کم‌خونی مگالوبلاستیک

کم خونی ماکروسیتیک یعنی هموگلوبین بیمار زیر دوازده است و بیمار کم خون است ولی متوسط اندازه گلبولهای قرمز بزرگتر از حد معمول (صد فمتولیتر) است؛ اصطلاحاً MCV افزایش یافته است. در این نوع کم خونیها اغلب مشکل در ساخت DNA گلبول قرمز است.

کم‌خونی مگالوبلاستیک (Megaloblastic anemia) شایعترین نوع کم خونی ماکروسیتیک است که عامل آن کمبود ویتامین B۱۲ یا اسیدفولیک یا هردو مربوط می‌باشد. کمبود فولات یا ویتامینB۱۲ می‌تواند به رژیم غذائی نامناسب یا سوءجذب مربوط باشد. کمبود فولات طبیعتاً عوارض عصبی ایجاد نمی‌کند ولی کمبود ویتامینB۱۲، عوارض عصبی نیز ایجاد می‌کند.

کم خونی پرنیسیوز: علت آن یک واکنش اتوایمیون(سیستم دفاعی بدن علیه سلولهای خودی) علیه سلولهای دیواره معده می‌باشد. سلولهای دیواره فاکتورداخلی را ترشح می‌کنند که برای جذب ویتامین B۱۲ غذا وجود آن ضروری است. بنابراین تخریب سلولهای دیواره سبب نبود فاکتور داخلی و در نتیجه جذب ناچیز ویتامینB۱۲ می‌شود.

کم‌خونی پرنیشیوز

کم خونی پرنیسیوز (Pernicious anemia) نوعی کم‌خونی مگالوبلاستیک است که علت آن یک واکنش اتوایمیون (سیستم دفاعی بدن علیه سلولهای خودی) علیه سلول‌های دیواره معده (پاریتال) می‌باشد. سلولهای دیواره معده فاکتورداخلی را ترشح می‌کنند که برای جذب ویتامین B۱۲ غذا وجود آن ضروری است. بنابراین تخریب سلول‌های دیواره (گاستریت آتروفیک) سبب نبود فاکتور داخلی و در نتیجه جذب ناچیز ویتامینB۱۲ می‌شود.
بیماریزایی

پس از اختلال در جذب ویتامین ابتدا بیمار از ذخایر کبدی استفاده میکند. پس از اتمام ذخایر کبدی کمبود ویتامینB۱۲ که یک جزء ضروری در تولید گلبول قرمز است به کم خونی مگالوبلاستیک منجر می‌شود.بیمار همزمان مشکلات عصبی مانند گزگز اندام نیز ممکن است داشته باشد. درمان با ویتامینB۱۲ تزریقی است.

ویتامین ب۱۲

ویتامین ب۱۲ یا کوبالامین یک ویتامین حساس و مهم برای بدن می باشد. این ویتامین برای تکثیر سلولی (خونسازی) و عملکرد سیستم عصبی ضروری می باشد. این ویتامین بسیار حساس است و قابلیت تحمل نور ، حرارت و مواد اسیدی و قلیایی را ندارد. باکتری های تولید کننده ب 12 در دستگاه گوارش انسان ، از دهان و لثه و حلق تا روده بزرگ ، زندگی می کنند.ویتامین در منابع حیوانی مانند جگر، شیر، پنیر و تخم مرغ وجود دارد و دارای ۴ درصد کبالت است. کمبود آن منجر به بیماری کم‌خونی وخیم و غیر طبیعی شدن گویچه‌های قرمز خون می‌شود.[۱]

محتویات

    ۱ نقش ویتامین ب 12 در بدن
    ۲ چرخه جذب ویتامین ب۱۲
    ۳ عوامل کمبود ویتامین ب 12
    ۴ مسمومیت و تغییرات پوستی بر اثر مصرف بیش از حد ویتامینB12
    ۵ پانویس
    ۶ منابع

نقش ویتامین ب 12 در بدن

این ویتامین در تولید سلول های بدن نقش دارد و وظیفه آن همانند اسیدفولیک ، شرکت در همانند سازی ژن های هسته سلول می باشد. تکثیر سلول ها در بافت عصبی ( تولید رشته های عصبی این بافت ) و دستگاه گوارش و مغز استخوان به خاطر حضور این ویتامین می باشد.
چرخه جذب ویتامین ب۱۲

ویتامین ب۱۲ موجود در غذا پس از ورود به بدن ابتدا با پروتئینی به نام «هاپتوکورین» Haptocorrin (فاکتورR یا ترانس کوبالامین یک) ترشح شده از غدد بزاقی پیوند میشود. «هاپتوکورین» با درست‌کردن یک کمپلکس با این ویتامین از ازبین رفتن آن توسط اسید معده جلوگیری می‌کند. سلولهای جداری معده پروتئینی به اسم «اینترینسیک فاکتور» یا فاکتور داخلی را می‌سازند. وقتی که «هاپتوکورین~ویتامین ب۱۲» کمپلکس وارد روده کوچک می‌شود، آنزیم پانکراس هاپتوکورین را حل می‌کند و ویتامین ب۱۲ را آزاد می‌کند. آنگاه ویتامین ب۱۲ با فاکتور داخلی پیوند شده و به بخش انتهایی روده کوچک (ایلئوم) می‌روند۰در قسمت انتهایی ایلئوم کمپلکس فاکتور داخلی + ویتامین B12 با انتقال فعال (اندوسیتوز) وارد سلولهای جدار روده میشود. در داخل سلولها ویتامین B12 از فاکتور داخلی جدا میشود و به پروتئین دیگری بنام ترانس کوبالامین دو متصل میشود . ترکیب این دو از روده به کبد منتقل میشود.
عوامل کمبود ویتامین ب 12

بر اساس کتاب فیزیولوژی گایتون شایعترین دلیل کمبود ویتامین ب 12 در حقیقت نه کمبود آن در غذا بلکه اختلال در سنتز فاکتور داخلی توسط معده می باشد.ترکیب این فاکتور با ویتامین ب 12 ، باعث جذب آن در ایلئوم ( قسمتی از روده کوچک )می شود.بیماریهای مختلف معدی مانند گاستریت های مزمن (تورم مزمن معده) و آتروفیک (کم‌خونی پرنیشیوز)، اعمال جراحی برداشتن کامل یا بخشی از معده، باعث عدم ترشح فاکتور داخلی گشته و کمبود ویتامین ب 12 را نیز بدنبال دارند. کمبود ویتامین B12 می‌تواند موجب کم خونی، احساس ضعف، افسردگی، زخم دهان و زبان، اختلالات روحی، کاهش حافظه، کاهش وزن، اختلال در راه رفتن و بوی بد دهان شود.

ویتامین B12 در کبد ذخیره می شود و اگر فرد سال‌های متمادی از این ویتامین استفاده نکند کمبودی در بدنش ایجاد نمی‌شود. گیاه خواران در تامین ویتامین B12 با مشکل مواجهند. افراد مسن با استفاده بیش از حد از ملین‌ها با کمبود این ویتامین در بدنشان روبه رو می‌شوند. وجود این ویتامین در بدن کودکان و سالمندان اهمیت زیادی دارد و ممکن است عدم وجود این ماده در بدن آنها موجب عدم جذب مواد مغذی دیگر شود.
مسمومیت و تغییرات پوستی بر اثر مصرف بیش از حد ویتامینB12

این ویتامین را باید در آب حل کرد سپس مورد استفاده قرار داد .. کمبود این ویتامین در کل عملکرد بدن تاثیر می گذارد و انتقال اکسیژن را با کندی مواجه می‌کند همچنین می‌تواند موجب ضعیف شدن سیستم دفاعی شود. کمبود آن بویژه در سیستم عصبی و خونسازی موثر است. این ویتامین در چرخه‌ی رشد سلولی نقش متفاوتی دارد و می‌تواند ایجاد انرژی و پروتئین کند. همچنین در تقسیم سلولی و روند رشد تاثیرگذار است.

ویتامین

ویتامینها ترکیبات آلی هستند که به مقدار خیلی جزئی برای سوخت و ساز مواد غذایی و اعمال حیاتی بدن و رشد و نمو و تندرستی ضرورت دارند. تغذیه ناقص و رژیم غذایی نامناسب سبب کمبود یا فقدان یک یا چند ویتامین می‌شود و به بیماری‌های مختلف مانند بری بری و پلاگر می‌انجامد.
ویتامینها سبب تسهیل دگرگشت (سوخت و ساز بدن)، اسیدهای آمینه، چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها می‌شوند و رشد و نمو و ترمیم سلولهای بدن را میسر می‌سازند. برخی از ویتامینها سبب جذب مواد غذایی در روده می‌شوند و بعضی نیز به عنوان کاتالیزور عمل می‌کنند. عمل آنها بر روی بافتهای اپی تلیال و همچنین استخوان بوده و در مجموع هر کدام از آنها از بروز یک عارضه جلوگیری می‌کند.

کلمهٔ ویتامین از واژه یونانی ویتا به معنی «زندگی» است. فونک نام Vitalamine، یعنی آمینی که حیاتی بوده و برای ادامه زندگی ضرورت دارد، را به موادی که سبب بهبود بیماری بری بری می‌شد و از گروه آمین بوده اطلاق کرد. پس از آنکه معلوم شد بسیاری از ویتامینها از گروه آمین نیستند حرف e از آخر واژه ویتامین حذف و واژه Vitamin مورد قبول واقع شد.

محتویات

    ۱ انواع
    ۲ مقدار مصرف ویتامین‌ها
    ۳ انواع ویتامین
    ۴ منابع

انواع

ویتامینها را به دو دسته مهم، شامل ویتامینهای محلول در آب و ویتامینهای محلول در چربی، تقسیم کرده‌اند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین D، ویتامین A را محلول در چربی و ویتامین C و ویتامین‌های گروه B را محلول در آب دانسته‌اند.

علاوه بر مواد معدنی، ویتامینها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آنها در غذا، سلامتی و تعادل اعضای بدن ناپایدار می‌شود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد می‌گردد و عوارضی بروز می‌کند که گاه منجر به مرگ می‌شود.
ویتامین‌ها سوخت و ساز بدن را تنظیم می‌کنند و تنها کمبود یک ویتامین می‌تواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد. بیشتر ویتامین‌ها از منابع اصلی طبیعی استخراج می‌شوند.
مقدار مصرف ویتامین‌ها

گرچه هر ویتامینی به مقدار بسیار اندکی برای رفع نیاز بدن کافی است، ولی باید گفت که نگرانی مردم از کمبود ویتامین، چندان هم بی‌پایه نیست. غذایی که می‌خوریم اگر متنوع باشد، ویتامین‌های ضروری را خود به خود به بدنمان می‌رساند (گویا فقط به استثنای ویتامین د)؛ اما اشکال این است که بسیاری از مردم در انتخاب خوراک خود، عاقلانه رفتار نمی‌کنند؛ یعنی رعایت نمی‌کنند که غذایشان متنوع باشد. همچنین از غذاهای اساسی و مهمی که ویتامین‌ها را برایشان تأمین کند، غافلند. به چنین افرادی باید مقداری ویتامین اضافی بخورانیم تا جبران کمبودشان بشود. بسیاری از ویتامین‌ها قابل ذخیره شدن در بدن نیستند؛ از این‌رو می‌توان گفت که بدن ویتامین‌های افزون بر نیاز خود را به راحتی دفع می‌کند. با این وصف اگر بخواهیم پیوسته یک یا چند ویتامین خاص را به افراط وارد بدن بکنیم، کاری زیان‌بخش خواهد بود. این گفته به ویژه درباره ویتامین آ و ویتامین د کاملاً صحت دارد. پس نباید دایماً از کپسول یا شربت ویتامین آ و ویتامین د استفاده کرد. چه غذاهایی چه ویتامین‌هایی را فراهم می‌آورند؟ اکنون نگاهی سریع به خواص ویتامین‌ها و غذاهایی که آن‌ها را برایمان تأمین می‌کنند، خواهیم افکند. ویتامین «آ» برای سلامت چشم، پوست، دندان و استخوان‌ها مفید است. آن را می‌توان از تره‌بار سبز و برگ‌دار، تره‌بار زرد، میوه‌ها، تخم‌مرغ، جگر و کره به‌دست آورد. ویتامین «ب ـ ۱» برای دستگاه گوارش و اعصاب مفید است و مانع پیدایش برخی بیماری‌ها می‌شود. آن را در نان کامل، جبوبات و جگر خواهید یافت. ویتامین «ب ـ ۲» در شیر، تخم‌مرغ، سبزیجات و گوشت بی‌چربی یافت می‌شود. ویتامین «ث» مدد بخش بافت‌ها، استخوان‌ها و دندان‌هاست و در میوه‌های ترش، گوجه‌فرنگی و کدوی خام وجود دارد.
انواع ویتامین

انواع ویتامین‌ها:

    ویتامین آ
    ویتامین ث
    ویتامین دی
    ویتامین ای
    ویتامین کا
    ویتامین اف ۱
    انواع ویتامین‌های گروه ب:
    ویتامین ب۱ یا تیامین ویتامین
    ویتامین ب۲ یا ریبوفلاوین
    ویتامین ب۳ یا نیاسین
    ویتامین ب۵ یا نیکوتینامید
    ویتامین ب۶ یا پیریدوکسین
    ویتامین ب۹ یا اسید فولیک
    ویتامین ب۱۲ یا کوبالامین

متوتروکسات

متوترکسات (به انگلیسی: Methotrexate)

رده درمانی: داروهای درمان نئوپلاسم، آنتی متابولیت

اشکال دارویی: قرص ،

محتویات

    ۱ موارد مصرف
    ۲ مکانیسم اثر
    ۳ آنتی دوت
    ۴ عوارض جانبی
    ۵ جستارهای وابسته
    ۶ منابع

موارد مصرف

سرطان‌هایی با تومورهای از نوع تروفوبلاستیک (کوریوکارسینوم، مول هیداتیدیفرم)، لوسمی لنفوبلاستیک حاد(ALL)، لنفوم، پسوریازیس (شدید)، آرتریت روماتوئید (شدید، مقاوم)، درمان کمکی اُستئوسارکوم، بیماری قارچی نوع میکوزفونگوئید(پیشرفته)، لنفوسارکوم
مکانیسم اثر

متوترکسات مهارکننده رقابتی تولید فولیک اسید است که با اتصال به آنزیم دی هیدروفولات ردوکتاز(DHFR) از تبدیل دی هیدروفولات (FH۲) به تتراهیدروفولات(FH۴) جلوگیری می‌کند. فولات برای ساخت طبیعی پورین‌ها و پیریمیدین‌ها و در نتیجه ساخت DNA و RNA ضروری است. فولات برای ایفاء نقش خود به عنوان کوفاکتور باید به وسیله آنزیم DHFR به FH۴ تبدیل شود. متوترکسات به آنزیم DHFR اتصال یافته و از تبدیل FH۲ به FH۴جلوگیری می‌کند، در نتیجه، از ساخت پورین و پیریمیدین جلوگیری می‌شود. تمایل متوتروکسات به اتصال به آنزیم DHFR هزار برابر FH۲ است. آنتی متابولیت‌ها در فاز S یا ساخت چرخه سلولی دخالت می‌کنند.
آنتی دوت

فولیک اسید
عوارض جانبی

تهوع، استفراغ، نکروز توبولارکلیه، سقط جنین، سیروز، کهیر، خارش، تیرگی پوست ( هیپرپیگمانتاسیون )، لکه هاب قرمز رنگ پوستی ( راش اریتماتو )، لکه‌های سیاه رنگ پوستی ( اکیموز )، ضایعات پسوریازیس (بدتر شدن در اثر آفتاب)، حساسیت به نور.

آنزیم احیاء دی هیدروفولات

آنزیم احیاء دی هیدروفولات (Dihydrofolate reductase) یا دی‌هیدروفولات ردوکتاز آنزیمی است که احیاء دی هیدروفولات را به تتراهیدروفولات با استفاده از کوآنزیم NADPH+H کاتالیز می‌کند. تتراهیدروفولیک اسید کوفاکتور ضروری در ساخت تیمیدین، دی‌ان‌ای و آران‌ای می‌باشد لذا عملکرد این آنزیم بسیار مهم است.
Reaction catalyzed by DHFR. 

محتویات

    ۱ مهار آنزیم
    ۲ جستارهای وابسته
    ۳ منابع
    ۴ پیوند به بیرون

مهار آنزیم

عملکرد این آنزیم بوسیله تری متوپریم (در آنزیم پروکاریوتی) و یا متوترکسات (در آنزیم پروکاریوتی و یوکاریوتی) مهار می‌شود. تتراهیدروفولیک اسید کوفاکتور ضروری در ساخت تیمیدین و DNA می‌باشد لذا باکتریهایی که اسید فولیک را خودشان تولید می‌کنند به این دارو حساس هستند و این دارو تکثیر آنها را متوقف می‌کند.

در تکنیک کلون کردن ژن، از ژنهای آنزیم DHFR مقاوم به متوتروکسات استفاده می‌شود، که آنها را در وکتورهای کلونینگ وارد کرده و سپس به لول‌های پروکاریوتی یا یوکاریوتی برای تکثیر وارد می‌کنند و به عنوان مارکرهای انتخابی به کار می‌روند

اسید فولیک

اسید فولیک که به نام‌های فولات یا ویتامین B۹ نیز خوانده می‌شود برای بسیاری از اعمال بدن از جمله سلامتی سیستم عصبی، خون و یاخته‌ها حیاتی و اساسی است. این ویتامین بدن را در مقابل بیماری‌های قلبی، نقصهای مادر زادی، پوکی استخوان و سرطان‌های مشخصی حفظ می‌کند. در فراورده‌های غذایی (برای مثال جوشیده یا حرارت داده شده) اسید فولیک از بین می‌رود. نگه داشتن غذا در حرارت اتاق به مدت طولانی نیز می‌تواند محتوای اسید فولیک آن را از بین ببرد.

محتویات

    ۱ میزان مجاز توصیه شده در رژیم غذایی (RDA)
    ۲ منابع غذایی ویتامین ب۹
    ۳ کارکرد
    ۴ موارد احتیاط
    ۵ تداخل دارویی
    ۶ عوارض جانبی
    ۷ موارد منع مصرف و احتیاط
    ۸ جستارهای وابسته
    ۹ منابع
    ۱۰ پانویس

میزان مجاز توصیه شده در رژیم غذایی (RDA)

    شیرخواران زیر ۶ ماه: ۲۵ میکروگرم
    ۶ تا ۱۲ ماه: ۳۵ میکروگرم
    بچه‌های ۱ تا ۳ سال: ۵۰ میکروگرم
    بچه‌های ۴ تا ۶ سال: ۷۵ میکروگرم
    پسران و دختران ۱۱ تا ۱۴ سال ۱۵۰ میکروگرم
    مردان ۱۵ سال و بالاتر: ۴۰۰ میکروگرم
    زنان ۱۵ سال و بالاتر: ۴۰۰ میکروگرم
    خانم‌های حامله: ۶۰۰ میکروگرم
    زنان شیرده: ۵۰۰ میکروگرم

منابع غذایی ویتامین ب۹

غذاهایی که شامل میزان چشمگیری از اسید فولیک هستند شامل؛ جگر، عدس، سبوس برنج، مخمر آبجو، آرد سویا، نخود چشم سیاه، لوبیای مرمری، لوبیا قرمز، بادام زمینی، اسفناج، برگ شلغم، گندم، کدو تنبل (کدو حلوایی) و مارچوبه.
کارکرد

چون بدن انسان نمی‌تواند اسیدفولیک را خود تولید کند لذا فولات برای بدن ضروری است. این ویتامین در بدن به مشتقات مختلفی متابولیزه میشود مانند دی‌هیدروفولات و تتراهیدروفولات. این ترکیبات برای همانندسازی (تکثیر سلولی) و ترمیم و متیلاسیون دی‌ان‌ای ضروریند. کمبود فولیک اسید موجب اختلال رشد ، کم‌خونی ماکروسیتیک ، اسهال ، نوروپاتی محیطی و نقائص لوله عصبی در جنین میشود.
موارد احتیاط

اسید فولیک ندرتاً سمی است. مصرف زیاد آن (بیشتر از ۱۵ میلی گرم) می‌تواند باعث مشکلات معده، مشکلات خواب، واکنش‌های پوستی و تشنج شود. مکمل‌های اسید فولیک کمبود ویتامین B۱۲را که می‌تواند باعث آسیب دائمی به سیستم عصبی شود، مخفی نگه دارد. مکمل‌های اسید فولیک باید همیشه ویتامین B۱۲ نیز به همراه داشته باشند.
تداخل دارویی

اثر بر آزمایشهای تشخیصی

اسیدفولیک غلظت فولات را در سرم و گلبولهای قرمز کاهش می دهد.
عوارض جانبی

    اعصاب مرکزی: درد و کوفتگی عمومی بدن.
    تنفسی: برونکواسپاسم.
    پوست: بثورات پوستی، خارش، اریتم.
    سایرعوارض: اسپاسم آلرژیک نایژه‌ای، کسالت عمومی، آنافیلاکسی.
    مسمومیت و درمان

موارد منع مصرف و احتیاط

اسید فولیک میتواند مکانیسم داروهای ضد تشنج مانند فنی توئین و فنوباربیتال را افزایش دهد. فنی‌توئین و پیریمیدون ممکن است غلظتهای سرمی فولات را کاهش دهند و در صورت مصرف طولانی مدت ، موجب بروز نشانه‌های کمبود اسید فولیک شوند. اسید فولیک ممکن است با اثرات ضد میکروبی پیریمتامین در مقابل توکسوپلاسموز تداخل کند. آنتاگونیستهای اسید فولیک، (پیریمتامین، تریمتوپریم یا تریامترن، آمینو سالیسیلیک اسید، کلرامفنیکل، متوتروکسات) و قرصهای ضد بارداری، ممکن است موجب کمبود دی هیدروفولات ردوکتاز شوند و در نتیجه ممکن است در کاربرد اسید فولیک ایجاد اختلال کنند.

مارچوبه

مارچوبه گیاهی گلدار است که بومی بیشتر مناطق اروپا، آفریقای شمالی و غرب آسیا است.[۱]

مارچوبه گیاهی علفی چندساله و دوپایه از راسته مارچوبه، تیرهٔ مارچوبگان (Asparagaceae) و سردهٔ مارچوبه (Asparagus) است.

گل‌های بسیار کوچک آن در روی پایه‌های نر و ماده قرار دارند. گل‌های آن دارای ۶ کاسبرگ و ۶ گلبرگ و ۶ پرچم و یک مادگی سه برچه‌ای است گل‌های نر به رنگ زرد مایل به سبز بوده، کاملاً از گل‌های ماده که معمولاً به رنگ قرمز در می‌آیند قابل تشخیص می‌باشند.[۲]

معمولاً برداشت مارچوبه از سال سوم، یعنی دو سال بعد از انتقال تاج آن به محل اصلی آغاز می‌شود.[۳]

محل کاشت آن در ایران، خوی، تبریز، نواحی مختلف البرز، قصر قجر، جلفای اصفهان، اراک، کرمانشاه، جنوب ایران، و مهارلو در شیراز است و پرورش آن در دزفول رواج پیدا کرده‌است.[۴] این گیاه به‌عنوان یک سبزی خوراکی به صورت خام یا پخته استفاده می‌شود.

محتویات

    ۱ خاصیت‌ها
    ۲ تولید
    ۳ نگارخانه
    ۴ منابع

خاصیت‌ها

مارچوبه دارای مقدار زیادی ویتامین ک و فولات (ویتامین ب۹) است. فولات موجود در مارچوبه باعث می‌شود تا مصرف این گیاه در زمان بارداری از ناهنجاری‌های مادرزادی بکاهد.[۵]

خوردن مارچوبه هم‌چنین می‌تواند به تقویت نیروی جنسی کمک کند.[۶]
تولید

در سال ۲۰۰۷ میلادی، پرو بزرگ‌ترین صادرکننده مارچوبه در جهان بود و در رتبه‌های بعدی به ترتیب، چین و مکزیک قرار داشتند.[۷]

بزرگ‌ترین واردکنندگان مارچوبه در جهان در سال ۲۰۰۴، به ترتیب، ایالات متحده آمریکا (۹۲٫۴۰۵ تن)، اتحادیه اروپا (۱۸٫۵۶۵) و ژاپن (۱۷٫۱۴۸) بودند.

ویتامین ای

ویتامین ای (Vitamin E) یکی از ویتامین‌های محلول در چربی است. این ویتامین همچون ویتامین ث خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و اثر شیمیایی مخربی که به بافت‌های بدن لطمه می‌زند را از بین می‌برد. ویتامین ای که در سال ۱۹۲۰ (میلادی) کشف گردید و در سال ۱۹۳۶ (میلادی) از جوانه گندم جدا گردید و آلفا توکوفرول نام گرفت، که این نام از کلمه یونانی TOKOS به معنی «تولد کودک» و کلمهٔ PHEREIM به معنی دنیا آوردن گرفته شده است و OL برای نشان دادن ساختار الکلی آن است بعدها دو گونه دیگر به نام بتا و گاما توکوفرول کشف شدند که اثرشان نسبت به آلفا کمتر بود [۱] .این ویتامین در لایه چربی دیواره سلول و داخل سلول قرار می‌گیرد و از تخریب دیواره سلول جلوگیری می‌کند.همچنین ویتامین ای یک نام برای گروهی از مولکول‌ها است که اثراتی شبیه آلفا توکوفرول را دارند.[۲] هرچند ویتامین e مهم ترین عامل برای داشتن سیستم ایمنی قوی و پوست و چشم های سالم است، اما همه فواید و خطرات ویتامین e هنوز خیلی مشخص نیست.[۳]

محتویات

    ۱ فواید ویتامین ای
    ۲ میزان توصیه شده
    ۳ کمبود ویتامین ای
    ۴ مصرف بیش از اندازه
    ۵ منابع حاوی ویتامین ای
    ۶ اثرات جانبی
    ۷ منابع

فواید ویتامین ای

همانطور که گفته شد این ویتامین در بدن نقش یک آنتی اکسیدان را ایفا می‌کند و از سلول‌های بدن در مقابل تخریب حفاظت می‌کند، یعنی این ویتامین توانایی زیادی در خنثی کردن رادیکال‌های آزادی دارد که درون سلول‌های بدن و بطور طبیعی ساخته می‌شوند و چون دارای الکترون جفت‌نشده هستند برای متعادل کردن خودشان اقدام به جذب الکترون‌های سلول‌های سالم بدن می‌کنند و از این طریق به آنها صدمه می‌زنند [۴][۵].خاصیت آنتی اُکسیدانی این ویتامین به آن اجازه می‌دهد تا از لطمه دیدن داخل رگها و سکته قلبی پیشگیری کند.کمبود ویتامین بیشتر در بیماری‌های قلبی نمود پیدا می‌کند.همچنین این ویتامین دارای خاصیت ضد انعقادی می‌باشد که به جریان راحت خون در رگ‌هایی که دارای پلاکت‌های چربی چسبنده به دیواره هستند، کمک می‌کند.ویتامین ای همچنین باعث افزایش سطح ایمنی بدن در مقابل بیماری‌ها، جلوگیری از پیشرفت بیماری آلزایمر، کمک به درمان بیماری‌های چشمی مثل آب مروارید و دژنراسیون ماکولر، کاهش احتمال حملات قلبی در بیماران مبتلا به دیابت، کند کردن روند پیری سلول‌ها، تقویت انسان در مقابل آلودگی‌های زیست محیطی، مقابله با کم خونی، درمان مشکلات ناشی از چربی‌های بد هضم و کمک به بهبود بیماری‌های پوستی، زخم‌ها، اختلالات تولید مثل و کاهش دردهای پیش از قاعدگی [۶] و کاهش علائم و نشانه‌های لوپوس می‌شود[۷] .همچنین این ویتامین در درمان انواع سرطان‌ها مانند پروستات، پوست، و دهان کمک می‌کند.در تحقیقی نشان داده شده است که مردانی که از آلفا توکوفرول بیشتری استفاده کردند، خطر ابتلا به سرطان پرستات در آنان ۵۳٪ کمتر از سایر مردان بوده است[۸].همچنین تحقیقات نشان داده که مصرف این ویتامین در دوران بارداری به کاهش خطر ابتلای نوزاد به بیماری آسم می‌انجامد.در این تحقیق نوزادانی که مادرشان کمترین میزان دریافت ویتامین ای را داشته‌اند پنج برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به آسم بوده‌اند [۹] .این ویتامین در جلوگیری از ابتلا به سکته مغزی در افراد غیر سیگاری نقش دارد اما در افراد سیگاری خیر.[۱۰]

ویتامین ای خطر توسعه بیماری آلزایمر را کاهش می‌دهد. پژوهشگران دانشگاه پزشکی شیکاگو با بررسی عادت غذایی ۶۰۰۰ نفر دریافتند که آن دسته از افرادی که دچار مشکلات فراموشی و نظایر آن نیستند، در عادت غذایی خود غذاهای سرشار از ویتامین ای گنجانده‌اند. ویتامین ای، رادیکال‌های آزاد را که محتملا" می‌توانند به سلول‌های مغز آسیب بزنند، مهار می‌کند.[۱۱][۱۲]
میزان توصیه شده

میزان توصیه شده ویتامین e (هم آنچه در غذا وجود دارد و هم آنچه در مکمل ها هست) در افراد به شرح جدول زیر است:[۳]
سن     میزان توصیه شده ویتامین e در واحد میلی گرم(mg) و واحد بین‌المللی (IU)
کودکان    
1 تا 3 سالگی     20 میلی گرم در روز یا 9 IU
4 تا 8 سالگی     7 میلی گرم در روز یا 10.4 IU
9 تا 13 سالگی     11 میلی گرم در روز یا 16.4 IU
خانم ها    
14 سال به بالا     15 میلی گرم در روز یا 22.4 IU
باردار     15 میلی گرم در روز یا 22.4 IU
شیردهی     19 میلی گرم در روز یا 28.5 IU
مردان    
14 سال به بالا     15 میلی گرم در روز یا 22.4 IU
کمبود ویتامین ای

کمبود این ویتامین باعث افزایش احتمال ابتلا به سرطان و مشکلات قلبی و عروقی و اختلالات تولید مثلی می‌شود.ذخیره این ویتامین در بدن ۱۰ تا ۱۵ سال کفایت می‌کند اما بعد از این مدت (معمولاً کسانی که مشکل هضم چربی دارند به این دوره می‌رسند) اختلالات بینایی، ضعف عضلات، عدم پاسخ گویی به محرک‌های محیطی و عدم توانایی در حفظ تعادل و زخمهای سریع پوستی بروز می‌کند.همچنین این ویتامین در جلوگیری از سقط جنین بسیار موثر است.[۱۳]
مصرف بیش از اندازه

مشکلات مصرف زیاد این ویتامین نسبت به سایر ویتامین‌های محلول در چربی کمتر است، زیرا بدن تحمل مقادیر زیاد آن را نسبتاً دارد.اما اگر مصرف بیش از اندازه و به صورت مصنوعی(قرص و آمپول) باشد، باعث مسمومیت‌های ویتامینی می‌شود.همچنین از دیگر عوارض مصرف بیش از اندازه این ویتامین این است که بدن از دیگر ویتامین‌های محلول در چربی استفاده نمی‌کند و کمبود این ویتامین‌ها در بدن به وجود می‌آید.باعث رسوب کلسیم در استخوان‌ها می‌شود.موجب اختلال در ذخیره ویتامین آ در کبد می‌شود.باعث می‌شود مدت زمان انعقاد خون زیاد شود و حتی مصرف بیش از اندازه آن (بیشتر از ۴۰۰واحد)خطر مرگ به همراه دارد[۱۴].مصرف طبیعی این ویتامین حتی بیش از اندازه این عوارض را به دنبال ندارد [۱۵] .مصرف زیاد مکمل ویتامین e در 8 هفته اول بارداری می‌تواند 1.7 تا 9 برابر خطر ابتلا به نقص مادرزادی قلبی در کودکان را افزایش می‌دهد.[۳]
منابع حاوی ویتامین ای

این ویتامین تنها در منابع گیاهی و در منابع چربی حیوانی یافت می‌شود.موادی مثل روغن‌های گیاهی مثل روغن آفتاب گردان و زیتون ٬ ذرت و بادام ٬ آجیل تازه(فندق ٬ بادام ٬ گردو ) ٬ اسفناج ٬ کلم پیچ ٬ سویا و سیب زمینی دارای مقادیری از این ویتامین می‌باشند.همچنین روغن جوانه گندم غنی‌ترین ماده غذایی از لحاظ ویتامین ای می‌باشد.در میوه‌هایی مثل هلو و یا مارچوبه نیز به طور نسبی این ویتامین یافت می‌شود.به جز منابع طبیعی ویتامین ای به صورت مصنوعی و به شکل قرص و آمپول نیز در دسترس می‌باشد.میزان نیاز روزانه بدن انسان به این ویتامین ۷ تا ۹ میلی گرم می‌باشد.این دارو اعتیاد آور است.[۱۶][۱۷]

میزان ویتامین e در هر 100 گرم از ماده غذایی حدوداً در اندازه زیر است:[۳]
خوراکیهای حاوی ویتامین e     میزان وجود ویتامین e در صد گرم (mg/ 100 g)
روغن جوانه گندم     150 میلی گرم
روغن آفتاب گردان     41 میلی گرم
آجیل ها     21 میلی گرم
روغن خرما     15 میلی گرم
سبزیجات برگدار و پررنگ از قبیل اسفناج، برگ چغندر     2.5 میلی گرم
آواکادو     2.1 میلی گرم
کیوی     1.5 میلی گرم
کلم بروکلی     1 میلی گرم
گوجه فرنگی     5. میلی گرم
اثرات جانبی

مصرف بیش از حد مکمل ویتامین e می تواند باعث تهوع، سردرد، خونریزی، خستگی و موارد دیگر گردد. همچنین مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث نارسایی کلیه شود.[۳]افرادیکه از داروهای رقیق کننده خون (همچون وارفارین و یا آسپرین) و یا سایر داروها استفاده می‌کنند، می بایست قبل از مصرف با پزشک‌شان مشورت نمایند.

رادیکال آزاد

رادیکال یا رادیکال آزاد (به انگلیسی: Free radical) به اتم، مولکول یا یونی گفته می‌شود که دارای الکترون جفت‌نشده، به عبارتی دیگر پوسته الکترونی ناقص باشد که در همه جا، هوایی که تنفس می‌کنیم، مادهای که احاطه مان کرده اند و حتی داخل ساختمان بدنمان وجود دارند و می‌توانند با تخریب سلول‌های بدن و انتشار مواد سمی، به بافت‌های اطراف خود خسارات جبران ناپذیری به بدن وارد کنند.

رادیکال‌های آزاد در اثر شکستگی یک پیوند از یک مولکول پایدار ایجاد می‌شوند، همین ویژگی باعث افزایش واکنش‌های شیمیایی آنهاست چرا که میل به واکنش رادیکال‌ها به‌دلیل داشتن الکترون جفت‌ نشده زیاد میشود. یک رادیکال آزاد می‌تواند دارای بار مثبت، منفی یا خنثی باشد.

در انسان مهم‌ترین رادیکال آزاد اکسیژن است. مولکول اکسیژن در معرض تشعشعات مختلف، استرس، دودهای ناشی از استعمال دخانیات، ... با گرفتن تک الکترون از دیگر مولکول‌ها، دست به تخریب دیگر مولکول‌ها، سلول‌ها و دی ان ای می‌زند. حاصل فعالیت رادیکال‌های آزاد در بدن انواع دژنراسیون، سرطان‌، دیابت، نارسایی‌های قلبی، آسیب‌های مغزی، مشکلات عضلانی، پیری زودرس، آسیب‌های چشمی و در کل ضعف سیستم ایمنی بدن است. در این میان آنتی اکسیدان‌ها به عنوان اصلی‌ترین راه مبارزه با رادیکالهای آزاد و بازسازی سلول‌های تخریب شده مطرح می‌شوند چرا که موجب تخریب آن و افزایش کارایی سیستم ایمنی بدن در مقابل انواع بیماری‌ها میگردد.

بطور قراردادی، فلزها، یون‌های فلزی و ترکیب‌های مختلط فلزی رادیکال آزاد بشمار نمی‌آیند. فرآیند تشکیل رادیکال آزاد را هم‌کافت می‌نامند. در شیمی، رادیکال آزاد را با یک نقطه جلوی نشان ساختار نشان می‌دهند. برای نمونه با بکاربردن نور فرابنفش می‌توان مولکول کلر را تبدیل به دو رادیکال آزاد کلر کرد:

\mathrm{Cl}_2 \; \xrightarrow{u.v.} \; {\mathrm{Cl} \cdot} + {\mathrm{Cl} \cdot}

رادیکال‌های آزاد نقش مهمی را در سوختن، اتمسفر شیمی، بسپارش، پلاسمای شیمی، زیست‌شیمی و فرایندهای شیمیایی بسیاری ایفا می‌کنند. رادیکال‌های آزاد فوق اکسید ونیتریک اکسید در ارگانیسم‌های بدن عملکردی تنظیم کننده دارند از قبیل کنترل ضخامت رگ و فشار خون. انها همچنین نقش کلیدی را در متابولیسم‌های مداخله‌کننده ترکیبات گوناگون ایفا می‌کنند به عنوان مثال:رادیکال‌ها می‌توانند باعث انتقال سیگنال‌ها بشوند.

از ۲۰ قرن پیش رادیکال‌ها از رادیکال‌ها در شیمی برای نمایان کردن گروه‌های اتمی استفاده می‌کردند به عنوان مثال گروه‌های فلزات و کربوکسیل‌ها اگرچه انها قسمتی از مولکول‌های بزرگتر بودند. به دنبال بازبینی که اخیرا در فرهنگ لغات اجام شد بخش بزرگی از مولکول امروزه به بخش وظیفه و جایگزینی تغییر نام یافت اگرچه ممکن است در لغت‌نامه‌های قدیمی به همان نام قبلی ذکر شود.


محتویات

    ۱ آسیب به سلول‌های مغز
    ۲ تاریخچه
    ۳ تشکیل
    ۴ تداوم و ثبات
    ۵ واکنش
    ۶ منابع

آسیب به سلول‌های مغز

پژوهشگران دانشگاه پزشکی شیکاگو با بررسی عادت غذایی ۶۰۰۰ نفر دریافتند که آن دسته از افرادی که دچار مشکلات فراموشی و نظایر آن نیستند، در عادت غذایی خود غذاهای سرشار از ویتامین ای گنجانده‌اند. ویتامین ای، رادیکال‌های آزاد را که محتملا" می‌توانند به سلول‌های مغز آسیب بزنند، مهار می‌کند.[۱][۲]
تاریخچه

نخستین بنیانی که موجب به کشف رادیکال‌ها شد تری فنیل متیل رادیکال بود این امر در سال ۱۹۰۰ توسط موس گامبرگ در دانشگاه میشیگان آمریکا کشف شد. در گذشته اصطلاح رادیکال در تئوری رادیکال همچنین برای قسمتهایی از باند مولکول‌ها نیز استفاده می‌شد مخصوصا هنگامی که انها درواکنش تغییر نیافته باقی می‌ماندند. فرضیه آووگادرو بوسیله شیمیدانان مواد آلی آن زمان بصورت جدی مورد توجه واقع نشده بود با پایان یافتن قرن نوزده میلادی، این وضعیت مورد بررسی قرار گرفت و امکان موجودیت رادیکالهای آزاد، با کشف تری‌فنیل‌متیل‌رادیکال بوسیله گامبرگ به وضوح تایید یافت پس از این تاریخ بسیاری از رادیکالهای آزاد کشف و چنینی ترکیباتی در مکانیزمهای شیمی آلی بعنوان یک اصل پذیرفته شد.
تشکیل

تشکیل رادیکال ممکن است از طریق شکستن پیوندهای کوالانسی شامل همولیتیکالی باشد که این فرایند نیاز به انرژی به مقدار قابل توجهی انرژی دارد به عنوان مثال تقسیم ₂H به دو مولکول H•که این انرژی مورد نیاز را انرژی تفکیک پیوند می‌نامند. و برای نشان دادن آن به طور مختصر از نمادΔΗ استفاده می‌شود. انرژی بین دو اتم توسط پیوند کووالانسی در یک مولکول قرار گرفته‌اند تحت تاثیر نوع اتم‌ها قرار دارد همچنین رادیکال‌های پایدار نیاز به انرژی بیشتری برای شکستن انها نیاز است. همولتیک یا عمل شکستن باندهابیشتر بین دو اتم باالکترونگاتیویته مشابه اتفاق می‌افتد. در شیمی آلی اغلب پیوند بین دو اتم اکسیژن و یا یک نیتروژن و اکسیژن مورد نظر است. تشکیل رادیکال آزاد یک واکنش گرمازا است همچنین اگرچه یون‌های رادیکال وجود دارند اما رادیکال‌ها به صورت خنثی وجود دارند رادیکال‌ها ممکن است به صورت تک الکترون به صورت اکسیداسیون ویا کاهش یک اتم یا مولکول تشکیل شوند. به عنوان مثال تولید دیسموتاز توسطزنجیره انتقال الکترون. مطالعات اولیه شیمی الی فلزی در مورد تترا الکیل توسط هانفلد و پانت در سال ۱۹۳۰فرایند شکافت یا هیدرولیتیک را تایید کرد.
تداوم و ثبات

رادیکال به دست آمده از α-توکوفرول:

اگرچه رادیکال‌ها به علت واکنش پذیریشان به طور کلی عمر کوتاه مدتی دارند ولی نوع طولانی مدت نیز دارند که به عناوین زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

- رادیکال‌های پایدار

در اولین مثال در مورد رادیکال‌های پایدار به₂O که یک مثال معمول از این گروه می‌باشد همین طور NOاشاره می‌کنیم. رادیکال‌های ازاد می‌توانند طولانی مدت نیز پایدار بمانند در صورتی در یک سیستمπ یا مزدوج به وجود امده باشند مانند رادیکال ازاد به دست امده از α-توکوفرول (ویتامینE). همچنین صدها نمونه دیگراز رادیکال‌های تیازیل که نشان می‌دهد که واکنش پذیری کم وثبات ترمودینامیکی قابل توجه تنها با میزان محدود از π ثبات رزونانس ایجاد می‌شود.

- رادیکال‌های ماندگار

ترکیبات رادیکال ماندگار به دلیل ازدحام استریک‌ها در اطراف مرکز رادیکال ایجاد می‌شوند. ترکیباتی از این قبیل شامل گامبرگ در رادیکال تری فنیل متیل ونمک را می‌توان نام برد. رادیکال‌های ماندگار به هنگام سوختن و احتراق به مقدار زیاد تولید می‌شوند و می‌توانند باعث ایجاد استرس اکسیداتیو بشود که می‌تواند یک عامل سرطان زا باشد اگر که درکه این ذرات ریز در معرض هوا قرار بگیرند.

- دی رادیکال

دی رادیکال‌ها دارای دو مرکز رادیکال می‌باشند مرکز رادیکال‌های متعددی در یک مولکول می‌تواند وجود داشته باشد. اکسیژن موجود در هوا (اکسیژن سه‌گانه) می‌تواند به عنوان یک دی رادیکال باشد.
واکنش

واسطه الکیل رادیکال توسط فرایندهای فیزیک شبیه به تثبیتsᴄɑrbcation:به عنوان یک قاعده کلی بیشتر جایگزین مرکز رادیکال است و البته با ثبات تر از ان است. بنا به ترتیبی رادیکال‌ها به گروه‌های عاملی تبدیل می‌شوند مانند کربونیل نترل واتر که با ثبات تر از رادیکال‌های آلی می‌باشد. رادیکال‌هایی که دارای باند دوگانه هستند، بر خلاف یونهای مشابه، تعامل الکترواستاتیک نقش مهمی را ایفا می‌کند. به عنوان مثال واکنش یونهای هستهβ، α غیر اشباع ترکیبات(ᴄ=o-ᴄ=ᴄ) با اثر بر خروج الکترون نقش مهمی دارند. دو واکنش که در مورد یون‌های مربوطه وجود دارد:کربونیل و ونیل می‌باشند. در این مرحله به سرعت بر باندهای دوگانه رادیکال افزوده می‌شود و در نتیجه α-کربونیل پایدار می‌باشد به عنوان مثال تمایل متناوب از هم‌بسپارش (کوپلیمریزاسیون) از انیدرید واستارین است.

ذرات زیراتمی

ذره زیراتمی به بخشی از ذرات بنیادی و ذرات ترکیبی گفته می‌شود که کوچکتر از اتم هستند.فیزیک ذرات و فیزیک هسته‌ای بخشی از فیزیک هستند که به مطالعه این ذرات می‌پردازند.

معروفترین ذرات زیر اتمی الکترونها پروتونها و نوترونها هستند. پروتون و نوترون ذرات ترکیبی هستند که از کوارک تشکیل شده‌اند. یک پرتون از دو کوارک بالا و یک کوارک پایین تشکیل شده است، ولی نوترون از یک کوارک بالا و دو کوارک پایین تشکیل شده است؛ کوارک‌ها به وسیله گلوئون به هم می‌چسبند. شش نوع کوارک متفاوت داریم('بالا'، 'پایین'، 'سر'، 'ته'، 'افسون'شگفت)، دیگر ذراتا زیراتمی فوتون و نوترینو هستند که توسط خورشید ایجاد می‌شود. بیشتر ذرات زیر اتمی از طریق بررسی پرتو کیهانی کشف شدند. از آنها در شتابدهنده‌ها استفاده می‌شود.
معرفی ذرات زیر اتمی

هادرون – باریون – بوزون – فرمیون – لپتون – بوزون‌های شاخص – گلوئن – نوترینوها – موئون – مزون – کوارک – پیون و.... ذرات زیر اتمی نام دارند که در این مقاله به معرفی برخی از آنها می‌پردازیم:

هادرون‌ها (Hadrons):

ذرات زیراتمی ای هستند که از فرمیون‌هایی چون کوارک و آنتی کوارک و بوزون‌هایی چون گلوئن تشکیل شده‌اند. این ذرات نیروی قوی هسته‌ای اعمال می‌کنند.

هادرون‌ها مانند دیگر ذرات دارای عدد کوانتومی هستند. این ذرات ممکن است در دما یا فشار بسیار پایین خود به خود از بین بروند.

باریون (Baryon):

ذراتی هستند که از کوارک تشکیل شده‌اند. برای مثال پروتون از دو کوارک بالا (u) و یک کوارک پایین (d) تشکیل شده و یا نوترون از دو کوارک پایین و یک کوارک بالا تشکیل شده‌اند.

انواع باریون طبق مدل استاندارد (SM) به صورت زیر است: باریون

بوزون (Boson):

ذراتی هستند که داری اسپین صحیح هستند. اکثر بوزون‌ها می‌توانند ترکیبی باشند اما گروه بوزون‌های شاخص (Gauge Bosons) از نوع ترکیبی نیستند.

در مدل استاندارد بوزون‌ها ذراتی برای انتقال نیرو هستند که شامل فوتون‌ها (انتقال دهندهٔ الکترومغناطیس) و گراویتون (انتقال دهندهٔ گرانش) نیز می‌شوند.

اتم‌ها نیز می‌توانند بوزون باشند. برای مثال هلیم – ۴ یک بوزون با اسپین گویا است.

در کل تفاوت زیادی بین استاتیک فرمیونی (اسپین نیمه صحیح) و بوزونی وجود ندارد مگر در مورد اجرام با چگالی بالا که این مورد نیز پیرو استاتیک ماکسول – بولتزمن می‌باشد.

بر همین مبنا هم بوزون‌ها و هم فرمیون‌ها ذراتی کلاسیک شناخته می‌شوند.

بوزون‌های شاخص (Gauge Bosons):

ذرات بوزونی می‌باشند که حامل نیروهای بنیادین طبیعت می‌باشند. بوزون‌های شاخص خود ۳ دسته‌اند: فوتون‌ها – بوزون W&Z (بوزون‌هایی که بدون بار الکتریکی هستند را با Z نشان می‌دهیم و آن دسته‌ای را نیروهای ضعیف هسته‌ای دارند با W نشان می‌دهیم) و گلوئن‌ها.

گلوئن (Gluon):

ذراتی بدون جرم و خنثی از خانوادهٔ بوزون‌های شاخص هستند و دارای اسپین ۱ هستند.

این ذرات زیراتمی باعث پایدار بودن کوارک‌ها در هستهٔ اتم (پروتون‌ها و نوترون‌ها) در کنار همدیگر می‌شوند. البته جرم این ذرات از آنجاییکه بسیار کم است (MeV) از آن صرف نظر می‌شود. گلوئن

بوزون‌های W&Z:

جرم بوزون‌های Z در حدود ۹۱٫۱۸۷۶ (GeV/C2) و نوع W آن ۸۰٫۴۰۳ (GeV/C۲) می‌باشد. هردوی آنها دارای اسپین ۱ هستند و واکنش آنها از نوع ضعیف می‌باشد. این بوزون‌ها از خانوادهٔ بوزون‌های شاخص هستند.

نوترینو (Neutrino):

این ذرات از خانوادهٔ فرمیون‌ها و گروه لپتون‌ها هستند و اسپین ۰٫۵ دارند. نوترینوها اغلب تنها توسط نیروهای ضعیف و گرانش واکنش انجام می‌دهند.

مدل استاندارد پیش بینی کرده که نوترینوها بدون جرم باشند. اما در آزمایشات جرم نوترینو را گرچه بسیار کوچک اما اندازه‌گیری کرده‌اند.

نوترینوها اغلب به صورت ذرات منفرد دیده نمی‌شوند و در قالب الکترون نوترینو (۲٫۲ eV) یا میون نوترینو (۱۷۰ KeV) و تاو نوترینو (۱۵٫۵ MeV) دیده می‌شوند.

هرچند دانشمندان هنوز یکی بودن پادنوترینو و نوترینو را تایید نکرده‌اند، اما آزمایشات به روشنی این مطلب را اثبات می‌کنند. به همین دلیل در مدل استاندارد پاد این ذرات نیز تعریف شده است. (برای مثال الکترون پادنوترینو).

موئون (Muon):

این ذرات نیز از خانوادهٔ فرمیون‌ها و گروه لپتون‌ها هستند و دارای اسپین ۰٫۵ می‌باشند.

بار این ذرات همانند الکترون است و جرمشان ۱۰۵٫۶۵۸۳ (MeV/C2) می‌باشد.

اعمال واکنش در این ذرات به صورت نیروهای گرانشی و الکترومغناطیسی و همچنین نیروهای ضعیف هسته‌ای است. این ذرات دارای پاد نیز می‌باشند.

عمر این ذرات اغلب بیش از ۲٫۲ میکروثانیه نیست که همین گونه نیز از دیگر لپتون‌ها و مزون‌ها عمر بیشتری دارند.

موئون با جذب الکترون می‌تواند اتم موئونیم (Muonium) را بسازد که شعاع آن تقریباً برابر با هیدروژن است. به همین دلیل تا به حال این ذرات در اتم دیده نشده‌اند.

مزون (Meson):

مزون نوعی هادرون با اسپین صحیح می‌باشد. مزون‌ها اصولاً ترکیبی هستند به صورتیکه در آنها کوارک و آنتی کوارک هم دیده می‌شود!

مزون‌ها شامل ۳ دستهٔ اصلی منفی – مثبت و صفر می‌باشند:

مزون صفر سنگین (B0) – مزون مثبت یا پیون (?+) - مزون منفی یا کائون (K-) – مزون صفر سبک یا اتا (C?) و مزون‌های مثبت سنگین یا رو (+?). مزون

پیون (Pion):

نوعی از مزون‌ها هستند که دارای بار واحد (هم مثبت و هم منفی) می‌باشند. پیون‌ها از آن جهت مهم هستند که دارای اسپین صفر می‌باشند و سبک ترین مزون‌ها هستند.

جرم آنها ?۰ = ۱۳۴٫۹۷۶ (MeV/C۲) و ?± = ۱۳۹٫۵۷۰ (MeV/C2) می‌باشد.

کوارک‌ها (Quarks): کوآرک

این ذرات شامل ۶ نوع می‌شوند:

کوارک‌های بالا (بار ۳/۲ و جرم ۰٫۰۰۳) – Up (u)

کوارک‌های پایین (بار ۳/۱- و جرم ۰٫۰۰۶) – Down (d)

کوارک‌های ربایشی (بار ۳/۲ و جرم ۱٫۳) – Charm (c)

کوارک‌های غیر ربایشی (بار ۳/۱- و جرم ۰٫۱) – Strange (s)

کوارک‌های زیر (بار ۳/۲ و جرم ۱۷۵) – Bottom (b)

کوارک‌های فوق (باز ۳/۱- و جرم ۴٫۳) – Top (t)

دایون (Dyon):

ذراتی فرضی که هم بار الکتریکی دارند و هم بار مغناطیسی و اگر در شرایطی بار الکتریکی انها صفر باشد تک قطبی خواهند بود. به این شرایط خاص شرایط کوانتیده شدن دیراک – اشوانزیگر – اشوینگر می گویند.

(توجه کنید که این شرایط به تک قطبی هوفت – پولیاکوف بر نمی‌گردد بلکه مخصوص تک قطبی دیراک است و لازمهٔ آن تعریف هوموتوپی برای توپولوژی فضا و زمان ناپیوسته است).

اکثر تئوری‌های وحدت (GUT) وجود چنین ذره‌ای را پیش بینی کرده‌اند.

گراویتون (Graviton):

ذراتی فرضی هستند که دارای جرم و بار صفر و اسپین ۲ می‌باشند.

این ذرات بیشتر در تئوری‌های کوانتومی به عنوان نتیجه‌ای از نسبیت مطرح می‌شود.

به طوریکه QCD نیز از آنها نام می‌برد.

چنین ذراتی (بدون جرم) تا به حالا دیده نشده‌اند. بنابراین حرف زدن در مورد ویژگی‌های آنها بسیار سخت است. (مگر از طریق ریاضی که این مقاله جایگاه آن نیست).