پارلمان ترکیه.[۴۷][۴۸]
    ۱۰ فوریه - پرچم جدید عراق پس از آغاز جنگ عراق، برای اولین بار در منطقه خود مختار کردستان عراق به اهتزاز درآمد.[۴۹]

نقشه کوزوو

    ۱۱ فوریه - زخمی شدن خوزه راموس هورتا رئیس‌جمهور تیمور شرقی، بر اثر حمله مسلحانه به خانه‌اش توسط شورشیان.[۵۰]
    ۱۳ فوریه - انحلال پارلمان مالزی توسط پادشاه، به درخواست عبدالله احمد بداوی نخست‌وزیر آن کشور.[۵۱]
    ۱۶ فوریه - انتخاب مجدد واسلاو کلاوس به عنوان رئیس‌جمهور جمهوری چک توسط پارلمان.[۵۲]
    ۱۷ فوریه - کشور کوزوو با وجود موافقت و مخالفت برخی کشورها از صربستان اعلام استقلال کرد.
    ۱۷ فوریه - اجرایی شدن قانون منع دخانیات در رستوران‌ها، بارها و تمامی مراکز شبانه در تایلند.[۵۳]
    ۱۸ فوریه - اعلان استقلال کوزوو از صربستان به صورت یکجانبه و مخالفت برخی کشورها از جمله صربستان، روسیه، چین، اسپانیا، رومانی، بلغارستان و حمایت برخی کشورها از جمله ایالات متحده آمریکا، آلمان، پادشاهی متحده، فرانسه، ایتالیا، کرواسی، بلژیک و آلبانی.[۵۴][۵۵]
    ۱۹ فوریه - فیلدل کاسترو رسما استعفا خود را از ریاست جمهوری کوبا اعلام کرد.این حکم در ۲۴ این ماه به مرحله اجرا درآمد.
    ۲۴ فوریه - هشتادمین مراسم جوایز اسکار در تالار کداک تیئتر در هالیوود و انتخاب فیلم جایی برای پیرمردها نیست به عنوان «بهترین فیلم».[۵۶]
    ۲۴ فوریه - رائول کاسترو برادر فیدل کاسترو رئیس جمهور کوبا پس از او با اتفاق آرای مجلس این کشور به ریاست جمهوری منصوب شد.

مارس

    ۱ مارس - کشته‌شدن رائول ره‌یس، از فرماندهان ارشد فارک در حمله مشترک پلیس و ارتش کلمبیا.[۵۷]
    ۲ مارس - انتخابات ریاست جمهوری در روسیه. دمیتری مدودوف با کسب نزدیک به ۷۰٪ آرا، به عنوان رئیس‌جمهور روسیه برگزیده شد.[۵۸]
    ۲ مارس - ونزوئلا و اکوادور، در جواب به نفوذ پارتیزان‌های فارک به داخل مرز اکوادور، نیروهای خود را به سمت مرز با کلمبیا پیش بردند.
    ۳ مارس - تصویب قطعنامه ۱۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد بـا ۱۴ رای مثبت و یک رای ممتنع، علیه برنامه هسته‌ای ایران.[۵۹]
    ۸ مارس - روز جهانی زن
    ۹ مارس - پرتاب فضاپیمای ترابری خودکار (اِی‌تی‌وی) توسط سازمان فضایی اروپا به ایستگاه فضایی بین‌المللی از پایگاه فضایی گویان.[۶۰]
    ۱۱ مارس - شبکه عرب‌زبان تلویزیون بی‌بی‌سی آغاز به کار کرد.[۶۱]

در ۲ مارس ۲۰۰۸ دمیتری مدودوف به عنوان رئیس جمهور روسیه انتخاب شد.

    ۱۲ مارس - قتل فرج رحو، اسقف اعظم کلیسای کلدانی در شهر موصل عراق توسط گروه تروریستی القاعده.[۶۲][۶۳]
    ۱۴ مارس - انتخابات مجلس شورای اسلامی در ایران.
    ۲۹ مارس - انتخابات ریاست جمهوری در زیمباوه.
    ۲۰ مارس - پنجمین سالگرد اشغال عراق توسط نیروهای ائتلاف.
    ۲۴ مارس - کشور بوتان اولین انتخابات عمومی خود را برگزار کرد.

آوریل

    ۲ آوریل - روز جهانی کتاب کودک.
    ۳ آوریل - اتصال باربر پیشرفته اروپایی موسوم به ژول ورن اِی‌تی‌وی به ایستگاه فضایی بین‌المللی.[۶۴]
    ۳ آوریل - موافقت ناتو با پیوستن آلبانی و کرواسی به پیمان آتلانتیک شمالی و رد درخواست جمهوری مقدونیه به‌خاطر مخالفت کشور یونان.[۶۵]
    ۴ آوریل - حبس خانگی نجم‌الدین اربکان، اولین نخست وزیر اسلامگرای ترکیه.[۶۶]
    ۶ آوریل - انتخابات ریاست جمهوری در مونته‌نگرو.[۶۷]
    ۱۰ آوریل - انتخابات مجلس مؤسسان در نپال.[۶۸]
    ۱۳ آوریل - انتخابات عمومی ایتالیا و پیروزی سیلویو برلوسکونی به عنوان نخست وزیر ایتالیا.[۶۹]

پاپ بندیکت شانزدهم در فرودگاه نظامی اندروز در ایالت مریلند.

    ۱۵ تا ۲۰ آوریل - سفر پاپ بندیکت شانزدهم به ایالات متحده آمریکا و بازدید از شهرهای واشنگتن و نیویورک.[۷۰][۷۱]
    ۲۰ آوریل - «درگیری» مرزی سربازان ایران و افغانستان.[۷۲]
    ۲۱ آوریل - وام صد میلیاردی بانک مرکزی بریتانیا به بانک‌های بریتانیایی با هدف کاهش محدودیت‌ها در بخش اعتبارات بانکی.[۷۳]
    ۲۲ آوریل - روز جهانی زمین.
    ۲۴ آوریل - موفقیت مائوئیست‌ها در انتخابات نپال و وعده آنان برای ملغای نظام سلطنتی آن کشور.[۷۴]
    ۲۵ آوریل - انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا.[۷۵]
    ۲۶ آوریل - درگیری‌های خونین در استان ایلام پیرامون دور دوم انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی.[۷۶]
    ۲۷ آوریل - ترور ناموفق حامد کرزای رئیس جمهور افغانستان توسط شبه‌نظامیان طالبان در مراسم سالگرد پیروزی مجاهدین افغان در کابل.[۷۷][۷۸]
    ۲۸ آوریل - هفتاد کشته و چهارصد زخمی براثر برخورد دو قطار در شرق چین.[۷۹]
    ۲۹ آوریل - کوبا اجرای حکم اعدام را رسماً متوقف کرد.[۸۰]
    ۳۰ آوریل - انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا دربارهٔ «وضعیت تروریسم در جهان» و نامیدن ایران به عنوان «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» و القاعده به عنوان «بزرگ‌ترین تهدید تروریستی» برای غرب.[۸۱][۸۲][۸۳]

مه
چرخند نرگس در برمه قریب به ۱۰۰هزار نفر کشته برجای گذاشت.

    ۱ مه - روز جهانی کارگر.
    ۱ مه - انتخابات شهردار لندن و اعضای ۱۴۰ شورای شهر در انگلستان و ایالت ویلز و پیروزی بوریس جانسون به عنوان شهردار جدید لندن.[۸۴]
    ۱ مه - افتتاح بزرگ‌ترین آرشیو هولوکاست با بیش از ۵۰ میلیون مدرک مربوط به جرایم و قربانیان رژیم نازی آلمان در شهر باد آرولسِن آلمان.[۸۵]
    ۱ مه - دست‌کم ۳۵ کشته و ۷۵ زخمی براثر دو انفجار انتحاری در استان دیاله عراق.[۸۶]
    ۱ تا ۷ مه - هفته جهانی «دانشنامه ایرانیکا».[۸۷]
    ۳ مه - فروش قانونی کامپیوترهای خانگی در کوبا آزاد شد، اما دسترسی به اینترنت کماکان در این کشور ممنوع است.[۸۸]
    ۳ مه - روز جهانی آزادی مطبوعات.[۸۹]
    ۳ مه - «کشته شدن» بیش از ۱۵۰ کرد عضو پ‌ک‌ک در حمله هوایی ارتش ترکیه به شمال عراق.[۹۰]
    ۳ مه - اعتراض گسترده مردم تبریز به تحریف نام خلیج فارس توسط امارات.[۹۱]
    ۴ مه - مایکروسافت از خرید یاهو به‌خاطر عدم توافق بر سر قیمت، صرف نظر کرد.[۹۲]
    ۴ مه - حداقل ۷۸هزار نفر کشته و ۵۶هزار مفقودالاثر بر اثر چرخند نرگس در برمه.[۹۳][۹۴]
    ۵ مه - روسیه رسماً به تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران پیوست.[۹۵]
    ۷ مه - از سرگیری حکم «اعدام به وسیلهٔ تزریق مواد کشنده» در آمریکا، پس از هشت ماه وقفه.[۹۶]
    ۷ مه - دمیتری مدودف، به عنوان رئیس جمهور جدید روسیه طی مراسمی در کاخ کرملین، سوگند یاد کرد.[۹۷]
    ۷ مه - دادگاه تجدیدنظر در لندن، سازمان مجاهدین خلق را تروریست نشناخت و به حذف برچسب تروریستی از این گروه رای داد.[۹۸][۹۹]
    ۸ مه - وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی، انفجار در یکی از حسینیه‌های شهر شیراز را به گروه‌های سلطنت‌طلب ایرانی نسبت داد.[۱۰۰][۱۰۱]
    ۸ مه - درگیری‌های شدید خیابانی در بیروت.[۱۰۲][۱۰۳]
    ۸ مه - ولادیمیر پوتین نخست وزیر روسیه شد.[۱۰۴][۱۰۵]
    ۹ مه - درپی اخلال دولت برمه، سازمان ملل متحد کمک رسانی به آسیب‌دیدگان «گردباد نرگس» را متوقف کرد.[۱۰۶]
    ۹ مه - حزب‌الله لبنان کنترل غرب بیروت را در دست گرفت.[۱۰۷]
    ۱۰ مه - کابینه لبنان «کودتای خونین» حزب‌الله لبنان را محکوم کرد.[۱۰۸]
    ۱۰ مه - کره شمالی اسناد برنامه سلاح‌های اتمی خود را تسلیم ایالات متحده آمریکا کرد.[۱۰۹]

میزان وسعت زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان.

    ۱۱ مه - انتخابات قانون اساسی در برمه برگزار شد.
    ۱۱ مه - منچستریونایتد قهرمان لیگ برتر فوتبال انگلستان شد.[۱۱۰]
    ۱۲ مه - حداقل ۵۱هزار نفر کشته و ۳۰هزار مفقودالاثر براثر زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان در جنوب غربی چین.[۱۱۱][۱۱۲]
    ۱۲ مه - دست کم ۶۰ کشته و بیش از ۱۵۰ زخمی براثر هفت رشته انفجار پیاپی تروریستی در شهر جی‌پور هند.[۱۱۳]
    ۱۳ مه - ۵۰۰ کشته براثر حمله شورشیان به خارطوم، پایتخت کشور سودان.[۱۱۴]
    ۱۴ مه - شصتمین سالگرد تأسیس کشور اسرائیل.[۱۱۵]
    ۱۴ مه - تخریب یکی از پایه ستون‌های کاخ آپادانا در شوش.[۱۱۶]
    ۱۴ مه - بازداشت شش رهبر دین بهائی در ایران.[۱۱۷][۱۱۸]
    ۱۴ تا ۲۵ مه - شصت و یکمین دوره جشنواره فیلم کن[۱۱۹] و انتخاب فیلم فرانسوی کلاس درس به عنوان برنده نخل طلایی این جشنواره.[۱۲۰]
    ۱۵ مه - دولت لبنان تدابیر اعلام شده علیه گروه شبه‌نظامی حزب‌الله لبنان را که به شش روز نبردهای داخلی منجر شد را لغو کرد.[۱۲۱]
    ۱۵ مه - دادگاه عالی ایالت کالیفرنیا، ازدواج بین همجنس‌گرایان را در ایالت کالیفرنیا قانونی اعلام کرد.[۱۲۲][۱۲۳]
    ۱۷ مه - انتخابات پارلمانی کویت.[۱۲۴]
    ۱۷ مه - پرسپولیس قهرمان لیگ برتر فوتبال ایران شد.[۱۲۵][۱۲۶]
    ۲۱ مه - امضای «توافقنامه دوحه» توسط جناح‌های سیاسی لبنانی جهت تشکیل «دولت ائتلاف ملی».[۱۲۷][۱۲۸]
    ۲۱ مه - انتخابات سراسری در گرجستان[۱۲۹]
    ۲۱ مه - گذشتن بهای نفت خام از بشکه‌ای ۱۳۰ دلار.[۱۳۰]
    ۲۲ مه - قهرمانی تیم فوتبال منچستریونایتد در لیگ قهرمانان اروپا.[۱۳۱][۱۳۲]
    ۲۲ مه - فرمان رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی به ارتش مبنی بر پایان دادن به خشونت‌های خیابانی علیه مهاجران سیاه‌پوست.[۱۳۳]
    ۲۳ مه - تجمع اعتراض‌آمیز گروهی از مردم تهران در مقابل سفارت امارات عربی متحده در تهران با دخالت نیروی انتظامی به تشنج کشیده شد.[۱۳۴]
    ۲۴ مه - روسیه مقام نخست مسابقه آواز یوروویژن را کسب کرد.[۱۳۵]
    ۲۴ مه - ژان پیر بمبا معاون سابق رهبر جمهوری دمکراتیک کنگو به جرم اعمال «جنایت علیه بشریت» و به دستور دادگاه بین‌المللی جنایی لاهه دستگیر شد.[۱۳۶]
    ۲۵ مه - میشل سلیمان به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور لبنان سوگند یادکرد.[۱۳۷][۱۳۸]

یکی از نخستین تصاویر ارسالی از کاوشگر فینیکس از سیاره مریخ.

    ۲۵ مه تا ۸ ژوئن - مسابقات تنیس آزاد فرانسه و قهرمانی آنا ایوانوویچ در رده زنان[۱۳۹] و رافائل نادال در رده مردان.[۱۴۰]
    ۲۶ مه - کاوشگر فینیکس با موفقیت در ساعت ۲۳:۳۸ جهانی در منطقه‌ای در قطب شمال سیاره مریخ فرود آمد.[۱۴۱][۱۴۲][۱۴۳]
    ۲۷ مه - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی به شورای حکام و اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد از «نگرانی جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران» خبر داد.[۱۴۴][۱۴۵]
    ۲۸ مه - مجلس قانون اساسی نپال به اتفاق آرا، به ۲۴۰ سال نظام سلطنتی در نپال پایان داد و رسماً اعلام «جمهوری» کرد.[۱۴۶][۱۴۷]
    ۲۹ مه - دست کم ۱۶ کشته و ۳۰ زخمی در انفجار انتحاری در یک مرکز استخدام پلیس در شهر سنجار، در نزدیکی شهر موصل در شمال عراق.[۱۴۸]
    ۲۹ مه - ایالت نیویورک، ازدواج همجنس‌گرایان را به رسمیت شناخت.[۱۴۹]
    ۳۰ مه - دستور رسمی دولت نپال به گیانندرا، شاه سابق نپال برای «تخلیه کاخ سلطنتی».[۱۵۰]
    ۳۱ مه - تخریب کتیبه دوران هخامنشی در جزیره خارک.[۱۵۱][۱۵۲]
    ۳۱ مه - پرتاب فضاپیمای دیسکاوری از مرکز فضایی کندی به فضا جهت انجام مأموریت ۱۴ روزه در ایستگاه فضایی بین‌المللی.[۱۵۳]

ژوئن

    ۱ ژوئن - علی اردشیر لاریجانی رئیس هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی شد.[۱۵۴]
    ۲ ژوئن - کشته‌شدن دست کم هشت نفر در انفجار انتحاری در نزدیک سفارت دانمارک در پاکستان. ،[۱۵۵]
    ۳ ژوئن - باراک اوباما با کسب نمایندگان لازم، امید اصلی مقام ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا از سوی حزب دموکرات شد.[۱۵۶][۱۵۷]
    ۵ ژوئن - پیروزی تیم هاکی دیترویت رد وینگز بر پیتزبوزگ یپنگوئنز و قهرمانی این تیم در فصل ۲۰۰۸ جام استنلی.[۱۵۸]
    ۶ ژوئن - دادگاه قانون اساسی، اصلاحیه پارلمان ترکیه بر قانون اساسی را لغو کرد و بدین ترتیب، حجاب اسلامی در دانشگاه‌های ترکیه بار دیگر ممنوع شد.[۱۵۹][۱۶۰]
    ۷ ژوئن - هیلاری کلینتون تلاش‌های خود برای احراز سمت اولین رئیس جمهور زن آمریکا را پایان داد و از باراک اوباما برای احراز مقام ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا حمایت کرد.[۱۶۱][۱۶۲]
    ۷ ژوئن - تصویب طرحی قانونی در مجلس شورای ملی مصر در مورد منع قانونی ناقص‌سازی جنسی زنان بجز در «شریط استثنایی».[۱۶۳]

نشان یوفا یورو ۲۰۰۸

    ۷ تا ۲۹ ژوئن - بازی‌های یوفا یورو ۲۰۰۸ در کشورهای اتریش و سوئیس.
    ۸ ژوئن - تصویب قانونی مبنی بر «جرم شناختن» ناقص‌سازی جنسی زنان بجز در صورت «ضرورت» توسط مجلس شورای ملی مصر.[۱۶۳]
    ۸ ژوئن - وقوع زلزله‌ای به قدرت ۶٫۵ ریشتر، در نزدیکی شهر پاتراس در منطقه پلوپونز یونان.[۱۶۴]
    ۹ ژوئن - کشته‌شدن ۱۲ نفر در پی انفجار دو بمب در شهر الاخضریه در شرق الجزایر.[۱۶۵]
    ۹ ژوئن - ساخت سریعترین ابررایانهٔ جهان توسط شرکت آمریکایی آی‌بی‌ام.[۱۶۶]
    ۹ ژوئن - کشف و نابودی «بزرگترین محموله مواد مخدر جهان» در افغانستان.[۱۶۷]
    ۱۰ ژوئن - خارج‌سازی سرمایه‌های ایران از اروپا.[۱۶۸]
    ۱۰ ژوئن - کشته‌شدن شیخ علی الندا، رئیس قبیله بوناصر در تکریت عراق.[۱۶۹][۱۷۰]
    ۱۱ ژوئن - کشته‌شدن ده‌ها نفر در سانحه آتش‌سوزی هواپیمایی سودان در فرودگاه بین‌المللی خارطوم در سودان.[۱۷۱]
    ۱۱ ژوئن - ترک کاخ سلطنتی نارایانهیتی توسط گیانندرا، پادشاه سابق نپال.[۱۷۲][۱۷۳]
    ۱۲ ژوئن - تعهد بیش از ۲۰ میلیارد دلار کمک به افغانستان، توسط ۶۸ کشور شرکت کننده در نشست پاریس.[۱۷۴]
    ۱۲ ژوئن - رای دیوان عالی ایالات متحده آمریکا مبنی بر لزوم محاکمه زندانیان بازداشتگاه گوانتانامو در دادگاه‌های غیرنظامی.[۱۷۵][۱۷۶]
    ۱۶ ژوئن - قهرمانی تیم فوتبال استقلال تهران در جام حذفی باشگاه‌های ایران.[۱۷۷]
    ۱۹ ژوئن - پس از ماه‌ها مناقشه، آتش بس میان اسرائیل و حماس به مدت ۶ ماه در نوار غزه آغاز شد.[۱۷۸][۱۷۹]
    ۲۹ ژوئن - تیم ملی فوتبال اسپانیا قهرمان یورو ۲۰۰۸ شد.[۱۸۰]

ژوئیه

    ۱ ژوئیه - فرانسه جانشین اسلوانی به عنوان رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپا شد.[۱۸۱]
    ۱ ژوئیه - ممنوعیت استفاده از چربی ترانس (Trans fat) در رستوران‌های ایالت نیویورک.[۱۸۲]
    ۲ ژوئیه - آزادی اینگرید بتانکورت و سه گروگان آمریکایی سازمان چریکی انقلابی فارک در کلمبیا، پس از شش سال و نیم اسارت.[۱۸۳][۱۸۴]
    ۲ ژوئیه - حمله انتحاری در اورشلیم توسط یک عرب فلسطینی، با یک دستگاه بولدوزر به دو اتوبوس در حال رفت‌وآمد و قتل حداقل ۳ نفر و ۶۶ نفر زخمی.[۱۸۵][۱۸۶][۱۸۷]

ونوس ویلیامز قهرمان جام تنیس ویمبلدون ۲۰۰۸

    ۳ ژوئیه - حزب‌الله لبنان مبادله اسرای جنگی با اسرائیل را رسماً تأیید کرد.[۱۸۸]
    ۴ ژوئیه - آغاز پروازهای مستقیم میان چین و تایوان پس از ۶۰ سال.[۱۸۹][۱۹۰]
    ۵ ژوئیه تا ۲۷ ژوئیه - نود و پنجمین تور دو فرانس.
    ۶ ژوئیه - کشته شدن ۱۰ پلیس پاکستانی در انفجار انتحاری در اسلام‌آباد.[۱۹۱][۱۹۲]
    ۶ ژوئیه - بانک مرکزی ایران، نرخ تورم را ۲۰ و هفت دهم درصد اعلام کرد.[۱۹۳]
    ۶ ژوئیه بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی عراق توسط امارات متحده عربی.[۱۹۴]
    ۲۳ ژوئن تا ۶ ژوئیه - مسابقات جام تنیس ویمبلدون و قهرمانی ونوس ویلیامز در رده زنان[۱۹۵] و رافائل نادال در رده مردان.[۱۹۶]
    ۷ تا ۹ ژوئیه - اجلاس سران گروه هشت در جزیره هوکایدو در کشور ژاپن.[۱۹۷]
    ۷ ژوئیه - حداقل ۴۰ کشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر اثر حمله انتحاری در مقابل سفارت هند در کابل.[۱۹۸]
    ۱۱ ژوئیه - آغاز عرضه نسخه جدید آی‌فون اپل در ۲۲ کشور، آی‌فون جدید مجهز به سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) است.[۱۹۹]
    ۱۶ ژوئیه - اسرائیل و گروه حزب‌الله لبنان زندانیان و اجساد قربانیان درگیری بین دو طرف را دو سال پس از جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ مبادله کردند.[۲۰۰]
    ۲۱ ژوئیه - رادوان کاراجیچ رهبر صرب‌های بوسنی در زمان جنگ داخلی این کشور در دهه نود، بازداشت شد، وی متهم به رهبری عملیات کشتار ۷۵۰۰ مرد و پسر نوجوان مسلمان پس از سقوط شهر سربرنیتسا در سال ۱۹۹۵ است.[۲۰۱]

اوت
آشیانه پرنده، استادیوم اصلی بازی‌های المپیک ۲۰۰۸ پکن.

    ۱ اوت - دومین و آخرین خورشیدگرفتگی سال ۲۰۰۸ میلادی در شمال کانادا، روسیه، مغولستان و چین به صورت کلی و در در سراسر اروپا، آسیا و آمریکای شمالی به صورن جزئی رویت شد.[۲۰۲][۲۰۳]
    ۶ اوت - در پی یک کودتای نظامی در موریتانی فرماندهان بزرگ نظامی قدرت را در این کشور به دست گرفتند.[۲۰۴]
    ۷ اوت - در پی چند روز نبرد سنگین میان نیروهای دولتی گرجستان و استقلال طلبان اوستیای جنوبی، گرجستان اقدام به اعلام آتش بس و سپس تصرف سخینوالی پایتخت اوستیای جنوبی کرد، در روز ۸ اوت روسیه نیز وارد این مناقشه شد.[۲۰۵]
    ۲۰ اوت - روح الله نیکپا، تکواندوکار زیر ۵۸ کیلوگرم افغانستان نخستین مدال تاریخ کشورش در المپیک را به دست آورد.[۲۰۶]
    ۲۴ اوت - سقوط پرواز شماره ۶۸۹۵ هواپیمایی آسمان در نزدیکی بیشکک پایتخت قرقیزستان منجر به کشته شدن ۶۸ مسافر از ۹۰ سرنشین آن شد.[۲۰۷]
    ۸ تا ۲۴ اوت - بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۰۸ پکن در چین.
    ۲۵ تا ۲۸ اوت - گردهمایی ۲۰۰۸ حزب دمکرات آمریکا و معرفی باراک اوباما به عنوان نامزد نهائی حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا برای مقام ریاست جمهوری و جوزف بایدن به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جمهوری آن کشور.

سپتامبر
سخنرانی سارا پیلین نامزد معاونت رئیس جمهوری آمریکا از حزب جمهوری خواه

    ۱ تا ۴ سپتامبر - گردهمایی ۲۰۰۸ حزب جمهوری‌خواه آمریکا و معرفی جان مک کین به عنوان نامزد نهائی حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا برای مقام ریاست جمهوری و سارا پیلین به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جمهوری آن کشور.
    ۱۴ سپتامبر - یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به روسیه بر اثر برخورد به یک کوه در سلسله جبال اورال سقوط کرد و همه ۸۸ سرنشین آنکه شامل ۲۱ تبعه خارجی و ۶ خدمه نیز بود کشته شدند.[۲۰۸]
    ۶ تا ۱۷ سپتامبر - بازی‌های پارالمپیک تابستانی ۲۰۰۸ پکن در چین.

اکتبر
باراک اوباما رئیس جمهور منتخب ایالات متحده آمریکا

    ۵ اکتبر - کاکا به عنوان بهترین فوتبالیست جهان از سوی فیفا انتخاب شد.
    ۶ اکتبر - وقوع زلزله در جمهوری قرقیزستان باعث کشته شدن دست کم ۷۰ نفر و زخمی شدن ده‌ها نفر دیگر شد.[۲۰۹]
    ۱۸ اکتبر - تیم فوتبال نوجوانان ایران قهرمان آسیا شد.[۲۱۰]
    ۱۸ اکتبر - ایران از نشستن بر کرسی غیر دائم شورای امنیت باز ماند.[۲۱۱]
    ۱۹ اکتبر - تیم ملی فوتسال برزیل برای چهارمین بار قهرمان جهان شد.[۲۱۲]

نوامبر

    ۴ نوامبر - در پی برگزاری انتخابات سراسری در ایالات متحده آمریکا، رئیس جمهور این کشور،۱۱ فرماندار، تمامی ۴۳۵ نماینده مجلس و ۳۵ نماینده از یکصد نماینده مجلس سنا انتخاب شدند.[۲۱۳]
    ۴ نوامبر - در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا باراک اوباما نامزد حزب دموکرات با کسب ۳۶۴ رای کالج انتخاباتی برابر رقیب جمهوری خواهش سناتور جان مک کین که ۱۶۲ رای کالج را کسب کرده بود به عنوان ۴۴امین رئیس جمهور ایالات متحده انتخاب شد، وی نخستین رنگین پوستی است که به این سمت برگزیده می‌شود.[۲۱۴]
    ۱۳ نوامبر - کشورهای منطقه یورو برای اولین بار از هنگام تشکیل اتحادیه اروپا وارد دوره رکود اقتصادی شدند.[۲۱۵]
    ۲۶ نوامبر - یک رشته حملات تروریستی در بمبئی منجر به کشته شدن ۱۹۵ نفر شد.[۲۱۶]

دسامبر
سوئیس در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸ به پیمان شنگن پیوست.

    ۶ دسامبر - قتل یک نوجوان ۱۵ ساله به دست پلیس آتن، به درگیری چند روزه میان پلیس و مردم در یونان انجامید.[۲۱۷]
    ۱۲ دسامبر - سوییس در مرکز اروپا به پیمان اروپایی شینگن که در خصوص آمد و شد آزادانه در داخل کشورهای اتحادیه اروپا است پیوست.[۲۱۸]
    ۲۳ دسامبر - گروهی از نظامیان در گینه پس از مرگ لانسانا کونته، رئیس جمهوری، دست به کودتای نظامی زدند.[۲۱۹]
    ۲۷ دسامبر - اسرائیل یک سلسله حملات هوایی را علیه نوار غزه آغاز کرد، این حملات بیش از ۱۳۰۰ کشته و ۵۳۰۰ مجروح بر جای گذاشت. در بین کشته‌ها و زخمیان عده زیادی از کودکان و زنان و افراد غیرنظامی مشاهده می‌شوند[۲۲۰]

درگذشتگان
نوشتار اصلی: درگذشته‌ها در ۲۰۰۸


ژانویه
هیت لجر

    ۸ ژانویه - موشه لِوی، ژنرال اسرائیلی و دوازدهمین فرمانده ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل.[۲۲۱]
    ۱۱ ژانویه - ادموند هیلاری، اولین فاتح قله اورست.[۲۲۲]
    ۱۲ ژانویه - احمد عاشورپور، خواننده، آهنگساز و ترانه‌سرای ایرانی.[۲۲۳]
    ۱۳ ژانویه - جعفر شهیدی، مورخ ایرانی و استاد زبان و ادبیات فارسی.[۲۲۴]
    ۱۷ ژانویه - بابی فیشر، شطرنج‌باز آمریکایی و قهرمان سابق جهان.[۲۲۵]
    ۲۲ ژانویه - هیت لجر، بازیگر استرالیایی.[۲۲۶]
    ۲۷ ژانویه - محمد سوهارتو، رئیس جمهور پیشین اندونزی.[۲۲۷]

فوریه

    ۲ فوریه - احمد بورقانی، فعّال سیاسی ایرانی.[۲۲۸]
    ۵ فوریه - مهاریشی ماهش یوگی، مرشد هندی آئین عرفان کهن.[۲۲۹][۲۳۰]
    ۶ فوریه - نیکول فریدنی، عکاس و طبیعت‌نگار ایرانی.[۲۳۱]
    ۹ فوریه - ژازه تباتبایی، نقاش، شاعر و مجسمهساز ایرانی.[۲۳۲]
    ۱۲ فوریه - عماد مغنیه، فرمانده ستاد عملیات ویژه حزب‌الله لبنان.[۲۳۳][۲۳۴]
    ۱۵ فوریه - امنون نتسر، ایران‌شناس، مورخ و استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم.[۲۳۵]
    ۱۸ فوریه - آلن رُب‌گریه، نویسنده و فیلم‌ساز فرانسوی.[۲۳۶]

مارس
چارلتون هستون

    ۱۲ مارس - مریم فیروز، فعال سیاسی و از اعضای بلندپایه حزب توده ایران.[۲۳۷][۲۳۸]
    ۱۸ مارس - آنتونی مینگلا، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس انگلیسی.[۲۳۹]
    ۱۹ مارس - ثمین باغچه‌بان، شاعر، نویسنده، آهنگساز و مترجم ایرانی.[۲۴۰]
    ۱۹ مارس - آرتور چارلز کلارک، نویسنده، مخترع و دانشمند انگلیسی.[۲۴۱]
    ۲۹ مارس - فریدون آدمیت نویسنده و تاریخ‌نگار معاصر ایرانی.[۲۴۲]

آوریل

    ۵ آوریل - چارلتون هستون، بازیگر آمریکایی.[۲۴۳]
    ۱۳ آوریل - جان ویلر، فیزیک‌دان آمریکایی.[۲۴۴]

آلبرت هوفمن

    ۱۶ آوریل - ادوارد لورنز، ریاضی‌دان آمریکایی، هواشناس و پدر نظریه بحران.[۲۴۵]
    ۱۷ آوریل - امه سزر، شاعر فرانسوی‌زبان و فعال سیاسی فرانسوی.[۲۴۶]
    ۲۹ آوریل - آلبرت هوفمن، شیمیدان سوئیسی و مخترع ال‌اس‌دی.[۲۴۷]

مه
سیدنی پولاک

    ۳ مه - اسماعیل داورفر، بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون ایران.[۲۴۸]
    ۱۰ مه - فرهنگ معیری، «پدر گریم ایران».[۲۴۹]
    ۱۶ مه - کاوه عزیزپور، فعال سیاسی کرد.[۲۵۰][۲۵۱]
    ۲۳ مه - فریدون جم، رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی و دیپلمات ایرانی.[۲۵۲]
    ۲۵ مه - لوئیز فیروز، اسبشناس و کاشف نوعی از اسب ایرانی با نام «اسبچه خزر».[۲۵۳]
    ۲۶ مه - سیدنی پولاک، کارگردان مشهور آمریکایی.[۲۵۴][۲۵۵]

ژوئن
خسرو شکیبایی

    ۱ ژوئن - ایو سن لورن، طراح لباس مشهور فرانسوی.[۲۵۶]
    ۲ ژوئن - الیزابت اسپرینگز بازیگر انگلیسی.[۲۵۷]
    ۳ ژوئن - مل فرر بازیگر و کارگردان آمریکایی.[۲۵۸]
    ۵ ژوئن - نادر ابراهیمی، داستان‌نویس معاصر ایرانی.[۲۵۹]

ژوئیه

    ۷ ژوئیه - الیزابت اسپرینگز، هنرپیشه انگلیسی و بازیگر فیلم هری پاتر و سنگ جادو.[۲۵۷]
    ۱۸ ژوئیه - خسرو شکیبایی، بازیگر مطرح ایرانی در سن ۶۴ سالگی.[۲۶۰]
    ۱۹ ژوئیه - آن لمبتون، ایران‌شناس و زبان‌شناس برجسته انگلیسی.[۲۶۱]
    ۲۸ ژوئیه - سوزان تمیم، خواننده موسیقی پاپ لبنانی.[۲۶۲]

اوت

    ۳ اوت - آلکساندر سولژنیتسین، نویسنده مشهور روسی و برنده جایزه ادبیات نوبل.[۲۶۳]
    ۹ اوت - محمود درویش، شاعر مشهور فلسطینی.[۲۶۴]
    ۲۰ اوت - هوآ گوئوفنگ، صدراعظم و رئیس حزب کمونیست چین.[۲۶۵]
    ۲۳ اوت - توماس هاکل ولر، ویروس‌شناس آمریکایی و برنده جایزه نوبل پزشکی.
    ۲۷ اوت - ایبی ناتان، فعال صلح ایرانی-اسرائیلی.[۲۶۶][۲۶۷]

سپتامبر
دیوید فاستر والاس

    ۱۲ سپتامبر - دیوید فاستر والاس نویسنده آمریکایی بر اثر خودکشی.[۲۶۸]
    ۱۵ سپتامبر - ریچارد رایت نوازنده کیبورد و یکی از بنیانگذاران گروه راک پینک فلوید.[۲۶۹]
    ۲۶ سپتامبر - پل نیومن بازیگر آمریکایی و برنده جایزه اسکار در سن ۸۳ سالگی.[۲۷۰]

اکتبر

    ۸ اکتبر - اردشیر محصص، طراح و کاریکاتوریست ایرانی-آمریکایی.[۲۷۱]
    ۱۰ اکتبر - جواد نوربخش ملقب به نورعلی‌شاه، پیشوای شاخه ذوالریاستینی سلسله صوفیان نعمت‌اللهی.[۲۷۲]
    ۲۰ اکتبر - مهرانگیز دولتشاهی، دیپلمات ایرانی، سه دوره نماینده مجلس شورای ملی و فعال حقوق زنان.[۲۷۳]
    ۲۰ اکتبر - خواهر روحانی امانوئل، یکی از شخصیت‌های بارز فعالیت‌های انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهرهٔ محبوب فرانسویان.[۲۷۴]
    ۲۵ اکتبر - طاهره صفارزاده، شاعر ایرانی و مترجم.[۲۷۵]

نوامبر

    ۴ نوامبر - مایکل کرایتون نویسنده، تهیه کننده، کارگردان، فیلم نامه نویس، پزشک و تهیه کننده تلویزیونی آمریکایی.[۲۷۶]
    ۱۰ نوامبر - میریام ماکه‌با، ستاره موسیقی آفریقای جنوبی و معروف به ماما آفریقا.[۲۷۷]
    ۱۹ نوامبر - جان مایکل هایز، نویسنده فیلم پنجره عقبی، ساخته آلفرد هیچکاک، در سن ۸۹ سالگی.[۲۷۸]
    ۲۳ نوامبر - احمد آقالو بازیگر سینما و تئاتر ایرانی.[۲۷۹]

آلکسی دوم
دسامبر

    ۵ دسامبر - آلکسی دوم اسقف اعظم روسیه بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۸.[۲۸۰]
    ۲۲ دسامبر - لانسانا کونته رئیس جمهوری گینه در سن ۷۴ سالگی.[۲۸۱]
    ۲۴ دسامبر - ساموئل هانتینگتون، نظریه‌پرداز و فیلسوف مشهور آمریکایی.[۲۸۲]
    ۲۵ دسامبر - هارولد پینتر، نمایشنامه نویس بریتانیایی و برنده جایزه نوبل ادبیات در سن ۷۸ سالگی.

ساموئل هانتینگتون

ساموئل هانتینگتون (به انگلیسی: Samuel P. Huntington)، (۱۸ آوریل ۱۹۲۷ - ۲۴ دسامبر ۲۰۰۸)، متخصص علوم سیاسی شهیر آمریکایی بود.

وی بخاطر نظریه برخورد تمدن‌ها و پیش‌بینی کشمکش جهان غرب با جهان اسلام شهرت جهانی پیدا کرده بود. دکتر ساموئل هانتینگتون، دانش‌آموخته و به مدت ۵۸ سال، استاد دانشگاه هاروارد بود.[۱]

محتویات

    ۱ زندگی
    ۲ هانتینگتون و حزب رستاخیز
    ۳ مرگ
    ۴ آثار
        ۴.۱ ترجمه شده به فارسی
        ۴.۲ ترجمه نشده
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون

زندگی

ساموئل هانتینگتون در سال ۱۸ آوریل ۱۹۲۷ در نیویورک در یک خانواده مهاجر انگلیسی به دنیا آمد. در دانشگاه‌های ییل و شیکاگو تا مرحله کارشناسی ارشد تحصیل کرد. دکترای علوم سیاسی را از دانشگاه هاروارد گرفت و در همان دانشگاه به تدریس پرداخت. از سال ۱۹۸۹ تا هفتاد سالگی ریاست مرکز مطالعات استراتژیک دانشگاه هاروارد را عهده دار بود.
نقشه تمدن ها بر پایه نظریه برخورد تمدن های ساموئل هانتینگتون      غرب      لاتین      ژاپنی ها      چینی      هندی      اسلامی      ارتدوکس      آفریقایی

علاوه بر این، مسئولیت‌های متعدد دیگری را هم بر عهده داشته‌است، از جمله:

    دستیار تحقیقات امور دفاعی در مؤسسة مطالعاتی بروکینگز (۵۳-۱۹۵۲۹
    پژوهشگر شورای تحقیقات علوم اجتماعی آمریکا(۵۷-۱۹۵۴)
    دستیار مؤسسة جنگ و صلح در دانشگاه کلمبیای نیویورک (۱۹۵۸)
    هماهنگ کنندة دفتر طرح و برنامه ریزی شورای امنیت ملی آمریکادر دورة برژینسکی (۷۸-۱۹۷۷)
    تحللیگر امور دفاعی و استراتژیک در وزارت دفاع و خارجه آمریکا (از ۱۹۸۵ تا کنون)
    ریاست انجمن مطالعات علوم سیاسی آمریکا (۸۷-۱۹۸۶)
    بنیانگذار و سردبیر مجلة «سیاست خارجی (۷۷-۱۹۷۰)

هانتینگتون و حزب رستاخیز

یرواند آبراهامیان معتقد است که کارشناسان جوان ایرانی علوم سیاسی فارغ‌التحصیل از آمریکا، تحت تاثیر نظر هانتینگتون که تنها راه نیل به ثبات سیاسی در کشورهای در حال توسعه را ایجاد حزب دولتی منضبط می دانست، حزب رستاخیز را طراحی کرده‌اند. البته آنان این نظریه هانتینگتون را نادیده می گرفتند که در عصر مدرن جایی برای پادشاهی نیست و اینکه حزب نه صرفاً ابزار حکومتی نظارت بر توده ها بلکه حلقه رابطی باشد که فشار جامعه را به دولت و دستورات دولت را به جامعه انتقال دهد. [۲]
مرگ

هانتینگتون در ۲۴ دسامبر سال ۲۰۰۸ در سن ۸۱ سالگی در گذشت.[۳]
نمودار برخورد تمدنهای هانتینگتون
آثار
ترجمه شده به فارسی

    سامان سیاسی در جوامع دست‌خوش دگرگونی، مترجم: محسن ثلاثی ناشر: علم
    موج سوم دموکراسی در پایان سده ۲۰، مترجم: احمد شهسا، ناشر: روزنه
    چالش‌های هویت در آمریکا، مترجم محمودرضا گلشن پژوه و دیگران، ناشر: ابرار معاصر
    چند جهانی شدن - گوناگونی فرهنگی در جهان کنونی، مترجم: علی کمالی ناشر: روزنه، ۱۳۸۴
    برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی، مترجم: محمدعلی حمیدرفیعی، ناشر: دفتر پژوهش‌های فرهنگی ،۱۳۷۸،ISBN 964-6269-34-6

ترجمه نشده

    ارتباط تمدن‌های اسلامی و کنفوسیوسی (The Islamic-Confusian Connection)، فصلنامه نیو پرسپکتیوز کوارترلی، تابستان ۱۹۹۳......

دی

دی به فارسی دَری جدی، در زبان پشتو مرغومی (به پشتو: مرغومی) و در زبان کردی بەفرانبار (به کردی: بەفرانبار)، دهمین ماه سال خورشیدی است و در گاه‌شماری رسمی ایران و افغانستان همواره ۳۰ روز دارد و از روز ۲۷۷م سال آغاز شده و در روز ۳۰۶م سال پایان می‌یابد. دی نخستین ماه فصل زمستان است.

برج فلکی دی‌ماه برج جدی (بزغاله) است که دهمین برج فلکی از دایرةالبروج است. نماد برج دی٬ بزغاله (در انگلیسی Capricorn) نامیده می‌شود. عنصر این برج خاک است.

در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه دهم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری زرتشتی روز هشتم٬ پانزدهم و بیست و سوم هر برج نیز دی نام دارد. ابوریحان بیرونی می گوید دی ماه را خُورماه نیز می‌گویند و روز اول ماه را خره‌روز یا خوره‌روز نامند.

در آیین زرتشتی در هرکدام از دی‌روزها از دی‌ماه٬ جشنی برگزار می‌شود که کوشیار گیلانی در زیج جامع این روزها را دی جشن می‌نامد. نخستین جشن که در روز نخست دی‌ماه (اورمزد یا هرمزد) یعنی نخستین روز پس از جشن یلدا برگزار می‌شود، دی دادار جشن یا «جشن خرم روز» یا خور روز (روز خورشید)، و یا نود روز (۹۰ روز تا نوروز) نام دارد. روز هشتم از دی ماه یا روز «دی به آذر»، اولین جشن دیگان برگزار می‌شود که ابوریحان بیرونی در کتاب قانون مسعودی از این جشن با عنوان «عید دی الاول» نام برده است و کوشیار از آن با نام «دی جشن» نام برده است. روز پانزدهم از دی ماه یا روز «دی به مهر» جشن دیگان دوم (/دیبگان/بتیکان) برگزار می‌شود. در روز بیست و سوم از دی‌ماه یا روز «دی به دین»، سومین جشن دیگان برگزار می‌شود. در بندهشن گل‌های بادرنگ و کاردک و شنبلید به ترتیب ویژه روزهای «دی به آذر» و «دی به مهر» و «دی به دین» معرفی شده‌اند.

ابوریحان بیرونی درباره دی‌ماه می‌نویسد:

    دی ماه، نخستین روز آن خرم روز است و این روز و ماه هر دو به نام خداوند است که «هرمز» نامیده می شود، یعنی حکیم و دارای رای و آفریدگار. در این روز عادت ایرانیان چنین بوده که پادشاه از تخت شاهی پایین می آمد و جامه ای سفید می پوشید و در بیابان بر فرش های سپید می نشست و دربان و یساولان را که شکوه پادشاه با آن هاست به کنار می راند و هر کس که می خواست پادشاه را ببیند، خواه دارا و خواه نادار بدون هیچ گونه نگهبان و پاسبان، نزد شاه می رفت و با او به گفتگو می پرداخت و در این روز پادشاه با برزگران می نشست و در یک سفره با آن ها خوراک می خورد و می گفت : من مانند یکی از شماها هستم و با شماها برادرم، زیرا استواری و پایداری جهان به کارهایی است که به دست شما انجام می شود و امنیت کشور نیز با من است، نه پادشاه را از مردم گریزی است و نه مردم را از پادشاه

محتویات

    ۱ واژه شناسی
    ۲ رویدادها
    ۳ مناسبت‌ها
    ۴ نامگذاری‌ها
    ۵ زادروزها
    ۶ درگذشت‌ها
    ۷ جُستارهای وابسته
    ۸ پیوندهای بیرونی
    ۹ منابع

واژه شناسی

واژه دی در اوستا دتهوش(Dathush) یا دزوه(Daz-vah) و به معنی دادار یا آفریننده و آفریدگار است که همیشه به مانند صفتی برای اهورامزدا آورده شده است. در اوستا در آفرینگان گاهنبار بند ۱۱ صفت دتهوش برای دهمین ماه سال بکار رفته است. این واژه از مصدر دا آمده است که در اوستا و پارسی باستان و سانسکریت به معنی دادن، آفریدن، ساختن، و بخشیدن است. در پهلوی داتن(Datan) و در فارسی دادن است. از همین ریشه داتر(Dater) در پهلوی "داتار "و در فارسی «دادار» یا آفریدگار گفته می شود. [۱]
رویدادها

    ۱۹۱۳ - چاپ نخستین جدول کلمات متقاطع در نیویورک ورلد.
    ۱۹۴۷ - اختراع ترانزیستور.
    ۲۰۰۵ - آغاز تخاصم میان چاد و سودان

Apollo 8 Crewmembers - GPN-2000-001125.jpg

    ۱۹۴۱ - امپراتوری ژاپن، در جریان جنگ جهانی دوم، هنگ کنگ را تصرف کرد.
    ۱۹۵۱ - اعلام استقلال لیبی از ایتالیا.
    ۱۹۶۸ - فضاپیمای آپولو ۸ با ۳ سرنشین وارد مدار ماه شد و ده بار به دور آن چرخید.
    ۱۳۴۱ - ماموریت نیروی هوایی شاهنشاهی ایران برای حفظ صلح در کنگو. [۲]

مناسبت‌ها

    ۱- روز میلاد خورشید، جشن خرم روز
    ۵ - بازارجشن
    ۱۴ - سیرسور، جشن گیاه خواری
    ۲۰ - قتل میرزا تقی خان امیرکبیر (احتمالا)
    روز مادر در اندونزی.

نامگذاری‌ها

    روز ثبت احوال در ایران به مناسبت سالروز صدور اولین شناسنامه برای شخصی به نام فاطمه ایرانی [۳]

زادروزها

    ۱۸۵۸ - جاکومو پوچینی، موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز بزرگ ایتالیایی.
    ۱۶۰۵ - تیانچی، پانزدهمین امپراتور سلسله مینگ.
    ۱۷۹۰ - ژان فرانسوا شامپولیون دانشمند، زبان‌شناس و شرق‌شناس فرانسوی.
    ۱۹۱۸ - هلموت اشمیت، سیاست‌مدار آلمانی.
    ۱۹۴۳ - سیلویا، شهبانوی سوئد.
    ۱۹۰۵ - هوارد هیوز، هوانورد، مهندس و کارگردان آمریکایی.
    ۱۹۴۳ - تاریا هالونن، یازهمین رئیس جمهور فنلاند.
    ۱۳۰۰ - عباس سحاب جغرافی‌دان و نقشه‌نگار (کارتوگراف)، بنیان‌گذار دانش نقشه‌نگاری به شیوهٔ نوین در ایران.
    ۱۳۰۸- محمد نوری، خواننده و آهنگساز ایرانی
    ۱۳۱۳ - فروغ فرخزاد شاعر
    ۱۳۱۸ - تولد سیروس طاهباز جمع کننده آثار نیما یوشیج
    ۱۳۳۸ - حامد کرزی، رئیس جمهور افغانستان
    ۱۳۴۱ - سهراب رحیمی شاعر
    ۱۳۴۵ - فریبا کوثری بازیگر زن ایرانی
    ۱۲۷۰- محمدعلی جمال‌زاده: اصفهان - داستان‌نویس.

درگذشت‌ها

    ۱۹۸۹ - ساموئل بکت نمایش‌نامه‌نویس، رمان‌نویس و شاعر ایرلندی.
    ۱۵۲۴ - واسکو دا گاما دریانورد و کاشف پرتغالی در هند.
    ۱۹۵۷ - اوکاوا شومیو، نویسنده و سیاست‌مدار ژاپنی و یکی از مترجمان قرآن به زبان ژاپنی
    ۲۰۰۷ - اکبر رادی نمایشنامه‌نویس ایرانی.
    ۲۰۰۸ - ساموئل هانتینگتون، دانشمند علوم سیاسی دانشگاه هاروارد.

جواد بدیع‌زاده

سید جواد بدیع زاده(۱۲۸۱ تهران - ۱۰ دی ۱۳۵۸ تهران) خواننده، موسیقیدان و نواساز ایرانی بود.
زندگینامه

بدیع زاده در سال ۱۲۸۱ شمسی در محله پاچنار تهران به دنیا آمد. پدرش «آقا سید رضا بدیع کاشانی» ملقب به «بدیع المتکلمین» روحانی مشروطه‌خواه بود که به سید اناری شهرت داشت. وی فرزندش را غالباً به مجالس وعظ و روضه‌خوانی خود می‌برد تا با شیوه آوازخوانی مذهبی آشنا شود. بدیع المتکلمین با تسلط کافی بر ردیف موسیقی ایرانی، پسر خود را نیز به فن آواز موذنی و روضه‌خوانی و تعزیه آشنا ساخت و او از تجربیات پدر استفاده کرد و به فراگیری گوشه‌ها و ردیف‌های موسیقی دستگاهی ایران پرداخت. جواد، موسیقی ردیف سنتی و گوشه‌های بی‌شمار آن را از پدر و نیز از دایی خود «میرزا یحیی سعید واعظین» که او نیز از واعظان مشهور زمان خود بود، فرا گرفت.

او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه تدین و دوره متوسطه را در مدرسه آلیانس فرانسوی‌ها و سپس دارالفنون به پایان رساند و از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۳۱ در مجلس شورای ملی استخدام شد و به عنوان نماینده خدمت کرد.

بدیع‌زاده علاوه بر خوانندگی در امر آهنگسازی نیز شهرت دارد. در سال ۱۳۰۴ که کمپانی انگلیسی صفحه‌پرکنی «هیز مسترزویس» به قصد تهیه و ضبط صفحه از نواخته‌ها و خوانده‌های هنرمندان ایرانی نماینده خود را به ایران اعزام کرد و شعبهٔ خود را در تهران گشود، بدیع‌زاده به عنوان نخستین خواننده مرد، با معرفی و توصیه عبدالحسین خان شهنازی، انتخاب شد و اولین صفحه او با عنوان «جلوه گل» روانه بازار شد که شامل دو قطعه آواز و سه تصنیف از ساخته‌های خودش بود. از آن پس تا سال ۱۳۱۴ بدیع‌زاده ۲۴ تصنیف ساخت که همه روی صفحه ضبط شده‌است. او در سال‌های بعد در سفرهایی به حلب و بیروت و برلین و شبه قاره هند، بر شمار ضبط آهنگ‌های خود افزوده‌است.

از میان آفریده‌های معروف او می‌توان از سرود «ایران، کشور داریوش» و ترانه‌های جلوه گل، داد دل، دل افسرده، هدیهٔ خاک، گل پرپر و «خزان عشق» یاد کرد. «خزان عشق» که تا زمان ما جاذبهٔ خود را حفظ کرده در سال ۱۳۱۳ در پیوند با متنی عاشقانه از «رهی معیری» ساخته شده‌است.

بدیع‌زاده با افتتاح رادیو به جمع هیات ارکستر آن زمان رادیو پیوست و در کنار هنرمندانی چون «حسین تهرانی»، «مرتضی نی داوود»، «حبیب سماعی» و «استاد ابوالحسن صبا» آثار مشهوری را در حوزهٔ موسیقی ایرانی پدید آورد. بدیع‌زاده سال‌ها عضو شعر و موسیقی رادیو تهران بود.

جواد بدیع زاده، سرانجام در دی ماه سال ۱۳۵۸ در سن هفتاد و هشت سالگی، بر اثر دومین سکته مغزی، در تهران چشم از جهان فرو بست و در بهشت زهرا (قطعه: ۸ ردیف: ۲ شماره: ۲۶) به خاک سپرده شد. از او صفحات و نوارهای بسیاری بر جای مانده‌است.

۱۲۸۱

وقایع

    امضای نهایی قراداد گمرکی ایران و روسیه در تهران در زمان مظفرالدین شاه قاجار.

زادروزها

    ۳۰ شهریور - سید روح‌الله خمینی، بنیانگذار انقلاب ۱۳۵۷ ایران
    ۲۸ بهمن - صادق هدایت، نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی
    سید محمدکاظم شریعتمداری، یکی از مراجع تقلید و روحانیان ایرانی
    عبدالحسین هژیر، از نخست وزیران پهلوی دوم
    جواد بدیع‌زاده، خواننده و موسیقیدان ایرانی.

سال ۱۳۵۸

رویدادها

    ۱۲ فروردین : تأسیس جمهوری اسلامی ایران در یک همه پرسی .
    ۲۳ اردیبهشت: لغو کاپیتولاسیون در ایران
    ۱۳ آبان: تسخیر سفارت آمریکا توسط عده ای از دانشجویان
    ۵ آذر - تشکیل سازمان بسیج مستضعفین به دستور روح‌الله خمینی
    ۷ دی - سازمان نهضت سوادآموزی با فرمان خمینی تشکیل شد.
    ۲۱ دی - تبریز - درگیری میان طرفداران آیت‌الله شریعتمداری و برخی مردم تبریز
    بهمن: انتخاب ابوالحسن بنی صدر به ریاست جمهوری

زادروزها

    حافظ ناظری : خواننده و موسیقیدان ایرانی، فرزند شهرام ناظری.
    وحید رهبانی : بازیگر سینما ، تلویزیون و تئاتر ایرانی.

بهار

    ۱ اردیبهشت - لیلا ابراهیمی ورزشکار و دونده زن ایرانی.
    ۲۱ اردیبهشت - محمد طلوعی نویسنده
    14 خرداد - هانیه توسلی : بازیگر سینما ، تلویزیون و تئاتر ایرانی.
    2 شهریور - مهدی یزدانی‌خرم : داستان نویس و روزنامه نگار ادبی ایرانی.

پاییز

    16 مهر - سحر دولتشاهی : بازیگر سینما و تلویزیون.

زمستان

    ۹ بهمن - مهدی فرجی، شاعر ایرانی.

درگذشت‌ها

تاریخ نامعلوم

    علی عبده : ورزشکار ، مدیر ورزشی و بنیانگذار باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس تهران .

بهار

    ۱۸ فروردین - امیر عباس هویدا (اعدام) نخست وزیر دوره پهلوی
    ۲۰ فروردین - منوچهر آزمون، سیاست‌مدار دوره پهلوی (زاده ۱۳۰۹)
    ۲۲ فروردین - غلامرضا نیک پی (اعدام), شهردار تهران
    ۲۲ فروردین - علی نشاط فرمانده (اعدام), گارد جاویدان
    ۲۲ فروردین - حسینعلی بیات (اعدام)، نماینده مجلس شورای ملی
    ۲۲ فروردین - علی حجت کاشانی (اعدام), رئیس تربیت بدنی
    ۲۲ فروردین - عباسعلی خلعتبری (اعدام), وزیر امور خارجه کابینه هویدا و آموزگار
    ۲۲ فروردین - منصور روحانی (اعدام)، وزیر برق و کشاورزی کابینه هویدا
    ۲۲ فروردین - محمد علی علامه وحیدی (اعدام)، نیابت تولیت مدرسه سپهسالار
    ۲۲ فروردین - محمد تقی مجیدی (اعدام), رئیس اسبق دادگاه نظامی
    ۲۲ فروردین - حسن پاکروان (اعدام)، دومین رئیس ساواک (زاده ۱۲۹۰)
    ۲۲ فروردین - ناصر مقدم (اعدام)، چهارمین رئیس ساواک
    ۱۱ اردیبهشت - مرتضی مطهری (ترور)

تابستان

    ۲۱ تیر - پری بلنده (اعدام)، تن فروش
    18 شهریور - علی نقی وزیری : آموزگار موسیقی ، آهنگساز و موسیقی دان ایرانی.
    ۱۹ شهریور - آیت الله طالقانی، از بنیادگذاران نهضت آزادی

پاییز

    ۲ مهر - ایرج مطبوعی سرلشکر بازنشسته (اعدام) , (زاده ۱۲۷۴)
    ۲۱ مهر - غلامحسین مصاحب، ریاضی‌دان و فرهنگ‌نویس
    ۱۰ آبان - محمد علی قاضی طباطبایی : روحانی شیعه و اولین امام جمعه تبریز پس از انقلاب.
    ۱۶ آذر - شهریار شفیق پسر اشرف پهلوی - فرمانده واحد هاورکرافت نیروی دریایی(ترور) (زاده ۱۳۲۳)
    ۲۷ آذر - محمد مفتح، روحانی ایرانی و عضو شورای انقلاب (زاده ۱۳۰۷)

زمستان

    ۱۰ دی - جواد بدیع زاده، خواننده، موسیقیدان و نواساز (زاده ۱۲۸۱)