منطقه فریدن

منطقهٔ فِرِیدَن (با تلفظ صحیح: Fereidan) یکی از مناطق جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی ایران است که فعلاً بنابر تقسیمات کشوری ایران، بخش بزرگی از آن در غرب استان اصفهان قرار دارد.

منطقهٔ فریدن امروزه به چهار شهرستان: فریدونشهر، چادگان، بوئین و میاندشت و فریدن تقسیم شده است.
A View from Dashkasan.jpg

محتویات

    ۱ موقعیت
    ۲ وجه تسمیه
    ۳ جغرافیا
        ۳.۱ اقلیم
    ۴ تاریخچه
    ۵ مردم
        ۵.۱ گرجی‌های فریدن
        ۵.۲ ارمنی‌های فریدن
    ۶ رهاورد
    ۷ افراد اهل فریدن
    ۸ جستارهای وابسته
    ۹ پانویس
    ۱۰ منابع

موقعیت

منطقه فریدن از شمال به شهرستان خوانسار، از جنوب به استان چهارمحال و بختیاری، از شرق به شهرستان تیران و کرون و از غرب به استان لرستان محدود می‌شود.
وجه تسمیه

منطقه‌ای که اکنون فریدن نامیده می‌شود در طول تاریخ به نام‌های: پاراتاکن، پارتاکن، پرتکین، پاراتاکین، پرکان، پاره تاکن، پریتکان، پریتاکن، فریدون، فریدین و در نهایت فریدن نامیده شده است. نام باستانی فریدن در زمان‌های قدیم پریتکان بوده و یکی از آبادترین نقاط مرکزی ایران محسوب می شده است.[۱] و[۲]در نقشه ایران باستان (دورهٔ هخامنشیان) نیز فریدن «پرتیکان» نام داشته است.[۳] و یکی از مراکز مهم اقتصادی و ارتباطی ایران باستان بوده است. هرودوت می‌گوید: «مادها به شش قبیله تقسیم می‌شدند: بوسیان، پاراتاکنیان، استروخانیان، ایرانتیان، بودیان و مغ‌ها؛ قبل از آن که مادها به قدرت برسند و بر اریکهٔ قدرت بنشینند، در مقابل دولت آشور اتحادیه‌ای از قبایل را تشکیل داده بودند. این اتحادیه از شش قبیله تشکیل می‌شد که یکی از آن‌ها قبیلهٔ «پارتاکن» بودند که در حوالی فریدن امروزی زندگی می‌کردند.[۴] و[۵] نام فریدن منسوب است به فریدون، که در زمان کاوهٔ آهنگر، کاوه، ضحاک را متواری کرد و فریدون شاه شد.[۶]
جغرافیا
برف پاییزی در شهر فریدون شهر

منطقه فریدن ناحیه‌ای است کوهستانی که در رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد.
اقلیم

هوای بسیار سرد و خشک زمستانی و خنک و مطبوع تابستانی یکی از ویژگی‌های بارز منطقه فریدن است.[۷]

منطقه فریدن، سرچشمه نعمت اصفهان است زیرا منبع زاینده رود در آنجاست (با این وجود این منطقه هم چنان جز مناطق محروم ایران است). هم چنین در منطقه فریدن مراتع و شکارگاه‌هایی وجود دارد که حیوانات وحشی در کوه‌های آن یافت می‌شود.[۸]
تاریخچه

منطقه فریدن سرزمین کاوهٔ آهنگر و زادگاه ابومسلم خراسانی است.

کاوه در روستای مشهدکاوه از توابع شهرستان چادگان به خاک سپرده شده است و همچنین مجسمه‌ای از او در میدان ورودی شهر داران مرکز شهرستان فریدن قرار دارد در حالی که درفش کاویانی؛ اولین پرچم ایران را در دستانش بر افراشته است.[۹]
مردم

اقوام ساکن در منطقهٔ فریدن را لر، عرب، ارمنی، گرجی و ترک و فارسی زبانان تشکیل می‌دهند.[۱۰]
گرجی‌های فریدن
کوهی که مثل یک دیوار بین گرجی‌های فریدن قرار گرفته است (فریدون شهر، سیبک، چغیورت و نهضت آباد در جنوب و بوئین و میاندشت، افوس، داشکسن و آغچه در شمال)

ابتدا در زمان شاه عباس در «عباس‌آباد» اصفهان و پس از مدتی با تأسیس «نجف آباد» توسط «شیخ بهایی» در نجف آباد زندگی کردند.[۱۱] که به دستور شاه عباس عده‌ای از آنان که دارای خصال ستیزه جویی و جنگاوری بودند، جهت حفظ منطقهٔ فریدن و همچنین پایتخت (اصفهان) از حملات و غارتگری‌های اقوام لر و کرد همچنین به دلیل آب و هوای مساعد و مزارع و شکارگاه‌های مناسب به فریدن مهاجرت کردند.[۱۲]

تمام گرجیانی که به فریدن رسیدند، ابتدا در فریدن، شهر افوس را بنیاد گذاردند و سپس عده‌ای از آن‌ها شهرهای «فریدون‌شهر (سوپلی)» و «میاندشت (تورلی)» را بنیان نهادند.[۱۳]

و همچنین عده‌ای دیگر از شهر افوس جهت حفظ دین مسیحیت در«داشکسن» -که یک روستای ارمنی نشین متعصب به دین مسیحیت بود- سکنی گزیدند، و نیز عده‌ای به دلایل نامعلوم آبادی‌های «آغچه» و «بوئین» را بنا کردند.

پس از حملهٔ کریم خان زند به گرجی‌های فریدون‌شهر، ساکنان آن به روستاهای «سیبک»، «چقیورت» و «نهضت‌آباد» مهاجرت کردند.[۱۴][۱۵]

جمعیت گرجی‌های فریدن حدود ۱۰۰٬۰۰۰ تن است.[۱۶]
ارمنی‌های فریدن

از حدود بیست روستای بنیان‌گذاری شده توسط ارامنه در فریدن، فقط روستای زرنه در شهرستان بوئین و میاندشت ارمنی نشین باقی مانده و همچنین چند خانوار ارمنی نیز در روستای خویگان علیا زندگی می‌کنند، تنهای روستای ایران که دارای سه کلیسا است.[۱۷][۱۸]
رهاورد

مهم ترین سوغات منطقه فریدن سیب زمینی می‌باشد که تقریباً در کل کشور ایران و منطقهٔ خاور میانه دارای جایگاه ویژه و ممتازی است.
افراد اهل فریدن
محمدعلی اسپنانی نمایندهٔ مردم فریدن در دورهٔ نهم مجلس شورای اسلامی

    صفای اصفهانی
    امامقلی باتوانی
    سعید مولیانی
    علی خودسیانی
    محمدعلی اسپنانی
    بهمن محمدی
    اسدالله کیان ارثی
    محمد تقی خلجی
    منوچهر صانعی دره‌بیدی
    لئون میناسیان

استان اصفهان

استان اصفهان، استانی است در میانهٔ ایران با مرکزیت شهر اصفهان. این استان با مساحتی حدود ۱۰۵٬۹۳۷ کیلومتر مربع بین ۳۰ درجه و ۴۳ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی خط استوا و ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۵۵ درجه و۳۱ دقیقه طول شرقی نصف النهار گرینویچ قرار دارد. استان اصفهان که در مرکز ایران واقع شده‌است از شرق به استان‌های یزد و خراسان جنوبی، از شمال به استان‌های سمنان، قم و مرکزی، از غرب به استان‌های لرستان و چهارمحال و بختیاری، از جنوب به استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و فارس محدود است.[۳]اصفهان قطب تولید آهن، فولاد، مصالح ساختمانی و پتروشیمی در ایران است.[۴]

محتویات

    ۱ آمار
    ۲ استان
    ۳ مردم
        ۳.۱ دین
    ۴ وجه تسمیه
    ۵ منابع
    ۶ پیوند به بیرون

آمار

۱۰ درصد از بیابان‌های ایران در استان اصفهان است که بخش اعظم آن را شهرستان‌های شهرضا،نائین،نجف آباد، اردستان، نطنز، آران و بیدگل، کاشان و اصفهان شامل می‌شود. حدود ۳۴۰ هزار هکتار از جنگل‌های دست‌کاشت ایران نیز در استان اصفهان و از این وسعت ۹۰ هزار هکتار در شهرستان اردستان قرار دارد.[۵]
استان
صنایع دستی در شهر اصفهان

استان اصفهان یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید انواع مختلف صنایع دستی ایران بشمار می‌رود. این استان از دیرباز گهواره هنرهای زیبا و صنایع دستی بوده‌است. تزئینات آجری، کاشی کاری، گچ بری و انواع خط در آثار تاریخی اصفهان، از قرن‌ها پیش تا دوره معاصر، بر اطراف و جوانب مناره‌ها و داخل و خارج مساجد، قصرها و هنرهای زری دوزی و قلم کاری، ترمه و نقره کاری و زرنگاری و رونویسی انواع کتاب، قرآن و قطعات نگارگری و نقاشی جملگی به مرکزیت هنری اصفهان گواهی می‌دهند.

سیم کشی، زرکشی، زربافی، گلابتون دوزی، منبت گلپایگان، پولک دوزی، زنجیره بافی، قالی بافی و نساجی از صنایع دستی رایج اصفهان است. این صنایع در عهد شاهان صفوی رونق فراوان داشت. در دوران قاجاریه، بازار صنایع دستی در اصفهان از رونق افتاد. ولی بعد از انقلاب مشروطه باز توسعه یافت. به طور کلی طرح و نقش عموم دست ساخته‌های اصفهان اعم از فرش و قلمکار و ظروف قلم زنی و کاشی، دوختنی‌های روی پارچه تحت تأثیر طرحهای تزئینی دوران صفویه قراردارد و طراحان اصفهان، به نسبت قدرت درک و مهارت خود از آثار قدیمی برمی‌گیرند و با خلاقیت خود، آنها را زیباتر می‌سازند.
مردم

مردم استان اصفهان به طور عمده از اصفهانی‌ها هستند. قومهای مختلف دیگری نیز در این استان ساکن هستند که به ترتیب جمعیت عبارتنداز: بختیاری‌ها، ترک‌ها، ارمنی‌ها، گرجی‌ها، یهودی‌ها، کولی‌ها، لرها و عرب‌ها.
دین

بیشتر مردم این استان مسلمان هستند همچنین مسیحیان، کلیمیان و زرتشتیان نیز اقلیتهای غالب توده مردمی استان اصفهان را تشکیل می‌دهند. تفکیک دین خانوارهای استان چنین است: ۴۵۵۹۲۵۶ کل خانواده استان اصفهان، ۴۵۳۲۰۳۰ خانواده مسلمان، ۹۱۳۰ خانواده مسیحی ، ۹۵۱ خانواده کلیمی ، ۴۴۵ خانواده زرتشتی، ۷۰۵۰ خانواده متدین به سایر دینها در استان زندگی می‌کنند.[نیازمند منبع] کهنگ (اردستان)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اردستان در استان اصفهان ایران است. این روستا در دهستان برزاوند قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۸۵۴ نفر (۲۵۹خانوار) بوده‌است
وجه تسمیه
    این بخش از مقاله فاقد منبع و مأخذ است. شما می‌توانید با افزودن منابع برطبق اصول تأییدپذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع، به ویکی‌پدیا کمک کنید. مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند‌ شد.

شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهای: آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپینر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، پارتاک، پارک، پاری، پاریتاکن، پرتیکان، جی، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه سرشناس بوده‌است.

بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانیان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند: بختیاری، خوزستان، کرمان، فارس، سیستان و... در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت می‌کردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس عربی شده و به صورت «اصفهان» درآمده‌است.

این شهر دارای واژگان کهنتری است که با نام کنونی آن، هیچ گونه پیوندی ندارد، مانند :انزان، گابیان، گابیه، جی، گبی، گی، گابا.

یاقوت حموی، می‌نویسد: «اصفهان یا اسپهان از کلیه اسباه است که به معنی سپاه و سگ می‌باشد.»

استاد پورداود، می‌گوید: «ارزش این وجه اشتقاق فقط در این است که می‌رساند در لهجه قدیم اصفهانی، اسباه به معنی سگ نیز بوده‌است» پورداود یادآور شده‌است که بطلمیوس، جغرافیانگار سده دوم میلادی، نام این شهر را «اسپدان» نگاشته، سپس می‌گوید واژه اصفهان روی اسپاهان قرار گرفته که خود شامل سپاه به معنی ارتش و هان اسم مکان، یعنی جای سپاه است.

نویسنده کتاب حدودالعالم از این شهر به نام «سپاهان» یاد کرده، می‌گوید: «سپاهان شهری عظیم است و آن دو شهر است: یکی را جهودان خوانند و یکی را شهرستان و در هر دو منبر نهاده‌اند...»

محمد حسین بن خلف تبریزی، درباره نام اصفهان، نوشته‌است: «اصباهان، معرب اسپاهان است و آن شهری است مشهور در عراق و نام اصلی او این است. و نام مقامی است از جمله دوازده مقام موسیقی و آن را اصفهانک نیز خوانند.»

در کتیبه‌های پارسی هخامنشی، انزان شامل ناحیه اصفهان و بختیاری بوده و پیش از کورش، مرکز قدرت هخامنشیان در این ناحیه بوده و پس از کورش انزان به گابیان تبدیل یافته و استرابن هم آن را به همین نام خوانده‌است و گابیان رفته رفته به جی تغییر یافت.

هرتسفلد نگاشته‌است: اصفهان نام بلوکی از ولایت پریت کان و نام شهر «گبی» بوده‌است. گبی بعدها «گی» و سپس عربی شد و به «جی» تبدیل یافت.

در سده ۲ میلادی، نام گبی و اسپدانا در نقشه بطلمیوس دیده می‌شود. وی «اسپدانا»ی پارسی زمان هخامنشی را از کتاب ارتستنس، مدیر کتابخانه اسکندر مقدونی برداشته بود. در یک نقشه جهان نما که ۱۰۰ سال پیش از بطلمیوس ترسیم شده‌است، این نام به صورت ساسانی «سپانه» یعنی سپاهان نگاشته شده و معنی آن، جای لشکریان است.

اسکندر مقدونی هنگام دنبال کردن داریوش هخامنشی به پارتاک یا پارک یاگی آمد و آن را گشود و اکسازر را که والی شوش بود به حکومت پارتاک گمارد. تاریخ نگاران پیشین، پارتاک را پاریتاکن نامیده‌اند که به پارسی آن روزی پرتیکان می‌گفتند و امروز فریدن می‌خوانند. پرتیکان به تمامی ناحیه اصفهان اطلاق می‌شده‌است.

پارتیکن نام یکی از قبایل بختیاری باستان بوده است و نام فریدن بازمانده آن می‌باشد که در حال حاضر بخش بزرگی از آن بختیاری نشین است و تا دوره صفویان اکثر ساکنین آن بختیاری بودند و در زمان صفویه ارامنه و گرجی‌ها و ترک‌ها به این ناحیه کوچ داده شدند.

دهستان براآن شمالی

دهستان براآن شمالی نام دهستانی در بخش مرکزی شهرستان اصفهان، استان اصفهان در ایران است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۹۵۲۱ نفر (۴۷۶۱ خانوار) بوده‌است.

یحیی‌آباد (اصفهان)

یحیی‌آباد (اصفهان)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اصفهان در استان اصفهان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان براآن شمالی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۱۴ نفر (۷۳خانوار) بوده‌است.

دهستان صحرا

صحرا، دهستانی است از توابع بخش انابد شهرستان بردسکن در استان خراسان رضوی ایران.
جمعیت

براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۷۹۱۶نفر (۲۰۴۳خانوار) بوده است. [۱]
روستاها

    ابراهیم‌آباد
    اسلام‌آباد
    انصاریه
    باب‌الحکم
    برجک
    برن‌آباد
    چاه سلطان
    چاه محمدامین
    چاه موتورشماره ۷دشت محمدخان
    چاه موتورشماره ۹دشت محمدخان
    چشمه چهل
    حطیطه
    خنجری
    دوغ‌آباد
    زمان‌آباد
    سیاه‌آب
    شریعت‌آباد
    شریف‌آباد
    صادقیه
    علی‌بیک
    فاطمیه
    فتح‌آباد
    کلاته جمعه
    مارندیز
    مظفرآباد
    ملک بابو
    هدف
    یحیی‌آباد

صادقیه (بردسکن)

صادقیه، روستایی است در استان خراسان رضوی ، شهرستان بردسکن ، بخش انابد ، دهستان صحرا.
جمعیت

بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۳۰ نفر با ۵ خانوار بوده است.

تویسرکان

تویسرکان یکی از شهرهای استان همدان در ایران است. این شهر مرکز شهرستان تویسرکان است و ۴۴،۵۱۶ نفر جمعیت دارد. تویسرکان در جنوب کوه الوند و شهر همدان واقع شده‌است. این شهر به خاطر تعدد و بزرگی درخت‌های گردویش بسیار معروف است. تویسرکان بعد از مرکز استان، ملایر و نهاوند چهارمین شهر بزرگ استان به حساب می آید. آب و هوای شهر معتدل کوهستانی است. این شهر بر روی ویرانه‌های شهر قدیمی رودلاور (رودآور) که بر اثر حمله مغول ویران شده، ساخته شده‌است. در واقع پس از ویرانی رودآور، از ادغام توی و سرکان، تویسرکان به وجود آمده‌است.

محتویات

    ۱ نام شهر
    ۲ پیشینه تاریخی
        ۲.۱ تبدیل تویسرکان به شهرستان
        ۲.۲ ولایت ثلاث
    ۳ مردم
    ۴ ترابری
    ۵ محصولات کشاورزی
        ۵.۱ گردو
    ۶ صنعت
    ۷ شخصیت‌های معروف
        ۷.۱ حیقوق پیامبر
        ۷.۲ رضی‌الدین آرتیمانی
        ۷.۳ یدالله مایل تویسرکانی
    ۸ مکان‌های توریستی
    ۹ صنایع دستی
        ۹.۱ فرش و قالی تویسرکان
        ۹.۲ منبت کاری
    ۱۰ غذاهای تویسرکان
    ۱۱ تقسیمات شهری
        ۱۱.۱ محله‌های شهر
        ۱۱.۲ محله جولستان
        ۱۱.۳ محله باغوار
    ۱۲ دانشگاه‌ها
        ۱۲.۱ دانشگاه دولتی
        ۱۲.۲ دانشگاه پیام نور
        ۱۲.۳ دانشگاه آزاد
    ۱۳ پانویس
    ۱۴ منابع
    ۱۵ پیوند به بیرون

نام شهر

نام این شهر از دو بخش توی و سرکان تشکیل شده، و علت نامگذاری هر یک را چنین بیان می‌کنند:

در برخی نواحی ایران محل‌هایی به نام توی هست، برای این‌که اشتباهی رخ ندهد در هر جا چنین محلی باشد به‌نام نزدیکترین محل به آن خوانده می‌شود؛ (مانند توی دروار در دامغان) که نزدیک به قریه دربار است و (توی کازرون) و این توی چون در یک فرسنگی سرکان است به تویسرکان مشهور است.

جغرافی‌دانان سده سوم و چهارم هجری غالباً تویسرکان را (توی رودلاور) و (توی همدان) نوشته‌اند و این توی احتمالاً با زبان قومی که پیش از مادها در این سرزمین می‌زیسته‌اند، مرتبط است.

در بسیاری از زبان‌های ایرانی کلمه «سر» به معنی بزرگ و مهتر است و «گان» در زبان پهلوی به معنی جا و مکان آبادانست و قبل از استیلاء اعراب نام بسیاری از شهرها و قصبات ایران به گان ختم می‌شد.

به این ترتیب سرکان ممکن است به معنای محلی باشد که بزرگان و خوانین در آن سکونت دارند و در واقع تویسرکان محل سکونت ییلاقی بزرگان شهر رودآور بوده است.[۳] تویسرکان از دو قسمت توی و سرکان تشکیل نشده است. سرکان شهر ییلاقی با حدود ده هزار نفر جمعیت در فاصله هشت کیلومتری شمال غرب تویسرکان است. و تویسرکان شهری تاریخی. و باستانی و مرکز شهرستان تویسرکان با حدود شصت هزار نفر جمعیت است و سرکان در شمار شهرهای کوچک تابع تویسرکان است.
پیشینه تاریخی
تبدیل تویسرکان به شهرستان
استان پنجم

تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه. ش از بخشهای تابعه شهرستان ملایر در استان پنجم کشور بود که در سال ۱۳۲۸ ه. ش از ملایر منفک و به شهرستان ارتقاء یافت.[۴][۵]
ولایت ثلاث

ولایت ثلاث یکی از ولایت های ایران در بخشی از دوره قاجار بوده است. این ولایت در غرب ایران و جنوب استان همدان فعلی قرار داشته و شامل سه شهر ملایر، نهاوند و تویسرکان بود. حدود این ولایت منطبق با منطقه جنوب کوهستان الوند در استان همدان کنونی است که سه شهرستان ملایر، نهاوند و تویسرکان را شامل می شود. ولایت ثلاث بخشی از استان پنجم بوده است.[۶] اصطلاح ولایت ثلاث در تقسیم بندی‌های کشوری دوره ناصرالدین‌شاه قاجار ایجاد شد و شامل دولت‌آباد (شهر ملایر)، نهاوند و تویسرکان می‌شد. ملایر شهری حاکم نشین بود و کلیه دفاتر دولتی و اداری در آنجا متمرکز بودند.[۶]
مردم

جمعیت شهرستان تویسرکان و شهر تویسرکان از ابتدای انقلاب ۱۳۵۷ سیر نزولی داشته است به طوری که تعداد جمعیت آن از ۱۴۰ هزار نفر تا سال ۱۳۹۰ به ۱۱۰ هزار نفر کاهش داشته است.[۷] دانشنامه جهان اسلام گویش مردم شهرستان تویسرکان را فارسی با لهجه لکی معرفی می‌کند.[۸] گویش مردم تویسرکان با زبان پارسی میانه نزدیکی دارد.[۹]
ترابری

فاصله تویسرکان تا تهران ۴۰۰ کیلومتر می‌باشد که از مسیر ملایر - شازند - اراک - قم - تهران عبور می‌کند. بزرگترین آرزوی مردم تویسرکان در بخش راه است. به طوری که رگ حیات تویسرکان را در احداث تونل تویسرکان به همدان از مسیر سرکان به دره مراد بیک می‌دانند. وتحقق این تونل امید دیرین تویسرکانی‌های ساکن تویسرکان وحتی مقیم سایر نقاط کشور وجهان است.[۱۰]

امروزه، مردم تویسرکان با اینکه می‌دانند «رگ حیات» شهر در نزد دولت عدالت محور نسبت به «تویسرکان کوچک» سهمگین است، به این باور هستند که فقط دولت این راه میانبر شمال به جنوب کشور را که نماد رگ حیات تویسرکان است، احداث نمایند دیگر ما باقی پیشرفت و توسعه شهر را به ما واگذارید که سند بارز آن کارآفرین برتر ایران حاج محمد کاظم فضلی که بنیانگذار کارخانه گلرنگ و غیره است و مردم یاد دارند که در دور سوم سفرهای استانی هیأت دولت، نزدیک دو سال پیش تصویب شد که تویسرکان را به راه آهن غرب کشور که پروژه‌ای ملی است، متصل خواهند کرد و به راحت‌ترین شکل، انجام نشد، در حالی که توسعه ریلی حق شهرهای بن‌بست استان همدان بود. در نهایت، مردم تویسرکان «بی ادعا»، مکرراً خواهان پیگیری هر چه سریعتر مسئولین برای احداث تونل «تویسرکان، سرکان به همدان» هستند تا قطعه‌ای از خاک ایران تاریخ ساز برای همیشه به تاریخ نپیوندد.[۱۱] تونل الوند (راه شمال جنوب استان همدان): راهی است که از جنوب همدان دره مرادبیک به سرکان و از تویسرکان به نهاوند متصل می‌شود و مسیر همدان به نهاوند را چهل وپنج دقیقه کوتاه می‌کند.[۱۲] [۱۳]
محصولات کشاورزی

گردو –بادام-سماق-آلو بخارا-توت-آلبالو- اما متاسفانه این روز بسیاری از باغات گردوی تویسرکان بدلیل کم ابی خشک شده او اکثر رودخانه‌هایش خشک و یا بسیار کم اب شده‌اند که دلیلش استفاده بیرویه از چاه هاو سفره‌های زیر زمینی است
گردو

تویسرکان با کیفیت ترین گردوی جهان را تولید می‌کند گردو را غذای مغز می‌دانند ومغز گردو شبیه ترین میوه به مغز انسان است.
صنعت

تعداد کار خانه‌های تویسرکان فقط هفت واحد است. تعداد واحدهای تولیدی در شهرستان هفت فقره است. کارخانه سیم و کابل با ظرفیت ۲ هزار تن، شرکت فیلتر سرکان با ظرفیت ۳ میلیون عدد، شرکت فاران شیمی با تولید اسید سالیسلیک اسید در ظرفیت ۴۰۰ تن و محلول همودیالیز با ظرفیت یک میلیون گالن، شرکت سرکان شانه‌بل بهره‌برداری ۲۵ هزار و ۵۰۰ لیتر، شرکت حمیل با تولید روزانه ۱۰۰ تن و شرکت نادرلبن ۳۲ تن روزانه علاوه بر تأمین داخل شهرستان شهرهای کشور را نیز پوشش می‌دهد. شرکت صنایع غذایی هوبره دشت تویسرکان تولید کننده میوه و سبزیجات خشک و سبزیجات منجمد[۱۴]

-
شخصیت‌های معروف
حیقوق پیامبر
آرامگاه حیقوق در تویسرکان

حیقوق پیامبر یکی از پیامبران صاحب کتاب بنی اسراییل و معاصر با دانیال نبی است. وی حدود ۲۶۰۰ سال پیش می‌زیسته و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است. حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت‌النصر، پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و یهودیان زیادی را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده که نزدیک بغداد فعلی قرار داشت انتقال داد. حیقوق در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد.

در سال ۵۴۸ قبل از میلاد کورش کبیر پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی طولانی لشکریان کلده را شکست داد، بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادرنمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حیقوق به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان (رودآور) ساکن شد و در همین شهر درگذشت.

آرامگاه حیقوق پیامبر در تویسرکان طی قرون متمادی چندین بار بازسازی شده‌است و آخرین بار توسط مرحوم استاد محمدعلی‌خان میرزایی (ملک جمشید) در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی بازسازی شده است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود. هم اکنون آرامگاه این پیامبر زیارتگاه اهالی شهرستان تویسرکان و اقلیتهای دینی سایر شهرهای ایران می‌باشد.[۱۵][۱۶]
رضی‌الدین آرتیمانی

رضی‌الدین آرتیمانی شاعر معروف عصر صفوی است. مدفن این شاعر بزرگ در قسمت شمالی شهرستان تویسرکان در حوالی میدان هلال احمر واقع شده و دارای استراحتگاه نیز می‌باشد ساقی نامه معروف او با این بیت آغاز می‌شود:
الهی به مستان میخانه‌ات         به عقل آفرینان دیوانه‌ات
یدالله مایل تویسرکانی

یدالله مایل تویسرکانی روزنامه نگار، شاعر، متخلص به مایل متولد ۱۲۶۳ یا ۱۲۶۵ قمری در تویسرکان در استان همدان است. در زادگاهش و در همدان به تحصیل عقلی و نقلی پرداخت و از کشیشی فرانسوی زبان فرانسه را آموخت. زبان‌های عربی و روسی را نیز فراگرفت. در سال ۱۲۸۳ شمسی در تویسرکان مدرسه‌ای به سبک نوین دایر کرد اما عده‌ای از عوام به تحریک مرتجعین آن را تخریب کردند. در سال ۱۲۹۸ شمسی به تهران رفت و ضمن تدریس به همکاری با مطبوعات پرداخت. یک سال و نیم بعد به ریاست فرهنگ بابل منصوب شد. در ۱۳۰۲ شمسی سرپرستی مدارس ایرانی در قفقاز را عهده‌دار گردید. پس از سوء قصد به جان وی، مدارس قفقاز از سوی دولت ایران تعطیل شد و ناچار به تهران بازگشت. در سال ۱۳۰۶ به ریاست معارف مازندران منصوب شد و در سال ۱۳۱۴ با همین منصب به کرمان رفت. چند سالی نیز روزنامه شفق سرخ را اداره کرد. شعرش در قالب‌های سنتی است. حدود ۲۰۰۰۰ بیت شعر سروده است و چند اثر ترجمه نیز از او چاپ شده‌است. او در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت.[۱۷]
مکان‌های توریستی

    پارک توریستی کمربسته: واقع در شهر سرکان در ۳ کیلومتری تویسرکان
    آرامگاه میررضی‌الدین آرتیمانی
    آرامگاه حبقوق پیامبر
    آرامگاه شاه زاده ناصر در روستای کرزان
    قلعه اردلان: در روستای اشتران تویسرکان
    آرامگاه عبدالله و امامزاده هادی در روستای کرزان
    پل تاریخی فرسفج (جنوب غربی شهر فرسفج)
    قلعه تاریخی عصر قاجاریه در روستای کرزان
    پل تاریخی عصر قاجاریه در روستای کرزان
    کاروان‌سرای شاه‌عباس (۵ کیلومتری جاده تویسرکان-غربان)
    مدرسه شیخ علی خان زنگنه یا حوزه علمیه شهر تویسرکان
    درخت چنار قطور و کهنسال ۳۰۰۰ ساله (شهر تویسرکان)
    دره گزندر سرابی (تویسرکان)
    دره‌باغ‌های سرکان (سرکان)
    دره باغ‌های آرتیمان (روستای آرتیمان)
    راسته بازار (بازار سر پوشیده مربوط به دوره صفویه

صنایع دستی
فرش و قالی تویسرکان

در روستاهای تویسرکان به دلیل وجود زمستانهای پر برف و دهات دور از دسترس و وجود پشم و پنبهٔ فراوان، از قدیم قالی بافی وجود داشته‌است. وجود فرشهای بالنسبه مرغوب با نقوش و رنگ آمیزی‌های زیبا که متجاوز از ۱۰۰ سال عمر دارند نشان از فرش‌بافی مطلوب و با ارزشی، حداقل در برخی روستاها یا مناطقی که دارای خان و ارباب بوده‌اند، می‌دهد.
منبت کاری

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظریف کاری و منبت کاری از دیرباز در منطقه شهری تویسرکان رواج داشته و اخیراً شمار زیادی از اهالی روستاهای توابع شهرستان نیز به این صنعت روی آورده‌اند. این شهرستان با دارا بودن بیش از ۳۶۸۰ هکتار سطح زیرکشت درختان مثمر و بارده و ۷۱۰هکتار نهال گردو، بالاترین سطح زیرکشت در استان همدان و یکی از قطب‌های تولید گردو در کشور محسوب می‌شود، نقل و نبات، کلوچه، نان قندی، عسل، کشمش، برگه آلو و زردآلو و... نیز از دیگر سوغات شهرستان تویسرکان به شمار می‌رود. (خاستگاه اصلی نقل و نبات، کلوچه محلی و نان قندی شهرستان تویسرکان است) این گزارش توسط حسین زاهدی از شهرستان تویسرکان تهیه شده است.
غذاهای تویسرکان

تویسرکان خاستگاه نقل است واز غذاهای محلی آن می‌توان به آش ماست، آش بادمجان، آش ترخینه و اش سماق که همگی بسیار خوشمزه هستند اشاره کرد
تقسیمات شهری
محله‌های شهر
نوشتار اصلی: محله‌های تویسرکان‎

    محله‌های قدیمی تویسرکان

تویسرکان قدیم از شش محله اصلی تشکیل شده بود به نام‌های جولستان، صادقیه، پایین محله، زرهان، دستجرده، باغوار.
محله جولستان

مسجدجولستان در محلهٔ جولستان شهر تویسرکان توسط فردی به نام مرحوم حاج بیک محمد که جد خانواده‌های: صدیق، مقدم، گلمحمدی و نیکو است بنا نهاده شد. از حاج بیک محمد موقوفات متعددی از جمله مسجد، قنات، حمام و غسالخانه محله جولستان و یخچال پایین محله وپل رودخانه سرابی حد فاصل قلعه قاضی وشاهزید را می‌توان نام برد.الگو:کتاب تویسرکان انتشارات اقبال چاپ دوم ۱۳۸۷ صفحه۲۷۹تا۲۸۱[۱۸]http://dlib.ical.ir/site/catalogue/445384
محله باغوار

محله باغوار یکی از محله‌های شهرستان تویسرکان است. که به دلیل وجود یک چنار چند هزار ساله در حیاط مسجد محله باغوار دارای شهرت جهانی است. مسجد باغوار توسط فردی به نام باقری بنا نهاده شد. که داستان ساخت این مسجد و پیر مسجد باغوار بسیار جالب است. اینگونه که باقری سال خورده و پیر که محاسن سفیدی داشت برای زیارت امام رضا به مشهد سفر می‌کند وقتی به مشهد می‌رسد هنگام ورود به مشهد پول بازگشت از مشهد به تویسرکان را در دروازه شهر مشهد در نقطه ایی دفن می‌کند. وقتی برای بازگشت از مشهد خارج می‌شود به محل دفن کیسه پول می‌رود اما موفق به پیدا کردن کیسه پول نمی‌شود. باناراحتی بسیار به صحن امام رضا برمی گردد وبسیارناراحت و گریه وزاری می‌کند و به خواب می‌رود. در خواب امام رضا علیه السلام به خوابش می‌آید و به او می‌گوید کیسه پول در زیر خرمنی از گندم است. این پول را بردار و هزینه سفرت را کنار بزاروبقیه اش را زیره و زنجبیل بخر وبه تویسرکان ببر. باقری وقتی به تویسرکان می‌رسد، در تویسرکان وبا شیوع پیدا کرده وبسیاری از وبا می‌میرند برای درمان و شفا زیره وزنجبیل امام رضا (ع) را درب خانه اش می‌گذارد تا هرکسی که بیمار است بردارد وشفایابد وکوزه ایی در کنارش می‌گذارد تا هرکسی برحسب توان پولی در آن بیندازد. پیر ما باقری با پول این کوزه مسجد باغوار را می‌سازد. مسجدی با پول امام رضا ساخته می‌شود.
دانشگاه‌ها
دانشگاه دولتی

تویسرکان با توجه به تعداد بالای دانشجویانی که در خارج از شهر تحصیل می‌کنند شهره عام و خاص است. چندین سال می‌شود که دانشگاه ملی در شهر تویسرکان تاسیس شده است، اما متأسفانه رشته‌های موجود نه تنها در میان جوانان شهر طرفدار ندارد بلکه در کل کشور هم اقبالی برای تحصیل در این دانشگاه دیده نمی‌شود!
دانشگاه پیام نور

در امتداد مسیر میدان امام تا جولستان (۳ کیلومتر بیشتر) است و به دلیل گستردگی رشته‌های تخصصی، استقبال مناسبی از این دانشگاه به عمل می‌آید.
دانشگاه آزاد

همجوار بارگاهحضرت حبقوق نبی (ع) است و با استقبال مناسبی از طرف جوانان شهر و همچنین با استقبال فوق‌العاده‌ای از طرف جوانان سایر شهرهای نزدیک از جمله کرمانشاه رو به رو است. همچنین چند رشته ارشد نیز از جمله حقوق به ان اضافه شده است

حبقوق

حَبَقّوق (به زبان عبری: חֲבַקּוּק، به معنی «در آغوش می‌گیرد») از پیامبران بنی‌اسرائیل است که حدود ۷۰۰ قبل از میلاد زندگی می‌کرده و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است.
قبر حبقوق در کاداریم
آرامگاه حبقوق در تویسرکان ایران

پیرامون آرامگاه وی روایت‌های مختلفی وجود دارد. یکی از آرامگاه‌های منسوب به وی در کاداریم اسرائیل است. طبق روایت دیگر، در حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت‌النصر پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و گروهی از یهودیان را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده که نزدیک بغداد فعلی قرار داشت انتقال داد. حیقوق نبی در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد. در سال ۵۴۸ قبل از میلاد، کورش بزرگ پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی لشکریان کلده را شکست داد و بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادر نمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حبقوق پیامبر به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان یا رودآور ساکن شد. آرامگاه حیقوق نبی در تویسرکان طی قرون متمتدی چندین‌بار بازسازی شده‌است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود.

بل و اژدها

بل و اژدها داستانی است که در بخش چهاردهم اضافات کتاب دانیال نقل شده است و تنها به زبان یونانی موجود است. این بخش و بخش ۱۳ در نزد تمامی مسیحیان مورد قبول نیست و با اینکه کاتولیکها آن را به عنوان بخشی از کتاب مقدس قبول دارند، پروتستانها معمولاً آن را قبول ندارند و در کتابهای مقدس پروتستان این بخش وجود ندارد. با اینکه این فصل در نسخه اصلی کتاب مقدس جیمز پادشاه به سال ۱۶۱۱ وجود داشت.
دانیال، بل و اژدها (فرانسه قرن 15).
نقاشی استفان کسلر از دانیال و کوروش در معبد بل
در کتاب مقدس

داستان این بخش، سه داستان مجزا ست که مربوط به حضور دانیال در کنار کوروش هخامنشی، پادشاه پارسیان است. " وقتی شاه آستیگ دار فانی را وداع گفت، کوروش پارسی پادشاهی را در دست گرفت، و دانیال یکی از همراهان او بود و در بین دوستان او بالاترین مقام را داشت.(14:1)"

داستان بل (14:1 تا 22) بت پرستی را مورد تمسخر قرار میدهد. که در آن پادشاه (کوروش) از دانیال میپرسد "آیا به نظر تو بل یک خدای زنده نیست؟ آیا ندیدی که هر روز چه مقدار مینوشد و غذا میخورد؟" که دانیال پاسخ میدهد که بت بل از گلی درست شده است که با برنز پوشانده شده و نمی‌تواند بخورد و بیاشامد. شاه که از حرف دانیال عصبانی میشود دستور میدهد هفتاد کاهن بل به او نشان دهند که بت چگونه غذا و نوشیدنیها را مصرف میکند. کاهنین از پادشاه درخواست میکنند که هدایا را به طور معمول آماده کند (که "دوازده بسته آرد، چهل گوسفند و شش شیشه شراب" بود) و ورودی معبد را با انگشتر خود مهر و موم کند. اگر روز بعد بل این مواد را مصرف نکرده بود، کاهنین کشته شوند و اگر مصرف کرده بود دانیال از بین برود.

سپس دانیال کشف میکند که راه مخفی در معبد وجود دارد ( با پاشیدن خاکستر در حضور شاه بعد از اینکه کاهنین معبد را ترک کردند) و نشان میدهد که هدایای "مقدس" بل در واقع توسط کاهنین و زن و فرزندان آنان مصرف میشود، وقتی آنها شبانه از راه مخفی وارد معبد میشوند.

وقتی روز بعد دانیال رد پای کاهنین را نشان میدهد، کاهنین بل دستگیر شده، اعتراف میکنند و راه مخفی را نشان میدهند. آنان و زن و فرزندان آنها به مرگ محکوم میشوند و دانیال اجازه پیدا میکند که بت بل و معبد را نابود کند.

داستان دیگری در مورد اژدها نیز در این فصل ذکر شده است (14:23 تا 30)."یک اژدهای بزرگ وجود داشت، که توسط مردم بابل پرستش میشد." در این داستان خدای مورد نظر یک بت نبوده و بلکه یک حیوان بود. ولیکن دانیال اژدها را با پختن یک کیک مخصوص که باعث منفجر شدن اژدها از درون میشود نابود میکند.

در اثر این اتفاق بابلیها عصبانی شده و میگویند "پادشاه یهودی شده است، او بل را نابود کرد، اژدها را کشت و کاهنین را از بین برد." و آنها خواستار تحویل دانیال به آنان میشوند.

داستان سوم، مربوط به دانیال در لانه شیر میشود. دانیال به طرز معجزه آسایی آسیب نمی‌بیند و توسط حبقوق پیامبر نجات داده میشود. "بعد از هفت روز پادشاه به دیدن دانیال رفت و هنگامی که او از لانه شیرها بیرون آمد و دانیال را که نشسته بود دید، پادشاه شروع به گریه کرد و با صدای بلندی گفت: اوه ای خدای دانیال، هیچ خدایی غیر از تو وجود ندارد. پادشاه او را از لانه شیر بیرون آورد و دشمنان او را در لانه شیر انداخت و به محض وارد شدن آنان شیرها آنها را در برابر پادشاه از بین بردند."

دانیال

دانیال در باور ادیان ابراهیمی یکی از پیامبران بنی اسرائیل(قرن هفتم پیش از میلاد) است. دانیال به زبان عبری به معنای «خدا قاضی من است» می‌باشد. در سال ۶۰۶ پیش از میلاد وی را به دربار «بخت النصر» پادشاه بابل به اسارت بردند. وی در آنجا به علوم کلدانیان و زبان مقدس واقف گردید و در حکمت از آنان پیشی گرفت. اولین واقعه‌ای که سبب نفوذ دانیال نبی گردید تعبیر خواب نبوکد نصر بود. بدین گونه ادعای پیغمبری نمود و مورد توجه آن پادشاه قرار گرفت. وی به همراه عده‌ای از قوم یهود به ایران مهاجرت نمود ودر شوش ساکن شد ودر آنجا درگذشت.

آرامگاه دانیال نبی در ساحل شرقی رودخانه شاوور و روبروی تپه ارگ قرار دارد. و دارای گنبدی ارچین است.[نیازمند منبع]

محتویات

    ۱ دانیال در دربار نبوکدنصر
    ۲ در دربار پارسیان
    ۳ مرگ و آرامگاه دانیال
    ۴ درباره دانیال
        ۴.۱ کتاب حزقیال
        ۴.۲ بل و اژدها
    ۵ در اسلام
    ۶ جستارهای وابسته
    ۷ منابع

دانیال در دربار نبوکدنصر

در سال سوم سلطنت یهویاقیم پادشاه یهـودا، نبوکدنصر پادشاه بابل با سپاهیان خود به اورشلیم حمله کرد و آن را محاصره نمود. خداوند اجازه داد که او یهویاقیم را به اسارت گیرد و ظروف مقدس خانه خدا را غارت کند. او کسانی را که اسیر کرده بود با خود به معبد خدای خویش در بابل برد و ظروف را در خزانه معبد گذاشت. نبوکدنصر به وزیر دربار خود اشفناز دستور داد از میان شاهزادگان و اشرافزادگان یهودی اسیر شده، چند تن را انتخاب کند و زبان و علوم بابلی را به آنان یاد دهد. این افراد می‌بایست جوانانی باشند بدون نقص عضو، خوشقیافه، با استعداد، تیزهوش و دانا، تا شایستگی خدمت در دربار را داشته باشند.
در دربار پارسیان

بعد از پیروزی پارسیان بر بابل، دانیال به عنوان یکی از مامورهای ارشد امپراتوری، توسط داریوش ماد انتخاب شد. پادشاه تصمیم گرفت او را بر کل امپراتوری مسلط کند ولی در دربار کسانی تصمیم به نابودی دانیال گرفتند. آنها از آنجا که هیچ فسادی در کار او نمی‌توانستند پیدا کنند، از اعتقادات مذهبی دانیال علیه او استفاده کردند. درباریها از پادشاه حکمی گرفتند که بنا به آن حکم هیچ خدایی نباید تا ۳۰ روز مورد پرستش قرار گیرد. دانیال نمازهای روزانه یهودی را همچنان سه بار در روز به سمت اورشلیم می‌خواند و به همین دلیل او را به لانه شیرها انداختند. البته داریوش با اینکار مخالف بود. ولی دانیال سالم از لانه شیرها خارج شد، دشمنان او به لانه شیر انداخته شده و نابود گردیدند.
مرگ و آرامگاه دانیال
نوشتار اصلی: آرامگاه دانیال

زمان دقیق زندگی دانیال مشخص نیست. ولیکن معمولاً تصور می‌شود که او تا سال سوم زندگی کوروش هخامنشی (دانیال ۱۰:۱) زنده بود. ولیکن او در آن زمان باید چیزی حدود ۱۰۰ سال سن داشته بوده باشد، زیرا در زمان سقوط بابل او در نوجوانی بود. محل دفن او به قطع مشخص نیست، ولیکن بیشترین محل مورد گمان آرامگاه دانیال نبی در شوش در ایران است. مکانهای دیگری در عراق، بابل، مصر و سمرقند نیز ادعای مقبره دانیال را دارند. بعضی نوشته‌ها ادعا می‌کنند که تیمورلنگ بقایای دانیال را از شوش به سمرقند آورد.
درباره دانیال
کتاب حزقیال

در کتاب حزقیال، که معاصر دانیال بود، او به عنوان مرد درستکار و صاحب حکمت یاد شده است. ولیکن نوع نوشتن دانیال در کتاب دانیال و در کتاب حزقیال متفاوت است که ممکن است اشاره به فردی دیگر باشد.
بل و اژدها

در بخش دیگری از کتاب مقدس به نام بل و اژدها که توسط همه مسیحیان مورد قبول نیست، دانیال در دربار کوروش هخامنشی حضور دارد و موفق می‌شود پادشاه را به نابودی معبد بل و پرستش خدای بنی اسرائیل ترغیب کند.
در اسلام

نام دانیال در قرآن ذکر نشده است. ولیکن بیشتر مسلمانان او را به عنوان یکی از پیامبران در اسلام قبول دارند. نام دانیال در حدیث و روایات مربوط به پیامبران ذکر شده است. در تمامی نسخه‌های کتاب قصص الانبیا دانیال به عنوان یکی از پیامبران ذکر شده است.

عهد عتیق

عهد عتیق یا عهد قدیم کتاب مقدس یهودیان است که مسیحیان نیز آن را پذیرفته و به عنوان بخش اول از دو بخش کتاب مقدس قرار داده‌اند. عهد عتیق نامی است که مسیحیان در مقابل عهد جدید به این کتاب داده اند؛ اما یهودیان به کتاب مقدس خود تنخ می‌گویند که شامل تورات (پنج کتاب اول تنخ) به علاوه کتابهای پیامبران است.

نسخه‌های کنونی تنخ از ۳۹ کتاب تشکیل شده است؛ ترتیب این کتاب‌ها در نسخه‌های یهودی و مسیحی با هم تفاوت دارد؛ مسیحیان علاوه بر این، ۷ کتاب دیگر را هم در زمرهٔ کتاب‌های عهد عتیق وارد کرده بودند اما یهودیان آن کتب را اپوکریفا می‌نامیدند و نامعتبر می‌دانستند. مارتین لوتر رهبر نهضت پروتستان در الهامی بودن این کتاب‌ها تردید کرد و آن‌ها را از عهد عتیق خارج کرد اما فرقه‌های کاتولیک و ارتدوکس همچنان این کتب را معتبر می‌دانند و همراه با عهد عتیق به چاپ می‌رسانند.[۱]
اصطلاح عهد عتیق از نظر مسیحیان، ناظر به پیمانی است که خدا با پیامبران پیش از عیسی بسته بود. در این پیمان نجات بشر (یا مرتبه ای از آن) با وعده و وعید، قانون و شریعت به دست می آید، در حالی که در عهد جدید نجات از طریق محبت حاصل میشود.

می‌دانیم که عهد عتیق، در یک زمان معین، و توسط شخصی معین تنظیم نیافت. بلکه، مجموعه اسفار آن توسط اشخاص گوناگون، در دوران‌هایی گوناگون نگارش یافت. نخستین سفر از این اسفار را سفر عاموس (Amos) و آخرین آن‌ها را سفر دانیال (Daniel) دانسته‌اند. سِفِر نخستین چنانکه گفته‌اند در سال ۷۵۰ پیش از میلاد و سفر آخرین در قرن دوم پیش از میلاد نوشته شده است.